န နဂ္ဂစရိယာတိ ဣမံ ဓမ္မဒေသနံ သတ္ထာ ဇေတဝနေ ဝိဟရန္တော ဗဟု ဘဏ္ဍိကံ၊ များသောဘဏ္ဍာရှိသော။
[ဗဟု+ဘဏ္ဍံ ယဿာတိ ဗဟုဘဏ္ဍိကော၊ သမာသန္တေ ကပစ္စယဝသေန၊ ဗဟုနကောတိအာဒီသု ဝိယ၊-ဇာဋီသစ်- ၁, ၁၇၃၊]
ဘိက္ခုံ အာရဗ္ဘ ကထေသိ။
ကိရ၊ ချဲ့။
သာဝတ္ထိဝါသီ၊ သာဝတ္ထိမြို့၌ နေသော။
ဧကော၊ သော။
ကုဋမ္ဗိကော၊ သည်
ဘရိယာယ၊ သည်။
ကာလကတာယ၊ ပြု အပ်ပြီးသောသေခြင်းရှိလသော်။
ဝါ၊ သေလသော်။
[ဓမ္မဘာ-၁, ၄၂၅ရှူ။]
ပဗ္ဗဇိ၊ ပြီ။
[ကာလကတာ ပဗ္ဗဇိ”ဟူသော စကားအရ ဤသူကြွယ်သည် ချစ်သူနှင့် ကွေကွင်း ရခြင်းဒုက္ခနှိပ်စပ်အပ်သောကြောင့် ရဟန်းပြုသည်။ ဝဋ်ဆင်းရဲ၌ ငြီးငွေ့သောကြောင့် ရဟန်းပြုသည်မဟုတ်ထိုကြောင့် ဘဏ္ဍာများစွာကို စုဆောင်းထားခြင်းဖြစ်သည်ဟု မှတ်ရာ၏၊-ဇာဋီသစ်-၁, ၁၇၃။]
သော၊ ထိုသူကြွယ်သည်။
ပဗ္ဗဇန္တော၊ သော်။
အတ္တ နော၊ ဖို့ ဝါ=အတွက်။
(တစ်နည်း)
အတ္တနော၊ ၏။
(အတ္ထာယ၊ ငှာ။)
ပရိဝေဏဉ္စ၊ ပရိဝုဏ်ကိုလည်းကောင်း။
အဂ္ဂိသာလဉ္စ၊ မီးတင်းကုတ်ကိုလည်းကောင်း။
ဘဏ္ဍ ဂဗ္ဘဉ္စ၊ သဏ္ဍာတိုက်ကိုလည်းကောင်း။
ကာရေတွာ၊ စေ၍။
သဗ္ဗမ္ပိ၊ သော။
ဘဏ္ဍ ဂမ္ဘံ၊ ကို။
သပ္ပိမဓုတေလာဒီဟိ၊ ထောပတ်,ပျားရည်,ဆီအစရှိသည်တို့ဖြင့်။
ပူရေ တွာ၊ စေ၍။
ပဗ္ဗဇိ၊ ပြီ။
စ ပန၊ ဆက်။
ပဗ္ဗဇိတွာ၊ ၍။
အတ္တနော၊ ၏။
ဒါသေ၊ တို့ ကို။
ပက္ကောသာပေတွာ၊ ၍။
ယထာရုစိကံ၊ အကြင်အကြင်အလိုရှိအပ်သော။
ဝါ၊ အလိုရှိတိုင်း။
အာဟာရံ၊ ကို။
ပစာပေတွာ၊ စေ၍။
ဘုဉ္ဇတိ၊ ၏။
ဗဟုဘဏ္ဍော စ၊ များသောဘဏ္ဍာရှိသည်လည်းကောင်း။
ဗဟုပရိက္ခာရော စ၊ များသောပရိ က္ခရာရှိသည်လည်းကောင်း။
အဟောသိ၊ ပြီ။
**ရတ္တိံ**၊ ၌။
**အညံ**၊ (နေ့ဝတ်သင်းပိုင် ကိုယ်ရုံမှတစ်ပါး) အခြားသော။
နိဝါသနပါရူပနံ၊ သင်းပိုင်,ကိုယ်ရုံသည်။
