3. Puṇṇovādasuttavaṇṇanā
395. Evaṃ
V4.245 me sutan ti puṇṇovādasuttaṃ .Tattha paṭisallānāti ekībhāvā .
Taṃ ceti taṃ cakkhuñceva rūpañca .
Nandīsamudayā dukkhasamudayoti nandiyā taṇhāya samodhānena pañcakkhandhadukkhassa samodhānaṃ hoti .
Iti chasu dvāresu dukkhaṃ samudayoti dvinnaṃ saccānaṃ vasena vaṭṭaṃ matthakaṃ pāpetvā dassesi .
Dutiyanaye nirodho maggoti dvinnaṃ saccānaṃ vasena vivaṭṭaṃ matthakaṃ pāpetvā dassesi .
Iminā ca tvaṃ puṇṇāti pāṭiyekko anusandhi .
Evaṃ tāva vaṭṭavivaṭṭavasena desanaṃ arahatte pakkhipitvā idāni puṇṇattheraṃ sattasu ṭhānesu sīhanādaṃ nadāpetuṃ iminā ca tvan tiādimāha .
396. Caṇḍāti
M4.234 duṭṭhā kibbisā .Pharusāti kakkhaḷā .
Akkosissantīti
P5.85 dasahi akkosavatthūhi akkosissanti .Paribhāsissantīti kiṃ samaṇo nāma tvaṃ , idañca idañca te karissāmāti tajjessanti .
Evametthāti evaṃ mayhaṃ ettha bhavissati .
Daṇḍenāti catuhatthena daṇḍena vā ghaṭikamuggarena vā .
Satthenāti ekatodhārādinā .
Satthahārakaṃ pariyesantīti jīvitahārakaṃ satthaṃ pariyesanti .
Idaṃ thero tatiyapārājikavatthusmiṃ asubhakathaṃ sutvā attabhāvena jigucchantānaṃ bhikkhūnaṃ satthahārakapariyesanaṃ sandhāyāha .
Damūpasamenāti ettha damoti indriyasaṃvarādīnaṃ etaṃ nāmaṃ .
‘‘ Saccena danto damasā upeto , vedantagū vusitabrahmacariyo ’’ ti ( saṃ . ni .1.195; su . ni .467) ettha hi indriyasaṃvaro damoti vutto .
‘‘ Yadi saccā damā cāgā , khantyā bhiyyodha vijjatī ’’ ti ( saṃ . ni .1.246; su . ni .191) ettha paññā damoti vutto .
‘‘ Dānena damena saṃyamena saccavajjenā ’’ ti ( dī . ni .1.166; ma . ni .2.226) ettha uposathakammaṃ damoti vuttaṃ .
Imasmiṃ pana sutte khanti damoti veditabbā .
Upasamoti tasseva vevacanaṃ .
397. Atha kho āyasmā puṇṇoti ko panesa puṇṇo , kasmā panettha gantukāmo ahosīti
V4.246 .Sunāparantavāsiko eva eso , sāvatthiyaṃ pana asappāyavihāraṃ sallakkhetvā tattha gantukāmo ahosi .
Tatrāyaṃ anupubbikathā – sunāparantaraṭṭhe
P5.86 kira ekasmiṃ vāṇijakagāme ete dve bhātaro .Tesu kadāci jeṭṭho pañca sakaṭasatāni gahetvā janapadaṃ gantvā bhaṇḍaṃ āharati , kadāci kaniṭṭho .
Imasmiṃ pana samaye kaniṭṭhaṃ ghare ṭhapetvā jeṭṭhabhātiko pañca sakaṭasatāni gahetvā janapadacārikaṃ caranto anupubbena sāvatthiṃ patvā jetavanassa nātidūre sakaṭasatthaṃ nivāsetvā bhuttapātarāso parijanaparivuto phāsukaṭṭhāne nisīdi .
