Issues
Select Version
Uparipaṇṇāsa-aṭṭhakathā
Uparipaṇṇāsa-aṭṭhakathā

1. Cūḷasuññatasuttavaṇṇanā

Author: _System_Pali_VRI_ @ Administrator

1. Cūḷasuññatasuttavaṇṇanā

176. EvaṃV4.110M4.107 me sutan ti cūḷasuññatasuttaṃ .
Tattha ekamidan ti thero kira bhagavato vattaṃ katvā attano divāṭṭhānaṃ gantvā kālaparicchedaṃ katvā nibbānārammaṇaṃ suññatāphalasamāpattiṃ appetvā nisinno yathāparicchedena vuṭṭhāsi .
Athassa saṅkhārā suññato upaṭṭhahiṃsu .
So suññatākathaṃ sotukāmo jāto .
Athassa etadahosiP4.150 –
‘‘ na kho pana sakkā dhurena dhuraṃ paharantena viya gantvā ‘ suññatākathaṃ me , bhante , kathethā ’ ti bhagavantaṃ vattuṃ , handāhaṃ yaṃ me bhagavā nagarakaṃ upanissāya viharanto ekaṃ kathaṃ kathesi , taṃ sāremi , evaṃ me bhagavā suññatākathaṃ kathessatī ’’ ti dasabalaṃ sārento ekamidan tiādimāha .
Tattha idan ti nipātamattameva .
Kaccimetaṃ , bhanteti thero ekapade ṭhatvā saṭṭhipadasahassāni uggahetvā dhāretuṃ samattho , kiṃ so ‘‘ suññatāvihārenā ’’ ti ekaṃ padaṃ dhāretuṃ na sakkhissati , sotukāmena pana jānantena viya pucchituṃ na vaṭṭati , pākaṭaṃ katvā vitthāriyamānaṃ suññatākathaṃ sotukāmo ajānanto viya evamāha .
Eko ajānantopi jānanto viya hoti , thero evarūpaṃ kohaññaṃ kiṃ karissati , attano jānanaṭṭhānepi bhagavato apacitiṃ dassetvā ‘‘ kaccimetan ’’ tiādimāha .
Pubbepīti paṭhamabodhiyaṃ nagarakaṃ upanissāya viharaṇakālepi .
Etarahipīti idānipi .
Evaṃ pana vatvā cintesi –
‘‘ ānando suññatākathaṃ sotukāmo , eko pana sotuṃ sakkoti , na uggahetuṃ , eko sotumpi uggahetumpi sakkoti , na kathetuṃ , ānando pana sotumpi sakkotiV4.111 uggahetumpi kathetumpi ,( kathemissa ) suññatākathan ’’ ti .
Iti taṃ kathento seyyathāpītiādimāha .
Tattha suñño hatthigavāssavaḷavenāti tattha kaṭṭharūpapotthakarūpacittarūpavasena katā hatthiādayo atthi , vessavaṇamandhātādīnaṃ ṭhitaṭṭhāne cittakammavasena katampi , ratanaparikkhatānaṃ vātapānadvārabandhamañcapīṭhādīnaṃ vasena saṇṭhitampi , jiṇṇapaṭisaṅkharaṇatthaṃM4.108 ṭhapitampi jātarūparajataṃ atthi , kaṭṭharūpādivasena katā dhammasavanapañhapucchanādivasena āgacchantāP4.151 ca itthipurisāpi atthi , tasmā na so tehi suñño .
Indriyabaddhānaṃ saviññāṇakānaṃ hatthiādīnaṃ , icchiticchitakkhaṇe paribhuñjitabbassa jātarūparajatassa , nibaddhavāsaṃ vasantānaṃ itthipurisānañca abhāvaṃ sandhāyetaṃ vuttaṃ .