ဟော တိ။
ဒိဝါ၊ ၌။
အညံ၊ (ညဝတ်သင်းပိုင် ကိုယ်ရုံမှတစ်ပါး) အခြားသော။
နိဝါသန ပါရူပနံ၊ သည်။
ဟောတိ ။
ဝိဟာရပစ္စန္တေ၊ ကျောင်းအစွန်၌။
ဝသတိ၊ ၏။
တဿ၊ ထိုရဟန်းသည်။
ဧကဒိဝသံ၊ ၌။
စီဝရပစ္စတ္ထရဏာနိ၊ သင်္ကန်း,အခင်းတို့ကို။
သုက္ခာ ပေန္တဿ၊ ခြောက်စေစဉ်။
ဝါ၊ နေပူလှန်းစဉ်။
သေနာသနစာရိကံ၊ ကျောင်းတို့၌ လှည့်လည်ခြင်းကို။ (ကျောင်းစဉ်လှည့်လည်ခြင်းကို)။
ဝါ၊ ဖြင့်။
[ဓမ္မဘာ-၁, ၅၆ရှု။]
အာဟိဏ္ဍန္တာ၊ လှည့်လည်ကုန်သော။
ဘိက္ခူ၊ တို့သည်။
ပဿိတွာ၊ ၍။
“အာ ဝုသော!
ဣမာနိ၊ ဤသင်္ကန်းအခင်းတို့သည်။
ကဿ၊ ၏။
(စီဝရပစ္စတ္ထရဏာနိ၊ တို့နည်း?)”
ဣတိ၊ သို့။
ပုစ္ဆိတွာ၊ ၍။
“မယှံ၊ ၏။
စီဝရပစ္စတ္ထရဏာနိ၊ တို့ပါတည်း။
ရတ္တိံ အညံ. . . ဟောတိ ။ ။ဤဝါကျဖြင့် ဗဟုပရိက္ခာရဖြစ်ပုံ ထင်ရှားပြသည်၊ (ဇာဋီသစ်-၁, ၁၇၃)၊ ဆက်ဥုးအံ့-ဤအဋ္ဌကထာ၌ “ဒိဝါ အညံ ဝိဟာရပစ္စန္တေ ဝသ တိ”ဟု “ဝိဟာရပစ္စန္တေ”၏ ရှေ့၌ “ဒိဝါ အညံ”ဟု ရှိနေခြင်းမှာ ပို၏၊ ဇာ. ဋ္ဌ-၁, ၁၃၄၌လည်း မပါပါ၊ ပြာသာဒ်နိ-၃, ၁၂၂၌လည်း “ဒိဝါ အညံ'ပါသင့်မည်မထင်” ဟု ဆို၏။
ဣတိ၊ သို့။
ဝုတ္တေ။
“အာဝုသော
ဘဂဝတာ၊ သည်။
တိစီဝရာနိ၊ ၃ထည်သော သင်္ကန်းတို့ကို။
အနုညာတာနိ၊ ခွင့်ပြုတော်မူအပ်ကုန်ပြီ။
ပန၊ သို့သော်လည်း။
တွဉ္စ၊ သည်ကား။
ဧဝံ၊ သို့။
အပ္ပိစ္ဆဿ၊ အလိုတဏှာရှိတော်မမူသော။
ဗုဒ္ဓဿ၊ ၏။
သာ သနေ၊ ၌။
ပဗ္ဗဇိတွာ၊ ၍။
ဧဝံ၊ သို့။
ဗဟုပရိက္ခာရော၊ သည်။
ဇာတော၊ ပြီ။"
ဣတိ၊ ၍။
တံ၊ ကို။
သတ္ထု၊ ၏။
သန္တိကံ၊ သို့။
နေတွာ၊ ၍။
“ဘန္တေ!
အယံ ဘိက္ခု၊ သည်။
အတိဗဟုဘဏ္ဍော၊ အလွန်များသောဘဏ္ဍာရှိသူပါတည်း။”
ဣတိ၊ သို့။
အာရောစေသုံ၊ ကုန်ပြီ။
သတ္ထာ၊ သည်။
“ဘိက္ခု!
တံ၊ ထိုစကားသည်။
သစ္စံ ကိရ၊ သလော?”
