7. Mahācattārīsakasuttavaṇṇanā

136. EvaṃV4.94 me sutan ti mahācattārīsakasuttaṃ .

Tattha ariyan ti niddosaṃ lokuttaraṃ , niddosañhi ‘‘ ariyan ’’ ti vuccati .

Sammāsamādhin ti maggasamādhiṃ .

Saupanisan ti sapaccayaṃ .

Saparikkhāran ti saparivāraṃ .

Parikkhatāti parivāritā .

SammādiṭṭhiP4.131 pubbaṅgamā hotīti dvidhā sammādiṭṭhi pubbaṅgamā hoti purecārikā vipassanāsammādiṭṭhi ca maggasammādiṭṭhi ca .

Vipassanāsammādiṭṭhi tebhūmakasaṅkhāre aniccādivasena parivīmaṃsati ;

maggasammādiṭṭhi pana parivīmaṃsanapariyosāne bhūmiladdhaṃ vaṭṭaṃ samugghāṭayamānā vūpasamayamānā sītudakaghaṭasahassaṃ matthake āsiñcamānā viya uppajjati .

Yathā hi khettaṃ kurumāno kassako paṭhamaṃ araññe rukkhe chindati , pacchā aggiṃ deti , so aggi paṭhamaṃ chinne rukkhe anavasese jhāpeti , evameva vipassanāsammādiṭṭhi paṭhamaṃ aniccādivasena saṅkhāre vīmaṃsati , maggasammādiṭṭhi tāya vīmaṃsanatthaṃ saṅkhāre puna appavattivasena samugghāṭayamānā uppajjati , sā duvidhāpi idha adhippetā .

Micchādiṭṭhīti pajānātīti micchādiṭṭhiṃ aniccaṃ dukkhaṃ anattāti lakkhaṇapaṭivedhena ārammaṇato pajānāti , sammādiṭṭhiṃ kiccato asammohato pajānāti .

Sāssa hoti sammādiṭṭhīti sā evaṃ pajānanā assa sammādiṭṭhi nāma hoti .

Dvāyaṃ vadāmīti dvayaṃ vadāmi , duvidhakoṭṭhāsaṃ vadāmīti attho .

Puññabhāgiyāti puññakoṭṭhāsabhūtā .

Upadhivepakkāti upadhisaṅkhātassa vipākassa dāyikā .

Paññā paññindriyan tiādīsu vibhajitvā vibhajitvā amatadvāraṃ paññapeti dassetīti paññā .

Tasmiṃ atthe indattaṃ karotīti paññindriyaṃ .

Avijjāya naM4.93 kampatīti paññābalaṃ .

BojjhaṅgappattāP4.132 hutvā catusaccadhamme vicinātīti dhammavicayasambojjhaṅgo .

Maggasampattiyā pasaṭṭhā sobhanāV4.95 diṭṭhīti sammādiṭṭhi .

Ariyamaggassa aṅganti maggaṅgaṃ .

Soti so bhikkhu .

Pahānāyāti pajahanatthāya .

Upasampadāyāti paṭilābhatthāya .

Sammāvāyāmoti niyyāniko kusalavāyāmo .

Satoti satiyā samannāgato hutvā .

Anuparidhāvanti anuparivattantīti sahajātā ca purejātā ca hutvā parivārenti .

Ettha hi sammāvāyāmo ca sammāsati ca lokuttarasammādiṭṭhiṃ sahajātā parivārenti rājānaṃ viya ekarathe ṭhitā asiggāhachattaggāhā .

Vipassanāsammādiṭṭhi pana purejātā hutvā parivāreti rathassa purato pattikādayo viya .

Dutiyapabbato paṭṭhāya pana sammāsaṅkappādīnaṃ tayopi sahajātaparivārāva hontīti veditabbā .

137. Micchāsaṅkappoti pajānātīti micchāsaṅkappaṃ aniccaṃ dukkhaṃ anattāti lakkhaṇapaṭivedhena ārammaṇato pajānāti sammāsaṅkappaṃ kiccato asammohato pajānāti .

Ito aparesu sammāvācādīsupi evameva yojanā veditabbā .

Kāmasaṅkappādayo dvedhāvitakkasutte ( ma . ni .1.206) vuttāyeva .

Takkotiādīsu takkanavasena takko .

Sveva ca upasaggena padaṃ vaḍḍhetvā vitakkoti vutto , sveva saṅkappanavasena saṅkappo .

Ekaggo hutvā ārammaṇe appetīti appanāP4.133 .

Upasaggena pana padaṃ vaḍḍhetvā byappanāti vuttaṃ .

Cetaso abhiniropanāti cittassa abhiniropanā .

