အဿဒ္ဓေါတိ၊ သော။
ဣမံ ဓမ္မဒေသနံ သတ္ထာ ဇေတဝနေ ဝိဟရန္တော သာရိပုတ္တတ္ထေရံ အာရဗ္ဘ ကထေသိ။
ဟိ၊ ချဲ့။
ဧကသ္မိံ၊ သော။
သမယေ၊ ၌။
တိံသမတ္တာ၊ (၃၀)အတိုင်းအရှည်ရှိကုန်သော။
(၃ကျိပ်အတိုင်းအရှည်ရှိကုန်သော)။
အာရညကာ၊ တော၌ နေခြင်းအလေ့ရှိကုန်သော။
ဘိက္ခူ၊ တို့သည်။
သတ္ထု၊ ၏။
သန္တိကံ၊ သို့။
အာဂန္တွာ၊ ၍။
ဝန္ဒိတွာ၊ ၍။
နိသီဒိံသု၊ ကုန်ပြီ။
သတ္ထာ၊ သည်။
တေသံ၊ ထိုရဟန်းတို့၏။
ပဋိသမ္ဘိဒါဟိ၊ တို့နှင့်။
သဟ။
အရဟတ္တသူပနိဿယံ၊ အရဟတ္တ ဖိုလ်၏ အားကြီးသော မှီရာအကြောင်းကို။
[ဓမ္မဘာ-၂,၉၅ရှု၊]
ဒိသွာ၊ ၍။
သာရိပုတ္တတ္ထေရံ၊ ကို။
အာမန္တေတွာ၊ ၍။
“သာရိပုတ္တ၊ တြာ!
[သာရိပုတ္တနောင် ပုဒ်ထီး မရှိစေရ၊ မူရင်းဖြစ်သော သံ-၃, ၁၉၄၌ ပုဒ်ထီးမရှိ။]
တွံ၊ သည်။
သဒ္ဓိန္ဒြိယံ၊ သည်။
ဝါ၊ ကို။
ဘာဝိတံ၊ ဖြစ်ပွားစေအပ်သည်။
ဗဟုလီကတံ၊ ကြိမ်ဖန်များစွာ ပြုအပ်သည်။
ဝါ၊ မများသော်လည်း များသကဲ့သို့ ပြုအပ်သည်။
(သမာနံ)။
အမတောဂဓံ၊ အမြိုက်နိဗ္ဗာန်၌ သက်ဝင်သည်။
[နတ္ထိ+ဧတဿ မရဏသင်္ခါတံ မတန္တိ အမတံ၊ အမတမှိ+ဩဂဓံ အမတောဂဓံ၊-မဟာနိ.ဋ္ဌ-၂၉၉၊]
အမတပရိယောသာနံ၊ အမြိုက် နိဗ္ဗာန်ဟူသောအဆုံးရှိသည်။
[အမတံ+ပရိယောသာနံ အဿာတိ အမတပရိယော သာနံ၊-မဟာနိ. ဋ္ဌ-၂၉၉၊]
ဟောတိ၊ ၏။
ဣတိ၊ သို့။
သဒ္ဒဟသိ၊ ယုံကြည်သလော?”
ဣတိ ဧဝံ၊ ဤသို့။
[ဣတိတစ်လုံးအကျေကြံ၊]
ပဉ္စ၊ ကုန်သော။
ဣန္ဒြိယာနိ၊ တို့ကို။
အာရဗ္ဘ၊ ၍။
ပဉှံ၊ ကို။
ပုစ္ဆိ၊ ပြီ။
ထေရော၊ သည်။
“ဘန္တေ၊ ရား!
အဟံ၊ သည်။
**ဘဂဝတော**၊ ၌။
**သဒ္ဓါယ**၊ ယုံကြည်၍။
ဝါ၊ ယုံကြည်ခြင်းကြောင့်။
ဧတ္ထ၊ ဤသဒ္ဓါ စသော ဣန္ဒြေ၅ပါးအပေါင်း၌။
ဝါ၊ တွင်။
သဒ္ဓိန္ဒြိယံ၊ သည်။
ဝါ၊ ကို။
ဘာဝိတံ၊ အပ်သည်။
ဗဟုလီကတံ၊ အပ်သည်။
(သမာနံ) ။
အမတောဂဓံ၊ သည်။
အမတပရိယောသာနံ၊ သည်။
ဟောတိ။
ဣတိ၊ သို့။
နခေါ **ဂစ္ဆာမိ**၊ သိသည်မဟုတ်ပါ။
ဘန္တေ၊ ရား!
