Yasassa pabbajjākathāvaṇṇanā
25. Idāni yasassa pabbajjaṃ dassetuṃ ‘‘ tena kho pana samayenā ’’ tiādi āraddhaṃ .
Tatrāyaṃ anuttānapadavaṇṇanā – hemantikotiādīsu ( dī . ni . aṭṭha .2.42; a . ni . aṭṭha .2.3.39) yattha sukhaṃ hoti hemantakāle vasituṃ , ayaṃ hemantiko .
Itaresupi eseva nayo .
Ayaṃ panettha vacanattho – hemante vāso hemantaṃ uttarapadalopena , hemantaṃ arahatīti hemantiko .
Itaresupi eseva nayo .
Tattha vassiko pāsādo nātiucco hoti nātinīco , dvāravātapānānipissa nātibahūni nātitanūni , bhūmattharaṇapaccattharaṇakhajjabhojjānipettha missakāneva vaṭṭanti .
Hemantike thambhāpi bhittiyopi nīcā honti , dvāravātapānāni tanukāni sukhumachiddāni , uṇhappavesanatthāya bhittiniyyūhāni hariyanti , bhūmattharaṇapaccattharaṇanivāsanapārupanāni panettha uṇhavikiriyāni kambalādīni vaṭṭanti , khajjabhojjaṃ siniddhaṃ kaṭukasannissitañca .
Gimhike thambhāpi bhittiyopi uccā honti , dvāravātapānāni panettha bahūni vipulajātāni honti , bhūmattharaṇāni sītavikiriyāni dukūlamayāni vaṭṭanti , khajjabhojjāni madhurarasasītavikiriyāni , vātapānasamīpesu cettha navā cāṭiyo ṭhapetvā udakassa pūretvā nīluppalādīhi sañchādenti , tesu tesu padesesu udakayantāni karonti , yehi deve vassante viya udakadhārā nikkhamanti .
Nippurisehīti
M3.192 purisavirahitehi .Na kevalañcettha tūriyāneva nippurisāni , sabbaṭṭhānānipi nippurisāneva .
Dovārikāpi itthiyova , nahāpanādiparikammakarāpi itthiyova .
Pitā kira ‘‘ tathārūpaṃ issariyasukhasampattiṃ anubhavamānassa purisaṃ disvā parisaṅkā uppajjati , sā me puttassa mā ahosī ’’ ti sabbakiccesu itthiyova ṭhapāpesi .
Pañcahi kāmaguṇehīti
V3.176 rūpasaddādīhi pañcahi kāmakoṭṭhāsehi .Samappitassāti sammā appitassa , upetassāti attho .
Samaṅgībhūtassāti tasseva vevacanaṃ .
Paricārayamānassāti parito cārayamānassa , tasmiṃ tasmiṃ kāmaguṇe indriyāni cārayamānassāti attho .
Āḷambaran ti paṇavaṃ .
Vikesikan ti muttakesaṃ , vippakiṇṇakesanti attho .
Vikkheḷikan ti vissandamānalālaṃ .
Vippalapantiyoti viruddhaṃ palapantiyo vā rudantiyo vā .
Susānaṃ maññeti āmakasusānaṃ viya addasa sakaṃ parijananti sambandho .
Udānaṃ udānesīti saṃvegavasena udānaṃ udānesi , saṃvegavasappavattaṃ vācaṃ nicchāresīti attho .
26. Idaṃ kho yasāti bhagavā nibbānaṃ sandhāyāha .
Tañhi taṇhādīhi kilesehi anupaddutaṃ anupassaṭṭhañca .
Anupubbiṃ kathan ti ( dī . ni . aṭṭha .2.75; ma . ni . aṭṭha .2.69) dānānantaraṃ sīlaṃ , sīlānantaraṃ saggaṃ , saggānantaraṃ magganti evamanupaṭipāṭikathaṃ .
Tattha dānakathā nāma ‘‘ idaṃ dānaṃ nāma sukhānaṃ nidānaṃ , sampattīnaṃ mūlaṃ , bhogānaṃ patiṭṭhā , visamagatassa tāṇaṃ leṇaṃ gati parāyaṇaṃ , idhalokaparalokesu dānasadiso avassayo patiṭṭhā ārammaṇaṃ tāṇaṃ leṇaṃ gati parāyaṇaṃ natthi .
