Ācariyavattakathāvaṇṇanā
75. Upasenavatthumhi āciṇṇan ti caritaṃ vattaṃ anudhammatā .
Kacci bhikkhu khamanīyan ti bhikkhu kacci tuyhaṃ idaṃ catucakkaṃ navadvāraṃ sarīrayantaṃ khamanīyaṃ sakkā khamituṃ sahituṃ pariharituṃ , na kiñci dukkhaṃ uppādetīti .
Kacci yāpanīyan ti kacci sabbakiccesu yāpetuṃ sakkā , na kiñci antarāyaṃ dassetīti .
Jānantāpi tathāgatā tievamādi yaṃ parato ‘‘ kati vassosi tvaṃ bhikkhū ’’ tiādinā pucchi , tassa parihāradassanatthaṃ vuttaṃ .
Tatrāyaṃ saṅkhepattho – tathāgatā nāma jānantāpi sace tādisaṃ pucchākāraṇaṃ hoti , pucchanti .
Sace pana tādisaṃ pucchākāraṇaṃ natthi , jānantāpi na pucchanti .
Yasmā pana buddhānaṃ ajānanaṃ nāma natthi , tasmā ‘‘ ajānantāpī ’’ ti na vuttaṃ .
Kālaṃ viditvā pucchantīti sace tassā pucchāya so kālo hoti , evaṃ taṃ kālaṃ viditvā pucchanti .
Sace na hoti , evampi kālaṃ viditvāva na pucchanti .
Evaṃ pucchantāpi ca atthasaṃhitaṃ tathāgatā pucchanti , yaṃ atthanissitaṃ kāraṇanissitaṃ , tadeva pucchanti , no anatthasaṃhitaṃ .
Kasmā ?
Yasmā anatthasaṃhite setughāto tathāgatānaṃ .
Setu vuccati maggo , maggeneva tādisassa vacanassa ghāto samucchedoti vuttaṃ hoti .
Idāni atthasaṃhitan ti ettha yaṃ atthanissitaṃ vacanaṃ tathāgatā pucchanti , taṃ dassento ‘‘ dvīhi ākārehī ’’ tiādimāha .
Tattha ākārehīti kāraṇehi
M3.236 .Dhammaṃ vā desessāmāti aṭṭhuppattiyuttaṃ suttaṃ vā pubbacaritakāraṇayuttaṃ jātakaṃ vā kathayissāma .
Sāvakānaṃ vā sikkhāpadaṃ paññapessāmāti sāvakānaṃ vā tāya pucchāya vītikkamaṃ pākaṭaṃ katvā garukaṃ vā lahukaṃ vā sikkhāpadaṃ paññapessāma āṇaṃ ṭhapessāma .
Atilahun ti atisīghaṃ .
76. Aññatitthiyavatthumhi aññatitthiyapubboti pubbe aññatitthiyo bhūtoti aññatitthiyapubbo .
Ettha ( a . ni . aṭṭha .2.3.62) ca titthaṃ jānitabbaṃ , titthakaro jānitabbo
V3.215 , titthiyā jānitabbā , titthiyasāvakā jānitabbā .Tattha titthaṃ nāma dvāsaṭṭhi diṭṭhiyo .
Ettha hi sattā taranti uppilavanti ummujjanimujjaṃ karonti , tasmā ‘‘ titthan ’’ ti vuccanti .
Tāsaṃ diṭṭhīnaṃ uppādetā titthakaro nāma pūraṇakassapādiko .
Tassa laddhiṃ gahetvā pabbajitā titthiyā nāma .
Te hi titthe jātāti titthiyā , yathāvuttaṃ vā diṭṭhigatasaṅkhātaṃ titthaṃ etesaṃ atthīti titthikā , titthikā eva titthiyā .
Tesaṃ paccayadāyakā titthiyasāvakāti veditabbā .
Sahadhammikaṃ vuccamānoti sahadhammikena vuccamāno , karaṇatthe upayogavacanaṃ .
Pañcahi sahadhammikehi sikkhitabbattā , tesaṃ vā santakattā ‘‘ sahadhammikan ’’ ti laddhanāmena buddhapaññattena sikkhāpadena vuccamānoti attho .
Pasūroti tassa nāmaṃ .
Paribbājakoti gihibandhanaṃ pahāya pabbajjupagato .
Taṃyeva titthāyatanan ti ettha dvāsaṭṭhidiṭṭhisaṅkhātaṃ titthameva āyatananti titthāyatanaṃ , titthaṃ vā etesaṃ atthīti titthino , titthiyā , tesaṃ āyatanantipi titthāyatanaṃ .
Āyatanan ti ca ‘‘ assānaṃ kambojo āyatanaṃ , gunnaṃ dakkhiṇapatho āyatanan ’’ ti ettha sañjātiṭṭhānaṃ āyatanaṃ nāma .
‘‘ Manorame āyatane , sevanti naṃ vihaṅgamā ;
Chāyaṃ chāyatthino yanti , phalatthaṃ phalabhojino ’’ ti .( a . ni .5.38)–
Ettha samosaraṇaṭṭhānaṃ .
‘‘ Pañcimāni , bhikkhave , vimuttāyatanānī ’’ ti ( a . ni .5.26) ettha kāraṇaṃ , taṃ idha sabbampi labbhati .
Sabbepi hi diṭṭhigatikā sañjāyamānā imāsuyeva dvāsaṭṭhiyā diṭṭhīsu sañjāyanti , samosaramānāpi etāsuyeva samosaranti sannipatanti , diṭṭhigatikabhāve ca nesaṃ imāyeva dvāsaṭṭhi diṭṭhiyo
M3.237 kāraṇaṃ , tasmā yathāvuttaṃ titthameva sañjātiādinā atthena āyatananti titthāyatanaṃ , tenevatthena titthīnaṃ āyatanantipi titthāyatanaṃ .Āyasmato nissāya vacchāmīti ettha āyasmatoti upayogatthe sāmivacanaṃ , āyasmantaṃ nissāya vasissāmīti attho .
Byatto … pe … vuttalakkhaṇoyevāti parisupaṭṭhāpakabahussutaṃ sandhāya vadati .
Pañcahupāli aṅgehītiādīsu yaṃ vattabbaṃ , taṃ parato āvi bhavissati .
Ācariyavattakathāvaṇṇanā niṭṭhitā .