ဣတိ၊ သို့။
ပုစ္ဆိတွာ၊ ၍။
“ဘန္တေ!
သစ္စံ၊ မှန်ပါ၏။”
ဣတိ၊ သို့။
ဝုတ္တေ။
အာဟ၊ ပြီ။
(ကိံ)။
“ဘိက္ခု!
မယာ၊ သည်။
အပ္ပိစ္ဆတာယ၊ အလိုတဏှာမရှိသည်၏ အဖြစ်အကျိုးငှာ။
ဓမ္မေ၊ ကို။
ဒေသိတေ၊ မူအပ်ပါလျက်။
ကသ္မာ၊ ကြောင့်။
တွံ၊ သည်။
ဧဝံ၊ သို့။
ဗဟုဘဏ္ဍော၊ သည်။
ဇာတော ပန၊ ဖြစ်ရသနည်း?”
ဣတိ၊ ပြီ။
သော၊ ထိုရဟန်းသည်။
တာဝတ္တကေနေဝ၊ ထိုမျှအတိုင်းအရှည်ရှိသော စကား ဖြင့်ပင်။
ဝါ၊ ကြောင့်ပင်။
ကုပိတော၊ စိတ်ဆိုးသည်။
(ဟုတွာ)။
“ဒါနိ၊ ၌။
ဣမိနာ နီဟာရေန၊ ဤနည်းဖြင့်။
စရိဿာမိ၊ လည့်လည်နေထိုင်တော့မည်။”
ဣတိ၊ ဤ သို့ ပြော၍။
ပါရုပနံ၊ ကိုယ်ရုံကို။
ဆဍ္ဍေတွာ၊ စွန့်၍။
ပရိသမဇ္ဈေ၊ ၌။
ဧကစီဝရော၊ တစ်ထည်သော သင်္ကန်းရှိသည်။
(ဟုတွာ)။
အဋ္ဌာသိ၊ ပြီ။
အထ၊ ၌။
သတ္ထာ၊ သည်။
နံ၊ ထိုရဟန်းကို။
ဥပတ္ထမ္ဘယမာနော၊ ထောက်ပံ့ချီးမြှောက်တော်မူသည်။
(ဟုတွာ)။
[ဥပတ္ထမ္ဘိယမာနော တိ တဿ ဘိက္ခုနော ကုပိတဘာဝံ ဝူပသမေတုံ အနုဂ္ဂဟိယမာနော၊ဇာဋီသစ်-၁, ၁၇၃၊]
“ဘိက္ခု!
တွံ၊ သည်။
ပုဗ္ဗေ၊ ၌။
ဟိရောတ္တပ္ပဂဝေသကော၊ ဟိရီဩတ္တပ္ပကို ရှာမှီးသည်။
(ဟုတွာ)။
ဒကရက္ခသကာလေပိ၊ ရေ၌ စောင့်သော ဘီလူးဖြစ်ရာအခါ၌လည်း။
ဟိရောတ္တပ္ပံ၊ ကို။
ဂဝေသမာနော၊ လျက်။
ဒွါဒသ ဝဿာနိ၊ ၁၂တို့ပတ်လုံး။
ဝိဟာသိ နနု၊ နေခဲ့သည်မဟုတ်လော?။
ကသ္မာ၊ ကြောင့်။
ဣဒါနိ။
ဧဝံ၊ သို့။
ဂရုကေ၊ အလေးပြုအပ်သော။
ဗုဒ္ဓသာသနေ၊ ၌။
ပဗ္ဗဇိတွာ၊ ၍။
စတုပရိသမဇ္ဈေ၊ ၄ပါးသော ပရိသတ်၏အလယ်၌။
ပါရူပနံ၊ ကိုယ်ရုံကို။
ဆဍ္ဍေတွာ၊ ၍။
ဟိရောတ္တပ္ပံ၊ ကို။
ပဟာယ၊ ၍။
