Issues
Select Version
သာရဒဿီ-sāradassī
မြန်မာဘာသာ
法护-Dhammapāla
中文
Sujanābhivaṃsa-သုဇနာဘိဝံသ
မြန်မာဘာသာ
Dhammapada-aṭṭhakathā
Dhammapada-aṭṭhakathā

9. Kokasunakhaluddakavatthu

Author: Sujanābhivaṃsa-သုဇနာဘိဝံသ @ IAPT

ယော အပ္ပဒုဋ္ဌဿာတိ ဣမံ ဓမ္မဒေသနံ သတ္ထာ ဇေတဝနေ ဝိဟရန္တော ကောကံ နာမ၊ သော။ သုနခလုဒ္ဒကံ= ခွေးမုဆိုးကို။ အာရဗ္ဘ ကထေသိ။
ကိရ၊ ချဲ့။ သော၊ ထိုမုဆိုးသည်။ ဧကဒိဝသံ၊ ၌။ ပုဗ္ဗဏှသမယေ၊ ၌။ ဓနုံ၊ ကို။ အာဒါယ၊ ၍။ သုနခပရိဝုတော၊ ခွေးများ ခြံရံအပ်သည်။ (ဟုတွာ)။ အရညံ၊ သို့။ ဂစ္ဆန္တော၊ သော်။ အန္တရာမဂ္ဂေ၊ လမ်း၏အကြား၌။ ဧကံ၊ သော။ ပိဏ္ဍာယ၊ ငှာ။ ပဝိသန္တံ၊ ဝင်နေသော။ ဘိက္ခုံ၊ ကို။ ဒိသွာ၊ ၍။ ကုဇ္ဈိတွာ၊ ၍။ “မေ၊ သည်။ ကာဠကဏ္ဏိ၊ သူယုတ်မာကို။ [ဓမ္မဘာ-၂, ၆၄ရှု၊] ဒိဋ္ဌော၊ ပြီ။ အဇ္ဇ။ ကိဉ္စိ၊ ဘာကိုမျှ။ န လဘိ ဿာမိ၊ ရတော့မည်မဟုတ်။” ဣတိ၊ သို့။ စိန္တေတွာ၊ ၍။ ပက္ကာမိ၊ ပြီ။
ထေရောပိ၊ သည်လည်း။ ဂါမေ၊ ၌။ ပိဏ္ဍာယ။ စရိတွာ။ ကတဘတ္တကိစ္စော၊ ပြုအပ်ပြီးသော ဆွမ်းဘုဉ်းပေးခြင်းကိစ္စရှိသည်။ [ဓမ္မဘာ-၂,၂၃၉ရှု၊] (ဟုတွာ)။ ပုန။ ဝိဟာရံ၊ သို့။ ပါယာသိ၊ ပြီ။
ဣတရောပိ၊ အခြားသော မုဆိုးသည်လည်း။ အရညေ၊ ၌။ ဝိ စရိတွာ၊ ၍။ ကိဉ္စိ၊ တစ်စုံတစ်ခုကို။ အလဘိတွာ၊ ၍။ ပစ္စာဂစ္ဆန္တော၊ ပြန်လာလသော်။ ပုန။ ထေရံ၊ ကို။ ဒိသွာ၊ ၍။ “အဇ္ဇ။ အဟံ။ ဣမံ ကာဠကဏ္ဏိံ၊ ကို။ ဒိသွာ။ အရညံ၊ သို့။ ဂတော၊ သည်။ (သမာနော)။ ကိဉ္စိ၊ ကို။ န လဘိံ၊ မရခဲ့။ ဣဒါနိ၊ ၌။ မေ၊ ၏။ ပုနပိ၊ လည်း။ အဘိမုခေါ၊ ရှေးရှုသည်။ (မျက်နှာချင်းဆိုင်)။ ဇာတော၊ ပြီ။ သုနခေဟိ၊ တို့ကို။ နံ၊ ကို။ ခါဒါပေဿာမိ၊ ကိုက်ခဲစေအံ့။” ဣတိ၊ ကြံ၍။ သညံ၊ အမှတ်အသားကို။ ဒတွာ၊ ၍။ သုနခေ၊ တို့ကို။ ဝိဿဇ္ဇေသိ၊ လွှတ်ပြီ။
ထေရောပိ၊ သည်လည်း။ “ဥပါကသက၊ ကာ! ဧဝံ၊ သို့။ မာ ကရိ၊ နှင့်။” ဣတိ၊ သို့။ ယာစိ၊ တောင်းပန်ပြီ။
သော၊ ထိုမုဆိုးသည်။ “အဇ္ဇ။ အဟံ။ တ၀၊ ၏။ သမ္မုခီဘူတတ္တာ၊ မျက်မှောက်ဖြစ်သည်၏အဖြစ်ကြောင့်။ ကိဉ္စိ၊ ကို။ နာလတ္ထံ၊ မရခဲ့။ ပုနပိ၊ လည်း။ မေ၊ ၏။ သမ္မုခီဘာဝံ၊ မျက်မှောက်အဖြစ်သို့။ အာဂတော၊ ရောက်လာသည်။ အသိ၊ ၏။ တံ၊ သင့်ကို။ ခါဒါပေဿာမေဝ၊ စေမည်သာ။” ဣတိ၊ သို့။ ဝတွာ။ သု နခေ၊ တို့ကို။ ဥယျောဇေသိ၊ စေလွှတ်ပြီ။