Vitakkasmiñhi sati vitakko ārammaṇe cittaṃ abhiniropeti vitakke pana asati attanoyeva dhammatāya cittaṃ ārammaṇaṃ abhiruhati jātisampanno abhiññātapuriso viya rājagehaṃ .

Anabhiññātassa hi paṭihārena vā dovārikena vā attho hoti , abhiññātaṃ jātisampannaṃ sabbe rājarājamahāmattā jānantīti attanova dhammatāya nikkhamati ceva pavisati ca , evaṃsampadamidaṃ veditabbaṃ .

Vācaṃ saṅkharotīti vacīsaṅkhāro .

Ettha ca lokiyavitakko vācaṃ saṅkharoti , na lokuttaro .

Kiñcāpi na saṅkharoti , vacīsaṅkhārotveva ca panassa nāmaṃ hoti .

Sammāsaṅkappaṃ anuparidhāvantīti lokuttarasammāsaṅkappaṃ parivārenti .

Ettha ca tayopi nekkhammasaṅkappādayoM4.94 pubbabhāge nānācittesu labbhanti , maggakkhaṇe pana tiṇṇampi kāmasaṅkappādīnañca padacchedaṃ samugghātaṃ karonto maggaṅgaṃ pūrayamāno ekova sammāsaṅkappo uppajjitvā nekkhammasaṅkappādivasena tīṇi nāmāni labhati .

Parato sammāvācādīsupi eseva nayo .

138. MusāvādāV4.96 veramaṇītiādīsu viratipi cetanāpi vaṭṭati .

Āratītiādīsu vacīduccaritehi ārakā ramatīti ārati .

Vinā tehi ramatīti virati .

Tato tato paṭinivattāva hutvā tehi vinā ramatīti paṭivirati .

Upasaggavasena vā padaṃ vaḍḍhitaṃ , sabbamidaṃ oramanabhāvasseva adhivacanaṃ .

Veraṃ maṇati vināsetīti veramaṇi .

Idampi oramanasseva vevacanaṃ .

139. Pāṇātipātā veramaṇītiādīsupi cetanā viratīti ubhayampi vaṭṭatiyeva .

140. KuhanātiādīsuP4.134 tividhena kuhanavatthunā lokaṃ etāya kuhayanti vimhāpayantīti kuhanā .

Lābhasakkāratthikā hutvā etāya lapantīti lapanā .

Nimittaṃ sīlametesanti nemittikā , tesaṃ bhāvo nemittikatā .

Nippeso sīlametesanti nippesikā , tesaṃ bhāvo nippesikatā .

Lābhena lābhaṃ nijigīsanti magganti pariyesantīti lābhena lābhaṃ nijigīsanā , tesaṃ bhāvo lābhena lābhaṃ nijigīsanatā .

Ayamettha saṅkhepo , vitthārena panetā kuhanādikā visuddhimagge sīlaniddeseyeva pāḷiñca aṭṭhakathañca āharitvā pakāsitā .

Micchāājīvassa pahānāyāti ettha na kevalaṃ pāḷiyaṃ āgatova micchāājīvo , ājīvahetu pana pavattitā pāṇātipātādayo sattakammapathacetanāpi micchāājīvova .

Tāsaṃyeva sattannaṃ cetanānaṃ padapacchedaṃ samugghātaṃ kurumānaṃ maggaṅgaṃ pūrayamānā uppannā virati sammāājīvo nāma .

141. Sammādiṭṭhissāti maggasammādiṭṭhiyaṃ ṭhitassa puggalassa .

Sammāsaṅkappo pahotīti maggasammāsaṅkappo pahoti , phalasammādiṭṭhissapi phalasammāsaṅkappo pahotīti evaṃ sabbapadesu attho veditabbo .

SammāñāṇassaM4.95 sammāvimuttīti ettha pana maggasammāsamādhimhi ṭhitassa maggapaccavekkhaṇaṃ sammāñāṇaṃ pahoti , phalasammāsamādhimhi ṭhitassa phalapaccavekkhaṇaṃ sammāñāṇaṃ pahoti .

Maggapaccavekkhaṇasammāñāṇe ca ṭhitassa maggasammāvimutti pahoti , phalapaccavekkhaṇasammāñāṇeP4.135 ṭhitassa phalasammāvimutti pahotīti attho .

Ettha ca ṭhapetvā aṭṭha phalaṅgāni sammāñāṇaṃ paccavekkhaṇaṃ katvā sammāvimuttiṃ phalaṃ kātuṃ vaṭṭatīti vuttaṃ .

142. SammādiṭṭhissaV4.97 , bhikkhave , micchādiṭṭhi nijjiṇṇā hotītiādīsu avasesanikāyabhāṇakā phalaṃ kathitanti vadanti , majjhimabhāṇakā pana dasannaṃ nijjaravatthūnaṃ āgataṭṭhāne maggo kathitoti vadanti .