Idañhi avassayaṭṭhena ratanamayasīhāsanasadisaṃ , patiṭṭhānaṭṭhena mahāpathavīsadisaṃ , ārammaṇaṭṭhena ālambanarajjusadisaṃ , idañhi dukkhanittharaṇaṭṭhena nāvā , samassāsanaṭṭhena saṅgāmasūro , bhayaparittāṇaṭṭhena susaṅkhatanagaraṃ , maccheramalādīhi anupalittaṭṭhena padumaṃ , tesaṃ nidahanaṭṭhena aggi , durāsadaṭṭhena āsīviso , asantāsanaṭṭhena sīho , balavantaṭṭhena hatthī , abhimaṅgalasammataṭṭhena setausabho , khemantabhūmisampāpanaṭṭhena valāhako assarājā .
Dānaṃ nāmetaṃ mayā gatamaggo , mayheveso vaṃso , mayā dasa pāramiyo pūrentena velāmamahāyaññā mahāgovindamahāyaññā mahāsudassanamahāyaññā vessantaramahāyaññāti aneke mahāyaññā pavattitā , sasabhūtena jalite
M3.193 aggikkhandhe attānaṃ niyyātentena sampattayācakānaṃ cittaṃ gahitaṃ .Dānañhi loke sakkasampattiṃ deti , mārasampattiṃ brahmasampattiṃ cakkavattisampattiṃ sāvakapāramiñāṇaṃ paccekabodhiñāṇaṃ abhisambodhiñāṇaṃ detī ’’ ti evamādinā dānaguṇappaṭisaṃyuttakathā .
Yasmā pana dānaṃ dadanto sīlaṃ samādātuṃ sakkoti , tasmā tadanantaraṃ sīlakathaṃ kathesi .
Dānañhi nāma dakkhiṇeyyesu hitajjhāsayena pūjanajjhāsayena vā attano santakassa paresaṃ pariccajanaṃ , tasmā dāyako sattesu ekantahitajjhāsayo purisapuggalo , paresaṃ vā santakaṃ haratīti aṭṭhānametaṃ .
Tasmā dānaṃ dadanto sīlaṃ samādātuṃ sakkotīti dānānantaraṃ sīlaṃ vuttaṃ .
Apica dānakathā tāva pacurajanesupi pavattiyā sabbasādhāraṇattā sukarattā sīle patiṭṭhānassa
V3.177 upāyabhāvato ca ādito kathitā .Pariccāgasīlo hi puggalo pariggahavatthūsu nissaṅgabhāvato sukheneva sīlāni samādiyati , tattha ca suppatiṭṭhito hoti .
Sīlena dāyakapaṭiggāhakavisuddhito parānuggahaṃ vatvā parapīḷānivattivacanato kiriyadhammaṃ vatvā akiriyadhammavacanato bhogayasasampattihetuṃ vatvā bhavasampattihetuvacanato ca dānakathānantaraṃ sīlakathā kathitā .
Sīlakathā nāma ‘‘ sīlaṃ nāmetaṃ avassayo patiṭṭhā ārammaṇaṃ tāṇaṃ leṇaṃ gati parāyaṇaṃ .
Sīlaṃ nāmetaṃ mama vaṃso , ahaṃ saṅkhapālanāgarājakāle bhūridattanāgarājakāle campeyyanāgarājakāle sīlavarājakāle mātuposakahatthirājakāle chaddantahatthirājakāleti anantesu attabhāvesu sīlaṃ paripūresiṃ .
Idhalokaparalokasampattīnañhi sīlasadiso avassayo sīlasadisā patiṭṭhā ārammaṇaṃ tāṇaṃ leṇaṃ gati parāyaṇaṃ natthi , sīlālaṅkārasadiso alaṅkāro natthi , sīlapupphasadisaṃ pupphaṃ natthi , sīlagandhasadiso gandho natthi .
Sīlālaṅkārena hi alaṅkataṃ sīlakusumapiḷandhanaṃ sīlagandhānulittaṃ sadevakopi loko olokento tittiṃ na gacchatī ’’ ti evamādisīlaguṇappaṭisaṃyuttakathā .
Idaṃ pana sīlaṃ nissāya ayaṃ saggo labbhatīti dassanatthaṃ sīlānantaraṃ saggakathaṃ kathesi .
Saggakathā nāma ‘‘ ayaṃ saggo nāma iṭṭho kanto manāpo
M3.194 , niccamettha kīḷā , niccaṃ sampattiyo labbhanti , cātumahārājikā devā navutivassasatasahassāni dibbasukhaṃ dibbasampattiṃ paṭilabhanti , tāvatiṃsā tisso ca vassakoṭiyo saṭṭhi ca vassasatasahassānī ’’ ti evamādisaggaguṇapaṭisaṃyuttakathā .Saggasampattiṃ kathayantānañhi buddhānaṃ mukhaṃ nappahoti .