Tena ca samayena sāvatthivāsino bhuttapātarāsā uposathaṅgāni adhiṭṭhāya suddhuttarāsaṅgā gandhapupphādihatthā yena buddho yena dhammo yena saṅgho , tanninnā tappoṇā tappābbhārā hutvā dakkhiṇadvārena nikkhamitvā jetavanaṃ
M4.235 gacchanti .So te disvā ‘‘ kahaṃ ime gacchanti ’’ ti ekamanussaṃ pucchi .
Kiṃ tvaṃ ayyo na jānāsi , loke buddhadhammasaṅgharatanāni nāma uppannāni , iccesa mahājano satthu santike dhammakathaṃ sotuṃ gacchatīti .
Tassa buddhoti vacanaṃ chavicammādīni chinditvā aṭṭhimiñjaṃ āhacca aṭṭhāsi .
Atha attano parijanaparivuto tāya parisāya saddhiṃ vihāraṃ gantvā satthu madhurassarena dhammaṃ desentassa parisapariyante ṭhito dhammaṃ sutvā pabbajjāya cittaṃ uppādesi .
Atha tathāgatena kālaṃ viditvā parisāya uyyojitāya satthāraṃ upasaṅkamitvā vanditvā svātanāya nimantetvā dutiyadivase maṇḍapaṃ kāretvā āsanāni paññapetvā buddhappamukhassa saṅghassa mahādānaṃ datvā bhuttapātarāso uposathaṅgāni adhiṭṭhāya bhaṇḍāgārikaṃ pakkosāpetvā , ettakaṃ bhaṇḍaṃ vissajjitaṃ , ettakaṃ na vissajjitanti sabbaṃ ācikkhitvā –
‘‘ imaṃ sāpateyyaṃ mayhaṃ kaniṭṭhassa dehī ’’ ti sabbaṃ niyyātetvā satthu santike pabbajitvā kammaṭṭhānaparāyaṇo ahosi .
Athassa
P5.87 kammaṭṭhānaṃ manasikarontassa kammaṭṭhānaṃ na upaṭṭhāti .Tato cintesi –
‘‘ ayaṃ janapado mayhaṃ asappāyo , yaṃnūnāhaṃ satthu santike kammaṭṭhānaṃ gahetvā sakaṭṭhānameva gaccheyyan ’’ ti .
Atha pubbaṇhasamaye piṇḍāya caritvā sāyanhasamaye paṭisallānā vuṭṭhahitvā bhagavantaṃ
V4.247 upasaṅkamitvā kammaṭṭhānaṃ kathāpetvā satta sīhanāde naditvā pakkāmi .Tena vuttaṃ –
‘‘ atha kho āyasmā puṇṇo … pe … viharatī ’’ ti .
Kattha panāyaṃ vihāsīti ?
Catūsu ṭhānesu vihāsi , sunāparantaraṭṭhaṃ tāva pavisitvā ajjuhatthapabbate nāma pavisitvā vāṇijagāmaṃ piṇḍāya pāvisi .
Atha naṃ kaniṭṭhabhātā sañjānitvā bhikkhaṃ datvā ,‘‘ bhante , aññattha agantvā idheva vasathā ’’ ti paṭiññaṃ kāretvā tattheva vasāpesi .
Tato samuddagirivihāraṃ nāma agamāsi .
Tattha ayakantapāsāṇehi paricchinditvā katacaṅkamo atthi , taṃ koci caṅkamituṃ samattho nāma natthi .
Tattha samuddavīciyo āgantvā ayakantapāsāṇesu paharitvā mahāsaddaṃ karonti .
Theronaṃ –
‘‘ kammaṭṭhānaṃ manasikarontānaṃ phāsuvihāro hotū ’’ ti samuddaṃ nissaddaṃ katvā adhiṭṭhāsi .
Tato
M4.236 mātulagiriṃ nāma agamāsi .Tattha sakuṇasaṅgho ussanno , rattiñca divā ca saddo ekābaddhova hoti , thero imaṃ ṭhānaṃ aphāsukanti tato makulakārāmavihāraṃ nāma gato .