ဌိတော၊ သည်။
အသိ၊ နည်း?။
ဣတိ၊ မူပြီ။
သော၊ ထိုရဟန်းသည်။
သတ္ထု၊ ၏။
ဝစနံ၊ ကို။
သုတွာ၊ ၍။
ဟိရောတ္တပ္ပံ၊ ကို။
ပစ္စုပဋ္ဌာပေတွာ၊ ရှေးရှုတည်စေ၍။ (ရှေးရှုဖြစ်စေ၍)။
တံ စီဝရံ၊ ကို။
ပါရုပိတွာ၊ ၍။
သတ္ထာရံ၊ ကို။
ဝန္ဒိတွာ၊ ၍။
ဧကမန္တံ၊ ၌။
နိသီဒိ၊ ပြီ။
ဘိက္ခူ၊ တို့ သည်။
တဿ အတ္ထဿ၊ ထိုအကြောင်းအရာကို။
အာဝိဘာဝတ္ထံ၊ ထင်စွာ ဖြစ် စေခြင်းငှာ။
ဘဂဝန္တံ၊ ကို။
ယာစိံသု၊ ကုန်ပြီ။
ဘဂဝါ၊ သည်။
အတီတံ၊ ကို။
အာ ဟရိတွာ၊ ၍။
ကထေသိ၊ ပြီ။
ကိရ၊ ချဲ့။
အတီတေ၊ ၌။
ဗာရာဏသိရညော၊ ၏။
အဂ္ဂမဟေသိယာ၊ မိဖုရား ခေါင်ကြီး၏။
[ဓမ္မဘာ-၁, ၅၁ဝရှု၊]
ကုစ္ဆိသ္မိံ၊ ၌။
ဗောဓိသတ္တော၊ သည်။
ပဋိသန္ဓိံ၊ ကို။
ဂဏှိ၊ ပြီ။
တဿ၊ ထိုဘုရားအလောင်းတော်၏။
နာမဂ္ဂဟဏဒိဝသေ၊ နာ မည်ယူရာနေ့၌။
နာမံ၊ ကို။
မဟိံသကုမာရောတိ၊ မဟိံသကုမာရ(မဟိံသမင်း သား)ဟူ၍။
ကရိံသု၊ ကုန်ပြီ။
တဿ၊ မဟိံသကုမာရ၏။
ကနိဋ္ဌဘာတာ၊ ညီ ငယ်သည်။
စန္ဒကုမာရော နာမ၊ သည်။
အဟောသိ၊ ပြီ။
တေသံ၊ ထိုမင်းသားတို့၏။
မာတရိ၊ မယ်တော်သည်။
ကာလကတာယ၊ သော်။
ရာဇာ၊ သည်။
အညံ၊ အခြား သော မင်းသမီးကို။
အဂ္ဂမဟေသိဋ္ဌာနေ၊ ၌။
ဌပေသိ၊ ပြီ။
သာပိ၊ မိဖုရားခေါင် ကြီးသည်လည်း။
ပုတ္တံ၊ ကို။
ဝိဇာယိ၊ ပြီ။
အဿ၊ ထိုသား၏။
နာမံ၊ ကို။
သူရိယ ကုမာရောတိ၊ ဟူ၍။
ကရိံသု၊ ကုန်ပြီ။
တံ၊ ထိုသူရိယကုမာရကို။
ဒိသွာ၊ ၍။
ရာဇာ၊ သည်။
တုဋ္ဌော၊ သည်။
(ဟုတွာ)။
“တေ၊ ၏။
ပုတ္တဿ၊ အား။
ဝရံ၊ ဆုကို။
ဒမ္မိ၊ ပေးမည်။”
ဣတိ၊ သို့။
အာဟ၊ ပြီ။
သာပိ ခေါ၊ ထိုမိဖုရားခေါင်ကြီးသည်လည်း။
“ဒေဝ!