Tattha dassanaṭṭhena sammādiṭṭhi veditabbā , viditakaraṇaṭṭhena sammāñāṇaṃ , tadadhimuttaṭṭhena sammāvimutti .

Vīsati kusalapakkhāti sammādiṭṭhiādayo dasa ,‘‘ sammādiṭṭhipaccayā ca aneke kusalā dhammā ’’ tiādinā nayena vuttā dasāti evaṃ vīsati kusalapakkhā honti .

Vīsati akusalapakkhāti ‘‘ micchādiṭṭhi nijjiṇṇā hotī ’’ tiādinā nayena vuttā micchādiṭṭhiādayo dasa ,‘‘ ye ca micchādiṭṭhipaccayā aneke pāpakā ’’ tiādinā vuttā dasa cāti evaṃ vīsati akusalapakkhā veditabbā .

Mahācattārīsakoti mahāvipākadānena mahantānaṃ kusalapakkhikānañceva akusalapakkhikānañca cattārīsāya dhammānaṃ pakāsitattā mahācattārīsakoti .

Imasmiñca pana sutte pañca sammādiṭṭhiyo kathitā vipassanāsammādiṭṭhi kammassakatāsammādiṭṭhi maggasammādiṭṭhi phalasammādiṭṭhi paccavekkhaṇāsammādiṭṭhīti .

Tattha ‘‘ micchādiṭṭhiṃ micchādiṭṭhīti pajānātī ’’ tiādinā nayena vuttā vipassanāsammādiṭṭhi nāma .

‘‘ Atthi dinnan ’’ tiādinā nayena vuttā kammassakatāsammādiṭṭhi nāma .

‘‘ Sammādiṭṭhissa , bhikkhave , sammāsaṅkappo pahotī ’’ ti ettha pana maggasammādiṭṭhi phalasammādiṭṭhīti dvepi kathitā .

‘‘ Sammāñāṇaṃ pahotī ’’ ti .

Ettha pana paccavekkhaṇāsammādiṭṭhi kathitāti veditabbā .

143. SammādiṭṭhiṃM4.96P4.136 ce bhavaṃ garahatīti micchādiṭṭhi nāmāyaṃ sobhanāti vadantopi sammādiṭṭhi nāmāyaṃ na sobhanāti vadantopi sammādiṭṭhiṃ garahati nāma .

Okkalāti okkalajanapadavāsino .

Vassabhaññāti vasso ca bhañño cāti dve janā .

Ahetuvādāti natthi hetu natthi paccayo sattānaṃ visuddhiyāti evamādivādino .

Akiriyavādāti karoto na karīyati pāpanti evaṃ kiriyapaṭikkhepavādino .

Natthikavādāti natthi dinnantiādivādino .

Te imesu tīsupi dassanesu okkantaniyāmā ahesuṃ .

Kathaṃ panetesu niyāmo hotīti .

Yo hi evarūpaṃ laddhiṃ gahetvā rattiṭṭhānadivāṭṭhāne nisinno sajjhāyati vīmaṃsati , tassa ‘‘ natthi hetuV4.98 natthi paccayo karoto na karīyati pāpaṃ , natthi dinnaṃ , kāyassa bhedā ucchijjatī ’’ ti tasmiṃ ārammaṇe micchāsati santiṭṭhati , cittaṃ ekaggaṃ hoti , javanāni javanti .

Paṭhamajavane satekiccho hoti , tathā dutiyādīsu .

Sattame buddhānampi atekiccho anivattī ariṭṭhakaṇḍakasadiso hoti .

Tattha koci ekaṃ dassanaṃ okkamati , koci dve , koci tīṇipi , niyatamicchādiṭṭhikova hoti , patto saggamaggāvaraṇañceva mokkhamaggāvaraṇañca .

Abhabbo tassa attabhāvassa anantaraṃ saggampi gantuṃ , pageva mokkhaṃ , vaṭṭakhāṇu nāmesa satto pathavīgopako , yebhuyyenaP4.137 evarūpassa bhavato vuṭṭhānaṃ natthi .

Vassabhaññāpi edisā ahesuṃ .

Nindābyārosaupārambhabhayāti attano nindābhayena ghaṭṭanabhayena upavādabhayena cāti attho .

Sesaṃ sabbattha uttānamevāti .

Papañcasūdaniyā majjhimanikāyaṭṭhakathāya

Mahācattārīsakasuttavaṇṇanā niṭṭhitā .

Issues

Select Version

Uparipaṇṇāsa-aṭṭhakathā

Uparipaṇṇāsa-aṭṭhakathā