Bhikkhusaṅghaṃ paṭiccāti bhikkhūsu hi piṇḍāya paviṭṭhesupi vihārabhattaṃ sādiyantehi bhikkhūhi ceva gilānagilānupaṭṭhākauddesacīvarakammapasutādīhi ca bhikkhūhi so asuññova hoti , iti niccampi bhikkhūnaṃ atthitāya evamāha .
Ekattan ti ekabhāvaṃ , ekaṃ asuññataṃ atthīti attho .
Eko asuññabhāvo atthīti vuttaṃ hoti .
Amanasikaritvāti citte akatvā anāvajjitvā apaccavekkhitvā .
Gāmasaññan ti gāmoti pavattavasena vā kilesavasena vā uppannaṃ gāmasaññaṃ .
Manussasaññāyapi eseva nayo .
Araññasaññaṃ paṭicca manasi karoti ekattan ti idaṃ araññaṃ , ayaṃ rukkho , ayaṃ pabbato , ayaṃ nīlobhāso vanasaṇḍoti evaṃ ekaṃ araññaṃyeva paṭicca araññasaññaṃ manasi karoti .
Pakkhandatīti otarati .
Adhimuccatīti evanti adhimuccati .
Ye assu darathāti ye ca pavattadarathā vā kilesadarathā vā gāmasaññaṃ paṭicca bhaveyyuṃ , te idha araññasaññāya na santi .
Dutiyapadepi eseva nayo .
Atthi cevāyan ti ayaṃ pana ekaṃ araññasaññaṃ paṭicca uppajjamānā pavattadarathamattā atthi .
YañhiP4.152 kho tattha na hotīti yaṃ migāramātupāsāde hatthiādayo viya imissā araññasaññāya gāmasaññāmanussasaññāvasena uppajjamānaṃ pavattadarathakilesadarathajātaṃ , taṃ na hoti .
Yaṃ pana tattha avasiṭṭhan ti yaṃ migāramātupāsāde bhikkhusaṅgho viya tattha araññasaññāya pavattadarathamattaṃ avasiṭṭhaṃ hoti .
Taṃ santamidaṃ atthīti pajānātīti taṃ vijjamānameva ‘‘ atthi idan ’’ ti pajānāti , suññatāvakkantīti suññatānibbatti .
177. AmanasikaritvāV4.112 manussasaññan ti idha gāmasaññaṃ na gaṇhāti .
Kasmā ?
Evaṃ kirassa ahosi –
‘‘ manussasaññāya gāmasaññaṃ nivattetvā , araññasaññāya manussasaññaṃ , pathavīsaññāya araññasaññaṃ , ākāsānañcāyatanasaññāya pathavīsaññaṃ … pe … nevasaññānāsaññāyatanasaññāya ākiñcaññāyatanasaññaṃM4.109 , vipassanāya nevasaññānāsaññāyatanasaññaṃ , maggena vipassanaṃ nivattetvā anupubbena accantasuññataṃ nāma dassessāmī ’’ ti .
Tasmā evaṃ desanaṃ ārabhi .
Tattha pathavīsaññan ti kasmā araññasaññaṃ pahāya pathavīsaññaṃ manasi karoti ?
Araññasaññāya visesānadhigamanato .
Yathā hi purisassa ramaṇīyaṃ khettaṭṭhānaṃ disvā –
‘‘ idha vuttā sāliādayo suṭṭhu sampajjissanti , mahālābhaṃ labhissāmī ’’ ti sattakkhattumpi khettaṭṭhānaṃ olokentassa sāliādayo na sampajjanteva , sace pana taṃ ṭhānaṃ vihatakhāṇukakaṇṭakaṃ katvā kasitvā vapati , evaṃ sante sampajjanti , evameva –
‘‘ idaṃ araññaṃ , ayaṃ rukkho , ayaṃ pabbato , ayaṃ nīlobhāso vanasaṇḍo ’’ ti sacepi sattakkhattuṃ araññasaññaṃ manasi karoti , nevūpacāraṃ na samādhiṃ pāpuṇāti , pathavīsaññāya panassa dhuvasevanaṃ kammaṭṭhānaṃ pathavīkasiṇaṃ parikammaṃ katvā jhānāni nibbattetvāP4.153 jhānapadaṭṭhānampi vipassanaṃ vaḍḍhetvā sakkā arahattaṃ pāpuṇituṃ .
