Uruvelapāṭihāriyakathāvaṇṇanā
37-38.
Uruvelakassapavatthumhi jaṭiloti jaṭādharo .
Jaṭā assa atthīti hi jaṭilo .
Netīti nāyako , sāmaṃ vineti attano laddhiṃ sikkhāpetīti vināyako .
Sace te kassapa agarūti kassapa sace tuyhaṃ bhāriyaṃ aphāsukaṃ kiñci natthi .
Agyāgāreti aggisālāyaṃ .
Ubhinnaṃ sajotibhūtānan ti ubhosu sajotibhūtesu pajjalitesu .
Yatra hi nāmāti yo nāma .
39. Ajjaṇhoti ajja ekadivasaṃ .
Aggisālamhīti agyāgāre .
Sumanamanasoti sundaracittasaṅkhātamano .
Tejodhātūsu kusaloti tejokasiṇasamāpattīsu kusalo .
Udicchareti ullokesuṃ , parivāresunti vā attho .
Pattamhi odahitvāti patte pakkhipitvā .
Dhuvabhattenāti niccabhattena .
40. Abhikkantāya rattiyāti ettha abhikkanta -saddo khaye vattati , tena parikkhīṇāyarattiyāti attho .
Ete hi cattāro mahārājāno majjhimayāmasamanantare āgatā .
Niyāmo kiresa devatānaṃ , yadidaṃ buddhānaṃ vā buddhasāvakānaṃ vā upaṭṭhānaṃ āgacchantā majjhimayāmasamanantare āgacchanti .
Abhikkantavaṇṇāti abhirūpachavivaṇṇā , iṭṭhavaṇṇā manāpavaṇṇāti
V3.187 vuttaṃ hoti .Devatā hi manussalokaṃ āgacchamānā pakativaṇṇaṃ pakatiiddhiṃ
M3.205 jahitvā oḷārikaṃ attabhāvaṃ katvā atirekavaṇṇavatthālaṅkārakāyādīhi obhāsaṃ muñcamānādivasena ca dibbaṃ iddhānubhāvañca nimminitvā naṭasamajjādīni gacchantā manussā viya abhisaṅkhatena kāyena āgacchanti .Tattha kāmāvacarā anabhisaṅkhatenapi āgantuṃ sakkonti oḷārikarūpattā .
Tathā hi te kabaḷīkārāhārabhakkhā , rūpāvacarā pana anabhisaṅkhatena kāyena āgantuṃ na sakkonti sukhumatararūpattā .
Tesañhi atisukhumova attabhāvo , na tena iriyāpathakappanaṃ hoti .
Tasmā brahmalokepi brahmāno yebhuyyena nimmitarūpeneva pavattanti .
Mūlapaṭisandhirūpañhi nesaṃ ativiya sukhumamahārūpaṃ , kevalaṃ taṃ cittuppādassa nissayādhiṭṭhānabhūtaṃ saṇṭhānavantaṃ hutvā tiṭṭhati .
Kevalakappan ti ettha kevala -saddassa anavasesattaṃ attho , kappa -saddassa samantabhāvo , tasmā kevalakappaṃ vanasaṇḍan ti anavasesaṃ samantato vanasaṇḍanti attho .
Anavasesaṃ pharituṃ samatthassapi hi obhāsassa kenaci kāraṇena ekadesapharaṇampi siyā , ayaṃ pana sabbaso pharatīti dassetuṃ samantattho kappa-saddo gahito .
Atha vā īsaṃ asamatthaṃ kevalakappaṃ .
Bhagavato pabhāya anobhāsitameva hi padesaṃ devatā attano pabhāya obhāsenti .
Na hi bhagavato pabhā kāyaci pabhāya abhibhūyati , sūriyādīnampi pana pabhaṃ sā abhibhuyya tiṭṭhatīti .
Obhāsetvāti vatthālaṅkārasarīrasamuṭṭhitāya ābhāya pharitvā , cando viya sūriyo viya ca ekobhāsaṃ ekapajjotaṃ karitvāti attho .
Devatānañhi sarīrābhā dasadvādasayojanamattaṭṭhānaṃ tato bhiyyopi pharitvā tiṭṭhati , tathā vatthābharaṇādīsu samuṭṭhitā pabhā .