ထေရော၊ သည်။ ဝေဂေန။ ဧကံ၊ သော။ ရုက္ခံ၊ သို့။ အဘိရုဟိတွာ၊ တက်၍။ **ပုရိသပ္ပမာဏေ**၊ ယောက်ျားတစ်ရပ်အတိုင်း အရှည်ရှိသော။ ဌာနေ၊ ၌။ နိသီဒိ။
သုနခါ၊ တို့သည်။ ရုက္ခံ၊ ကို။ ပရိဝါရေသုံ၊ ဝိုင်းရံထားကုန်ပြီ။
လုဒ္ဒကော၊ မုဆိုးသည်။ ဂန္တွာ၊ ၍။ “တေ၊ သင်၏။ ဝါ၊ သည်။ ရုက္ခံ၊ ကို။ အဘိရုဟတောပိ၊ တက်သော် လည်း။ မောက္ခော၊ လွတ်မြောက်ခြင်း သည်။ နတ္ထိ၊ မရှိနိုင်။” ဣတိ၊ ဤသို့ ပြော၍။ တံ၊ ထိုရဟန်းကို။ သရတုဏ္ဍေန၊ မြားဦးဖြင့်။ [သရန္တိ အနေနာတိ သရော၊ (သရ ဟိံသာယံ+ဏ၊-ဓာန်ဋီ၊ ၃၈၈)၊ တုဍတိ ဝိတုဍတိ တာဠေတိ ဧတေနာတိ တုဏ္ဍံ၊(တုဍ+အ၊-ဇာဋီပေ)၊ သရဿ+တုဏ္ဍံ သရ- တုဏ္ဍံ၊] ပါဒတလေ၊ ခြေဖဝါးပြင်၌။ ဝိဇ္ဈိ၊ ထိုးပြီ။
ထေရော၊ သည်။ “ဧဝံ၊ သို့။ မာ ကရောဟိ၊ နှင့်။” ဣတိ၊ သို့။ တံ၊ ထိုမုဆိုးကို။ ယာစိယေဝ၊ တောင်းပန်သည်သာ။
ဣတရော၊ အခြားသော မုဆိုးသည်။ တဿ၊ ထိုရဟန်း၏။ ယာစနံ၊ တောင်း ပန်မှုကို။ အနာဒိယိတွာ၊ မနာယူမူ၍။ ပုနပ္ပုနံ။ ဝိဇ္ဈိယေဝ၊ သည်သာ။
ထေရော၊ သည်။ ပုရိသပ္ပမာဏေ ။ ။“ဥဒ္ဓန္တတဘုဇပေါသ-ပ္ပမာဏေ ပေါရိသံ တိသု(အဘိဓာန် (၂၆၉)”နှင့်အညီ လက်မောင်း၂ဖက်ကို အထက်သို့ ဆန့်၍ထားသော ယောက်ျား တစ်ယောက်၏ ခြေမှစ၍ လက်ဖျားအဆုံးပမာဏကို “ပုရိသပ္ပမာဏ”ဟု မှတ်ပါ၊ “ပုရိသဿ ပုရိသော ဝါ+ပမာဏ ဧတ္ထာတိ ပုရိသပ္ပမာဏံ”ဟု ပြုပါ၊ (ဝိလံဋီ-၂၊ ၃၆၀၊ ပါစိယော-၄၆၅၊ စူဘာ-၁၇၈)။ ဧကသ္မိံ၊ သော။ ပါဒတလ၊ ခြေဖဝါးပြင်ကို။ ဝိဇ္ဈိယမာနေ၊ ထိုးအပ်သော်။ တံ၊ ထိုခြေဖဝါးပြင်ကို။ ဥက္ခိပိတွာ၊ မြှောက်၍။ ဒုတိယံ၊ သော။ ပါဒံ၊ ခြေကို။ ဩလမ္ဗိတွာ၊ တွဲလျားချ၍။ တသ္မိံ၊ ထိုခြေကို။ ဝိဇ္ဈိယမာနေ၊ သော်။ တမ္ပိ၊ ထိုခြေကို လည်း။ ဥက္ခိပတိ၊ မြှောက်၏။ ဧဝံ၊ သို့။ အဿ၊ ထိုရဟန်း၏။ ယာစနံ၊ တောင်း ပန်မှုကို။ သော၊ ထိုမုဆိုးသည်။ အနာဒိယိတွာဝ၊ မနာယူမူ၍သာလျှင်။ ဒွေပိ၊ ကုန်သော။ ပါဒတလာနိ၊ ခြေဖဝါးပြင်တို့ကို။ ဝိဇ္ဈိယေဝ၊ သည်။