So vāṇijagāmassa nātidūro naccāsanno gamanāgamanasampanno vivitto appasaddo .
Thero imaṃ ṭhānaṃ phāsukanti tattha rattiṭṭhānadivāṭṭhānacaṅkamanādīni kāretvā vassaṃ upagacchi .
Evaṃ catūsu ṭhānesu vihāsi .
Athekadivasaṃ
P5.88 tasmiṃyeva antovasse pañca vāṇijasatāni parasamuddaṃ gacchāmāti nāvāya bhaṇḍaṃ pakkhipiṃsu .Nāvārohanadivase therassa kaniṭṭhabhātā theraṃ bhojetvā therassa santike sikkhāpadāni gahetvā vanditvā gacchanto ,–
‘‘ bhante , mahāsamuddo nāma appameyyo anekantarāyo , amhe āvajjeyyāthā ’’ ti vatvā nāvaṃ āruhi .
Nāvā uttamajavena gacchamānā aññataraṃ dīpakaṃ pāpuṇi .
Manussā pātarāsaṃ karissāmāti dīpake otiṇṇā .
Tasmiṃ dīpe aññaṃ kiñci natthi , candanavanameva ahosi .
Atheko vāsiyā rukkhaṃ ākoṭetvā lohitacandanabhāvaṃ ñatvā āha –
‘‘ bho mayaṃ lābhatthāya
V4.248 parasamuddaṃ gacchāma , ito ca uttari lābho nāma natthi , caturaṅgulamattā ghaṭikā satasahassaṃ agghati , hāretabbakayuttaṃ bhaṇḍaṃ hāretvā candanassa pūremā ’’ ti .Te tathā kariṃsu .
Candanavane adhivatthā amanussā kujjhitvā –
‘‘ imehi amhākaṃ candanavanaṃ nāsitaṃ , ghātessāma ne ’’ ti cintetvā –
‘‘ idheva ghātitesu sabbaṃ vanaṃ ekaṃ kuṇapaṃ bhavissati , samuddamajjhe nesaṃ nāvaṃ osīdessāmā ’’ ti āhaṃsu .
Atha tesaṃ nāvaṃ āruyha muhuttaṃ gatakāleyeva uppādikaṃ uṭṭhapetvā sayampi te amanussā bhayānakāni rūpāni dassayiṃsu .
Bhītā manussā attano attano devatā namassanti .
Therassa kaniṭṭho cūḷapuṇṇakuṭumbiko –
‘‘ mayhaṃ bhātā avassayo hotū ’’ ti therassa namassamāno aṭṭhāsi .
Theropi kira tasmiṃyeva khaṇe āvajjitvā tesaṃ byasanuppattiṃ
P5.89 ñatvā vehāsaṃ uppatitvā sammukhe aṭṭhāsi .Amanussā theraṃ disvā ‘‘ ayyo puṇṇatthero etī ’’ ti pakkamiṃsu , uppādikaṃ sannisīdi .
Thero mā bhāyathāti te
M4.237 assāsetvā ‘‘ kahaṃ gantukāmatthā ’’ ti pucchi .Bhante , amhākaṃ sakaṭṭhānameva gacchāmāti .
Thero nāvaṃ phale akkamitvā ‘‘ etesaṃ icchitaṭṭhānaṃ gacchatū ’’ ti adhiṭṭhāsi .
Vāṇijā sakaṭṭhānaṃ gantvā taṃ pavattiṃ puttadārassa ārocetvā ‘‘ etha theraṃ saraṇaṃ gacchāmā ’’ ti pañcasatā attano pañcamātugāmasatehi saddhiṃ tīsu saraṇesu patiṭṭhāya upāsakattaṃ paṭivedesuṃ .
