8. Upakkilesasuttavaṇṇanā
236. Evaṃ
V4.150P4.203 me sutan ti upakkilesasuttaṃ .Tattha etadavocāti neva bhedādhippāyena na piyakamyatāya , atha khvāssa etadahosi –
‘‘ ime bhikkhū
M4.145 mama vacanaṃ gahetvā na oramissanti , buddhā ca nāma hitānukampakā , addhā nesaṃ bhagavā ekaṃ kāraṇaṃ kathessati , taṃ sutvā ete oramissanti , tato tesaṃ phāsuvihāro bhavissatī ’’ ti .Tasmā etaṃ ‘‘ idha , bhante ’’ tiādivacanamavoca .
Mā bhaṇḍanan tiādīsu ‘‘ akatthā ’’ ti pāṭhasesaṃ gahetvā ‘‘ mā bhaṇḍanaṃ akatthā ’’ ti evaṃ attho daṭṭhabbo .
Aññataroti so kira bhikkhu bhagavato atthakāmo , ayaṃ kirassa adhippāyo –
‘‘ ime bhikkhū kodhābhibhūtā satthu vacanaṃ na gaṇhanti , mā bhagavā ete ovadanto kilamī ’’ ti , tasmā evamāha .
Piṇḍāya pāvisīti na kevalaṃ pāvisi , yenapi janena na diṭṭho , so maṃ passatūtipi adhiṭṭhāsi .
Kimatthaṃ adhiṭṭhāsīti ?
Tesaṃ bhikkhūnaṃ damanatthaṃ .
Bhagavā hi tadā piṇḍapātappaṭikkanto ‘‘ puthusaddo samajano ’’ tiādigāthā bhāsitvā kosambito bālakaloṇakāragāmaṃ gato .
Tato pācīnavaṃsadāyaṃ , tato pālileyyakavanasaṇḍaṃ gantvā pālileyyahatthināgena upaṭṭhahiyamāno temāsaṃ vasi .
Nagaravāsinopi –
‘‘ satthā vihāraṃ gato , gacchāma dhammassavanāyā ’’ ti gandhapupphahatthā vihāraṃ gantvā ‘‘ kahaṃ , bhante , satthā ’’ ti pucchiṃsu .
‘‘ Kahaṃ tumhe satthāraṃ dakkhatha , satthā ‘ ime bhikkhū samagge
P4.204 karissāmī ’ ti āgato , samagge kātuṃ asakkonto nikkhamitvā gato ’’ ti .‘‘ Mayaṃ satampi sahassampi datvā satthāraṃ ānetuṃ na sakkoma , so no ayācito sayameva āgato , mayaṃ ime bhikkhū nissāya satthu sammukhā dhammakathaṃ sotuṃ na labhimhā .
Ime satthāraṃ uddissa pabbajitā , tasmimpi sāmaggiṃ karonte samaggā na jātā , kassāññassa vacanaṃ karissanti .
Alaṃ na imesaṃ bhikkhā dātabbā ’’ ti sakalanagare daṇḍaṃ ṭhapayiṃsu .
Te punadivase sakalanagaraṃ piṇḍāya caritvā kaṭacchumattampi bhikkhaṃ alabhitvā vihāraṃ āgamaṃsu .
Upāsakāpi te puna āhaṃsu –
‘‘ yāva satthāraṃ na khamāpetha , tāva vo tameva daṇḍakamman ’’ ti .
Te ‘‘ satthāraṃ khamāpessāmā ’’ ti bhagavati sāvatthiyaṃ anuppatte
V4.151 tattha agamaṃsu .Satthā tesaṃ aṭṭhārasa bhedakaravatthūni desesīti ayamettha pāḷimuttakakathā .
237. Idāni puthusaddotiādigāthāsu puthu mahāsaddo assāti puthusaddo .
Samajanoti samāno ekasadiso jano , sabbovāyaṃ bhaṇḍanakārakajano
M4.146 samantato saddaniccharaṇena puthusaddo ceva sadiso cāti vuttaṃ hoti .Na bālo koci maññathāti tatra koci ekopi ahaṃ bāloti na maññati , sabbepi paṇḍitamāninoyeva .
Nāññaṃ bhiyyo amaññarun ti koci ekopi ahaṃ bāloti na ca maññi , bhiyyo ca saṅghasmiṃ bhijjamāne aññampi ekaṃ ‘‘ mayhaṃ kāraṇā saṅgho bhijjatī ’’ ti idaṃ kāraṇaṃ na maññīti attho .
Parimuṭṭhāti muṭṭhassatino .