သာထေရဿ၊ ၏။ သရီရံ၊ သည်။ ဥက္ကာဟိ၊ မီးရှုးတို့သည်။ အာဒိတ္တံ ဝိယ၊ လောင်အပ်သကဲ့ သို့။ အဟောသိ။
သော၊ ထိုထေရ်သည်။ ဝေဒနာနုဝတ္တိကော၊ ဝေဒနာသို့ အစဉ် လိုက်သည်။ ဟုတွာ။ သတိံ၊ ကို။ ပစ္စုပဋ္ဌာပေတုံ၊ ရှေးရှုတည်စေခြင်းငှာ။ (ရှေးရှု ဖြစ်စေခြင်းငှာ။) နာသက္ခိ၊ မစွမ်းနိုင်တော့။ ပါရုတစီဝရံ၊ ရုံအပ်သော သင်္ကန်းကို။ ဘဿန္တမ္ပိ၊ လျှောကျသည်ကိုလည်း။ န သလ္လက္ခေသိ၊ မမှတ်နိုင်တော့။
တံ၊ ထို သင်္ကန်းသည်။ ပတမာနံ၊ ကျလသော်။ (တစ်နည်း) ပတမာနံ၊ ကျသော။ တံ၊ သည်။ ကောကံ၊ ကောကမုဆိုးကို။ သီသတော၊ မှ။ ပဋ္ဌာယ၊ ၍။ ပရိက္ခိပန္တမေဝ၊ ထက်ဝန်းကျင် လွှင့်လျက်သာ။ ဝါ၊ ထက်ဝန်းကျင် ဝန်းရံဖုံးလွှမ်းလျက်သာ။ ပတိ၊ ကျပြီ။
သုနခါ၊ တို့သည်။ “ထေရော၊ သည်။ ပတိတော၊ ကျလာပြီ။” ဣတိ၊ သို့။ သညာယ၊ အမှတ်ဖြင့်။ ဝါ၊ မှတ်ထင်ခြင်းကြောင့်။ စီဝရန္တရံ၊ သင်္ကန်းတွင်းသို့။ ပ ဝိသိတွာ၊ ဝင်၍။ အတ္တနော၊ ၏။ သာမိကံ၊ ကို။ လုဉ္စိတွာ၊ ကိုက်ဖြတ်၍။ ခါဒန္တာ၊ စားကုန်လသော်။ အဋ္ဌိမတ္တာဝသေသံ၊ အရိုးမျှသာ ကြွင်းကျန်သည်၏အဖြစ်ကို။ ကရိံသု၊ ကုန်ပြီ။
သုနခါ၊ တို့သည်။ စီဝရန္တရတော၊ သင်္ကန်းကြားမှ။ နိက္ခမိတွာ၊ ထွက်၍။ ဗဟိ၊ ၌။ အဋ္ဌံသု၊ တည်ကုန်ပြီ။
အထ၊ ၌။ ထေရော၊ သည်။ ဧကံ၊ သော။ သုက္ခဒဏ္ဍကံ၊ ခြောက်သော သစ် သားချောင်းငယ်ကို။ (သစ်သားကိုင်းခြောက်ငယ်ကို)။ ဘဉ္ဇိတွာ၊ ချိုး၍။ **နေသံ**၊ ထိုခွေးတို့၏။ (ဥပရိ၊ အပေါ်၌) ။ **ခိပိ**၊ ပစ်ချပြီ။
သုနခါ၊ တို့သည်။ ထေရံ၊ ကို။ ဒိသွာ။ နေသံ. . . ခိပိ ။ ။"တဿူပရိ ဒါမံ ခိပိ(ဒီ. ဋ္ဌ-၂,၃၁၀)၊“တထာဂတဿ ဥပရိ ခိပိ(ဓမ္မ-ဋ္ဌ-၁, ၃၀၇)"ကို ကြည့်၍ နေသံ၏ စပ်ရာပုဒ်ကို “ဥပရိ”ဟု ထည့်သည်၊ ဓိပဓာတ်၏ ရှေ့၌ များသောအားဖြင့် အာဓာရပုဒ်ပါရိုးထုံးစံရှိသောကြောင့် နေသ၌ ဆဋ္ဌီဝိဘတ်ကို သတ္တမီအနက်ကြံ၍ “နေသံ-ထိုခွေးတို့၌”ဟုသော်လည်း ပေးပါ။ “သာမိကောဝ၊ ကိုသာလျှင်။ အမှေဟိ၊ တို့သည်။ ခါဒိတော၊ ခဲစားအပ်ပြီ။” ဣတိ၊ သို့။ ဉတွာ။ အရညံ၊ သို့။ ပဝိသိံသု၊ ကုန်ပြီ။
