Pālileyyakagamanakathāvaṇṇanā
467. Dhammiyā
M3.360 kathāyāti samaggavāse ānisaṃsapaṭisaṃyuttāya dhammakathāya .Anupubbena ( udā . aṭṭha .35) cārikaṃ caramānoti anukkamena gāmanigamapaṭipāṭiyā cārikaṃ caramāno .
Yena pālileyyakaṃ tadavasarīti ekakova yena pālileyyakagāmo , taṃ avasari .
Pālileyyakagāmavāsinopi paccuggantvā bhagavato dānaṃ datvā pālileyyakagāmassa avidūre rakkhitavanasaṇḍo nāma atthi , tattha bhagavato paṇṇasālaṃ katvā ‘‘ ettha bhagavā vasatū ’’ ti yācitvā vāsayiṃsu .
Bhaddasāloti pana tattheko manāpo laṭṭhiko sālarukkho .
Bhagavā taṃ gāmaṃ upanissāya
V3.329 vanasaṇḍe paṇṇasālāya samīpe tasmiṃ rukkhamūle vihāsi .Tena vuttaṃ ‘‘ pālileyyake viharati rakkhitavanasaṇḍe bhaddasālamūle ’’ ti .
Atha kho bhagavato rahogatassātiādi bhagavato vivekasukhapaccavekkhaṇadassanaṃ .
Ākiṇṇo na phāsu vihāsin ti sambādhappatto ākiṇṇo vihāsiṃ .
Kiṃ pana bhagavato sambādho atthi saṃsaggo vāti ?
Natthi .
Na hi koci bhagavantaṃ anicchāya upasaṅkamituṃ sakkoti .
Durāsadā hi buddhā bhagavanto sabbattha ca anupalittā , hitesitāya pana sattesu anukampaṃ upādāya ‘‘ mutto mocessāmī ’’ ti paṭiññānurūpaṃ caturoghanittharaṇatthaṃ aṭṭhannaṃ parisānaṃ attano santikaṃ kālena kālaṃ upasaṅkamanaṃ adhivāseti , sayañca mahākaruṇāsamussāhito kālaññū hutvā tattha upasaṅkamīti idaṃ sabbabuddhānaṃ āciṇṇaṃ .
Nāyamidha ākiṇṇavihāro adhippeto , idha pana tehi kalahakārakehi kosambakabhikkhūhi saddhiṃ ekavihāre vāsaṃ vihāsi , tadā vinetabbābhāvato ākiṇṇavihāraṃ katvā vuttaṃ ‘‘ ahaṃ kho pubbe ākiṇṇo na phāsu vihāsin ’’ ti .
Tenevāha ‘‘ tehi kosambakehi bhikkhūhi bhaṇḍanakārakehī ’’ tiādi .
Daharapotakehīti daharehi hatthipotakehi , ye bhiṅkātipi vuccanti .
Tehīti hatthiādīhi .
Kaddamodakānīti kaddamamissāni udakāni .
Ogāhāti ettha ‘‘ ogāhan ’’ tipi pāḷi .
Assāti hatthināgassa .
Upanighaṃsantiyoti ghaṭṭentiyo .
Upanighaṃsiyamānopi attano uḷārabhāvena
M3.361 na kujjhati , tena tā ghaṃsantiyeva .Vūpakaṭṭhoti vūpakaṭṭho dūrībhūto .
Yūthāti hatthighaṭāya .
Yena bhagavā tenupasaṅkamīti so kira hatthināgo yūthavāse ukkaṇṭhito taṃ vanasaṇḍaṃ paviṭṭho .
Tattha bhagavantaṃ disvā ghaṭasahassena nibbāpitasantāpo viya nibbuto hutvā pasannacitto bhagavato santike aṭṭhāsi , tato paṭṭhāya vattasīse ṭhatvā bhaddasālassa paṇṇasālāya ca samantato appaharitaṃ katvā sākhābhaṅgena sammajjati , bhagavato mukhadhovanaṃ deti , nahānodakaṃ āharati , dantakaṭṭhaṃ deti , araññato madhurāni phalāphalāni āharitvā satthu upaneti .
Satthā tāni paribhuñjati .
Tena vuttaṃ ‘‘ soṇḍāya bhagavato pānīyaṃ paribhojanīyaṃ upaṭṭhāpetī ’’ tiādi .
So kira soṇḍāya dārūni āharitvā aññamaññaṃ ghaṃsitvā aggiṃ uṭṭhāpetvā dārūni jālāpetvā tattha pāsāṇakhaṇḍāni tāpetvā tāni daṇḍakehi vaṭṭetvā soṇḍiyaṃ khipitvā udakassa tattabhāvaṃ ñatvā bhagavato santikaṃ upagantvā tiṭṭhati .
Bhagavā ‘‘ hatthināgo mama nahānaṃ icchatī ’’ ti tattha gantvā nahānakiccaṃ karoti .
Pānīyepi eseva
V3.330 nayo .Tasmiṃ pana sītale jāte upasaṅkamati .
Taṃ sandhāya vuttaṃ ‘‘ soṇḍāya bhagavato pānīyaṃ paribhojanīyaṃ upaṭṭhāpetī ’’ ti .
Attano ca pavivekaṃ viditvāti kehici anākiṇṇabhāvaladdhaṃ kāyavivekaṃ jānitvā .
Itare pana vivekā bhagavato sabbakālaṃ vijjantiyeva .
Imaṃ udānaṃ udānesīti imaṃ attano hatthināgassa ca vivekābhiratiyā samānajjhāsayabhāvadīpanaṃ udānaṃ udānesi .
Gāthāya pana evamatthayojanā veditabbā ( udā . aṭṭha .35)– etaṃ īsādantassa rathaīsāsadisadantassa hatthināgassa cittaṃ nāgena buddhanāgassa cittena sameti saṃsandati .
Kathaṃ sameti ce ?
Yadeko ramatī vane , yasmā buddhanāgo ‘‘ ahaṃ kho pubbe ākiṇṇo vihāsin ’’ ti purimaṃ ākiṇṇavihāraṃ jigucchitvā vivekaṃ upabrūhayamāno idāni yathā eko adutiyo vane araññe ramati abhiramati , evaṃ ayampi hatthināgo pubbe
M3.362 attano hatthiādīhi ākiṇṇavihāraṃ jigucchitvā idāni eko asahāyo vane ekavihāraṃ ramati abhinandati , tasmāssa cittaṃ nāgena sameti , tassa cittena sametīti katvā ekībhāvaratiyā ekasadisaṃ hotīti attho .Pālileyyakagamanakathāvaṇṇanā niṭṭhitā .