Sikkhāpadadaṇḍakammavatthukathāvaṇṇanā
106. Anujānāmi , bhikkhave , sāmaṇerānaṃ dasa sikkhāpadānītiādīsu sikkhitabbāni padāni sikkhāpadāni , sikkhākoṭṭhāsāti attho .
Sikkhāya vā padāni sikkhāpadāni , adhisīlaadhicittaadhipaññāsikkhāya adhigamupāyāti
M3.251 attho .Atthato pana kāmāvacarakusalacittasampayuttā viratiyo , taṃsampayuttadhammā panettha taggahaṇeneva gahetabbā .
Saraseneva patanasabhāvassa antarā eva atipātanaṃ atipāto , saṇikaṃ patituṃ adatvā sīghaṃ pātananti attho .
Atikkamma vā satthādīhi abhibhavitvā pātanaṃ atipāto , pāṇassa atipāto pāṇātipāto , pāṇavadho pāṇaghātoti vuttaṃ hoti .
Pāṇoti cettha vohārato satto , paramatthato jīvitindriyaṃ .
Tasmiṃ pana pāṇe pāṇasaññino jīvitindriyupacchedakaupakkamasamuṭṭhāpikā kāyavacīdvārānaṃ aññatarappavattā vadhakacetanā pāṇātipāto , tato pāṇātipātā .
Veramaṇīti verahetutāya verasaññitaṃ pāṇātipātādipāpadhammaṃ maṇati ,‘‘ mayi idha ṭhitāya kathamāgacchasī ’’ ti vā tajjentī viya nīharatīti veramaṇī .
Viramati etāyāti vā viramaṇīti vattabbe niruttinayena ‘‘ veramaṇī ’’ ti vuttaṃ .
Atthato pana veramaṇīti kāmāvacarakusalacittasampayuttā viratiyo .
Sā ‘‘ pāṇātipātādiṃ viramantassa yā tasmiṃ samaye pāṇātipātā ārati virati paṭivirati veramaṇī akiriyā akaraṇaṃ anajjhāpatti velānatikkamo setughāto ’’ ti evamādinā nayena vibhaṅge ( vibha .704) vuttā .
Kāmañcesā veramaṇī nāma lokuttarāpi atthi , idha pana samādānavasappavattā virati adhippetāti lokuttarāya viratiyā samādānavasena pavattiasambhavato kāmāvacarakusalacittasampayuttā viratiyo gahetabbā .
Adinnādānā veramaṇītiādīsu adinnassa ādānaṃ adinnādānaṃ , parassaharaṇaṃ , theyyaṃ corikāti
V3.229 vuttaṃ hoti .Tattha adinnan ti parapariggahitaṃ .
Yattha paro yathākāmakāritaṃ āpajjanto adaṇḍāraho anupavajjo ca hoti , tasmiṃ pana parapariggahite parapariggahitasaañano tadādāyakaupakkamasamuṭṭhāpikā theyyacetanā adinnādānaṃ .
Abrahmacariyaṃ nāma aseṭṭhacariyaṃ dvayaṃdvayasamāpatti .
Sā hi ‘‘ appassādā kāmā bahudukkhā bahupāyāsā , ādīnavo ettha bhiyyo ’’ tiādinā ( ma . ni .1.177;2.42) hīḷitattā aseṭṭhā appasatthā cariyāti vā aseṭṭhānaṃ nihīnānaṃ itthipurisānaṃ cariyāti vā aseṭṭhacariyaṃ , aseṭṭhacariyattā abrahmacariyanti ca vuccati
M3.252 , atthato pana asaddhammasevanādhippāyena kāyadvārappavattā maggenamaggappaṭipattisamuṭṭhāpikā cetanā abrahmacariyaṃ .Musāti abhūtaṃ atacchaṃ vatthu , vādoti tassa bhūtato tacchato viññāpanaṃ .
Lakkhaṇato pana atathaṃ vatthuṃ tathato paraṃ viññāpetukāmassa tathāviññattisamuṭṭhāpikā cetanā musāvādo musā vadīyati vuccati etāyāti katvā .
Surāmerayamajjappamādaṭṭhānāti ettha surāti pūvasurā piṭṭhasurā odanasurā kiṇṇapakkhittā sambhārasaṃyuttāti pañca surā .