ထေရော၊ သည်။ ကုက္ကုစ္စံ၊ ဝိနယ ကုက္ကုစ္စကို။ (အပ်, မအပ်ဟု စဉ်းစားခြင်းကို)။ [ဓမ္မဘာ-၁, ၁၁၄ရှု၊] ဥပ္ပာဒေသိ၊ ဖြစ်စေပြီ။ (ကိံ)။ “မမ၊ ၏။ စီဝရန္တရံ၊ သင်္ကန်းကြားသို့။ ပဝိသိတွာ၊ ၍။ ဧသ၊ ဤ မုဆိုးသည်။ နဋ္ဌော၊ ပျက်စီးရပြီ။ မေ၊ ၏။ သီလံ၊ သီလသည်။ အရောဂံ နု ခေါ၊ ပျက်စီးခြင်းမရှိသလော။ ဝါ၊ တည်မြဲနေသေးသလော။ "ဣတိ၊ ဤသို့ ဖြစ်စေပြီ။
သော၊ ထိုရဟန်းသည်။ ရုက္ခာ၊ မှ။ ဩတရိတွာ၊ သက်ဆင်း၍။ သတ္ထု၊ ၏။ သန္တိကံ၊ သို့။ ဂန္တွာ၊ ၍။ အာဒိတော၊ မှ။ ပဋ္ဌာယ၊ ၍။ သဗ္ဗံ၊ သော။ တံ ပဝတ္တိံ၊ ကို။ အာရော စေတွာ၊ ၍။
“ဘန္တေ၊ ရား! မမ၊ ၏။ စီ၀ရံ၊ ကို။ နိဿာယ၊ မှီ၍။ သော ဥပါ သကော၊ သည်။ နဋ္ဌော၊ ပြီ။ ကစ္စိ၊ နည်း? မေ၊ ၏။ သီလံ၊ သည်။ အရောဂံ၊ ပျက် စီးခြင်းမရှိပါသလော? ဝါ၊ တည်မြဲပါသေးသလော? မေ၊ ၏။ သမဏဘာဝေါ၊ သည်။ အတ္ထိ၊ ရှိပါသေးသလော?” ဣတိ၊ သို့။ ပုစ္ဆိ၊ ပြီ။
သတ္ထာ၊ သည်။ တဿ၊ ၏။ ဝစနံ၊ ကို။ သုတွာ။ “ဘိက္ခု၊ ရဟန်း! တေ၊ ၏။ သီလံ၊ သည်။ အရောဂံ၊ ပျက် စီးခြင်းမရှိ(တည်မြဲနေ၏)။ တေ၊ ၏။ သမဏဘာဝေါ၊ သည်။ အတ္ထိ။ သော၊ ထို မုဆိုးသည်။ အပ္ပဒုဋ္ဌဿ၊ မည်သူ့ကိုမျှ မဖျက်ဆီး, မပြစ်မှားတတ်သူအား။ ဝါ၊ မပြစ်မှားထိုက်သူအား။ ပဒုဿိတွာ၊ ဖျက်ဆီးပြစ်မှား၍။ ဝိနာသံ၊ ပျက်စီးခြင်းသို့။ ပတ္တော၊ ရောက်ပြီ။ စ၊ ဆက်။ ကေဝလံ၊ သက်သက်။ ဣဒါနေဝ၊ ၌သာ။ (ဝိနာသံ၊ သို့။ ပတ္တော၊ သည်။) န၊ မဟုတ်သေး။ အတီတေပိ၊ ၌လည်း။ အပ္ပဒုဋ္ဌာနံ၊ တို့အား။ ပဒုဿိတွာ၊ ၍။ ဝိနာသံ၊ သို့။ ပတ္တောယေဝ၊ သည်သာ။” ဣတိ၊ သို့။ ဝတွာ။ တ မတ္ထံ၊ ထိုအကြောင်းကို။ ပကာသေန္တော၊ သော်။ အတီတံ၊ ကို။ အာဟရိ၊ ပြီ။
ကိရ၊ ချဲ့။ အတီတေ။ ဧကော။ ဝေဇော၊ ဆေးဆရာသည်။ ဝေဇ္ဇကမ္မတ္ထာယ၊ ဆေးကုသခြင်းအကျိုးငှာ။ အရောဂံ။ ။နတ္ထိ+ရောဂေါ ဧတဿာတိ အရောဂံ၊ ရောဂသဒ္ဒါသည် ဘင်္ဂ၏ ပရိယာယ်တည်း၊ ပျက်ခြင်းမရှိလျှင် မြဲခြင်းပင်ဖြစ်သောကြောင့် အရောဂသဒ္ဒါသည် နိစ္စ၏ပရိယာယ် ဖြစ်နိုင်၏၊(တစ်နည်း) ရောဂသဒ္ဒါသည် အနာရောဂါအနက်ဟော တည်း၊ ရောဂါမရှိခြင်းကို ခေါင်းတတ်ထား၏ရောဂါမရှိလျှင် ဖောက်ပြန်ပျက်စီးခြင်း မရှိသောကြောင့် “မြဲ၏"ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။ (ဒီဋီ-၁၇၁၊ မဋီ-၃, ၂၁၉၊ သီဋီသစ် ၁, ၄၄၁၊ သီဘာ-၂, ၁၃၁)။ ဂါမံ၊ သို့။ ဝိစရိတွာ၊ ၍။ ကိဉ္စိ၊ သော။ ကမ္မံ၊ ဆေးကု သမှုကို။ အလဘိတွာ၊ ၍။ ဆာတဇ္ဈတ္တော၊ ဆာလောင်ခြင်းသည် နှိပ်စက်အပ် သော စိတ်ရှိသည်။ ဝါ၊ ဆာခြင်းကြောင့် ဝမ်းမီးသည် လောင်အပ်သည်(ဆာ လောင်နေသည်) ဓမ္မဘာ-၂, ၂၀၉ရှု၊] (ဟုတွာ)။ နိက္ခမိတွာ၊ ၍။ ဂါမဒွါရေ၊ ၌။ သမ္ဗဟုလေ၊ များစွာကုန်သော။ ကုမာရကေ၊ သူငယ်တို့ကို။ ကီဠန္တေ၊ ကစားနေ သည်တို့ကို။ ဒိသွာ။ “ဣမေ၊ ဤသူငယ်တို့ကို။ သပ္ပေန၊ ကို။ ဍံသာပေတွာ၊ ကိုက် စေ၍။ တိကိစ္ဆိတ္တာ၊ ဆေးကု၍။ အာဟာရံ၊ ကို။ လဘိဿာမိ၊ ရမည်။” ဣတိ၊ ကြံ၍။ ဧကသ္မိံ၊ သော။ ရုက္ခဗိလေ၊ သစ်ခေါင်း၌။ သီသံ၊ ကို။ နီဟရိတွာ၊ ထုတ် ဆောင်၍။ ဝါ၊ ဖော်၍။ နိပန္နံ၊ အိပ်နေသော။ သပ္ပံ၊ ကို။ ဒဿေတွာ၊ ၍။ “အမ္ဘော ကုမာရကာ၊ အို . . သူငယ်တို့! ဧသော၊ ထိုငှက်သည်။ သာဠိကပေါတကော၊ သာလိကာကလေးတည်း။ (သာလိကာပေါက်စတည်း)။ နံ၊ သာလိကာကလေး ကို။ ဂဏှထ၊ ဖမ်းယူကြလော။ ”ဣတိ၊ သို့။ အာဟ၊ ပြီ။
အထ၊ ၌။ ဧကော၊ သော။ ကုမာရကော၊ သည်။ သပ္ပံ၊ ကို။ ဂီဝါယံ၊ ၌။ (တစ်နည်း) သပ္ပံ၊ ၏။ ဂီဝါယံ၊ ကို။ ဒဠှံ၊ မြဲစွာ။ ဂဟေတွာ၊ ကိုင်၍။ နီဟရိတွာ၊ ထုတ်ဆောင်၍။ တဿ၊ ထိုသတ္တဝါ၏။ သပ္ပဘာဝံ၊ မြွေ၏အဖြစ်ကို။ ဉတွာ၊ ၍။ ဝိရဝန္တော၊ အော်လျက်။ အဝိဒူရေ၊ ၌။ ဌိတဿ၊ တည်သော။ ဝေဇ္ဇဿ၊ ဆေးဆရာ၏။ မတ္ထကေ၊ ဦးထိပ်၌။ ခိပိ၊ ပစ်ချပြီ။
သပ္ပော၊ သည်။ ဝေဇ္ဇဿ၊ ၏။ ခန္ဓဋ္ဌိကံ၊ ပခုံးရိုးကို။ ပရိက္ခိပိတွာ၊ ထက်ဝန်းကျင် ရစ်ပတ်၍။ ဒဠှံ၊ မြဲစွာ။ ဍံသိတွာ၊ ကိုက်၍။ တတ္ထေဝ၊ ထိုနေရာ၌ပင်။ ဇီဝိတက္ခယံ၊ အသက်၏ ကုန်ခြင်းသို့။ ပါပေသိ၊ ရောက်စေပြီ။ ဧဝံ၊ သို့။ ကောကော၊ ကောက မည်သော။ ဧသ သုနခလုဒ္ဒကော၊ ဤခွေးမုဆိုးသည်။ ပုဗ္ဗေပိ၊ ၌လည်း။ အပ္ပ ဒုဋ္ဌဿ၊ အား။ ပဒုဿိတွာ၊ ၍။ ဝိနာသံ၊ သို့။ ပတ္တောယေဝ၊ သည်သာ။ ဣတိ၊ ပြီ။
သတ္ထာ ဣမံ အတီတံ၊ ကို။ အာဟရိတွာ။ အနုသသ္မိံ ဃဋေတွာ ဓမ္မံ ဒေသေ န္တော ဣမံ ဂါထံ အာဟ(ကိံ)။ “ယော အပ္ပဒုဋ္ဌဿ၊ ပေ၊ ခိတ္တော”တိ၊ ၍။ (အာဟ)။
