1. Anāthapiṇḍikovādasuttavaṇṇanā

383. EvaṃV4.239M4.229 me sutan ti anāthapiṇḍikovādasuttaṃ .

Tattha bāḷhagilānoti adhimattagilāno maraṇaseyyaṃ upagato .

ĀmantesītiP5.78 gahapatissa kira yāva pādā vahiṃsu , tāva divase sakiṃ vā dvikkhattuṃ vā tikkhattuṃ vā buddhupaṭṭhānaṃ akhaṇḍaṃ akāsi .

Yattakañcassa satthu upaṭṭhānaṃ ahosi , tattakaṃyeva mahātherānaṃ .

So ajja gamanapādassa pacchinnattā anuṭṭhānaseyyaṃ upagato sāsanaṃ pesetukāmo aññataraṃ purisaṃ āmantesi .

Tenupasaṅkamīti bhagavantaṃ āpucchitvā sūriyatthaṅgamanavelāya upasaṅkami .

384. Paṭikkamantīti osakkanti , tanukā bhavanti .

Abhikkamantīti abhivaḍḍhanti ottharanti , balavatiyo honti .

Abhikkamosānaṃ paññāyati no paṭikkamoti yasmiñhi samaye māraṇantikā vedanā uppajjati , uparivāte jalitaggi viya hoti , yāva usmā na pariyādiyati , tāva mahatāpi upakkamena na sakkā vūpasametuṃ , usmāya pana pariyādinnāya vūpasammati .

385. Athāyasmā sāriputto cintesi –

‘‘ ayaṃ mahāseṭṭhissa vedanā māraṇantikā , na sakkā paṭibāhituṃ , avasesā kathā niratthakā , dhammakathamassa kathessāmī ’’ ti .

Atha naṃ taṃ kathento tasmātihātiādimāha .

Tattha tasmāti yasmā cakkhuṃ tīhi gāhehi gaṇhanto uppannaṃ māraṇantikaṃ vedanaṃ paṭibāhituṃ samattho nāma natthi , tasmā .

Na cakkhuṃ upādiyissāmīti cakkhuṃV4.240 tīhi gāhehi na gaṇhissāmi .

Na ca me cakkhunissitaṃ viññāṇan ti viññāṇañcāpi me cakkhunissitaṃ na bhavissati .

Na rūpan ti heṭṭhā āyatanarūpaṃ kathitaṃ , imasmiṃ ṭhāne sabbampi kāmabhavarūpaṃ kathento evamāha .

386. Na idhalokan ti vasanaṭṭhānaṃ vā ghāsacchādanaṃ vāP5.79 na upādiyissāmīti attho .

Idañhi paccayesu aparitassanatthaṃ kathitaṃ .

Na paralokan tiM4.230 ettha pana manussalokaṃ ṭhapetvā sesā paralokā nāma .

Idaṃ –

‘‘ asukadevaloke nibbattitvā asukaṭṭhāne bhavissāmi , idaṃ nāma khādissāmi bhuñjissāmi nivāsessāmi pārupissāmī ’’ ti evarūpāya paritassanāya pahānatthaṃ vuttaṃ .

Tampi na upādiyissāmi , na ca me tannissitaṃ viññāṇaṃ bhavissatīti evaṃ tīhi gāhehi parimocetvā thero desanaṃ arahattanikūṭena niṭṭhapesi .

387. Olīyasīti attano sampattiṃ disvā ārammaṇesu bajjhasi allīyasīti .

Iti āyasmā ānando –

‘‘ ayampi nāma gahapati evaṃ saddho pasanno maraṇabhayassa bhāyati , añño ko na bhāyissatī ’’ ti maññamāno tassa gāḷhaṃ katvā ovādaṃ dento evamāha .

Na ca me evarūpī dhammīkathā sutapubbāti ayaṃ upāsako –

‘‘ satthu santikāpi me evarūpī dhammakathā na sutapubbā ’’ ti vadati , kiṃ satthā evarūpi sukhumaṃ gambhīrakathaṃ na kathetīti ?

No na katheti .

Evaṃ pana cha ajjhattikāni āyatanāni cha bāhirāni cha viññāṇakāye cha phassakāye cha vedanākāye cha dhātuyo pañcakkhandhe cattāro arūpe idhalokañca paralokañca dassetvā diṭṭhasutamutaviññātavasena arahatte pakkhipitvā kathitakathā etena na sutapubbā , tasmā evaṃ vadati .

Apicāyaṃ upāsako dānādhimutto dānābhirato buddhānaṃ santikaṃ gacchantoP5.80 tucchahattho na gatapubbo .

Purebhattaṃ gacchanto yāgukhajjakādīni gāhāpetvā gacchati , pacchābhattaṃ sappimadhuphāṇitādīni .

