8. Cīvarakkhandhakaṃ
Jīvakavatthukathāvaṇṇanā
329-330.
Cīvarakkhandhake
M3.339V3.309 kammavipākan ti kammajarogaṃ .Saṃyamassāti ānisaṃsassa , upayogatthe cetaṃ sāmivacanaṃ .
Pajjotarājavatthukathādivaṇṇanā
334-336.
Vicchikassa jātoti tassa kira mātuyā utusamaye sayanagatāya vicchiko nābhippadesaṃ āruḷho , sā tassa samphassena gabbhaṃ gaṇhi .
Taṃ sandhāya vuttaṃ ‘‘ vicchikassa jāto ’’ ti .
Ussannadosoti sañcitapittādidoso .
Varayācanakathāvaṇṇanā
337. Itarītarenāti itarena itarena .
Itara -saddo pana aniyamavacano dvikkhattuṃ vuccamāno yaṃkiñci-saddehi samānattho hotīti vuttaṃ ‘‘ appagghenapi mahagghenapi yena kenacī ’’ ti .
Mahāpiṭṭhiyakojavan ti hatthipiṭṭhīsu attharitabbatāya mahāpiṭṭhiyanti laddhasamaññaṃ caturaṅgulapupphaṃ kojavaṃ .
Kambalānujānanādikathāvaṇṇanā
340. Upacāreti susānassa āsanne padese .
Chaḍḍetvā gatāti kiñci avatvāyeva chaḍḍetvā gatā .
So eva sāmīti akatāya katikāya yena gahitaṃ , sova sāmī .
Cīvarapaṭiggāhakasammutiādikathāvaṇṇanā
342-343.
Dhuravihāraṭṭhāneti
V3.310 vihāradvārassa sammukhaṭṭhāne .Vihāramajjheyeva sammannitabban ti sabbesaṃ jānanatthāya vihāramajjheyeva nisinnehi sammannitabbaṃ .
Tulābhūtoti tulāsadiso .
Vaṇṇāvaṇṇaṃ katvāti sabbakoṭṭhāse agghato samake katvā .
Tenevāha ‘‘ same paṭivīse ṭhapetvā ’’ ti .
Idan ti sāmaṇerānaṃ upaḍḍhapaṭivīsassa dānaṃ .
Phātikamman ti sammuñjanībandhanādihatthakammaṃ
M3.340 .Ukkuṭṭhiṃ karontīti mahāsaddaṃ karonti .
Samapaṭivīso dātabboti karissāmāti yācantānaṃ paṭiññāmattenapi samakoṭṭhāso dātabbo .
Cīvararajanakathāvaṇṇanā
344. Rajanakumbhiyā majjhe ṭhapetvāti antorajanakumbhiyā majjhe ṭhapetvā evaṃ vaṭṭādhārake antorajanakumbhiyā pakkhitte majjhe udakaṃ tiṭṭhati , vaṭṭādhārakato bahi samantā antokumbhiyaṃ rajanacchalli .
Rajanaṃ pakkhipitun ti rajanacchalliṃ pakkhipituṃ .
Ticīvarānujānanakathāvaṇṇanā
346. Uddhaste aruṇeti uggate aruṇasīse .
Nandimukhiyāti tuṭṭhamukhiyā .
Atirekacīvarādikathāvaṇṇanā
348. Acchupeyyan ti patiṭṭhapeyyaṃ .
Hatavatthakānan ti kālātītavatthānaṃ .
Uddharitvā allīyāpanakhaṇḍan ti dubbalaṭṭhānaṃ apanetvā allīyāpanavatthakhaṇḍaṃ .
Visākhāvatthukathāvaṇṇanā
349-351.
Visākhāvatthumhi kallakāyāti akilantakāyā pītisomanassehi phuṭasarīrā .
Gatīti ñāṇagati ñāṇādhigamo .
Abhisamparāyoti ñāṇābhisamparāyo ñāṇasahito peccabhāvo .
Taṃ
V3.311 bhagavā byākarissatīti ‘‘ so bhikkhu sotāpanno sakadāgāmī ’’ tiādinā tassa taṃ ñāṇagatiṃ , tato paraṃ ‘‘ niyato sambodhiparāyaṇo sakideva imaṃ lokaṃ āgantvā dukkhassantaṃ karissatī ’’ tiādinā ( saṃ . ni .5.1004) ñāṇābhisamparāyañca āvi karissati .Sovaggikan ti saggasaṃvattanikaṃ .
Sokaṃ nudati vinodetīti sokanudaṃ .
Nisīdanādianujānanakathāvaṇṇanā
353. Dukkhaṃ
M3.341 supatīti nānāvidhasupinaṃ passanto dukkhaṃ supati .Dukkhaṃ paṭibujjhatīti paṭibujjhantopi uttasitvā salomahaṃso dukkhaṃ paṭibujjhati .