ယော၊ အကြင်သူသည်။ အပ္ပဒုဋ္ဌဿ၊ မည်သူ့ကိုမျှ မဖျက်ဆီး, မပြစ်မှား တတ်သော။ နရဿ၊ ပုဂ္ဂိုလ်အား။ ဒုဿတိ၊ ဖျက်ဆီး ပြစ်မှား၏။ [မောဂ်-၂,၂၅ သုတ်၌ “နရဿ-၏၊ ဒုဿတိ-၏၊”ဟု သာမီအနက် ပေး၏၊] သုဒ္ဓဿ၊ အပြစ်ကင်းစင် သော။ အနင်္ဂဏဿ၊ ယုတ်နိမ့်သည်၏အဖြစ်သို့ ရောက်ကြောင်း ကိလေသာ မရှိသော။ ပေါသဿ၊ ပုဂ္ဂိုလ်အား။ ဒုဿတိ၊ ၏။
ပဋိဝါတံ၊ လေညာအရပ်သို့။ (တစ်နည်း) ပဋိဝါတံ၊ ၌။ (ဌိတံ၊ တည်သူသို့) ခိတ္တော၊ ပစ်လွှတ်အပ်သော။ သုခု မော၊ သေးငယ်သိမ်မွေ့သော။ ရဇော၊ မြူမှုန်သည်။ ပစ္စတိ ဣဝ၊ ပစ်သူထံသာ, ပြန်ရောက်လာသကဲ့သို့။ ဝါ၊ ပစ်သူအပေါ်သာ, ကျလာသကဲ့သို့။ (ဧဝမေဝ၊ လျှင်။) **ပါပံ**၊ မကောင်းမှုသည်။ တမေဝ ဗာလံ၊ ထိုလူမိုက်သို့သာ။ **ပစ္စေတိ**၊ (မကောင်း ကျိုး၏အစွမ်းဖြင့်) ပြန်ရောက်လာ၏။ (တစ်နည်း) ပါပံ၊ မကောင်းသောကံ, မကောင်းသော အကျိုးသည်။ တမေဝ ဗာလံ၊ သို့သာ။ ပစ္စေတိ၊ ပြန်ရောက် လာ၏။ပစ္စေတိ ပါပံ ။ ။ရှေ့နည်း ဤဓမ္မဋ္ဌနည်း၊ နောက်နည်းကား “ ပစ္စေတိ ဥပဂစ္ဆတိ အနုဗန္ဓတိ၊ ပါပ န္တိ ပါပကံ ကမ္မံ ဖလဉ္စ(သံဋီ-၁, ၉၁)”နှင့်အညီပေးသည်။ နရဿနှင့် ပေါသဿသည် သတ္တဝါအနက်ဟောချည်းဖြစ်၍ ပထမပါဒနှင့် ဒုတိယပါဒကို တစ် ဝါကျစီ ခွဲပေးခဲ့သည်။ (ဝိမြန်-၂,၄၇၃လည်းရှု)၊
သုတ္တနိ. ဋ္ဌ-၂, ၁၉၈ ။ ။ထို၌ ၂နည်းဖွင့်ရာ ပထမနည်းအလို “အပ္ပဒုဋ္ဌဿ- စိတ်ကို ဖျက်ဆီးတတ်သော ဒေါသမရှိသော၊ သုဒ္ဓဿ-အဝိဇ္ဇာအညစ်အကြေးမှ ကင်း စင်သော၊အနင်္ဂဏဿ-ယုတ်နိမ့်သည်၏အဖြစ်သို့ရောက်ကြောင်း အလိုဆိုးမရှိသော၊ ပေါသဿ-အတ္တဘောကို မွေးမြူတတ်သူဖြစ်သော၊ [အတ္တဘာဝဿ ပေါသနတော ပေါသော ၊-ဒီဋီ-၃၊ ၇၃၊] နရဿ-အား၊ ဒုဿတိ-၏”ဟု ပေးပါ။**
ဒုတိယနည်း ။ ။ဒုတိယနည်းအလို “အပ္ပဒုဋ္ဌဿ”စသော ရှေးရှေးပုဒ်ကို နောက် နောက်ပုဒ်၏ အကြောင်းဟု ယူ၍ “အပ္ပဒုဋ္ဌဿ-သော၊ (အပ္ပဒုဋ္ဌတ္တာ-ကြောင့်၊) သုဒ္ဓ ဿ-သော၊ (သုဒ္ဓတ္တာ-ကြောင့်) အနင်္ဂဏဿ-သော၊ ပေါသဿ-သော၊ နရဿ-အား၊ ဒုဿတိ-၏”ဟု ပေးပါ၊ ဝိသေသနများစွာရှိရာ၌ ရှေးရှေးဝိသေသနသည် နောက် နောက်ဝိသေသန၏ ဟိတ်ဖြစ်နိုင်သည်။ [ဝိသေသနများစွာ, ဆင့်လျက်ပါသော်, မှန်စွာ မယုတ်, ရှေးရှေးပုဒ်သည်, နောက်နောက်ပုဒ်၏ ဟိတ်ဖြစ်မြဲ။(ဘုရားကြီး-၈၁)]