Catuddisāti catūsu disāsu .
Yatra hi nāmāti yaṃ nāma .
43. Aṅgamagadhāti ubho aṅgamagadharaṭṭhavāsino .
Iddhipāṭihāriyan ti iddhibhūtaṃ pāṭihāriyaṃ , na ādesanānusāsanīpāṭihāriyanti attho .
Tividhañhi pāṭihāriyaṃ iddhipāṭihāriyaṃ ādesanāpāṭihāriyaṃ anusāsanīpāṭihāriyanti .
Tattha ‘‘ idha bhikkhu ekopi hutvā bahudhā hoti , bahudhāpi hutvā eko hoti āvibhāvaṃ tirobhāvan ’’ tiādinayappavattaṃ ( dī . ni .1.238-239; ma . ni .1.147; saṃ . ni .2.70;5.834) iddhividhameva
M3.206 iddhipāṭihāriyaṃ .‘‘ Idha bhikkhu parasattānaṃ parapuggalānaṃ cittampi ādisati , cetasikampi ādisati , vitakkitampi ādisati , vicāritampi ādisati ‘ evampi te mano , itthampi te mano ’’’ tiādinayappavattaṃ ( paṭi . ma .3.30) parassa cittaṃ ñatvā kathanaṃ ādesanāpāṭihāriyaṃ .
‘‘ Idha bhikkhu evamanusāsati ‘ evaṃ vitakketha , mā evaṃ vitakkayittha , evaṃ
V3.188 manasi karotha , mā evaṃ mānasā karittha , idaṃ pajahatha , idaṃ upasampajja viharathā ’’’ ti ( paṭi . ma .3.30) evamādinayappavattā sāvakānaṃ buddhānañca sabbakālaṃ desetabbadhammadesanā anusāsanīpāṭihāriyaṃ .Tattha ( udā . aṭṭha .1) pāṭihāriyapadassa vacanatthaṃ paṭipakkhaharaṇato rāgādikilesāpanayanato pāṭihāriyan ti vadanti .
Bhagavato pana paṭipakkhā rāgādayo na santi ye haritabbā , puthujjanānampi vigatūpakkilese aṭṭhaguṇasamannāgate citte hatapaṭipakkhe iddhividhaṃ vattati , tasmā tattha pavattavohārena ca na sakkā idha pāṭihāriyanti vattuṃ .
Sace pana mahākāruṇikassa bhagavato veneyyagatā ca kilesā paṭipakkhā , tesaṃ haraṇato pāṭihāriyan ti vuttaṃ , evaṃ sati yuttametaṃ .
Atha vā bhagavato ca sāsanassa ca paṭipakkhā titthiyā , tesaṃ haraṇato pāṭihāriyaṃ .
Te hi diṭṭhiharaṇavasena diṭṭhippakāsane asamatthabhāvena ca iddhiādesanānusāsanīhi haritā apanītā hontīti .
Paṭīti vā ayaṃ saddo pacchāti etassa atthaṃ bodheti ‘‘ tasmiṃ paṭipaviṭṭhamhi , añño āgañchi brāhmaṇo ’’ tiādīsu ( cūḷani . vatthugāthā 4) viya , tasmā samāhite citte vigatūpakkilesena katakiccena pacchā haritabbaṃ pavattetabbanti paṭihāriyaṃ , attano vā upakkilesesu catutthajjhānamaggehi haritesu pacchā haraṇaṃ paṭihāriyaṃ , iddhiādesanānusāsaniyo ca vigatūpakkilesena katakiccena sattahitatthaṃ puna pavattetabbā , haritesu ca attano upakkilesesu parasattānaṃ upakkilesaharaṇāni hontīti paṭihāriyāni bhavanti , paṭihāriyameva pāṭihāriyaṃ .
Paṭihāriye vā iddhiādesanānusāsanīsamudāye bhavaṃ ekekaṃ pāṭihāriyan ti vuccati .
Paṭihāriyaṃ vā catutthajjhānaṃ maggo ca paṭipakkhaharaṇato , tattha jātaṃ nimittabhūte , tato vā āgatanti pāṭihāriyaṃ .
Svātanāyāti sve dātabbassa atthāya .