ဟိ၊ မှန်၏။
ယေသံ၊ အကြင်ပုဂ္ဂိုလ်တို့သည်။
ဧတံ၊ ဤသဒ္ဓါစသော ဣန္ဒြေ၅ပါးအပေါင်းကို။
ပညာယ၊ ဖြင့်။
အညာတံ၊ မသိအပ်သည်။
အဒိဋ္ဌံ၊ မမြင် အပ်သည်။
အဝိဒိတံ၊ ထင်စွာ မသိအပ်သည်။
အသစ္ဆိကတံ၊ မျက်မှောက်မပြု အပ်သည်။
အဖဿိတံ၊ မထိရောက်အပ်သည်။
(မရအပ်သည်)။
အဿ၊ ဖြစ်ရာ ၏။
တေ၊ ပုဂ္ဂိုလ်တို့သည်။
ပရေသံ၊ သူတစ်ပါးတို့၌။
သဒ္ဓါယ၊ ၍။
ဝါ၊ ကြောင့်။ဘဂဝတော သဒ္ဓါယ ။ ။ “ဘဂဝတော”၌ ဆဋ္ီဝိဘတ်ကို သတ္တမီအနက်၌ သက်ပါ၊ သဒ္ဓါယကား ရှေ့နည်းအလို တွာပစ္စည်းကို ယပြုထားသည်၊ နောက်နည်းအလို နာ ဝိဘတ်ကို အာယပြုထားသည်၊ သဒ္ဓါယအရ သဒ္ဓါ၄မျိုးတွင် ဩကပ္ပနသဒ္ဓါတည်း၊ သဒ္ဓါ၄မျိုးအကျယ်ကို ဓမ္မဘာ-၃, ၃၂၂၌ ရေးခဲ့ပြီ၊ နောက် “ပရေသံ သဒ္ဓါယ ဂစ္ဆေယျုံ၊ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ န သဒ္ဒဟတိယေဝတို့၌လည်း နည်းတူပင်။ [ ဘဂဝတော သဒ္ဓါယာ တိ ဘဂဝတိ သဒ္ဓါယ၊ တသ္မိံ သဒ္ဒဟနာ ဩကပ္ပနာ တဿ သဒ္ဓါတိပိ ဝတ္တဗ္ဗတံ လဘတိ-သံဋီ-၂, ၃၇၇။]
ဂစ္ဆာမိ ။ “ဂစ္ဆာမိ”၌ ဂမုဓာတ်သည် ဉာဏ(သိခြင်း)အနက်ဟောဟု ယူပါ၊ ဘုရား ရှင်အပေါ်၌ ဩကပ္ပနသဒ္ဓါဖြင့် ယုံကြည်၍ “သဒ္ဓိန္ဒြေစသော ဣန္ဒြေ၅ပါးကို ဖြစ်ပွား စေလျှင် နိဗ္ဗာန်၌ သက်ဝင်သူ, နိဗ္ဗာန်ဟူသော အဆုံးရှိသူ ဖြစ်နိုင်သည်ဟု သိသည် မဟုတ်ပါ၊ ကိုယ်တိုင် ဉာဏ်ဖြင့် သိမြင်အပ်, မျက်မှောက်ပြုအပ်, ရောက်အပ် ရအပ် သောကြောင့် (အဓိဂမသဒ္ဓါကြောင့်) ဣန္ဒြေ၅ပါးကို ဖြစ်ပွားစေလျှင် နိဗ္ဗာန်၌ သက် ဝင်သူ, နိဗ္ဗာန်ဟူသော အဆုံးရှိသူ ဖြစ်နိုင်သည်ဟု သိသည်-ဟူလို“ဂစ္ဆာမိ” ၏ နောက်၌ ပုဒ်တီးမရှိရ၊ သံ-၃, ၁၉၄၌ ပုဒ်ထီးမရှိ၊ “သဒ္ဓိန္ဒြိယံ”စသည်နှင့် တစ်ဝါကျ တည်းဖြစ်၍ တစ်ဆက်တည်းရှိရမည်၊“သဒ္ဓိန္ဒြိယံ”စသည်ကိုလည်း ပေယျာလဖော် ပေးရမည်။ [ဂစ္ဆာမီ တိ အာဂစ္ဆာမိ ဗုဇ္ဈာပီတိ အတ္တော၊ -သံ-၂, ၃၇၇။]
ဂစ္ဆာမိ ။ “ဂစ္ဆာမိ”၌ ဂမုဓာတ်သည် ဉာဏ(သိခြင်း)အနက်ဟောဟု ယူပါ၊ ဘုရား ရှင်အပေါ်၌ ဩကပ္ပနသဒ္ဓါဖြင့် ယုံကြည်၍ “သဒ္ဓိန္ဒြေစသော ဣန္ဒြေ၅ပါးကို ဖြစ်ပွား စေလျှင် နိဗ္ဗာန်၌ သက်ဝင်သူ, နိဗ္ဗာန်ဟူသော အဆုံးရှိသူ ဖြစ်နိုင်သည်ဟု သိသည် မဟုတ်ပါ၊ ကိုယ်တိုင် ဉာဏ်ဖြင့် သိမြင်အပ်, မျက်မှောက်ပြုအပ်, ရောက်အပ် ရအပ် သောကြောင့် (အဓိဂမသဒ္ဓါကြောင့်) ဣန္ဒြေ၅ပါးကို ဖြစ်ပွားစေလျှင် နိဗ္ဗာန်၌ သက် ဝင်သူ, နိဗ္ဗာန်ဟူသော အဆုံးရှိသူ ဖြစ်နိုင်သည်ဟု သိသည်-ဟူလို“ဂစ္ဆာမိ” ၏ နောက်၌ ပုဒ်တီးမရှိရ၊ သံ-၃, ၁၉၄၌ ပုဒ်ထီးမရှိ၊ “သဒ္ဓိန္ဒြိယံ”စသည်နှင့် တစ်ဝါကျ တည်းဖြစ်၍ တစ်ဆက်တည်းရှိရမည်၊“သဒ္ဓိန္ဒြိယံ”စသည်ကိုလည်း ပေယျာလဖော် ပေးရမည်။ [ဂစ္ဆာမီ တိ အာဂစ္ဆာမိ ဗုဇ္ဈာပီတိ အတ္တော၊ -သံ-၂, ၃၇၇။]
