Soṇassa pabbajjākathāvaṇṇanā
243. Suttattho pana suttavaṇṇanātoyeva gahetabboti etthāyaṃ suttavaṇṇanā .
Sītavaneti ( a . ni . aṭṭha .3.6.55) evaṃnāmake vane .
Tasmiṃ kira paṭipāṭiyā pañca caṅkamanasatāni māpitāni , tesu thero attano sappāyaṃ caṅkamanaṃ gahetvā samaṇadhammaṃ karoti .
Tassa āraddhavīriyassa hutvā caṅkamato pādatalāni bhijjiṃsu , jāṇūhi caṅkamato jāṇukānipi hatthatalānipi bhijjiṃsu , chiddāni ahesuṃ .
Evaṃ āraddhavīriyo viharanto obhāsanimittamattakampi dassetuṃ nāsakkhi .
Tassa vīriyena kilamitakāyassa caṅkamanakoṭiyaṃ pāsāṇaphalake nisinnassa yo vitakko udapādi , taṃ dassetuṃ ‘‘ atha kho āyasmato ’’ tiādi vuttaṃ .
Tattha āraddhavīriyāti paripuṇṇapaggahitavīriyā .
Na anupādāya āsavehi cittaṃ vimuccatīti ‘‘ sace ahaṃ ugghaṭitaññū vā vipañcitaññū vā neyyo vā , na me cittaṃ na vimucceyya , addhā pana padaparamo , yena me cittaṃ na muccatī ’’ ti sanniṭṭhānaṃ katvā ‘‘ saṃvijjanti kho panā ’’ tiādīni cintesi .
Tattha bhogāti upayogatthe paccattaṃ .
Pāturahosīti therassa cittācāraṃ ñatvā ‘‘ ayaṃ soṇo ajja sītavane padhānabhūmiyaṃ nisinno imaṃ vitakkaṃ vitakketi , gantvāssa vitakkaṃ sahoḍḍhaṃ gaṇhitvā vīṇopamakammaṭṭhānaṃ kathessāmī ’’ ti sītavane pāturahosi .
Paññatte āsaneti padhānikabhikkhū attano vasanaṭṭhāne ovadituṃ āgatassa buddhassa bhagavato nisīdanatthaṃ yathālābhena āsanampi paññapetvāva padhānaṃ karonti
V3.266 , aññaṃ alabhamānā purāṇapaṇṇāni saṅgharitvā upari saṅghāṭiṃ paññapenti .Theropi āsanaṃ paññapetvāva padhānaṃ akāsi , taṃ sandhāya vuttaṃ ‘‘ paññatte āsane ’’ ti .
Taṃ
M3.291 kiṃ maññasīti satthā ‘‘ imassa bhikkhuno avasesakammaṭṭhānena attho natthi , ayaṃ gandhabbasippe cheko ciṇṇavasī , attano visaye kathiyamāne khippameva sallakkhessatī ’’ ti vīṇopamaṃ kathetuṃ ‘‘ taṃ kiṃ maññasī ’’ tiādimāha .Vīṇāya tantissare kusalatā nāma vīṇāya vādanakusalatā , so ca tattha kusalo .
Mātāpitaro hissa ‘‘ amhākaṃ putto aññaṃ sippaṃ sikkhanto kāyena kilamissati , idaṃ pana āsane nisinneneva sakkā uggaṇhitun ’’ ti gandhabbasippameva uggaṇhāpesuṃ .
Tassa –
‘‘ Satta sarā tayo gāmā , mucchanā ekavīsati ;
Ṭhānā ekūnapaññāsa , iccete saramaṇḍalā ’’ ti .
–
Ādikaṃ gandhabbasippaṃ sabbameva paguṇaṃ ahosi .
Accāyatāti atiāyatā kharamucchanā .
Saravatīti sarasampannā .
Kammaññāti kammakkhamā kammayoggā .
Atisithilāti mandamucchanā .
Same guṇe patiṭṭhitāti majjhime sare ṭhapetvā mucchitā .
Accāraddhan ti atigāḷhaṃ .
Uddhaccāya saṃvattatīti uddhatabhāvāya saṃvattati .
Atilīnan ti atisithilaṃ .
Kosajjāyāti kusītabhāvatthāya .
Vīriyasamathaṃ adhiṭṭhāhīti vīriyasampayuttaṃ samathaṃ adhiṭṭhāhi , vīriyaṃ samathena yojehīti attho .
Indriyānañca samataṃ adhiṭṭhāhīti saddhādīnaṃ indriyānaṃ samataṃ samabhāvaṃ adhiṭṭhāhi .
Tattha saddhaṃ paññāya , paññañca saddhāya , vīriyaṃ samādhinā , samādhiñca vīriyena yojayatā indriyānaṃ samatā adhiṭṭhitā nāma hoti .
Sati pana sabbatthikā , sā sadāpi balavatīyeva vaṭṭati .
Tañca pana nesaṃ yojanāvidhānaṃ visuddhimagge ( visuddhi .1.60-62) āgatanayena veditabbaṃ .
Tattha ca nimittaṃ gaṇhāhīti tasmiñca samabhāve sati yena ādāse mukhabimbeneva nimittena uppajjitabbaṃ , taṃ samathanimittaṃ vipassanānimittaṃ magganimittaṃ phalanimittañca gaṇha nibbattehīti evamassa satthā arahatte pakkhipitvā kammaṭṭhānaṃ kathesi .
Tattha ca nimittaṃ aggahesīti samathanimittañca vipassanānimittañca aggahesi .
Ekoti asahāyo .
Vūpakaṭṭhoti vatthukāmehi ca kilesakāmehi ca kāyena ceva cittena ca vūpakaṭṭho .