Merayan ti pupphāsavo phalāsavo madhvāsavo guḷāsavo sambhārasaṃyuttoti pañca āsavā .
Tattha pūve bhājane pakkhipitvā tajjaṃ udakaṃ datvā madditvā katā pūvasurā .
Evaṃ sesasurāpi .
Kiṇṇāti pana tassā surāya bījaṃ vuccati , ye surāmodakāti vuccanti , te pakkhipitvā katā kiṇṇapakkhittā .
Harītakīsāsapādinānāsambhārehi saṃyojitā sambhārasaṃyuttā .
Madhukatālanāḷikerādipuppharaso ciraparivāsito pupphāsavo .
Panasādiphalaraso phalāsavo .
Muddikāraso madhvāsavo .
Ucchuraso guḷāsavo .
Harītakaāmalakakaṭukabhaṇḍādinānāsambhārānaṃ raso ciraparivāsito sambhārasaṃyutto .
Taṃ sabbampi madakaraṇavasena majjaṃ pivantaṃ madayatīti katvā .
Pamādaṭṭhānan ti pamādakāraṇaṃ .
Yāya cetanāya taṃ majjaṃ pivanti , tassā etaṃ adhivacanaṃ .
Surāmerayamajje pamādaṭṭhānaṃ surāmerayamajjappamādaṭṭhānaṃ , tasmā surāmerayamajjappamādaṭṭhānā .
Vikālabhojanāti aruṇuggamanato paṭṭhāya yāva majjhanhikā .
Ayaṃ buddhādīnaṃ ariyānaṃ āciṇṇasamāciṇṇo bhojanassa kālo nāma , tadañño vikālo .
Bhuñjitabbaṭṭhena bhojanaṃ , yāgubhattādi sabbaṃ yāvakālikavatthu .
Yathā ca ‘‘ rattūparato ’’ ti ( dī .1.10,194; ma . ni .1.293;3.14) ettha
V3.230 rattiyā bhojanaṃ rattīti uttarapadalopena vuccati , evamettha bhojanajjhoharaṇaṃ bhojananti .Vikāle bhojanaṃ vikālabhojanaṃ , tato vikālabhojanā , vikāle yāvakālikavatthussa ajjhoharaṇāti attho .
Atha vā na ettha kammasādhano bhuñjitabbatthavācako bhojanasaddo , atha kho bhāvasādhano ajjhoharaṇatthavācako gahetabbo
M3.253 , tasmā vikāle bhojanaṃ ajjhoharaṇaṃ vikālabhojanaṃ .Kassa pana ajjhoharaṇanti ?
Yāmakālikādīnaṃ anuññātattā vikālabhojana-saddassa vā yāvakālikajjhoharaṇe niruḷhattā yāvakālikassāti viññāyati , atthato pana kāyadvārappavattā vikāle yāvakālikajjhoharaṇacetanā ‘‘ vikālabhojanan ’’ ti veditabbā .
Naccagītavāditavisūkadassanāti ettha sāsanassa ananulomattā visūkaṃ paṭāṇībhūtaṃ dassananti visūkadassanaṃ .
Naccādīnañhi dassanaṃ sachandarāgappavattito saṅkhepato ‘‘ sabbapāpassa akaraṇan ’’ tiādinayappavattaṃ ( dī . ni .2.90; dha . pa .183) bhagavato sāsanaṃ na anulometi .
Naccañca gītañca vāditañca visūkadassanañca naccagītavāditavisūkadassanaṃ .
Attanā payojiyamānaṃ parehi payojāpiyamānañcettha naccaṃ naccabhāvasāmaññato pāḷiyaṃ ekeneva nacca-saddena gahitaṃ , tathā gītavādita-saddehi gāyanagāyāpanavādanavādāpanāni , tasmā attanā naccananaccāpanādivasena naccā ca gītā ca vāditā ca antamaso mayūranaccādivasenapi pavattānaṃ naccādīnaṃ visūkabhūtā dassanā ca veramaṇīti evamettha attho daṭṭhabbo .
Naccādīni attanā payojetuṃ vā parehi payojāpetuṃ vā payuttāni passituṃ vā neva bhikkhūnaṃ na bhikkhunīnaṃ vaṭṭati .