တတ္ထ၊ သဒ္ဓါစသော ဣန္ဒြေ၅ပါးအပေါင်း၌။
ဝါ၊ တွင်။
သဒ္ဓိန္ဒြိယံ၊ သည်။
ဝါ၊ ကို။
ဘာဝိတံ၊ အပ်သည်။
ဗဟုလီကတံ၊ အပ်သည်။
(သမာနံ)။
အမတောဂဓံ၊ သည်။
အမတပရိယောသာနံ၊ သည်။
ဟောတိ၊ ၏။
ဣတိ၊ သို့။
ဂစ္ဆေယျုံ၊ သိကုန်ရာ၏။
ဣတိ ဧဝံ၊ ဤသို့။
တံ ပဉှံ၊ ထိုပြဿနာကို။
ဗျာကာသိ၊ ဖြေဆိုပြီ။
တံ၊ ထိုစကား ကို။
သုတွာ၊ ၍။
ဘိက္ခူ၊ တို့သည်။
ကထံ၊ ကို။
သမုဋ္ဌာပေသုံ၊ ကုန်ပြီ။
(ကိံ)။
“သာရိ ပုတ္တတ္ထေရော၊ သည်။
မိစ္ဆာဂဟဏံ၊ မိစ္ဆာအယူကို။
နေဝပိဿဇ္ဇေသိ၊ မစွန့်သေး။
အဇ္ဇာပိ၊ ယနေ့၌လည်း။
(ယခုအခါ၌လည်း)။
သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ၊ ၌။
နသဒ္ဒဟတိယေဝ၊ မယုံကြည်သည်သာ။”
ဣတိ၊ ဤသို့ ဖြစ်စေကုန်ပြီ။
တံ၊ ထိုစကားကို။
သုတွာ၊ ၍။
သတ္ထာ၊ သည်။
“ဘိက္ခဝေ၊ တို့!
ကိံ နာမ၊ အဘယ်မည်သော။
ဧတံ၊ ဤစကားကို။
ဝဒေထ၊ ပြောနေကုန်သနည်း?
ဟိ၊ အကြင်ကြောင့်။
အဟံ၊ သည်။
‘သာရိပုတ္တ၊ တြာ!
တွံ၊ သည်။’
ပဉ္စ၊ ကုန်သော။
ဣန္ဒြိယာနိ၊ တို့ကို။
အဘာဝေတွာ၊ မဖြစ်ပွားစေမူ၍။
သမထဝိပဿနံ၊ ကို။
အဝဍ္ဎေတွာ၊ မပွားစေမူ၍။
မဂ္ဂဖလာနိ၊ တို့ကို။
သစ္ဆိကာတုံ၊ ငှာ။
သမတ္ထော နာမ၊ စွမ်းနိုင်သူမည်သည်။
အတ္ထိ၊ ၏။
ဣတိ၊ သို့။
သဒ္ဒဟသိ၊ သလော?
ဣတိ၊ သို့။
ပုစ္ဆိံ၊ မူခဲ့ပြီ။
သော၊ ထိုသာရိပုတြာသည်။
“ဘန္တေ၊ ရား!
ဧဝံ၊ ဤသို့။
သစ္ဆိကရောန္တော နာမ၊ မျက်မှောက်ပြုသူမည်သည်။
အတ္ထိ၊ ၏။
ဣတိ၊ သို့။
နသဒ္ဒဟာမိ၊ မယုံကြည်ပါ”။
ဣတိ၊ သို့။
ကထေသိ၊ လျှောက်ခဲ့ပြီ။
**ဒိန္နဿ** ဝါ၊ ပေးလှူကြောင်းဒါနစေတနာ၏လည်းကောင်း။
ကတဿဝါ၊ ပြုအပ်သော ကုသိုလ်ကံ, အကုသိုလ်ကံ၏လည်းကောင်း။
**ဖလံ**၊ အကျိုးရင်း, အကျိုးဆက်ကိုလည်းကောင်း။
**ဝိပါကံ**၊ တူသောအကျိုးကိုလည်းကောင်း။
န နသဒ္ဒဟတိ၊ မယုံကြည်သည်မဟုတ်, ယုံကြည်သည်သာ။ဒိန္နဿ ။ ။“ဒါတဗ-န္တိ ဒိန္နံအရ ပေးလှူထိုက်သော လှူဖွယ်ဝတ္ထုကို မုချအားဖြင့် ရ၏၊ သို့သော် ဒိန္နဿကို “ဖလံ ဝိပါကံ”၌ စပ်ရသောကြောင့် လှူဖွယ်ဝတ္ထုသည် အကျိုးမပေးနိုင်၊ ပေးလှူကြောင်း ဒါနစေတနာကသာ အကျိုးပေးနိုင်ရကား ဒိန္နဿ အရ ဖလူပစာရအားဖြင့် ပေးလှူကြောင်းဒါနစေတနာကို ယူပါ။(သီဋီသစ်-၂၄၅)