ဣစ္ဆိတကာလေ၊ အလိုရှိရာအခါ၌။
ဂဏိဿာမိ၊ ပါမည်။”
ဣတိ၊ သို့။
ဝတွာ၊ ၍။
ပုတ္တဿ၊ ၏။
ဝယပ္ပတ္တကာလေ၊ ၌။
ရာဇာနံ၊ ကို။
အာဟ၊ ပြီ။
(ကိံ)။
“ဒေဝေန၊ သည်။
မယှံ၊ ၏။
ပုတ္တဿ၊ အား။
ဇာတကာလေ၊ ၌။
ဝရော၊ ကို။
ဒိန္နော၊ ပြီ။
ဣဒါနိ၊ ၌။
မေ၊ ၏။
ပုတ္တဿ၊ အား။
ရဇ္ဇံ၊ ကို။
ဒေဟိ၊ လော။”
ဣတိ၊ ပြီ။
ရာဇာ၊ သည်။
“မမ၊ ၏။
ဒွေ၊ ကုန်သော။
ပုတ္တာ၊ တို့သည်။
အဂ္ဂိက္ခန္ဓာ ဝိယ၊ မီးပုံတို့ကဲ့သို့။
ဇလန္တာ၊ တောက်ပကုန်လျက်။
ဝိစရန္တိ၊ ကုန်၏။
တဿ၊ ထိုသူရိယကုမာရအား။
ရဇ္ဇံ၊ ကို။
ဒါတုံ၊ ငှာ။
န သက္ကာ၊ ကောင်း။”
ဣတိ၊ သို့။
ပဋိက္ခိပိတွာပိ၊ ၍လည်း။
ပုနပ္ပုနံ။
ယာစမာနမေဝ၊ တောင်းသည်သာဖြစ်သော။
တံ၊ ထိုမိဖုရားခေါင်ကြီး ကို။
ဒိသွာ၊ ကြည့်၍။
“အယံ၊ ထိုမိဖုရားခေါင်ကြီးသည်။
မေ၊ ၏။
ပုတ္တာနံ၊ တို့၏။
အနတ္ထမ္ပိ၊ အကျိုးမဲ့ကိုလည်း။
ကရေယျ၊ ရာ၏။”
ဣတိ၊ တွေး၍။
ပုတ္တေ၊ တို့ကို။
ပက္ကောသာပေတွာ၊ စေ၍။
“တာတာ၊ ချစ်သားတို့!
အဟံ။
သူရိယကုမာရဿ၊ အား။
ဝါ၊ ၏။
ဇာတကာလေ၊ ၌။
ဝရံ၊ ကို။
အဒါသိံ၊ ပြီ။
ဣဒါနိ၊ ၌။
အဿ၊ ထို သူရိယကုမာရ၏။
မာတာ၊ သည်။
ရဇ္ဇံ၊ ကို။
ယာစတိ၊ ၏။
အဟံ၊ သည်။
တဿ၊ ထိုသူရိယကုမာရအား။
န ဒါတုကာမော၊ ပေးခြင်းငှာ အလိုမရှိ။
တဿ၊ ထိုသူ ရိယကုမာရ၏။
မာတာ၊ သည်။
တုမှာကံ၊ တို့၏။
အနတ္ထမ္ပိ၊ ကိုလည်း။
ကရေယျ၊ ၏။
တုမှေ၊ တို့သည်။
ဂစ္ဆထ၊ ကြလော။
အရညေ၊ ၌။
ဝသိတွာ၊ ၍။
မမ၊ ၏။
အစ္စ ယေန၊ ၌။
အာဂန္တွာ၊ ၍။
ရဇ္ဇံ၊ ကို။
ဂဏှထ၊ ကုန်လော။”
ဣတိ၊ သို့။
ဥယျောဇေသိ၊ ပြီ။
ပိတရံ၊ ကို။
ဝန္ဒိတွာ၊ ၍။
ပါသာဒါ၊ မှ။
ဩတရန္တေ၊ ပြီ။
တေ၊ သက်ဆင်းကုန်လသော်။ (တစ်နည်း)
ဩတရန္တေ၊ ကုန်သော။
တေ၊ တို့ကို။
ရာဇင်္ဂဏေ၊ ၌။
ကီဠမာနော၊ ကစားနေသော။
သူရိယကုမာရော၊ သည်။
ဒိသွာ၊ ၍။
တံ ကာရဏံ၊ ကို။
ဉတွာ။
တေဟိ၊ ထိုမင်းသားတို့နှင့်။
သဒ္ဓိံ။
နိက္ခမိ၊ ပြီ။
တေသံ၊ ထိုမင်းသားတို့၏။
ဟိမဝန္တံ၊ သို့။
ပဝိဋ္ဌကာလေ၊ ၌။
ဗောဓိသတ္တော၊ သည်။
မဂ္ဂါ၊ မှ။
ဩက္ကမ္မ၊ ဖဲ၍။
အညတရသ္မိံ၊ သော။
ရုက္ခမူလေ၊ ၌။
နိသီဒိတွာ၊ ၍။
သူရိယ ကုမာရံ၊ ကို။
အာဟ။
(ကိံ)။
“တာတ၊ ညီတော်!