Tato nāvāya bhaṇḍaṃ otāretvā therassa ekaṃ koṭṭhāsaṃ katvā –
‘‘ ayaṃ , bhante , tumhākaṃ koṭṭhāso ’’ ti āhaṃsu .
Thero –
‘‘ mayhaṃ visuṃ koṭṭhāsakiccaṃ natthi , satthā pana tumhehi diṭṭhapubbo ’’ ti .
Na diṭṭhapubbo , bhanteti .
Tena hi iminā satthu maṇḍalamāḷaṃ karotha , evaṃ satthāraṃ passissathāti .
Te sādhu , bhanteti tena ca koṭṭhāsena attano ca koṭṭhāsehi maṇḍalamāḷaṃ kātuṃ ārabhiṃsu .
Satthāpi kira āraddhakālato paṭṭhāya paribhogaṃ akāsi .
Ārakkhamanussā rattiṃ obhāsaṃ disvā ‘‘ mahesakkhā devatā atthī ’’ ti saññaṃ kariṃsu .
Upāsakā maṇḍalamāḷañca bhikkhusaṅghassa ca senāsanāni niṭṭhapetvā dānasambhāraṃ sajjetvā –
‘‘ kataṃ , bhante , amhehi attano kiccaṃ , satthāraṃ pakkosathā ’’ ti therassa ārocesuṃ .
Thero sāyanhasamaye iddhiyā sāvatthiṃ patvā ,‘‘ bhante , vāṇijagāmavāsino tumhe daṭṭhukāmā , tesaṃ anukampaṃ karothā ’’ ti bhagavantaṃ yāci .
Bhagavā adhivāsesi .
Thero bhagavato adhivāsanaṃ viditvā sakaṭṭhānameva paccāgato .
Bhagavāpi
V4.249 ānandatheraṃ āmantesiP5.90 ,–‘‘ ānanda , sve sunāparante vāṇijagāme piṇḍāya carissāma , tvaṃ ekūnapañcasatānaṃ bhikkhūnaṃ salākaṃ dehī ’’ ti .
Thero sādhu , bhanteti bhikkhusaṅghassa tamatthaṃ ārocetvā nabhacārikā bhikkhū salākaṃ gaṇhantūti āha .
Taṃdivasaṃ kuṇḍadhānatthero paṭhamaṃ salākaṃ aggahesi .
Vāṇijagāmavāsinopi ‘‘ sve kira satthā āgamissatī ’’ ti gāmamajjhe maṇḍapaṃ katvā dānaggaṃ sajjayiṃsu .
Bhagavā pātova sarīrapaṭijagganaṃ katvā gandhakuṭiṃ pavisitvā phalasamāpattiṃ appetvā nisīdi .
Sakkassa paṇḍukambalasilāsanaṃ uṇhaṃ ahosi .
So kiṃ idanti āvajjetvā
M4.238 satthu sunāparantagamanaṃ disvā vissakammaṃ āmantesi –‘‘ tāta ajja bhagavā timattāni yojanasatāni piṇḍācāraṃ karissati , pañca kūṭāgārasatāni māpetvā jetavanadvārakoṭṭhamatthake gamanasajjāni katvā ṭhapehī ’’ ti .
So tathā akāsi .
Bhagavato kūṭāgāraṃ catumukhaṃ ahosi , dvinnaṃ aggasāvakānaṃ dvimukhāni , sesāni ekamukhāni .
Satthā gandhakuṭito nikkhamma paṭipāṭiyā ṭhapitakūṭāgāresu dhurakūṭāgāraṃ pāvisi .
Dve aggasāvake ādiṃ katvā ekūnapañcabhikkhusatānipi kūṭāgāraṃ gantvā nisinnā ahesuṃ .
Ekaṃ tucchakūṭāgāraṃ ahosi , pañcapi kūṭāgārasatāni ākāse uppatiṃsu .