ဖလံ ဝိပါကံ ။ ။ဖလအရ အာနိသံသဖလ(အကျိုးရင်း) နိဿန္ဒဖလ(အကျိုးဆက်) ဟု ၂မျိုးရှိ၏၊ ထိုတွင် အလှူခံပုဂ္ဂိုလ်က အနာဂါမ်ဖြစ်ခြင်းစသော အင်္ဂါ၄ပါးနှင့် ပြည့်စုံသော ဒါန၏ ဒိဋ္ဌဓမ္မဝေဒနီယကအကျိုး(အကျိုးရင်း)စသည်ကား အာနိသံသ ဖလမည်၏၊ သင်္ခဇာတ်၌ သင်္ခပုဏ္ဏား၏ ပစ္စေကဗုဒ္ဓါအရှင်မြတ်အား ဖိနပ်အလှူ၏ သမုဒြာ၌ ထောက်တည်ရာလှေကို ရခြင်းကဲ့သို့သော အကျိုးဆက်သည် နိဿန္ဒဖလ မည်၏။ အကြောင်းကံနှင့် နာမ်ချင်းတူသော ပဋိသန္ဓေအကျိုးသည် ဝိပါကဖလမည်၏။
ဆက်ဥုးအံ့-အာနိသံသဖလ, နိဿန္ဒဖလများသည် မျက်မှောက်ဘဝ၌ ရရှိသောပဝတ္တိကျိုးများ ဖြစ်ကြသည်တရားကိုယ်မှာ အဟိတ်ဝိပါက်၁၅ပါးနှင့် ကမ္မဇရုပ်, ကမ္မပစ္စယဥတုဇရုပ်များတည်း၊ ချဲ့ဥုးအံ့-အဟိတ်ကုသလဝိပါက်အရာ၌ မဟာဒုဂ် စသည်တို့ကဲ့သို့ ချက်ချင်းသူဌေးဖြစ်ခြင်းသည် အာနိသံသဖလမည်၏နိဿန္ဒဖလ ကား ထိုသို့သူဌေးဖြစ်လျှင် ကောင်းသောအာရုံကို မြင်ရကြားရခြင်းစသော ကုသလ ဝိပါက်စက္ခုဝိညာဏ်နှင့် ခန္ဓာကိုယ်၌ ဖြစ်ပွားသော ကုသိုလ်ကမ္မဇရုပ်များဖြစ်ပေါ် တိုးပွားလာသော ရွှေငွေစသော ဥစ္စာများတည်းရွှေငွေစသော ဥစ္စာများသည် ကမ္မ ပစ္စယဥတုဇရုပ်(ကံလျှင်အရင်းခံရှိသော ဥတုဇရုပ်)များတည်း၊ အကုသလဝိပါက် အရာ၌ ဥပ္ပလဝဏ်ထေရီမကို ပြစ်မှားသော နန္ဒလုလင်၏ ချက်ချင်းမြေမြိုခြင်းသည် အာနိသံသဖလမည်၏၊ ထိုသို့မြေမြိုစဉ် အကုသလဝိပါက် စက္ခုဝိညာဏ်, ဒုက္ခသဟ ဂုတ်ကာယဝိညာဏ်စသည်နှင့် အကုသိုလ်ကမ္မဇရုပ်, ကမ္မပစ္စယဥတုဇရုပ်များသည် နိဿန္ဒဖလမည်၏။ (မ. ဋ္ဌ-၃, ၅၊ သီဋီသစ်-၂, ၄၅၊ အဘိဝိ-၁၇၁၊ မဏိ-၂, ၃၁၊ သင်္ဂြိုဟ်ဘာ-၃၄၆) ဗုဒ္ဓါဒီနံ၊ ဘုရားအစရှိ သော ရတနာမြတ်၃ပါးတို့၏။ ဂုဏံ၊ ကို။ နာပိ န သဒ္ဒဟတိ၊ မယုံကြည်သည် လည်း မဟုတ်, ယုံကြည်သည်သာ။
ဖလံ ဝိပါကံ ။ ။ဖလအရ အာနိသံသဖလ(အကျိုးရင်း) နိဿန္ဒဖလ(အကျိုးဆက်) ဟု ၂မျိုးရှိ၏၊ ထိုတွင် အလှူခံပုဂ္ဂိုလ်က အနာဂါမ်ဖြစ်ခြင်းစသော အင်္ဂါ၄ပါးနှင့် ပြည့်စုံသော ဒါန၏ ဒိဋ္ဌဓမ္မဝေဒနီယကအကျိုး(အကျိုးရင်း)စသည်ကား အာနိသံသ ဖလမည်၏၊ သင်္ခဇာတ်၌ သင်္ခပုဏ္ဏား၏ ပစ္စေကဗုဒ္ဓါအရှင်မြတ်အား ဖိနပ်အလှူ၏ သမုဒြာ၌ ထောက်တည်ရာလှေကို ရခြင်းကဲ့သို့သော အကျိုးဆက်သည် နိဿန္ဒဖလ မည်၏။ အကြောင်းကံနှင့် နာမ်ချင်းတူသော ပဋိသန္ဓေအကျိုးသည် ဝိပါကဖလမည်၏။