Tasmiṃ asati vālikaṃ gāhāpetvā gandhakuṭipariveṇe okirāpeti , dānaṃ datvā sīlaṃ rakkhitvā gehaṃ gato .

Bodhisattagatiko kiresa upāsako , tasmā bhagavā catuvīsati saṃvaccharāni upāsakassa yebhuyyena dānakathameva kathesi –

‘‘ upāsaka , idaṃ dānaṃ nāma bodhisattānaṃ gatamaggo , mayhampi gatamaggo , mayā satasahassakappādhikāni cattāri asaṅkhyeyyāniV4.241 dānaṃ dinnaṃ , tvaṃ mayā gatamaggameva anugacchasī ’’ ti .

Dhammasenāpatiādayo mahāsāvakāpi attano attano santikaṃ āgatakāle dānakathamevassa kathenti .

Tenevāha na kho gahapati gihīnaṃ odātavasanānaṃ evarūpī dhammīkathā paṭibhātīti .

Idaṃ vuttaṃ hoti – gahapati gihīnaṃ nāma khettavatthuhiraññasuvaṇṇadāsīdāsaputtabhariyādīsu tibbo ālayo tibbaṃ nikantipariyuṭṭhānaṃM4.231 , tesaṃ –

‘‘ ettha ālayo na kātabbo , nikanti na kātabbā ’’ ti kathā na paṭibhāti na ruccatīti .

Yena bhagavā tenupasaṅkamīti kasmā upasaṅkami ?

Tusitabhavane kirassa nibbattamattasseva tigāvutappamāṇaṃ suvaṇṇakkhandhaṃ viya vijjotamānaṃ attabhāvaṃ uyyānavimānādisampattiñca disvā –

‘‘ mahatī ayaṃ mayhaṃ sampatti , kiṃ nu kho me manussapathe kammaṃ katan ’’ ti olokento tīsu ratanesu adhikāraṃ disvā cintesi ‘‘ pamādaṭṭhānamidaṃ devattaṃ nāma , imāya hi me sampattiyā modamānassa satisammosopi siyā , handāhaṃ gantvā mama jetavanassa ceva bhikkhusaṅghassa ca tathāgatassa ca ariyamaggassa ca sāriputtattherassa ca vaṇṇaṃ kathetvā tato āgantvā sampattiṃ anubhavissāmī ’’ ti .

So tathāP5.81 akāsi .

Taṃ dassetuṃ atha kho anāthapiṇḍikotiādi vuttaṃ .

Tattha isisaṅghanisevitan ti bhikkhusaṅghanisevitaṃ .

Evaṃ paṭhamagāthāya jetavanassa vaṇṇaṃ kathetvā idāni ariyamaggassa vaṇṇaṃ kathento kammaṃ vijjā cātiādimāha .

Tattha kamman ti maggacetanā .

Vijjāti maggapaññā .

Dhammoti samādhipakkhiko dhammo .

Sīlaṃ jīvitamuttaman ti sīle patiṭṭhitassa jīvitaṃ uttamanti dasseti .

Atha vā vijjāti diṭṭhisaṅkappo .

Dhammoti vāyāmasatisamādhayo .

Sīlan ti vācākammantājīvā .

Jīvitamuttaman ti etasmiṃ sīle patiṭṭhitassa jīvitaṃ nāma uttamaṃ .

Etena maccā sujjhantīti etena aṭṭhaṅgikena maggena sattā visujjhanti .

Tasmāti yasmā maggena sujjhanti , na gottadhanehi , tasmā .

Yoniso vicine dhamman ti upāyena samādhipakkhiyaṃ dhammaṃ vicineyya .

Evaṃ tattha visujjhatīti evaṃ tasmiṃ ariyamagge visujjhatiV4.242 .

Atha vā yoniso vicine dhamman ti upāyena pañcakkhandhadhammaṃ vicineyya .

Evaṃ tattha visujjhatīti evaṃ tesu catūsu saccesu visujjhati .

Idāni sāriputtattherassa vaṇṇaṃ kathento sāriputto vātiādimāha .

Tattha sāriputto vāti avadhāraṇavacanaṃ .

Etehi paññādīhi sāriputtova seyyoti vadati .

Upasamenāti kilesaupasamena .

PāraṅgatotiM4.232 nibbānaṃ gato .

Yo koci nibbānaṃ patto bhikkhu , so etāvaparamo siyā , na therena uttaritaro nāma atthīti vadati .

Sesaṃ sabbattha uttānamevāti .

Papañcasūdaniyā majjhimanikāyaṭṭhakathāya

Anāthapiṇḍikovādasuttavaṇṇanā niṭṭhitā .

Issues

Select Version

Uparipaṇṇāsa-aṭṭhakathā

Uparipaṇṇāsa-aṭṭhakathā