Pacchimavikappanupagacīvarādikathāvaṇṇanā
359-362.
Aṭṭhapadakacchannena pattamukhaṃ sibbitun ti aṭṭhapadaphalakākārena pattamukhe tattha tattha gabbhaṃ dassetvā sibbituṃ .
Aggaḷaguttiyeva pamāṇan ti imehi catūhi nikkhepakāraṇehi ṭhapentenapi aggaḷaguttivihāreyeva ṭhapetuṃ vaṭṭatīti adhippāyo .
Saṅghikacīvaruppādakathāvaṇṇanā
363. Pañca māseti accantasaṃyoge upayogavacanaṃ .
Vaḍḍhiṃ payojetvā ṭhapitaupanikkhepatoti vassāvāsikatthāya veyyāvaccakarehi vaḍḍhiṃ payojetvā ṭhapitaupanikkhepato .
Tatruppādatoti nāḷikeraārāmāditatruppādato .
‘‘ Vassāvāsikalābhavasena vā matakacīvaravasena vā tatruppādavasena vā aññena vā kenaci ākārena saṅghaṃ uddissa uppannacīvaraṃ , sabbaṃ tasseva atthatakathinassa pañca māse , anatthatakathinassa ekaṃ cīvaramāsaṃ pāpuṇātī ’’ ti avisesato vatvāpi puna vassāvāsikalābhavasena uppanne labbhamānavisesaṃ dassetuṃ ‘‘ yaṃ pana idan ’’ tiādi āraddhaṃ .
Tattha idhāti abhilāpamattametaṃ .
‘‘ Vassaṃvutthasaṅghassa demā ’’ ti vuttepi soyeva nayo .
Anatthatakathinassapi pañca māse pāpuṇātīti vassāvāsikalābhavasena uppannattā anatthatakathinassapi vutthavassassa pañca māse pāpuṇāti .
Kenaci pana ‘‘ idha-saddena niyamitattā ’’ ti kāraṇaṃ vuttaṃ , taṃ akāraṇaṃ .
Tathā hi idha-saddena aniyametvāpi ‘‘ vassaṃvutthasaṅghassa demā ’’ ti vā ‘‘ vassāvāsikaṃ demā ’’ ti vā antohemante vassāvāsikalābhavasena dinnaṃ cīvaraṃ anatthatakathinassapi vutthavassassa pañca māse pāpuṇāti , teneva
V3.312 parato aṭṭhasu mātikāsu ‘‘ vassaṃvutthasaṅghassa detī ’’ ti imassa mātikāpadassa vinicchaye ( mahāva . aṭṭha .379)‘‘ cīvaramāsato paṭṭhāya yāva hemantassa pacchimo divaso , tāva vassāvāsikaṃM3.342 demāti vutte kathinaṃ atthataṃ vā hotu anatthataṃ vā , atītavassaṃvutthānameva pāpuṇātī ’’ ti vuttaṃ .Tato paran ti pañcamāsato paraṃ , gimhānassa paṭhamadivasato paṭṭhāyāti attho .
‘‘ Kasmā ?
Piṭṭhisamaye uppannattā ’’ ti idaṃ ‘‘ udāhu anāgatavasse ’’ ti imassānantaraṃ daṭṭhabbaṃ .
Gimhānassa paṭhamadivasato paṭṭhāya uppannameva hi piṭṭhisamaye uppannattā ‘‘ kiṃ atītavasse idaṃ vassāvāsikan ’’ tiādinā pucchitabbaṃ , teneva paratopi vakkhati ‘‘ gimhānaṃ paṭhamadivasato paṭṭhāya vutte pana mātikā āropetabbā ‘ atītavassāvāsassa pañca māsā atikkantā , anāgato cātumāsaccayena bhavissati , kataravassāvāsassa desī ’ ti .
Sace ‘ atītavassaṃvutthānaṃ dammī ’ ti vadati , taṃantovassaṃvutthānameva pāpuṇātī ’’ ti ( mahāva . aṭṭha .379).
Potthakesu pana ‘‘ anatthatakathinassapi pañca māse pāpuṇātī ’’ ti imassānantaraṃ ‘‘ kasmā ?
Piṭṭhisamaye uppannattā ’’ ti idaṃ likhanti , taṃ na yujjati .
Na hi piṭṭhisamaye uppannaṃ sandhāya ‘‘ anatthatakathinassapi pañca māse pāpuṇātī ’’ ti vuttaṃ , na ca piṭṭhisamaye uppannaṃ vutthavassasseva pāpuṇāti , sammukhībhūtānaṃ sabbesaṃ pāpuṇāti , teneva parato vakkhati ‘‘ asukavihāre vassaṃvutthasaṅghassāti vadati , tatra vassaṃvutthānameva yāva kathinassubbhārā pāpuṇāti .