ဆက်ဥုးအံ့-အာနိသံသဖလ, နိဿန္ဒဖလများသည် မျက်မှောက်ဘဝ၌ ရရှိသောပဝတ္တိကျိုးများ ဖြစ်ကြသည်တရားကိုယ်မှာ အဟိတ်ဝိပါက်၁၅ပါးနှင့် ကမ္မဇရုပ်, ကမ္မပစ္စယဥတုဇရုပ်များတည်း၊ ချဲ့ဥုးအံ့-အဟိတ်ကုသလဝိပါက်အရာ၌ မဟာဒုဂ် စသည်တို့ကဲ့သို့ ချက်ချင်းသူဌေးဖြစ်ခြင်းသည် အာနိသံသဖလမည်၏နိဿန္ဒဖလ ကား ထိုသို့သူဌေးဖြစ်လျှင် ကောင်းသောအာရုံကို မြင်ရကြားရခြင်းစသော ကုသလ ဝိပါက်စက္ခုဝိညာဏ်နှင့် ခန္ဓာကိုယ်၌ ဖြစ်ပွားသော ကုသိုလ်ကမ္မဇရုပ်များဖြစ်ပေါ် တိုးပွားလာသော ရွှေငွေစသော ဥစ္စာများတည်းရွှေငွေစသော ဥစ္စာများသည် ကမ္မ ပစ္စယဥတုဇရုပ်(ကံလျှင်အရင်းခံရှိသော ဥတုဇရုပ်)များတည်း၊ အကုသလဝိပါက် အရာ၌ ဥပ္ပလဝဏ်ထေရီမကို ပြစ်မှားသော နန္ဒလုလင်၏ ချက်ချင်းမြေမြိုခြင်းသည် အာနိသံသဖလမည်၏၊ ထိုသို့မြေမြိုစဉ် အကုသလဝိပါက် စက္ခုဝိညာဏ်, ဒုက္ခသဟ ဂုတ်ကာယဝိညာဏ်စသည်နှင့် အကုသိုလ်ကမ္မဇရုပ်, ကမ္မပစ္စယဥတုဇရုပ်များသည် နိဿန္ဒဖလမည်၏။ (မ. ဋ္ဌ-၃, ၅၊ သီဋီသစ်-၂, ၄၅၊ အဘိဝိ-၁၇၁၊ မဏိ-၂, ၃၁၊ သင်္ဂြိုဟ်ဘာ-၃၄၆) ဗုဒ္ဓါဒီနံ၊ ဘုရားအစရှိ သော ရတနာမြတ်၃ပါးတို့၏။ ဂုဏံ၊ ကို။ နာပိ န သဒ္ဒဟတိ၊ မယုံကြည်သည် လည်း မဟုတ်, ယုံကြည်သည်သာ။
ပန၊ စင်စစ်ကား။
ဧသော၊ ဤသာရိပုတြာ သည်။
အတ္တနာ၊ မိမိသည်။
ဝါ၊ ကိုယ်တိုင်။
ပဋိဝိန္ဓေသု၊ ထိုးထွင်း၍ သိအပ်ပြီးကုန် သော။
**ဈာနဝိပဿနာမဂ္ဂဖလဓမ္မေသု**၊ ဈာန်, ဝိပဿနာ, မဂ်,ဖိုလ်တရားတို့ကို။
ပရေသံ၊ တို့၌။
သဒ္ဓါယ၊ ၍။
ဝါ၊ ကြောင့်။
န ဂစ္ဆတိ၊ သိသည်မဟုတ်။
တသ္မာ၊ ကြောင့်။
အနုပဝဇ္ဇော၊ မစွပ်စွဲမကဲ့ရဲ့ထိုက်” ။
ဣတိ၊ သို့။
ဝတွာ အနုသန္ဓိံ ဃဋေတွာ ဓမ္မံ ဒေသေန္တော ဣမံ ဂါထံ အာဟ(ကိံ)။
“အဿဒ္ဓေါ ၊ ပေ ၊ ဥတ္တမပေါရိ သော”တိ၊ ၍။
(အာဟ)။
ဈာနဝိပဿနာမဂ္ဂဖလဓမ္မေသု ။ ။“ပဋိဝိဒ္ဓဂုဏံ ပရေသံ ကထာယ န သဒ္ဒဟတိ (အသဒ္ဓေါ၏အဖွင့်)”မှ “ပဋိဝိဒ္ဓဂုဏံ”ကို ကြည့်၍ ကံအနက်ပေးသည်၊ (တစ်နည်း) အတ္တနာ-သည်၊ ဝါ-တိုင်၊ ဈာနဝိပဿနာမဂ္ဂဖလဓမ္မေသု-တို့ကို၊ ပဋိဝိန္ဓေသု-ကုန်လ သော်၊ ဝါ-ကြောင့်၊ ပရေသံ-တို့၌၊ သဒ္ဓါယ၊ န ဂစ္ဆတိ”ဟုလည်း ပေးနိုင်သည်။
ယောနရော၊ အကြင်လူသည်။
(အကြင်ပုဂ္ဂိုလ်သည်)။
အဿဒ္ဓေါ၊ မိမိသိအပ် သော ဂုဏ်ကို သူတစ်ပါးအပြောကြောင့် ယုံကြည်ခြင်းမရှိသည်လည်းကောင်း။
ဝါ၊ မိမိသိအပ်သောဂုဏ်ကို သူတစ်ပါးအပြောကြောင့် မယုံကြည်သည်လည်း ကောင်း။
အကတညူစ၊ အကြောင်းတရားတို့သည် မပြုပြင်အပ်သော နိဗ္ဗာန်ကို သိသည်လည်းကောင်း။
သန္နိစ္ဆေဒေါ စ၊ သံသရာဝဋ်အဆက်အစပ်ကို ဖြတ်ပြီး သည်လည်းကောင်း။
ဟတာဝကာသော၊ ဖျက်ဆီးအပ်သော ဖြစ်ရာဌာန ဘုံ ဘဝရှိသည်လည်းကောင်း။
ဝါ၊ ဖြစ်ရာဌာန ဘုံဘဝကို ဖျက်ဆီးပြီးသည်လည်း ကောင်း။
ဝန္တာသော၊ မဂ်၄တန်ဖြင့် ထွေးအန်အပ်ပြီးသော အလိုအာသာရှိသည် လည်းကောင်း။