Dassanena cettha savanampi saṅgahitaṃ virūpekasesanayena .
Yathā sakaṃ visayaālocanasabhāvatāya vā pañcannaṃ viññāṇānaṃ savanakiriyāyapi dassanasaṅkhepasambhavato ‘‘ dassanā ’’ icceva vuttaṃ .
Teneva vuttaṃ ‘‘ pañcahi viññāṇehi na kañci dhammaṃ paṭivijānāti aññatra abhinipātamattā ’’ ti .
Dassanakamyatāya upasaṅkamitvā passato eva cettha vītikkamo hoti , ṭhitanisinnasayanokāse pana āgataṃ gacchantassa vā āpāthagataṃ passato siyā saṃkileso , na vītikkamo .
Mālāgandhavilepanadhāraṇamaṇḍanavibhūsanaṭṭhānāti ettha mālāti yaṃ kiñci pupphaṃ .
Kiñcāpi hi mālā-saddo loke baddhamālavācako , sāsane pana ruḷhiyā pupphesupi vutto , tasmā yaṃ kiñci pupphaṃ baddhamabaddhaṃ vā , taṃ sabbaṃ ‘‘ mālā ’’ ti daṭṭhabbaṃ .
Gandhan ti vāsacuṇṇadhūmādikaṃ vilepanato aññaṃ yaṃ kiñci gandhajātaṃ .
Vilepanan ti vilepanatthaṃ pisitvā paṭiyattaṃ yaṃ kiñci chavirāgakaraṇaṃ .
Piḷandhanaṃ dhāraṇaṃ , ūnaṭṭhānapūraṇaṃ maṇḍanaṃ , gandhavasena chavirāgavasena ca sādiyanaṃ
M3.254V3.231 vibhūsanaṃ .Teneva dīghanikāyaṭṭhakathāyaṃ ( dī . ni . aṭṭha .1.10) majjhimanikāyaṭṭhakathāyañca ( ma . ni . aṭṭha .1.293)‘‘ piḷandhanto dhāreti nāma , ūnaṭṭhānaṃ pūrento maṇḍeti nāma , gandhavasena chavirāgavasena ca sādiyanto vibhūseti nāmā ’’ ti vuttaṃ .
Paramatthajotikāyaṃ pana khuddakaṭṭhakathāyaṃ ( khu . pā . aṭṭha .2. pacchimapañcasikkhāpadavaṇṇanā )‘‘ mālādīsu dhāraṇādīni yathāsaṅkhyaṃ yojetabbānī ’’ ti ettakameva vuttaṃ .
Ṭhānaṃ vuccati kāraṇaṃ , tasmā yāya dussīlyacetanāya tāni mālādhāraṇādīni mahājano karoti , sā dhāraṇamaṇḍanavibhūsanaṭṭhānaṃ .
Uccāsayanamahāsayanāti ettha uccāti ucca-saddena samānatthaṃ ekaṃ saddantaraṃ .
Seti etthāti sayanaṃ , uccāsayanañca mahāsayanañca uccāsayanamahāsayanaṃ .
Uccāsayanaṃ vuccati pamāṇātikkantaṃ mañcādi .
Mahāsayanaṃ akappiyattharaṇehi atthataṃ āsandādi .
Āsanañcettha sayaneneva saṅgahitanti daṭṭhabbaṃ .
Yasmā pana ādhāre paṭikkhitte tadādhārā kiriyā paṭikkhittāva hoti , tasmā ‘‘ uccāsayanamahāsayanā ’’ icceva vuttaṃ , atthato pana tadupabhogabhūtanisajjānipajjanehi virati dassitāti daṭṭhabbā .
Atha vā uccāsayanamahāsayanasayanāti etasmiṃ atthe ekasesanayena ayaṃ niddeso kato yathā ‘‘ nāmarūpapaccayā saḷāyatanan ’’ ti , āsanakiriyāpubbakattā sayanakiriyāya sayanaggahaṇeneva āsanampi gahitanti veditabbaṃ .
Jātarūparajatapaṭiggahaṇāti ettha jātarūpan ti suvaṇṇaṃ .
Rajatan ti kahāpaṇo lohamāsako jatumāsako dārumāsakoti ye vohāraṃ gacchanti , tassa ubhayassapi paṭiggahaṇaṃ jātarūparajatapaṭiggahaṇaṃ .