Sace pana gimhānaṃ paṭhamadivasato paṭṭhāya evaṃ vadati , tatra sammukhībhūtānaṃ sabbesaṃ pāpuṇāti .
Kasmā ?
Piṭṭhisamaye uppannattā ’’ ti ( mahāva . aṭṭha .379).
Ṭhitikā pana na tiṭṭhatīti ettha aṭṭhitāya ṭhitikāya puna aññasmiṃ cīvare uppanne sace eko bhikkhu āgacchati , majjhe chinditvā dvīhipi gahetabbaṃ .
Ṭhitāya pana ṭhitikāya puna aññasmiṃ cīvare uppanne sace navakataro āgacchati , ṭhitikā heṭṭhā gacchati .
Sace vuḍḍhataro āgacchati , ṭhitikā uddhamārohati .
Atha añño natthi , puna attano pāpetvā gahetabbaṃ .
Duggahitāni hontīti ettha saṅghikāneva hontīti adhippāyo .
Gahitameva nāmāti ‘‘ imassa idaṃ pattan ’’ ti kiñcāpi na viditaṃ , te pana bhāgā atthato tesaṃ pattāyevāti adhippāyo .
Itovāti therānaṃ dātabbatoyeva .
Saṅghikacīvaruppādakathāvaṇṇanā niṭṭhitā .
Upanandasakyaputtavatthukathāvaṇṇanā
364. Sattāhavārena
M3.343V3.313 aruṇameva uṭṭhāpetīti etaṃ vacanamattameva ekasmiṃ vihāre sattāhakiccābhāvato .Idan ti ekādhippāyadānaṃ .
Nānālābhehītiādīsu nānā visuṃ visuṃ lābho etesūti nānālābhā , dve vihārā , tehi nānālābhehi .
Nānā visuṃ visuṃ pākārādīhi paricchinno upacāro etesanti nānūpacārā , tehi nānūpacārehi .
Ekasīmavihārehīti ekūpacārasīmāyaṃ dvīhi vihārehi .
Gilānavatthukathāvaṇṇanā
365. Palipannoti nimuggo , makkhitoti attho .
Uccāretvāti ukkhipitvā .
Samānācariyakoti ettha sacepi ekassa ācariyassa eko antevāsiko hoti , eko saddhivihāriko , etepi aññamaññaṃ samānācariyakā evāti vadanti .
366. Bhesajjaṃ yojetuṃ asamattho hotīti vejjena ‘‘ idañcidañca bhesajjaṃ gahetvā iminā yojetvā dātabban ’’ ti vutte tathā kātuṃ asamatthoti attho .
Nīhātun ti nīharituṃ , chaḍḍetunti attho .
Matasantakakathāvaṇṇanā
367-369.
Bhikkhussa kālakateti ettha kālakata -saddo bhāvasādhanoti āha ‘‘ kālakiriyāyā ’’ ti .
Tattha tattha saṅghassāti tasmiṃ tasmiṃ vihāre saṅghassa .
Saṅghe bhinne cīvaruppādakathāvaṇṇanā
376. Yattha pana dakkhiṇodakaṃ pamāṇan ti bhikkhū yasmiṃ raṭṭhe dakkhiṇodakapaaggahaṇamattenapi deyyadhammassa sāmino hontīti adhippāyo .
Parasamuddeti jambudīpe .
378. Matakacīvaraṃ adhiṭṭhātīti ettha maggaṃ gacchanto tassa kālakiriyaṃ sutvā avihāraṭṭhāne
V3.314 ce dvādasaratanabbhantare aññesaṃ bhikkhūnaṃ abhāvaṃ ñatvā ‘‘ idaṃ cīvaraṃ mayhaṃ pāpuṇātī ’’ ti adhiṭṭhāti , svādhiṭṭhitaṃ .Aṭṭhacīvaramātikākathāvaṇṇanā
379. Puggalādhiṭṭhānanayena
M3.344 vuttan ti ‘‘ sīmāyadānan ’’ tiādinā vattabbe ‘‘ sīmāya detī ’’ tiādi puggalādhiṭṭhānanayena vuttaṃ .Parikkhepārahaṭṭhānena paricchinnāti iminā aparikkhittassa vihārassa dhuvasannipātaṭṭhānādito paṭhamaleḍḍupātassa anto upacārasīmāti dasseti .
Idāni dutiyaleḍḍupātassa antopi upacārasīmāyevāti dassetuṃ ‘‘ apicā ’’ tiādi āraddhaṃ .
Dhuvasannipātaṭṭhānampi pariyantagatameva gahetabbaṃ .
Bhikkhunīnaṃ ārāmappavesanasenāsanāpucchanādi parivāsamānattārocanavassacchedanissayasenāsanaggāhādi vidhānanti idaṃ sabbaṃ imissāyeva upacārasīmāya vasena veditabbaṃ .