Appamattoti
V3.267 kammaṭṭhāne satiṃM3.292 avijahanto .Ātāpīti kāyikacetasikavīriyātāpena ātāpo .
Ātappati kilesehīti ātāpo , vīriyaṃ .
Pahitattoti kāye ca jīvite ca anapekkhatāya pesitatto vissaṭṭhaattabhāvo , nibbāne vā pesitacitto .
Na cirassevāti kammaṭṭhānārambhato na cireneva .
Aññataroti eko .
Arahatan ti bhagavato sāvakānaṃ arahantānaṃ abbhantaro eko mahāsāvako ahosīti attho .
244. Vusitavāti vutthabrahmacariyavāso .
Katakaraṇīyoti catūhi maggehi kattabbaṃ katvā ṭhito .
Ohitabhāroti khandhabhāraṃ kilesabhāraṃ abhisaṅkhārabhārañca otāretvā ṭhito .
Anuppattasadatthoti sadattho vuccati arahattaṃ , taṃ pattoti attho .
Parikkhīṇabhavasaṃyojanoti khīṇabhavabandhano .
Sammadaññā vimuttoti sammā hetunā kāraṇena jānitvā vimutto .
Cha ṭhānānīti cha kāraṇāni .
Adhimutto hotīti paṭivijjhitvā paccakkhaṃ katvā ṭhito hoti .
Nekkhammādhimuttotiādi sabbaṃ arahattavasena vuttaṃ .
Arahattañhi sabbakilesehi nikkhantattā nekkhammaṃ , teheva pavivittattā paviveko , byāpajjābhāvato abyāpajjaṃ , upādānassa khayante uppannattā upādānakkhayo , taṇhāya khayante uppannattā taṇhakkhayo , sammohābhāvato asammohoti ca vuccati .
Kevalaṃ saddhāmattakan ti paṭivedharahitaṃ kevalaṃ paṭivedhapaññāya asammissaṃ saddhāmattakaṃ .
Paṭicayan ti punappunaṃ karaṇena vaḍḍhiṃ .
Vītarāgattāti maggapaṭivedhena rāgassa vihatattāyeva nekkhammasaṅkhātaṃ arahattaṃ paṭivijjhitvā sacchikatvā ṭhito hoti , phalasamāpattivihārena viharati , tanninnamānasoyeva hotīti attho .
Sesapadesupi eseva nayo .
Lābhasakkārasilokan ti catupaccayalābhañca tesaṃyeva sukatabhāvañca vaṇṇabhaṇanañca .
Nikāmayamānoti icchamāno patthayamāno .
Pavivekādhimuttoti ‘‘ paviveke adhimutto ahan ’’ ti evaṃ arahattaṃ byākarotīti attho .
Sīlabbataparāmāsan ti sīlañca vatañca parāmasitvā gahitaggahaṇamattaṃ .
Sārato paccāgacchantoti sārabhāvena jānanto .
Abyāpajjādhimuttoti
M3.293 abyāpajjaṃ arahattaṃ byākaroti .Imināva nayena sabbavāresu attho daṭṭhabbo .
Apicettha ‘‘ nekkhammādhimuttoti imasmiṃyeva arahattaṃ kathitaṃ , sesesu pañcasu nibbānan ’’ ti eke vadanti .
Apare ‘‘ asammohādhimuttoti
V3.268 ettheva nibbānaṃ kathitaṃ , sesesu arahattan ’’ ti vadanti .Ayaṃ panettha sāro –
‘‘ sabbesvevetesu arahattampi nibbānampi kathitamevāti .
Bhusāti balavanto dibbarūpasadisā .
Nevassa cittaṃ pariyādiyantīti etassa khīṇāsavassa cittaṃ gahetvā ṭhātuṃ na sakkonti .
Kilesā hi uppajjamānā cittaṃ gaṇhanti nāma .
Amissīkatan ti amissakataṃ .
Kilesā hi ārammaṇena saddhiṃ cittaṃ missaṃ karonti , tesaṃ abhāvā amissīkataṃ .
Ṭhitan ti patiṭṭhitaṃ .
Āneñjappattan ti acalanappattaṃ .
Vayañcassānupassatīti tassa cesa cittassa uppādampi vayampi passati .
Bhusā vātavuṭṭhīti balavā vātakkhandho .
Neva naṃ saṅkampeyyāti ekabhāgena cāletuṃ na sakkuṇeyya .
Na sampakampeyyāti thūṇaṃ viya sabbabhāgato kampetuṃ na sakkuṇeyya .
Na sampavedheyyāti vedhetvā pavedhetvā pātetuṃ na sakkuṇeyya .
Nekkhammaṃ adhimuttassāti arahattaṃ paṭivijjhitvā ṭhitassa .
Sesapadesupi arahattameva kathitaṃ .
Upādānakkhayassa cāti upayogatthe sāmivacanaṃ .
Asammohañca cetasoti cittassa ca asammohaṃ adhimuttassa .
Disvā āyatanuppādan ti āyatanānaṃ uppādañca vayañca disvā .
Sammā cittaṃ vimuccatīti sammā hetunā nayena imāya vipassanāya paṭipattiyā phalasamāpattivasena cittaṃ vimuccati , nibbānārammaṇe adhimuccati .
Atha vā iminā khīṇāsavassa pubbabhāgapaṭipadā kathitā .
Tassa hi āyatanuppādaṃ disvā imāya vipassanāya adhigatassa ariyamaggassa ānubhāvena sabbakilesehi sammā cittaṃ vimuccati .
Evaṃ tassa sammā vimuttassa … pe … na vijjati .
Tattha santacittassāti nibbutacittassa .
Sesamettha uttānatthameva .
Soṇassa pabbajjākathāvaṇṇanā niṭṭhitā .