Vācāgocarabhāṇinoti rākārassa rassādeso kato ;
vācāgocarāva
P4.205 , na satipaṭṭhānagocarā , bhāṇino ca , kathaṃ bhāṇino ?Yāvicchanti mukhāyāmaṃ , yāva mukhaṃ pasāretuṃ icchanti , tāva pasāretvā bhāṇino , ekopi saṅghagāravena mukhasaṅkocanaṃ na karotīti attho .
Yena nītāti yena kalahena imaṃ nillajjabhāvaṃ nītā .
Na taṃ vidū na taṃ jānanti ‘‘ evaṃ sādīnavo ayan ’’ ti .
Ye ca taṃ upanayhantīti taṃ akkocchi mantiādikaṃ ākāraṃ ye upanayhanti .
Sanantanoti porāṇo .
Pareti paṇḍite ṭhapetvā tato aññe bhaṇḍanakārakā pare nāma .
Te ettha saṅghamajjhe kalahaṃ karontā ‘‘ mayaṃ yamāmase upayamāma nassāma satataṃ samitaṃ maccusantikaṃ gacchāmā ’’ ti na jānanti .
Ye ca tattha vijānantīti ye ca tattha paṇḍitā ‘‘ mayaṃ maccuno samīpaṃ gacchāmā ’’ ti vijānanti .
Tato sammanti medhagāti evañhi te jānantā yonisomanasikāraṃ uppādetvā medhagānaṃ kalahānaṃ vūpasamāya paṭipajjanti .
Aṭṭhicchinnāti ayaṃ gāthā jātake ( jā .1.9.16) āgatā , brahmadattañca dīghāvukumārañca sandhāya
V4.152 vuttā .Ayañhettha attho – tesampi tathā pavattaverānaṃ hoti saṅgati , kasmā
P4.206 tumhākaṃ na hoti , yesaṃ vo neva mātāpitūnaṃ aṭṭhīni chinnāni , na pāṇā haṭā na gavāssadhanāni haṭānīti .Sace
M4.147 labhethātiādigāthā paṇḍitasahāyassa ca bālasahāyassa ca vaṇṇāvaṇṇadīpanatthaṃ vuttā .Abhibhuyya sabbāni parissayānīti pākaṭaparissaye ca paṭicchannaparissaye ca abhibhavitvā tena saddhiṃ attamano satimā careyyāti .
Rājāva raṭṭhaṃ vijitan ti yathā attano vijitaraṭṭhaṃ mahājanakarājā ca arindamamahārājā ca pahāya ekakā vicariṃsu , evaṃ vicareyyāti attho .
Mātaṅgaraññeva nāgoti mātaṅgo araññe nāgova .
Mātaṅgoti hatthi vuccati .
Nāgoti mahantādhivacanametaṃ .
Yathā hi mātuposako mātaṅganāgo araññe eko cari , na ca pāpāni akāsi , yathā ca pālileyyako , evaṃ eko care , na ca pāpāni kayirāti vuttaṃ hoti .
238. Bālakaloṇakāragāmoti upāligahapatissa bhogagāmo .
Tenupasaṅkamīti kasmā upasaṅkami ?
Gaṇe kirassa ādīnavaṃ disvā ekavihāriṃ bhikkhuṃ passitukāmatā udapādi , tasmā sītādīhi pīḷito uṇhādīni patthayamāno viya upasaṅkami .
Dhammiyā kathāyāti ekībhāve ānisaṃsappaṭisaṃyuttāya .
Yena
P4.207 pācīnavaṃsadāyo , tattha kasmā upasaṅkami ?Kalahakārake kirassa diṭṭhādīnavattā samaggavāsino bhikkhū passitukāmatā udapādi , tasmā sītādīhi pīḷito uṇhādīni patthayamāno viya tattha upasaṅkami .
Āyasmā ca anuruddhotiādi vuttanayameva .
241. Atthi pana voti pacchimapucchāya lokuttaradhammaṃ puccheyya .
So pana therānaṃ natthi , tasmā taṃ pucchituṃ na yuttanti parikammobhāsaṃ pucchati .
Obhāsañceva sañjānāmāti parikammobhāsaṃ sañjānāma .
Dassanañca rūpānan ti dibbacakkhunā rūpadassanañca sañjānāma .
Tañca nimittaṃ nappaṭivijjhāmāti tañca kāraṇaṃ na jānāma , yena no obhāso ca rūpadassanañca antaradhāyati .
Taṃ kho pana vo anuruddhā nimittaṃ paṭivijjhitabban ti taṃ vo kāraṇaṃ jānitabbaṃ .
Ahampi sudan ti anuruddhā tumhe kiṃ na āḷulessanti , ahampi imehi ekādasahi upakkilesehi
V4.153 āḷulitapubboti dassetuṃ imaṃ desanaṃM4.148 ārabhi .Vicikicchā kho metiādīsu mahāsattassa ālokaṃ vaḍḍhetvā dibbacakkhunā nānāvidhāni rūpāni disvā ‘‘ idaṃ kho kin ’’ ti vicikicchā udapādi .