Vuttampi cetaṃ ‘‘ anekapariyāyena kho ahaṃ , bhikkhave , saggakathaṃ katheyyan ’’ tiādi .
Evaṃ saggakathāya palobhetvā puna hatthiṃ alaṅkaritvā tassa soṇḍaṃ chindanto viya ayampi saggo anicco addhuvo , na ettha chandarāgo kātabboti dassanatthaṃ ‘‘ appassādā kāmā bahudukkhā bahupāyāsā , ādīnavo ettha bhiyyo ’’ tiādinā ( ma . ni .1.177; pāci .417) nayena kāmānaṃ ādīnavaṃ okāraṃ saṃkilesaṃ kathesi .
Tattha ādīnavoti doso , aniccatādinā appassādatādinā ca dūsitabhāvoti attho .
Atha vā ādīnaṃ vāti pavattatīti ādīnavo , paramakapaṇatā .
Tathā ca kāmā yathābhūtaṃ paccavekkhantānaṃ paccupatiṭṭhanti .
Okāroti lāmakabhāvo nihīnabhāvo aseṭṭhehi sevitabbatā seṭṭhehi na sevitabbatā ca .
Saṃkilesoti tehi sattānaṃ saṃkilissanaṃ , vibādhetabbatā upatāpetabbatāti attho .
Evaṃ
V3.178 kāmādīnavena tajjetvā nekkhamme ānisaṃsaṃ pakāsesi .Yattakā ca kāmesu ādīnavā , paṭipakkhato tattakāva nekkhamme ānisaṃsā .
Apica ‘‘ nekkhammaṃ nāmetaṃ asambādhaṃ asaṃkiliṭṭhaṃ , nikkhantaṃ kāmehi , nikkhantaṃ kāmasaññāya , nikkhantaṃ kāmavitakkehi , nikkhantaṃ kāmapariḷāhehi , nikkhantaṃ byāpārato ’’ tiādinā nayena nekkhamme ānisaṃsaṃ pakāsesi , pabbajjāya jhānādīsu ca guṇe vibhāvesi vaṇṇesi .
Ettha ca saggaṃ kathetvā svāyaṃ saggo rāgādīhi upakkiliṭṭho , sabbathāpi anupakkiliṭṭho ariyamaggoti dassanatthaṃ saggānantaraṃ maggo kathetabbo .
Maggañca kathentena tadadhigamupāyasandassanatthaṃ saggapariyāpannāpi pageva itare sabbepi kāmā nāma bahvādīnavā aniccā addhuvā vipariṇāmadhammāti kāmānaṃ ādīnavo , hīnā gammā pothujjanikā anariyā anatthasañhitāti tesaṃ okāro lāmakabhāvo , sabbepi bhavā kilesānaṃ vatthubhūtāti tattha saṃkileso , sabbasaṃkilesavippamuttaṃ nibbānanti nekkhamme ānisaṃso
M3.195 ca kathetabboti kāmesu ādīnavo okāro saṃkileso nekkhamme ca ānisaṃso pakāsitoti daṭṭhabbaṃ .Kallacittan ti kammaniyacittaṃ , heṭṭhā pavattitadesanāya assaddhiyādīnaṃ cittadosānaṃ vigatattā uparidesanāya bhājanabhāvūpagamanena kammakkhamacittanti attho .
Assaddhiyādayo vā yasmā cittassa rogabhūtā tadā tassa vigatā , tasmā kallacittaṃ arogacittanti attho .
Diṭṭhimānādikilesavigamena muducittaṃ , kāmacchandādivigamena vinīvaraṇacittaṃ , sammāpaṭipattiyaṃ uḷārapītipāmojjayogena udaggacittaṃ .
Tattha saddhāsampattiyā pasannacittaṃ yadā bhagavā aññāsīti sambandho .
Atha vā kallacittan ti kāmacchandavigamena arogacittaṃ .
Muducittan ti byāpādavigamena mettāvasena akaṭhinacittaṃ .
Vinīvaraṇacittan ti uddhaccakukkuccavigamena vikkhepassa vigatattā tena apihitacittaṃ .
Udaggacittan ti thinamiddhavigamena sampaggahavasena alīnacittaṃ .
Pasannacittan ti vicikicchāvigamena sammāpaṭipattiyaṃ adhimuttacittanti evampettha attho veditabbo .
Sāmukkaṃsikāti sāmaṃ ukkaṃsikā , attanāyeva uddharitvā gahitā , sayambhūñāṇena diṭṭhā asādhāraṇā aññesanti attho .
Kā ca pana sāti ?
Ariyasaccadesanā .
Tenevāha ‘‘ dukkhaṃ samudayaṃ nirodhaṃ maggan ’’ ti .