တတ္ထ၊ ထိုဂါထာ၌။ **အပ္ပဒုဋ္ဌဿာတိ**၊ ကား။ အတ္တနော ဝါ၊ မိမိအားလည်း ကောင်း။ သဗ္ဗသတ္တာနံ ဝါ၊ အလုံးစုံသော သတ္တဝါတို့အား လည်းကောင်း။ **အဒုဋ္ဌ ဿ**၊ ဒေါသသည် မဖျက်ဆီးအပ်သောစိတ်ရှိသော။ ဝါ၊ ဒေါသဖြင့် မဖျက်ဆီး တတ်(မပြစ်မှား)တတ်သော။
နရဿာတိ၊ ကား။ သတ္တဿ၊ သတ္တဝါအား။
**ဒု ဿတီ** တိ၊ ကား။ **အပရဇ္ဈတိ**၊ ပြစ်မှား၏။
သုဒ္ဓဿာတိ၊ ကား။ နိရပရာဓဿေဝ၊ အပြစ်မရှိသည်သာလျှင်ဖြစ်သော။
ပေါသဿာတိ ဣဒမ္ပိ၊ ပေါသဿဟူသော ဤသဒ္ဒါသည်လည်း။ အပရေန၊ တစ်ပါးသော။ အာကာရေန၊ အခြင်းအရာအား ဖြင့်။ သတ္တာဓိဝစနမေဝ၊ သတ္တဝါကို ဟောသော သဒ္ဒါတည်း။
**အနင်္ဂဏဿာ** တိ၊ ကား။ နိက္ကိလေသဿ၊ ကိလေသာမရှိသော။
ပစ္စေတီတိ၊ ကား။ ပတိဧတိ၊ တဖန် ရောက်၏။
**ပဋိဝါတ** န္တိ၊ ကား။ ဧကေန၊ သော။ ပုရိသေန၊ သည်။ ပဋိ ဝါတေ၊ လေညာ၌(လေဆန်၌)။ ဌိတံ၊ တည်နေသူကို။ ပဟရိတုကာမတာယ၊ ပစ်ခတ်လိုသည်၏ အဖြစ်ကြောင့်။အပ္ပဒုဋ္ဌဿ ။ ။ “အဒုဋ္ဌဿ”ဖြင့် “အပ္ပဒုဋ္ဌဿ”၏ ပရိယာယ်နှင့် ပသဒ္ဒါ အနက်မဲ့ ဖြစ်ကြောင်းကို ပြသည်၊ “ပဒူသီယတေတိ ပဒုဋ္ဌံ-ဒေါသသည် ဖျက်ဆီးအပ်သောစိတ်၊ နတ္ထိ+ပဒုဋ္ဌံ ယဿာတိ အပ္ပဒုဋ္ဌော-ဒေါသသည် ဖျက်ဆီးအပ်သောစိတ်မရှိသူ၊ (တစ် နည်း) ပဒုဿတီတိ ပဒုဋ္ဌော-ဒေါသဖြင့် ဖျက်ဆီး(ပစ်မှား)သူ၊ န+ပဒုဋ္ဌော အပ္ပဒုဋ္ဌော ဒေါသဖြင့် မဖျက်ဆီး(မပစ်မှား)သူ”ဟု ပြုပါ။
ဒုဿတီတိ အပရဇ္ဈတိ ။ ။ဒိဝါဒိ ဒုသဓာတ်သည် အပ္ပီတိ(မုန်းခြင်း), ဝိကတ (ပျက်စီးခြင်း-ဖျက်ဆီးခြင်း)အနက်တို့ကို ဟောရာ ဤ၌ ပိကတအနက်ဟောဟု သိစေ လို၍ “အပရဇ္ဈတိ”ဟု ဖွင့်သည်။
အနင်္ဂဏဿ ။ ။“ဘူမိဘာဂေ ကိလေသ စ, မလေ စာင်္ဂဏမုစ္စတေ(ဓာန် ၈၅၉)”ဟူသော ဂါထာလာ အင်္ဂဏသဒ္ဒါ၏ အနက်တို့တွင် ဤ၌ အင်္ဂဏသဒ္ဒါသည် ကိလေသာအနက်ဟောတည်း၊ ထိုကြောင့် “နိက္ကိလေသဿ”ဟု ဖွင့်သည်“အင်္ဂန္တိ ဧတေဟိ တံသမင်္ဂပုဂ္ဂလာ နိဟီနဘာဝံ ဂစ္ဆန္တီတိ အင်္ဂဏာနိ-ယုတ်နိမ့်သည်၏အဖြစ်သို့ ရောက်ကြောင်း ကိလေသာတို့၊[အဂိ+ယု၊] နတ္ထိ+အင်္ဂဏာနိ ယဿာတိ အနင်္ဂဏော” ဟု ပြုပါ။ (ဗုဒ္ဓဝံ- ဋ္ဌ-၂၀၉၊ မဋီ-၃၊ ၂၄၅)