Tasmā araññasaññaṃ pahāya pathavīsaññaṃ manasi karoti .
Paṭiccāti paṭicca sambhūtaṃ .
Idāni yasmiṃ pathavīkasiṇe so pathavīsaññī hoti , tassa opammadassanatthaṃ seyyathāpītiādimāha .
Tattha usabhassa etanti āsabhaṃ .
Aññesaṃ pana gunnaṃ gaṇḍāpi honti pahārāpi .
Tesañhi cammaṃ pasāriyamānaṃ nibbalikaṃ na hoti , usabhassa lakkhaṇasampannatāya te dosā natthi .
Tasmā tassa cammaṃ gahitaṃ .
Saṅkusatenāti khilasatena .
Suvihatan ti pasāretvā suṭṭhu vihataṃ .
Ūnakasatasaṅkuvihatañhi nibbalikaṃ na hoti , saṅkusatena vihataṃ bheritalaṃ viya nibbalikaṃ hoti .
Tasmā evamāha .
Ukkūlavikkūlan ti uccanīcaṃ thalaṭṭhānaṃ ninnaṭṭhānaṃ .
Nadīviduggan ti nadiyo ceva duggamaṭṭhānañca .
Pathavīsaññaṃ paṭicca manasi karoti ekattan ti kasiṇapathaviyaṃyeva paṭicca sambhūtaṃ ekaṃ saññaṃ manasi karoti .
Darathamattāti ito paṭṭhāya sabbavāresu pavattadarathavasena darathamattā veditabbā .
182. Animittaṃ cetosamādhin ti vipassanācittasamādhiṃ .
So hi niccanimittādivirahitoV4.113 animittoti vuccati .
Imameva kāyan ti vipassanāya vatthuṃ dasseti .
Tattha imamevāti imaṃ eva catumahābhūtikaṃ .
Saḷāyatanikan tiM4.110P4.154 saḷāyatanapaṭisaṃyuttaṃ .
Jīvitapaccayāti yāva jīvitindriyānaṃ pavatti , tāva jīvitapaccayā pavattadarathamattā atthīti vuttaṃ hoti .
183. Puna animittan ti vipassanāya paṭivipassanaṃ dassetuṃ vuttaṃ .
Kāmāsavaṃ paṭiccāti kāmāsavaṃ paṭicca uppajjanapavattadarathā idha na santi , ariyamagge ceva ariyaphale ca natthīti vuttaṃ hoti .
Imameva kāyan ti imaṃ upādisesadarathadassanatthaṃ vuttaṃ .
Iti manussasaññāya gāmasaññaṃ nivattetvā … pe … maggena vipassanaṃ nivattetvā anupubbena accantasuññatā nāma dassitā hoti .
184. Parisuddhan ti nirupakkilesaṃ .
Anuttaran ti uttaravirahitaṃ sabbaseṭṭhaṃ .
Suññatan ti suññataphalasamāpattiṃ .
Tasmāti yasmā atītepi , buddhapaccekabuddhabuddhasāvakasaṅkhātā samaṇabrāhmaṇā .
Anāgatepi , etarahipi buddhabuddhasāvakasaṅkhātā samaṇabrāhmaṇā imaṃyeva parisuddhaṃ paramaṃ anuttaraṃ suññataṃ upasampajja vihariṃsu viharissanti viharanti ca , tasmā .
Sesaṃ sabbattha uttānamevāti .
Papañcasūdaniyā majjhimanikāyaṭṭhakathāya
Cūḷasuññatasuttavaṇṇanā niṭṭhitā .