Seyyathāpītiādinā upamāvasena tassa kilesappahānaṃ ariyamagguppādañca dasseti .
Apagatakāḷakan ti vigatakāḷakaṃ .
Sammadevāti suṭṭhu eva .
Rajanan ti nīlapītādiraṅgajātaṃ .
Paṭiggaṇheyyāti gaṇheyya , pabhassaraṃ bhaveyya .
Tasmiṃyeva āsaneti tassaṃyeva nisajjāyaṃ .
Etenassa lahuvipassakatā tikkhapaññatā sukhapaṭipadakhippābhiññatā ca dassitā hoti .
Virajan tiādi
V3.179 vuttanayameva .Tatridaṃ upamāsaṃsandanaṃ – vatthaṃ viya cittaṃ , vatthassa āgantukamalehi kiliṭṭhabhāvo viya cittassa rāgādimalehi saṃkiliṭṭhabhāvo , dhovanasilā viya anupubbikathā , udakaṃ viya saddhā , udakena temetvā temetvā ūsagomayachārikakhārakehi kāḷakapadese sammadditvā vatthassa dhovanapayogo viya saddhāsinehena temetvā temetvā satisamādhipaññāhi dose sithile katvā sīlasutādividhinā cittassa sodhane vīriyārambho , tena payogena vatthe kāḷakāpagamo viya vīriyārambhena kilesavikkhambhanaṃ , raṅgajātaṃ
M3.196 viya ariyamaggo , tena suddhassa vatthassa pabhassarabhāvo viya vikkhambhitakilesassa cittassa maggena pariyodapananti . 27. Assadūteti āruḷhaasse dūte .
Iddhābhisaṅkhāran ti iddhikiriyaṃ .
Abhisaṅkharesīti abhisaṅkhari , akāsīti attho .
Kimatthanti ce ?
Ubhinnaṃ paṭilabhitabbavisesantarāyanisedhanatthaṃ .
Yadi hi so puttaṃ passeyya , puttassapi arahattappatti seṭṭhissapi dhammacakkhupaṭilābho na siyā .
Adiṭṭhasaccopi hi ‘‘ dehi te mātuyā jīvitan ’’ ti yācanto kathañhi nāma vikkhepaṃ paṭibāhitvā bhagavato dhammadesanānusārena ñāṇaṃ pesetvā dhammacakkhuṃ paṭilabheyya , yaso ca evaṃ tena yāciyamāno kathaṃ taṃ vikkhepaṃ paṭibāhitvā arahatte patiṭṭhaheyya .
Etadavocāti bhagavato dhammadesanaṃ abbhanumodamāno etaṃ ‘‘ abhikkantaṃ bhante ’’ tiādivacanaṃ avoca .
Abhikkanta -saddo cāyamidha abbhanumodane , tasmā sādhu sādhu bhanteti vuttaṃ hoti .
‘‘ Bhaye kodhe pasaṃsāyaṃ , turite kotūhalacchare ;
Hāse soke pasāde ca , kare āmeḍitaṃ budho ’’ ti .
–
Imināva lakkhaṇena idha pasādavasena pasaṃsāvasena cāyaṃ dvikkhattuṃ vuttoti veditabbo .
Seyyathāpītiādinā catūhi upamāhi bhagavato desanaṃ thometi .
Tattha nikkujjitan ti adhomukhaṭhapitaṃ , heṭṭhāmukhajātaṃ vā .
Ukkujjeyyāti uparimukhaṃ kareyya .
Paṭicchannan ti tiṇapaṇṇādichāditaṃ .
Vivareyyāti ugghāṭeyya .
Mūḷhassāti disāmūḷhassa .
Maggaṃ ācikkheyyāti hatthe gahetvā ‘‘ esa maggo ’’ ti vadeyya .
Andhakāreti kāḷapakkhacātuddasī aḍḍharatti ghanavanasaṇḍameghapaṭalehi caturaṅgatame .
Evaṃ
V3.180 desanaṃ thometvā imāya desanāya ratanattaye pasannacitto pasannākāraṃ karonto ‘‘ esāhan ’’ tiādimāha .Tattha esāhan ti eso ahaṃ .
Upāsakaṃ maṃ bhagavā dhāretūti maṃ bhagavā ‘‘ upāsako ayan ’’ ti evaṃ dhāretu , jānātūti attho .
Ajjataggeti etthāyaṃ agga -saddo ādiatthe , tasmā ajjataggeti ajjataṃ ādiṃ katvāti
M3.197 evamattho veditabbo .Ajjatanti ajjabhāvaṃ .