ပဋိဝါတန္တိ. . . ခိတ္တော ။ ။“ပဋိဝါတေ ဌိတံ”ဖြင့် ပဋိဝါတံ၌ အံဝိဘတ်ကို သတ္တမီ အနက်၌ သက်ကြောင်း, (တစ်နည်း) အံဝိဘတ္တီန စသောသုတ်ဖြင့် သ္မိံကို အံပြုထား ကြောင်းနှင့် “ဌိတံ”ဟု စပ်ပုဒ်ထည့်ရကြောင်းကို ပြသည်၊ (တစ်နည်း) “ပဋိဝါတေ+ဌိတံပဋိဝါတံ”ဟု ပြု၍ ဌိတပုဒ်ကျေကြောင်းကို ပြသည်, သို့မဟုတ် ဌာနူပစာရအားဖြင့် ဌာနလေညာအရပ်၏ အမည်ကို ဌာနီလေညာအရပ်၌ တည်သူကို ယူရကြောင်းကို ပြသည်ဟုသော်လည်းကောင်း ကြံပါ၊“ဝါယတိ ဂစ္ဆတိ, ဝါယတိ ပုပ္ဖာဒီနံ ဂန္ဓော ယေနာတိ ဝါ ဝါတော၊ [ဝါ+တ၊-ဓာန်ဋီ-၃၇၊ ]ဝါတယတိ ဂစ္ဆတိ, သုခါပေတိ ဝါတိ ဝါတော၊ [ဝါတ+အ၊-ဓာတွတ္ထ၊] ဝါတဿ+ပဋိလောမံ ပဋိဝါတံ၊(ရူ-၁၈၁)”ဟု ပြုပါ။ “ခိတ္တော”၏ ကတ္တားကို“ပုရိသေန”ဟု.အဝုတ္တကတ္တားဖြင့် ဖွင့်သောကြောင့် “သံဝဏ္ဏေ တဗ္ဗ, ကိတ်ပဒ, ကတ္တားအဝုတ္တ, တတိယန္တနှင့်ဖွင့်၍ပြ, ကမ္မသာဓနကြံစရာ”နှင့်အညီ “ခီပီယတေတိခိတ္တော”ဟု ကမ္မသာဓ်ပြုရသည်။
ခိတ္တော၊ ပစ်အပ်သော။ သုခုမော၊ သိမ်မွေ့ သေးငယ်သော။ ရဇော၊ မြူမှုန်သည်။ တမေဝ ပုရိသံ၊ ထိုယောက်ျားသို့သာ။ ပစ္စေတိ ယထာ၊ ပြန်ရောက်လာသကဲ့သို့။ တဿဝ၊ ၏သာ။ ဥပရိ၊ အပေါ်၌။ ပတတိ ယထာ၊ ကျလာကဲ့သို့။ ဧဝမေဝ၊ လျှင်။ ယော ပုဂ္ဂလော၊ သည်။ အပဒုဋ္ဌဿ၊ သော။ ပုရိသဿ၊ ကို။ ဝါ၊ အား။ [ရှေ့နည်း "ဒဒန္တော”၌စပ်၊ နောက်နည်း “ပါဏိပ္ပဟာရာဒီနိ”၌စပ်၊ (တစ်နည်း) “ပုရိသဿ-၏၊ (ကာယေ-၌၊ ”ဟုပေး၊ဓမ္မဘာ -၂, ၅၂ရှု၊] ပါဏိပ္ပဟာရာဒီနိ၊ လက်ဖြင့် ပုတ်ခတ်ခြင်းအစရှိသည်တို့ကို။ ဒဒန္တော၊ လျက်။ ပဒုဿတိ၊ ဖျက်ဆီး၏(ပြစ်မှား၏)။ တမေဝ ဗာလံ၊ သို့သာ။ ဒိဋ္ဌိဝ ဓမ္မေ၊ ၌သော်လည်းကောင်း။ သမ္ပရာယေ ဝါ၊ ၌သော်လည်းကောင်း။ နိရယာ ဒီသု၊ ငရဲအစရှိသည်တို့၌။ ဝိပစ္စမာနံ၊ ကျက်လျက်။ တံ ပါပံ၊ သည်။ ဝိပါကဒုက္ခ ဝသေန၊ အကျိုးဖြစ်သော ဆင်းရဲ၏ အစွမ်းဖြင့်။ ဝါ၊ ဆင်းရဲသော အကျိုး၏ အစွမ်းဖြင့်။ ပစ္စေတိ၊ ရောက်လာ၏။ ဣတိ အတ္ထော။
ဒေသနာဝသာနေ၊ ၌သော။ ဘိက္ခု၊ သည်။ အရဟတ္တေ၊ ၌။ ပတိဋ္ဌဟိ၊ ပြီ။ သမ္ပတ္တပရိသာယပိ၊ အား လည်း။ သာတ္ထိကာ၊ သော။ ဓမ္မဒေသနာ၊ သည်။ အဟောသိ၊ ပြီ။ ဣတိ၊ ကောက သုနခလုဒ္ဒကဝတ္ထု ပြီးပြီ။
ကောကသုနခလုဒ္ဒ ကဝတ္ထု ဘာသာဋီကာ ပြီးပြီ။