ဝါ၊ အလိုတဏှာကို မဂ်၄တန်ဖြင့် ထွေးအန်ပြီးသည်လည်း ကောင်း။
(ဟောတိ၊ ၏။)
သ(သော)၊ ထိုလူသည်။
ဝေ၊ စင်စစ်။
**ဥတ္တမပေါရိသော**၊ ယောက်ျားတို့တွင် မြင့်မြတ်သူသည်။
ဝါ၊ ယောက်ျားမြတ်သည်။
(ဟောတိ)။
တဿာ၊ ထိုဂါထာ၏။
အတ္တော၊ ကား။
အတ္တနော၊ ၏။
ဝါ၊ သည်။
ပဋိဝိဒ္ဓဂုဏံ၊ ထိုးထွင်း၍ သိအပ်သောဂုဏ်ကို။ဥတ္တမပေါရိသော ။ ။ပေါရိသသဒ္ဒါသည် “ယောက်ျား၏အဖြစ်, ယောက်ျား, လုံ့လ, အားအစွမ်း”ဟူသော အနက်တို့ကို ဟော၏။ (သိရီဓရ)၊ ဤ၌ “ယောက်ျား”ဟူသော အနက်ကို ယူ၍ “ပုရိသာယေဝ ပေါရိသာ [ပုရိသ+ဏ၊]”ဟု ပြု၊ ထိုနောင် “ပေါရိသေသု +ဥတ္တမော ဥတ္တမပေါရိသော၊ (တစ်နည်း) ဥတ္တမော စ+သော+ပေါရိသော စာတိ ဥတ္တမပေါရှိသော”ဟု တွဲပါ၊ ရှေ့နည်း၌ ပေါရိသနှင့် ဥတ္တမကို ရှေ့နောက်ပြန်။
ဝက္ခိတာပဟေလီ ။ ။ဆက်ဥုးအံ့-ပဟေလီအမျိုးမျိုးတို့တွင် ဝဋိတာပဟေလီလည်း ပါဝင်၏၊ သဒ္ဒါတစ်ပုဒ်သည် အနက်တစ်မျိုး၌ ထင်ရှား၏။ ထိုထင်ရှားသောအနက်ကို မဆိုဘဲ မထင်ရှားသောအနက်ကို ဆိုလိုရာဝယ် အများသုံးအနက်၌ ထင်မှားအောင် လှည့်စားအပ်သော ပဟေလီကို ဝဉ္ဇိတာပဟေလီဟု ခေါ်၏၊ဤဂါထာသည် ဝဉ္ဇိတာ ပဟေလီတည်း၊ ပဟေလီကို အနက်ပေးရာ၌ မသိသူပေးအပ်သော အနက်မှားနှင့် သိသူပေးအပ်သော အနက်မှန်ဟု အနက်၂မျိုးရှိ၏။
အနက်မှား ။ ။အဿဒ္ဓေါ-သဒ္ဓါတရားလည်းမရှိသော၊ အကတညူ စ-ကျေးဇူးကို လည်း မသိတတ်သောသန္ဓိစ္ဆေဒေါ စ-တိုက်စပ်အိမ်စပ်ကိုလည်း ဖောက်ဖြတ်တတ် သော၊ ဟတာဝကာသော ဖျက်ဆီးအပ်သော တည်ရာအိမ်လည်း ရှိထသော၊ ဝန္တာ သော-သူတစ်ပါးတို့ ပျို့အန်အပ်သော အစာကိုလည်း စားတတ်သော၊ ယော နရော အကြင်လူသည်၊ (အတ္ထိ-၏၊) သ (သော)-ထိုလူသည်၊ ဝေ-စင်စစ်၊ ဥတ္တမပေါရိသော-ယောက်ျားတို့တွင် မြင့်မြတ်သူတည်းဝါ-ယောက်ျားမြတ်တည်း။
အနက်မှန် ။ ။အထက်၌ ပေးအပ်သောအနက်မှာ အနက်မှန်တည်း၊ ဆရာတို့ကား အဿဒ္ဓေါစသော ပုဒ်တို့ကို ယော နရော၏ ဝိသေသနယူ၍ “အဿဒ္ဓေါ-သူတစ်ပါး၏ စကားကိုလည်း ယုံကြည်ခြင်းမရှိထသောအကတညူ စ-အကြောင်းတရားတို့သည် မပြုမပြင် မစီရင်အပ်သော နိဗ္ဗာန်ကိုလည်း သိတတ်ထသော၊ သန္ဓိစ္ဆေဒေါ စ-သံသရာ ဝဋ်တို့၏ အဆက်အစပ်(ပဋိသန္ဓေ)ကိုလည်း ဖောက်ဖြတ်ဖျက်ဆီးတတ်ထသော၊ ဟတာ၀ကာသော-ဖျက်ဆီးအပ်သော ၃၁ဘုံတည်းဟူသော တည်ရာလည်းရှိထသော၊ ဝန္တာသော-ပျို့ အန်အပ်ပြီးသော တဏှာလည်းရှိထသော၊ ယော နရော-အကြင်လူ သည်၊ (အတ္ထိ-၏၊) သ (သော) ထိုလူသည်၊ ဝေ-စင်စစ်၊ ဥတ္တမပေါရိသော-တည်း”ဟု ပေးတော်မူ၏။ (အလင်္ကာဘာ-၁၈၈) ပရေသံ၊ တို့၏။ ကထာယ၊ ကြောင့်။ **န သဒ္ဒဟတိ**၊ မယုံကြည်တတ်။ ဣတိ၊ ထိုကြောင့်။ အဿဒ္ဓေါ၊ မည်၏။