44. Paṃsukūlaṃ
M3.207 uppannaṃ hotīti pariyesamānassa paṭilābhavasena uppannaṃ hoti .Vicittapāṭihāriyadassanatthāva sā pariyesanā .
Yasmā pāṇinā phuṭṭhamatte sā pokkharaṇī nimmitā ahosi , tasmā vuttaṃ ‘‘ pāṇinā pokkharaṇiṃ khaṇitvā ’’ ti .
46-49.
Jaṭilāti tāpasā .
Te hi jaṭādhāritāya idha ‘‘ jaṭilā ’’ ti vuttā .
Antaraṭṭhakāsu himapātasamayeti hemantassa utuno abbhantarabhūte māghamāsassa avasāne catasso , phagguṇamāsassa ādimhi catassoti evaṃ ubhinnamantare aṭṭharattīsu himapatanakāle .
Nerañjarāya ummujjantīti keci tasmiṃ titthasammate udake paṭhamaṃ nimuggasakalasarīrā tato ummujjantā vuṭṭhahanti
V3.189 uppilavanti .Nimujjantīti sasīsaṃ udake osīdanti .
Ummujjananimujjanampi karontīti punappunaṃ ummujjananimujjanānipi karonti .
Tattha hi keci ‘‘ ekummujjaneneva pāpasuddhi hotī ’’ ti evaṃdiṭṭhikā , te ummujjanameva katvā gacchanti .
Ummujjanaṃ pana nimujjanamantarena natthīti avinābhāvato nimujjanampi te karontiyeva .
Yepi ‘‘ ekanimujjaneneva pāpasuddhi hotī ’’ ti evaṃdiṭṭhikā , tepi ekavārameva nimujjitvā vuttanayeneva avinābhāvato ummujjanampi katvā pakkamanti .
Apare ‘‘ punappunaṃ ummujjananimujjanāni katvā nahāte pāpasuddhi hotī ’’ ti evaṃdiṭṭhikā , te kālena kālaṃ ummujjananimujjanāni karonti .
Te sabbepi sandhāya vuttaṃ ‘‘ ummujjantipi nimujjantipi ummujjananimujjanampi karontī ’’ ti .
Ettha ca kiñcāpi nimujjanapubbakaṃ ummujjanaṃ , nimujjanameva pana karontā katipayā , ummujjanaṃ tadubhayañca karontā bahūti tesaṃ yebhuyyabhāvadassanatthaṃ ummujjanaṃ paṭhamaṃ vuttaṃ .
50-51.
Udakavāhakoti udakogho .
Reṇuhatāyāti rajogatāya , rajokiṇṇāyāti vuttaṃ hoti .
Neva ca kho tvaṃ kassapa arahāti etena tadā kassapassa asekkhabhāvaṃ paṭikkhipati , nāpi arahattamaggasamāpannoti etena sekkhabhāvaṃ .
Ubhayenapissa anariyabhāvameva dīpeti .
Sāpi te paṭipadā natthi , yāya tvaṃ arahā vā assasi arahattamaggaṃ vā samāpannoti iminā panassa kalyāṇaputhujjanabhāvampi paṭikkhipati .
Tattha paṭipadāti sīlavisuddhiādayo cha visuddhiyo .
Paṭipajjati etāya ariyamaggoti paṭipadā .
Assasīti
M3.208 bhaveyyāsi .Cirapaṭikāti cirakālato paṭṭhāya , nāgadamanato paṭṭhāyāti attho .
Khārikājamissan ti ettha khārīti araṇīkamaṇḍalusūciādayo tāpasaparikkhārā , taṃ haraṇakājaṃ khārikājaṃ .
Aggihutamissan ti dabbiādiaggipūjopakaraṇaṃ .
52-53.
Upasaggoti upaddavo .
Idāni aḍḍhuḍḍhāni pāṭihāriyasahassāni ekato gaṇetvā dassetuṃ ‘‘ bhagavato adhiṭṭhānena pañca kaṭṭhasatāni na phāliyiṃsū ’’ tiādi āraddhaṃ .
Nāgadamanādīni pana soḷasa pāṭihāriyāni idha na gaṇitāni , tehi saddhiṃ soḷasātirekaaḍḍhuḍḍhapāṭihāriyasahassānīti veditabbaṃ .