Lābhatthāya ṭhapitasīmā lābhasīmā .
Samānasaṃvāsaavippavāsasīmāsu dinnassa idaṃ nānattaṃ –
‘‘ avippavāsasīmāya dammī ’’ ti dinnaṃ gāmaṭṭhānaṃ na pāpuṇāti .
Kasmā ?
‘‘ Ṭhapetvā gāmañca gāmūpacārañcā ’’ ti vuttattā .
‘‘ Samānasaṃvāsakasīmāya dammī ’’ ti dinnaṃ pana gāme ṭhitānampi pāpuṇātīti .
Buddhādhivutthoti buddhena bhagavatā adhivuttho .
Ekasmin ti ekasmiṃ vihāre .
Pākavaṭṭan ti dānavaṭṭaṃ .
Vattatīti pavattati .
Paṃsukūlikānampi vaṭṭatīti ‘‘ tuyhaṃ demā ’’ ti avatvā ‘‘ bhikkhūnaṃ dema , therānaṃ demā ’’ ti vuttattā paṃsukūlikānaṃ vaṭṭati .
Vicāritamevāti upāhanatthavikādīnamatthāya vicāritameva .
Upaḍḍhaṃ dātabban ti yaṃ ubhatosaṅghassa dinnaṃ , tato upaḍḍhaṃ bhikkhūnaṃ , upaḍḍhaṃ bhikkhunīnaṃ dātabbaṃ .
Sacepi eko bhikkhu hoti ekā vā bhikkhunī , antamaso anupasampannassapi upaḍḍhameva dātabbaṃ .
‘‘ Bhikkhusaṅghassa ca bhikkhunīnañca tuyhañcā ’’ ti vutte pana puggalo visuṃ na labhatīti idaṃ aṭṭhakathāpamāṇeneva gahetabbaṃ .
Na hettha visesakāraṇaṃ upalabbhati .
Tathā hi ‘‘ ubhatosaṅghassa ca tuyhañca dammī ’’ ti vutte sāmaññavisesavacanehi saṅgahitattā yathā puggalo visuṃ labhati , evamidhāpi ‘‘ bhikkhusaṅghassa ca tuyhañcā ’’ ti sāmaññavisesavacanasabbhāvato bhavitabbameva visuṃ puggalapaṭivīsenāti viññāyati , tasmā aṭṭhakathāvacanamevettha pamāṇaṃ .
Pāpuṇanaṭṭhānato ekameva labhatīti attano vassaggena pattaṭṭhānato ekameva
M3.345 koṭṭhāsaṃ labhati .Tattha kāraṇamāha ‘‘ kasmā ?
Bhikkhusaṅghaggahaṇena gahitattā ’’ ti , bhikkhusaṅghaggahaṇeneva puggalassapi gahitattāti
V3.315 adhippāyo .Bhikkhusaṅghassa harāti vuttepi haritabban ti īdisaṃ gihiveyyāvaccaṃ na hotīti katvā vuttaṃ .
Lakkhaṇaññū vadantīti idaṃ sanniṭṭhānavacanaṃ , aṭṭhakathāsu anāgatattā pana evaṃ vuttaṃ .
Bahiupacārasīmāyaṃ … pe … sabbesaṃ pāpuṇātīti yattha katthaci vutthavassānaṃ sabbesaṃ pāpuṇātīti adhippāyo .
Teneva mātikāṭṭhakathāya mpi ( kaṅkhā . aṭṭha . akālacīvarasikkhāpadavaṇṇanā )‘‘ sace pana bahiupacārasīmāyaṃ ṭhito ‘ vassaṃvutthasaṅghassā ’ ti vadati , yattha katthaci vutthavassānaṃ sabbesaṃ sampattānaṃ pāpuṇātī ’’ ti vuttaṃ .
Gaṇṭhipadesu pana ‘‘ vassāvāsassa ananurūpe padese ṭhatvā vuttattā vassaṃvutthānaṃ avutthānañca sabbesaṃ pāpuṇātī ’’ ti vuttaṃ , taṃ na gahetabbaṃ .
Na hi ‘‘ vassaṃvutthasaṅghassa dammī ’’ ti vutte avutthavassānaṃ pāpuṇāti .
Evaṃ vadatīti ‘‘ vassaṃvutthasaṅghassa dammī ’’ ti vadati .
Uddesaṃ gahetuṃ āgatoti tassa santike uddesaṃ agahitapubbassapi uddesaṃ gaṇhissāmīti āgatakālato paṭṭhāya antevāsikabhāvūpagamanato vuttaṃ .
Sesamettha suviññeyyameva .
Aṭṭhacīvaramātikākathāvaṇṇanā niṭṭhitā .
Cīvarakkhandhakavaṇṇanā niṭṭhitā .