Satthā
P5.91 saccabandhapabbataṃ nāma patvā kūṭāgāraṃ ākāse ṭhapesi .Tasmiṃ pabbate saccabandho nāma micchādiṭṭhikatāpaso mahājanaṃ micchādiṭṭhiṃ uggaṇhāpento lābhaggayasaggappatto hutvā vasati .
Abbhantare cassa antocāṭiyaṃ padīpo viya arahattassa upanissayo jalati .
Taṃ disvā dhammamassa kathessāmīti gantvā dhammaṃ desesi .
Tāpaso desanāpariyosāne arahattaṃ pāpuṇi , maggenevāssa abhiññā āgatā .
Ehibhikkhu hutvā iddhimayapattacīvaradharo hutvā kūṭāgāraṃ pāvisi .
Bhagavā kūṭāgāragatehi pañcahi bhikkhusatehi saddhiṃ vāṇijagāmaṃ gantvā kūṭāgārāni adissamānāni katvā vāṇijagāmaṃ pāvisi .
Vāṇijā buddhappamukhassa bhikkhusaṅghassa mahādānaṃ datvā satthāraṃ makulakārāmaṃ nayiṃsu .
Satthā maṇḍalamāḷaṃ pāvisi .
Mahājano yāva satthā bhattadarathaṃ paṭipassambheti , tāva pātarāsaṃ katvā uposathaṅgāni samādāya bahuṃ gandhañca pupphañca ādāya
V4.250 dhammassavanatthāya ārāmaṃ paccāgamāsi .Satthā dhammaṃ desesi .
Mahājanassa bandhanamokkho jāto , mahantaṃ buddhakolāhalaṃ ahosi .
Satthā mahājanassa saṅgahatthaṃ katipāhaṃ tattheva vasi , aruṇaṃ pana mahāgandhakuṭiyaṃyeva uṭṭhapesi .
Tattha katipāhaṃ vasitvā vāṇijagāme piṇḍāya caritvā ‘‘ tvaṃ idheva vasāhī ’’ ti puṇṇattheraṃ nivattetvā antare nammadānadī
M4.239 nāma atthi , tassā tīraṃ agamāsi .Nammadānāgarājā satthu paccuggamanaṃ katvā nāgabhavanaṃ pavesetvā tiṇṇaṃ ratanānaṃ sakkāraṃ akāsi .
Satthā
P5.92 tassa dhammaṃ kathetvā nāgabhavanā nikkhami .So –
‘‘ mayhaṃ , bhante , paricaritabbaṃ dethā ’’ ti yāci , bhagavā nammadānadītīre padacetiyaṃ dassesi .
Taṃ vīcīsu āgatāsu pidhīyati , gatāsu vivarīyati , mahāsakkārappattaṃ ahosi .
Satthā tato nikkhamma saccabandhapabbataṃ gantvā saccabandhaṃ āha –
‘‘ tayā mahājano apāyamagge otārito , tvaṃ idheva vasitvā etesaṃ laddhiṃ vissajjāpetvā nibbānamagge patiṭṭhāpehī ’’ ti .
Sopi paricaritabbaṃ yāci .
Satthā ghanapiṭṭhipāsāṇe allamattikapiṇḍamhi lañchanaṃ viya padacetiyaṃ dassesi , tato jetavanameva gato .
Etamatthaṃ sandhāya tenevantaravassenātiādi vuttaṃ .
Parinibbāyīti anupādisesāya nibbānadhātuyā parinibbāyi .
Mahājano therassa satta divasāni sarīrapūjaṃ katvā bahūni gandhakaṭṭhāni samodhānetvā sarīraṃ jhāpetvā dhātuyo ādāya cetiyaṃ akāsi .
Sambahulā bhikkhūti therassa āḷāhane ṭhitabhikkhū .
Sesaṃ sabbattha uttānamevāti .
Papañcasūdaniyā majjhimanikāyaṭṭhakathāya
Puṇṇovādasuttavaṇṇanā niṭṭhitā .