‘‘ Ajjadagge ’’ ti vā pāṭho , da -kāro padasandhikaro , ajja aggaṃ katvāti attho .
Pāṇupetan ti pāṇehi upetaṃ .
Yāva me jīvitaṃ pavattati , tāva upetaṃ , anaññasatthukaṃ tīhi saraṇagamanehi saraṇaṃ gataṃ upāsakaṃ kappiyakārakaṃ maṃ bhagavā dhāretu jānātu .
Ahañhi sacepi me tikhiṇena asinā sīsaṃ chindeyya , neva buddhaṃ ‘‘ na buddho ’’ ti vā , dhammaṃ ‘‘ na dhammo ’’ ti vā , saṅghaṃ ‘‘ na saṅgho ’’ ti vā vadeyyanti evaṃ attasanniyyātanena saraṇaṃ agamāsi .
Evaṃ ‘‘ abhikkantan ’’ tiādīnaṃ anuttānapadattho veditabbo , vitthāro pana heṭṭhā verañjakaṇḍavaṇṇanāyaṃ āgatoyevāti idha na dassito .
28. Bhūmiṃ paccavekkhantassāti attanā diṭṭhamatthaṃ paccavekkhantassa .
Iddhābhisaṅkhāraṃ paṭippassambhesīti yathā taṃ seṭṭhi gahapati tattha nisinnova yasaṃ kulaputtaṃ passati , tathā adhiṭṭhāsīti attho .
Adhivāsetūti sampaṭicchatu .
Ajjatanāyāti yaṃ me tumhesu sakkāraṃ karoto ajja bhavissati puññañca pītipāmojjañca , tadatthāya .
Adhivāsesi bhagavā tuṇhībhāvenāti bhagavā kāyaṅgaṃ vā vācaṅgaṃ vā acopetvā abbhantareyeva khantiṃ karonto tuṇhībhāvena adhivāsesi , seṭṭhissa anuggahatthaṃ manasāva sampaṭicchīti vuttaṃ hoti .
‘‘ Ehi bhikkhū ’’ ti bhagavā avocāti tassa kira iddhimayapattacīvarassa upanissayaṃ olokento anekāsu jātīsu cīvarādiaṭṭhaparikkhāradānaṃ disvā ‘‘ ehi bhikkhū ’’ ti avoca .
So tāvadeva bhaṇḍu kāsāvavasano aṭṭhahi bhikkhuparikkhārehi sarīre paṭimukkeheva vassasaṭṭhikatthero viya bhagavantaṃ namassamānova nisīdi .
Yo hi cīvarādike aṭṭha parikkhāre pattacīvarameva vā sotāpannādiariyassa puthujjanasseva vā sīlasampannassa datvā ‘‘ idaṃ parikkhāradānaṃ anāgate ehibhikkhubhāvāya paccayo hotū ’’ ti patthanaṃ paṭṭhapeti , tassa taṃ sati adhikārasampattiyaṃ buddhānaṃ sammukhībhāve iddhimayaparikkhāralābhāya saṃvattatīti veditabbaṃ .
29. Paṇītenāti uttamena .
Sahatthāti sahatthena .
Santappetvāti suṭṭhu tappetvā , paripuṇṇaṃ suhitaṃ yāvadatthaṃ katvā .
Sampavāretvāti suṭṭhu pavāretvā , alaṃ alanti hatthasaññāya paṭikkhipāpetvā .
Bhuttāvin ti bhuttavantaṃ
M3.198 .Onītapattapāṇin ti pattato onītapāṇiṃ , apanītahatthanti vuttaṃ hoti .
‘‘ Onittapattapāṇin ’’ tipi pāṭho , tassattho – onittaṃ nānābhūtaṃ vinābhūtaṃ
V3.181 pattaṃ pāṇito assāti onittapattapāṇi , taṃ onittapattapāṇiṃ , hatthe ca pattañca dhovitvā ekamantaṃ pattaṃ nikkhipitvā nisinnanti attho .Ekamantaṃ nisīdiṃsūti bhagavantaṃ evaṃbhūtaṃ ñatvā ekasmiṃ okāse nisīdiṃsūti attho .
Dhammiyā kathāyātiādīsu taṅkhaṇānurūpāya dhammiyā kathāya diṭṭhadhammikasamparāyikaatthaṃ sandassetvā kusale ca dhamme samādapetvā tattha ca naṃ samuttejetvā saussāhaṃ katvā tāya ca saussāhatāya aññehi ca vijjamānaguṇehi sampahaṃsetvā dhammaratanavassaṃ vassitvā uṭṭhāyāsanā pakkāmi .
Yasassa pabbajjākathāvaṇṇanā niṭṭhitā .