ဝက္ခိတာပဟေလီ ။ ။ဆက်ဥုးအံ့-ပဟေလီအမျိုးမျိုးတို့တွင် ဝဋိတာပဟေလီလည်း ပါဝင်၏၊ သဒ္ဒါတစ်ပုဒ်သည် အနက်တစ်မျိုး၌ ထင်ရှား၏။ ထိုထင်ရှားသောအနက်ကို မဆိုဘဲ မထင်ရှားသောအနက်ကို ဆိုလိုရာဝယ် အများသုံးအနက်၌ ထင်မှားအောင် လှည့်စားအပ်သော ပဟေလီကို ဝဉ္ဇိတာပဟေလီဟု ခေါ်၏၊ဤဂါထာသည် ဝဉ္ဇိတာ ပဟေလီတည်း၊ ပဟေလီကို အနက်ပေးရာ၌ မသိသူပေးအပ်သော အနက်မှားနှင့် သိသူပေးအပ်သော အနက်မှန်ဟု အနက်၂မျိုးရှိ၏။
အနက်မှား ။ ။အဿဒ္ဓေါ-သဒ္ဓါတရားလည်းမရှိသော၊ အကတညူ စ-ကျေးဇူးကို လည်း မသိတတ်သောသန္ဓိစ္ဆေဒေါ စ-တိုက်စပ်အိမ်စပ်ကိုလည်း ဖောက်ဖြတ်တတ် သော၊ ဟတာဝကာသော ဖျက်ဆီးအပ်သော တည်ရာအိမ်လည်း ရှိထသော၊ ဝန္တာ သော-သူတစ်ပါးတို့ ပျို့အန်အပ်သော အစာကိုလည်း စားတတ်သော၊ ယော နရော အကြင်လူသည်၊ (အတ္ထိ-၏၊) သ (သော)-ထိုလူသည်၊ ဝေ-စင်စစ်၊ ဥတ္တမပေါရိသော-ယောက်ျားတို့တွင် မြင့်မြတ်သူတည်းဝါ-ယောက်ျားမြတ်တည်း။
အနက်မှန် ။ ။အထက်၌ ပေးအပ်သောအနက်မှာ အနက်မှန်တည်း၊ ဆရာတို့ကား အဿဒ္ဓေါစသော ပုဒ်တို့ကို ယော နရော၏ ဝိသေသနယူ၍ “အဿဒ္ဓေါ-သူတစ်ပါး၏ စကားကိုလည်း ယုံကြည်ခြင်းမရှိထသောအကတညူ စ-အကြောင်းတရားတို့သည် မပြုမပြင် မစီရင်အပ်သော နိဗ္ဗာန်ကိုလည်း သိတတ်ထသော၊ သန္ဓိစ္ဆေဒေါ စ-သံသရာ ဝဋ်တို့၏ အဆက်အစပ်(ပဋိသန္ဓေ)ကိုလည်း ဖောက်ဖြတ်ဖျက်ဆီးတတ်ထသော၊ ဟတာ၀ကာသော-ဖျက်ဆီးအပ်သော ၃၁ဘုံတည်းဟူသော တည်ရာလည်းရှိထသော၊ ဝန္တာသော-ပျို့ အန်အပ်ပြီးသော တဏှာလည်းရှိထသော၊ ယော နရော-အကြင်လူ သည်၊ (အတ္ထိ-၏၊) သ (သော) ထိုလူသည်၊ ဝေ-စင်စစ်၊ ဥတ္တမပေါရိသော-တည်း”ဟု ပေးတော်မူ၏။ (အလင်္ကာဘာ-၁၈၈) ပရေသံ၊ တို့၏။ ကထာယ၊ ကြောင့်။ **န သဒ္ဒဟတိ**၊ မယုံကြည်တတ်။ ဣတိ၊ ထိုကြောင့်။ အဿဒ္ဓေါ၊ မည်၏။
အကတံ၊ အကြောင်းတရားတို့သည် မပြုပြင်အပ်သော။
နိဗ္ဗာနံ၊ ကို။
ဇာနာတိ၊ သိတတ်၏။
ဣတိ၊ ကြောင့်။
အကတညူ၊ မည်၏။
သစ္ဆိကတနိဗ္ဗာနော၊ မျက်မှောက်ပြုအပ် ပြီးသော နိဗ္ဗာန်ရှိသည်။
ဣတိ၊ ကား။
အတ္တော၊ နက်။
ဝဋ္ဋသန္ဓိံ၊ ဝဋ်ဟူသော အဆက်အစပ်ကိုလည်းကောင်း။
သံသာရသန္ဓိံ၊ သံသရာဟူသော အဆက်အစပ် ကိုလည်းကောင်း။
ဆိန္ဒိတွာ၊ ဖြတ်၍။
ဌိတော၊ တည်၏။
ဣတိ၊ ကြောင့်။
သန္ဓိစ္ဆေဒေါ၊ မည်၏။
ကုသလာကုသလကမ္မဗီဇဿ၊ ကုသိုလ်ကံ, အကုသိုလ်ကံဟူ သော မျိုးစေ့၏။
ဝါ၊ သည်။
ခီဏတ္တာ၊ ကုန်ပြီးသည်၏အဖြစ်ကြောင့်။