Tividhañcettha paṭiggahaṇaṃ kāyena vācāya manasāti .
Tattha kāyena paṭiggahaṇaṃ uggaṇhanaṃ , vācāya paṭiggahaṇaṃ uggahāpanaṃ , manasā paṭiggahaṇaṃ sādiyanaṃ .
Tividhampi paṭiggahaṇaṃ sāmaññaniddesena ekasesanayena vā gahetvā ‘‘ paṭiggahaṇā ’’ ti vuttaṃ , tasmā neva uggahetuṃ na uggahāpetuṃ na upanikkhittaṃ vā sādituṃ vaṭṭati .
Imāni pana dasa sikkhāpadāni gahaṭṭhānampi sādhāraṇāni .
Vuttañhetaṃ visuddhimagge ( visuddhi .13)‘‘ upāsakaupāsikānaṃ niccasīlavasena pañca sikkhāpadāni , sati vā ussāhe dasa , uposathaṅgavasena aṭṭhāti idaṃ gahaṭṭhasīlan ’’ ti .
Ettha hi dasāti sāmaṇerehi rakkhitabbasīlamāha
M3.255 ghaṭikārādīnaṃ viya .Paramatthajotikāyaṃ pana khuddakaṭṭhakathāyaṃ ( khu . pā . aṭṭha .2. sādhāraṇavisesavavatthāna )‘‘ ādito dve catutthapañcamāni upāsakānaṃ sāmaṇerānañca sādhāraṇāni niccasīlavasena , uposathasīlavasena pana upāsakānaṃ sattamaṭṭhamaṃ cekaṃ aṅgaṃ katvā sabbapacchimavajjāni sabbānipi sāmaṇerehi sādhāraṇāni , pacchimaṃ pana sāmaṇerānameva visesabhūtan ’’ ti
V3.232 vuttaṃ , taṃ ‘‘ sati vā ussāhe dasā ’’ ti iminā na sameti .Nāsanavatthūti liṅganāsanāya vatthu , adhiṭṭhānaṃ kāraṇanti vuttaṃ hoti .
107. Kintīti kena nu kho upāyena .
‘‘ Attano pariveṇan ti idaṃ puggalikaṃ sandhāya vuttan ’’ ti gaṇṭhipadesu vuttaṃ .
Ayamettha gaṇṭhipadakārānaṃ adhippāyo –
‘‘ vassaggena pattasenāsanan ’’ ti iminā tassa vassaggena pattaṃ saṅghikasenāsanaṃ vuttaṃ ,‘‘ attano pariveṇan ’’ ti imināpi tasseva puggalikasenāsanaṃ vuttanti .
Ayaṃ panettha amhākaṃ khanti –
‘‘ yattha vā vasatī ’’ ti iminā saṅghikaṃ vā hotu puggalikaṃ vā , tassa nibaddhavasanakasenāsanaṃ vuttaṃ .
‘‘ Yattha vā paṭikkamatī ’’ ti iminā pana yaṃ ācariyassa upajjhāyassa vā vasanaṭṭhānaṃ upaṭṭhānādinimittaṃ nibaddhaṃ pavisati , taṃ ācariyupajjhāyānaṃ vasanaṭṭhānaṃ vuttaṃ .
Tasmā tadubhayaṃ dassetuṃ ‘‘ ubhayenapi attano pariveṇañca vassaggena pattasenāsanañca vuttan ’’ ti āha .
Tattha attano pariveṇan ti iminā ācariyupajjhāyānaṃ vasanaṭṭhānaṃ dassitaṃ , vassaggena pattasenāsanan ti iminā pana tassa vasanaṭṭhānaṃ .
Tadubhayampi saṅghikaṃ vā hotu puggalikaṃ vā , āvaraṇaṃ kātabbamevāti .
Mukhadvārikan ti mukhadvārena bhuñjitabbaṃ .
Daṇḍakammaṃ katvāti daṇḍakammaṃ yojetvā .
Daṇḍenti vinenti etenāti daṇḍo , soyeva kātabbattā kammanti daṇḍakammaṃ , āvaraṇādi .
Sikkhāpadadaṇḍakammavatthukathāvaṇṇanā niṭṭhitā .