Itthiratanavaṇṇanā
Evaṃ pātubhūtamaṇiratanassa pana cakkavattissa visayasukhavisesakāraṇaṃ itthiratanaṃ pātubhavati .
Maddarājakulato vā hissa aggamahesiṃ ānenti , uttarakuruto vā puññānubhāvena sayaṃ āgacchati .
Avasesā panassā sampatti ‘‘ puna caparaṃ , bhikkhave , rañño cakkavattissa itthiratanaṃ pātubhavati abhirūpā dassanīyā ’’ tiādinā nayena pāḷiyaṃyeva āgatā .
Tattha saṇṭhānapāripūriyā adhikaṃ rūpaṃ assāti abhirūpā .
Dissamānā ca cakkhūni pīṇayati , tasmā aññaṃ kiccavikkhepaṃ hitvāpi daṭṭhabbāti dassanīyā .
Dissamānā ca somanassavasena cittaṃ pasādetīti pāsādikā .
Paramāyāti evaṃ pasādāvahattā uttamāya .
Vaṇṇapokkharatāyāti vaṇṇasundaratāya .
Samannāgatāti upetā .
Abhirūpā vā yasmā nātidīghā nātirassā dassanīyā yasmā nātikisā nātithūlā , pāsādikā yasmā nātikāḷikā naccodātā .
Paramāya vaṇṇapokkharatāya samannāgatā yasmā atikkantā mānusaṃ vaṇṇaṃ appattā dibbavaṇṇaṃ .
Manussānañhi vaṇṇābhā bahi na niccharati , devānaṃ atidūraṃ niccharati , tassā pana dvādasahatthappamāṇaṃ padesaṃ sarīrābhā obhāseti .
Nātidīghādīsu cassā paṭhamayugaḷena ārohasampatti , dutiyayugaḷena pariṇāhasampatti , tatiyayugaḷena vaṇṇasampatti vuttā .
Chahi vāpi etehi kāyavipattiyā abhāvo , atikkantā mānusaṃ vaṇṇanti iminā kāyasampatti vuttā .
Tūlapicuno vā kappāsapicuno vāti sappimaṇḍe pakkhipitvā
P4.228 ṭhapitassa satavihatassa tūlapicunoV4.167 vā satavihatassa kappāsapicuno vā kāyasamphasso hoti .Sīteti rañño sītakāle .
Uṇheti rañño uṇhakāle .
Candanagandhoti niccakālameva supisitassa abhinavassa catujjātisamāyojitassa haricandanassa gandho kāyato vāyati .
Uppalagandhoti hasitakathitakālesu mukhato nikkhanto taṅkhaṇaṃ vikasitasseva nīluppalassa atisurabhigandho vāyati .
Evaṃ
M4.162 rūpasamphassagandhasampattiyuttāya panassā sarīrasampattiyā anurūpaṃ ācāraṃ dassetuṃ taṃ kho panātiādi vuttaṃ .Tattha rājānaṃ disvā nisinnāsanato aggidaḍḍhā viya paṭhamameva uṭṭhātīti pubbuṭṭhāyinī .
Tasmiṃ nisinne tassa rañño tālavaṇṭena bījanādikiccaṃ katvā pacchā nipatati nisīdatīti pacchānipātinī .
Kiṃ karomi devāti tassa kiṃkāraṃ paṭissāvetīti kiṃkārapaṭissāvinī .
Rañño manāpameva carati karotīti manāpacārinī .
Yaṃ rañño piyaṃ , tadeva vadatīti piyavādinī .
Idāni svāssā ācāro bhāvasuddhiyā eva , na sāṭheyyenāti dassetuṃ taṃ kho panātiādimāha .
Tattha no aticaratīti na atikkamitvā carati , aññaṃ purisaṃ cittenapi na patthetīti vuttaṃ hoti .
Tattha ye tassā ādimhi ‘‘ abhirūpā ’’ tiādayo ante ‘‘ pubbuṭṭhāyinī ’’ tiādayo guṇā vuttā , te pakatiguṇā eva ‘‘ atikkantā
P4.229 mānusaṃ vaṇṇan ’’ tiādayo pana cakkavattino puññaṃ upanissāya cakkaratanapātubhāvato paṭṭhāya purimakammānubhāvena nibbattantīti veditabbā .Abhirūpatādikāpi vā cakkaratanapātubhāvato paṭṭhāya sabbākārapāripūrā jātā .
Tenāha evarūpaṃ itthiratanaṃ pātubhavatīti .