အဿ၊ ထိုလူ၏။
ဟတော၊ ဖျက်ဆီးအပ်ပြီးသော။
နိဗ္ဗတ္တနာဝကာသော၊ ဖြစ်ရာဌာန, ဘုံဘဝသည်။
(အတ္ထိ၊ ၏။)
ဣတိ၊ ကြောင့်။
ဟတာဝကာသော၊ မည်၏။
စတူဟိ၊ ကုန်သော။
မဂ္ဂေဟိ၊ တို့ဖြင့်။
ကတ္တဗ္ဗကိစ္စဿ၊ ပြုထိုက်သောကိစ္စ၏။
ဝါ၊ ကို။
န သဒ္ဒတတိ ။ ။“န သဒ္ဒဟဟိ”ဖြင့် နတ္ထိ+သဒ္ဓါ ဧတဿာတိ အဿဒ္ဓေါ-သူတစ် ပါး၏ ပြောစကားကြောင့် မိမိထိုးထွင်း၍ သိအပ်သော ဂုဏ်ကို ယုံကြည်ခြင်းမရှိသူ၊ (တစ်နည်း) သဒ္ဒဟတီတိ သဒ္ဓေါ၊ [သံ+ဓာ+အ] သဒ္ဓါ+ဧတဿ အတ္ထီတိ ဝါ သဒ္ဓေါ၊ [သဒ္ဓါ+ဏ၊] န+သဒ္ဓေါ အဿဒ္ဓေါ သူတစ်ပါး၏ ပြောစကားကြောင့် မိမိထိုးထွင်း၍ သိအပ်သော ဂုဏ်ကို မယုံကြည်သူ(ယုံကြည်ခြင်းရှိသူမဟုတ်)”ဟု ပြုရန် ပြသည်။ (သာရတ္ထ-၃, ၂၄၀)
ကတတ္တာ၊ ပြုအပ်ပြီးသည်၏ အဖြစ်ကြောင့်။
ဣမိနာ၊ ဤလူသည်။
ဝန္တာ၊ ထွေး အန်အပ်ပြီးကုန်သော။
သဗ္ဗာ၊ ကုန်သော။
အာသာ၊ အလိုတဏှာ အာသာတို့ သည်။
(အတ္ထိ၊ ကုန်၏။)
ဣတိ၊ ကြောင့်။
ဝန္တာသော၊ မည်၏။
ဧဝရူပေါ၊ သော။
သော နရော၊ ထိုလူသည်။
ပဋိဝိဒ္ဓလောကုတ္တရဓမ္မတာယ၊ ထိုးထွင်း၍ သိအပ်ပြီး သော လောကုတ္တရာတရားရှိသည်၏အဖြစ်ကြောင့်။ ဝါ= လောကုတ္တရာတရား ကို ထိုးထွင်း၍ သိအပ်ပြီးသည်၏အဖြစ်ကြောင့်။
ပုရိသေသု၊ တို့တွင်။
ဥတ္တမ ဘာဝံ၊ မြတ်သူ၏အဖြစ်သို့။
ပတ္တော၊ သည်။
(ဟောတိ)။
ဣတိ၊ ကြောင့်။
ပုရိသု တ္တမော၊ ၏။
ဣတိ၊ ဂါထာဖွင့်အပြီးတည်း။
ဂါထာဝသာနေ၊ ၌။
တိံသမတ္တာ၊ (၃၀)အတိုင်းအရှည်ရှိကုန်သော။
(၃ကျိပ်အတိုင်းအရှည်ရှိကုန်သော)။
အာရည ကာ၊ တော၌ နေခြင်းအလေ့ရှိကုန်သော။
တေ ဘိက္ခူ၊ တို့သည်။
ပဋိသမ္ဘိဒါဟိ၊ သဟအရဟတ္တံ၊ ပါပုဏိံသု။
ဓမ္မဒေသနာ၊ သည်။
သေသဇနဿာပိ၊ အားလည်း။
သတ္တိကာ၊ သည်။
အဟောသိ။
ဣတိ၊ သာရိပုတ္တတ္ထေရဝတ္ထုပြီးပြီ။
ပုရိသုတ္တမော ။ ။ဂါထာ၌ “ဥတ္တမပေါရိသော”ဟု ရှိပါလျက် “ပုရိသုတ္တမော”ကို ဖွင့်ပြခြင်းမှာ “ဥတ္တမပေါ်ရှိသော”နှင့် “ပုရိသုတ္တမော”သည် ပရိယာယ်ပုဒ်များဖြစ် ကြောင်းကို သိစေလို၍ ဖြစ်သည်၊ “ပုရိသေသု ဥတ္တမဘာဝံ ပတ္တော”ဖြင့် “ပုရိသေသု+ ဥတ္တမော ပုရိသုတ္တမော”ဟု ပြု၍ ယောက်ျားတို့တွင် မြတ်သူဟူသည် ယောက်ျားတို့တွင် မြတ်သူ၏အဖြစ်သို့ ရောက်သူပင်ဟု သိစေသည်၊ (တစ်နည်း) “ပုရိသေသု+ဥတ္တမော ပုရိသုတ္တမော၊ ပုရိသုတ္တမံ (ပုရိသုတ္တမဘာဝံ) +ပတ္တော ပုရိသုတ္တမော-ယောက်ျားတို့တွင် မြတ်သူ၏ အဖြစ်သို့ ရောက်သူ”ဟု ပြုရကြောင်းကို ပြသည်ဟု ကြံ၊ “ဥတ္တမပေါရိသော” လည်း နည်းတူပင်။
သာရိပုတ္တတ္ထေရဝတ္ထုဘာသာဋီကာပြီးပြီ။