Samādhi cavīti parikammasamādhi cavi .
Obhāsoti parikammobhāsopi antaradhāyi , dibbacakkhunāpi rūpaṃ na passi .
Amanasikāroti rūpāni passato vicikicchā uppajjati , idāni kiñci na manasikarissāmīti amanasikāro udapādi .
Thinamiddhan ti
P4.208 kiñci amanasikarontassa thinamiddhaṃ udapādi .Chambhitattan ti himavantābhimukhaṃ ālokaṃ vaḍḍhetvā dānavarakkhasaajagarādayo addasa , athassa chambhitattaṃ udapādi .
Uppilan ti ‘‘ mayā diṭṭhabhayaṃ pakatiyā olokiyamānaṃ natthi .
Adiṭṭhe kiṃ nāma bhayan ’’ ti cintayato uppilāvitattaṃ udapādi .
Sakidevāti ekapayogeneva pañca nidhikumbhiyopi passeyya .
Duṭṭhullan ti mayā vīriyaṃ gāḷhaṃ paggahitaṃ , tena me uppilaṃ uppannanti vīriyaṃ sithilamakāsi , tato kāyadaratho kāyaduṭṭhullaṃ kāyālasiyaṃ udapādi .
Accāraddhavīriyan ti mama vīriyaṃ sithilaṃ karoto duṭṭhullaṃ uppannanti puna vīriyaṃ paggaṇhato accāraddhavīriyaṃ udapādi .
Patameyyāti mareyya .
Atilīnavīriyan ti mama vīriyaṃ paggaṇhato evaṃ jātanti puna vīriyaṃ sithilaṃ karoto atilīnavīriyaṃ udapādi .
Abhijappāti devalokābhimukhaṃ ālokaṃ vaḍḍhetvā devasaṅghaṃ passato taṇhā udapādi .
Nānattasaññāti mayhaṃ ekajātikaṃ rūpaṃ manasikarontassa abhijappā uppannā , nānāvidharūpaṃ
V4.154 manasi karissāmīti kālena devalokābhimukhaṃ kālena manussalokābhimukhaṃ vaḍḍhetvā nānāvidhāni rūpāni manasikaroto nānattasaññā udapādi .Atinijjhāyitattan ti mayhaṃ nānāvidhāni rūpāni manasikarontassa nānattasaññā udapādi , iṭṭhaṃ vā aniṭṭhaṃ
P4.209 vā ekajātikameva manasi karissāmīti tathā manasikaroto atinijjhāyitattaṃ rūpānaṃ udapādi . 243. Obhāsanimittaṃ
M4.149 manasi karomīti parikammobhāsameva manasi karomi .Na ca rūpāni passāmīti dibbacakkhunā rūpāni na passāmi .
Rūpanimittaṃ manasi karomīti dibbacakkhunā visayarūpameva manasi karomi .
Parittañceva obhāsan ti parittakaṭṭhāne obhāsaṃ .
Parittāni ca rūpānīti parittakaṭṭhāne rūpāni .
Vipariyāyena dutiyavāro veditabbo .
Paritto samādhīti parittako parikammobhāso , obhāsaparittatañhi sandhāya idha parikammasamādhi ‘‘ paritto ’’ ti vutto .
Parittaṃ me tasmiṃ samayeti tasmiṃ samaye dibbacakkhupi parittakaṃ hoti .
Appamāṇavārepi eseva nayo .
245. Avitakkampi vicāramattan ti pañcakanaye dutiyajjhānasamādhiṃ .
Avitakkampi avicāran ti catukkanayepi pañcakanayepi jhānattayasamādhiṃ .
Sappītikan ti dukatikajjhānasamādhiṃ .
Nippītikan ti dukajjhānasamādhiṃ .
Sātasahagatan ti tikacatukkajjhānasamādhiṃ .
Upekkhāsahagatan ti catukkanaye catutthajjhānasamādhiṃ pañcakanaye pañcamajjhānasamādhiṃ .
Kadā pana bhagavā imaṃ tividhaṃ samādhiṃ bhāveti ?
Mahābodhimūle nisinno pacchimayāme .
Bhagavato hi paṭhamamaggo paṭhamajjhāniko ahosi , dutiyādayo dutiyatatiyacatutthajjhānikā
P4.210 .Pañcakanaye pañcamajjhānassa maggo natthīti so lokiyo ahosīti lokiyalokuttaramissakaṃ sandhāyetaṃ vuttaṃ .
Sesaṃ sabbattha uttānamevāti .
Papañcasūdaniyā majjhimanikāyaṭṭhakathāya
Upakkilesasuttavaṇṇanā niṭṭhitā .