Mucalindakathāvaṇṇanā
5. Mucalindamūleti ( udā . aṭṭha .11) ettha mucalindo vuccati nīparukkho , yo ‘‘ niculo ’’ tipi vuccati , tassa samīpeti attho .
Keci pana ‘‘ mucaloti tassa rukkhassa nāmaṃ , vanajeṭṭhakatāya pana mucalindoti vuttan ’’ ti vadanti .
Udapādīti sakalacakkavāḷagabbhaṃ pūrento mahāmegho udapādi .
Evarūpo kira megho dvīsuyeva kālesu vassati cakkavattimhi vā uppanne buddhe vā , idha buddhuppādakāle udapādi .
Pokkharaṇiyā nibbattoti pokkharaṇiyā heṭṭhā
V3.137 nāgabhavanaṃ atthi , tattha nibbatto .Sakabhavanāti attano nāgabhavanato .
Evaṃ bhogehi parikkhipitvāti satta vāre attano sarīrabhogehi bhagavato kāyaṃ parivāretvā .
Uparimuddhani mahantaṃ phaṇaṃ
M3.149 vihaccāti bhagavato muddhappadesassa upari attano mahantaṃ phaṇaṃ pasāretvā .‘‘ Phaṇaṃ karitvā ’’ tipi pāṭho , soyevattho .
Tassa kira nāgarājassa etadahosi ‘‘ bhagavā ca mayhaṃ bhavanasamīpe rukkhamūle nisinno , ayañca sattāhavaddalikā vattati , vāsāgāramassa laddhuṃ vaṭṭatī ’’ ti .
So sattaratanamayaṃ pāsādaṃ nimminituṃ sakkontopi ‘‘ evaṃ kate kāyasāro gahito na bhavissati , dasabalassa kāyaveyyāvaccaṃ karissāmī ’’ ti mahantaṃ attabhāvaṃ katvā satthāraṃ sattakkhattuṃ bhogehi parikkhipitvā upari phaṇaṃ dhāresi .
‘‘ Tassa parikkhepabbhantaraṃ lohapāsāde bhaṇḍāgāragabbhappamāṇaṃ ahosī ’’ ti idha vuttaṃ .
Majjhimaṭṭhakathāyaṃ ( ma . ni . aṭṭha .1.284) pana –
‘‘ Parikkhepassa anto okāso heṭṭhā lohapāsādappamāṇo ahosi ,‘ icchiticchitena iriyāpathena satthā viharissatī ’ ti nāgarājassa ajjhāsayo ahosi , tasmā evaṃ mahantaṃ okāsaṃ parikkhipi , majjhe ratanapallaṅko paññatto hoti , upari suvaṇṇatārakavicittaṃ samosaritagandhadāmakusumacelavitānaṃ ahosi , catūsu koṇesu gandhatelena dīpā jalitā , catūsu disāsu vivaritvā candanakaraṇḍakā ṭhapitā ’’ ti –
Vuttaṃ .
Icchiticchitena iriyāpathena viharissatīti ca nāgarājassa ajjhāsayamattametaṃ , bhagavā pana yathānisinnova sattāhaṃ vītināmesi .
Kiñcāpi … pe … cintetuṃ yuttan ti ettha keci vadanti ‘‘ uṇhaggahaṇaṃ bhogaparikkhepassa vipulabhāvakaraṇe kāraṇakittanaṃ .
Khuddake hi tasmiṃ bhagavantaṃ nāgarājassa sarīrasambhūtā usmā bādheyya , vipulabhāvakaraṇena pana tādisaṃ mā uṇhaṃ bādhayitthā ’’ ti .
Saupasaggapadassa attho upasaggena vināpi viññāyatīti āha ‘‘ viddhanti ubbiddhan ’’ ti , sā cassa ubbiddhatā upakkilesavigamena dūrabhāvena upaṭṭhānanti āha ‘‘ meghavigamena dūrībhūtan ’’ ti .
Indanīlamaṇi viya dibbati jotatīti devo , ākāso .
Viditvāti ‘‘ idāni vigatavalāhako ākāso , natthi bhagavato sītādiupaddavo ’’ ti ñatvā .
Viniveṭhetvāti apanetvā .
Attano
M3.150 rūpan ti attano nāgarūpaṃ .Paṭisaṃharitvāti antaradhāpetvā .
Māṇavakavaṇṇan ti kumārakarūpaṃ .
Etamatthaṃ
V3.138 viditvāti ‘‘ vivekasukhapaṭisaṃvedino yattha katthaci sukhameva hotī ’’ ti etaṃ atthaṃ sabbākārena jānitvā .Imaṃ udānan ti imaṃ vivekasukhānubhāvadīpakaṃ udānaṃ udānesi .
Sutadhammassāti vissutadhammassa .
Tenāha ‘‘ pakāsitadhammassā ’’ ti .
Akuppanabhāvoti akuppanasabhāvo .
Mucalindakathāvaṇṇanā niṭṭhitā .