ဧတံ သရံ၊ ဤရေအိုင်သို့ (ရေ ကန်သို့)။
ဂန္တွာ၊ ၍။
နှတွာ စ၊ ရေချိုး၍လည်းကောင်း။
ပိဝိတွာ စ၊ သောက်၍ လည်းကောင်း။
အမှာကမ္ပိ၊ တို့ဖို့လည်း။
ဝါ၊ တို့အတွက်လည်း။
ပဒုမိနိပဏ္ဏေဟိ၊ ပဒုမ္မာကြာရွက်တို့ဖြင့်။
ဥဒကံ၊ ကို။
အာဟရ၊ လော။”
ဣတိ၊ ပြီ။
ပန၊ ဆက်။
သော သရော၊ ထိုရေအိုင်ကို။
**ဝေဿဝဏဿ**၊ ဝေဿဝဏ်နတ်မင်း၏။
သန္တိကာ၊ မှ။ဝေဿဝဏဿ ။ ။ဝေဿဝဏ်နတ်မင်း၏ မူလအမည်မှာ ကုဝေရတည်း၊ ဝိသာ ဏာမည်သော နေပြည်တော်(မြို့တော်)၌ နတ်မင်းအဖြစ်ကို ပြုလုပ်အုပ်ချုပ်ရသော ကြောင့် “ဝေဿဝဏ”ဟု တွင်သည်၊ [“ဝိသာဏာယ ရာဇဓာနိယာ ရဇ္ဇံ ကာရေတီတိ ဝေဿဝဏော၊ ဝိသာဏာ+ဏဝ၊ ဝိ၌ ဧဝုဒ္ဓိ, သဒွေဘော်လာ, (ဝေဿာဏဝ), ဿာ၌ ရဿပြု,ဏနှင့်ဝကို ရှေ့နောက်ပြန်၊-သုတ္တနိ- ဋ္ဌ-၂၊ ၁၀၁၊ ဇာဋီသစ်-၁, ၃၂၉]”ဟု ပြုပါ။
မောဂ်နိ-၂, ၁၂၄ ။ ။ထို၌ကား “ကုဝေရဿ ခေါ မာရိသ မဟာရာဇဿ ဝိသာဏာ နာမ ရာဇဓာနီ၊ တသ္မာ ကုဝေရော မဟာရာဇာ “ဝေဿဝဏောတိ ပ ဝုစ္စတိ(ဒီ-၃, ၂၉၁)”ကို ကြည့်၍ “ဝိသာဏာ နာမ ရာဇဓာနီ+အဿ အတ္ထီတိဝေဿဝဏောဟု ပြုကာ ဝိသာဏာနောင် ဏပစ္စည်းသက်၊ တဒမိနာဒီနိဖြင့် အလယ်၌ အဝ,လာ၍ ပြီးစေသည်။ ဧကေန၊ သော။ **ဒကရက္ခသေန**၊ ရေစောင့်ဘီလူးသည်။ လဒ္ဓေါ၊ သည်။ ဟောတိ။
မောဂ်နိ-၂, ၁၂၄ ။ ။ထို၌ကား “ကုဝေရဿ ခေါ မာရိသ မဟာရာဇဿ ဝိသာဏာ နာမ ရာဇဓာနီ၊ တသ္မာ ကုဝေရော မဟာရာဇာ “ဝေဿဝဏောတိ ပ ဝုစ္စတိ(ဒီ-၃, ၂၉၁)”ကို ကြည့်၍ “ဝိသာဏာ နာမ ရာဇဓာနီ+အဿ အတ္ထီတိဝေဿဝဏောဟု ပြုကာ ဝိသာဏာနောင် ဏပစ္စည်းသက်၊ တဒမိနာဒီနိဖြင့် အလယ်၌ အဝ,လာ၍ ပြီးစေသည်။ ဧကေန၊ သော။ **ဒကရက္ခသေန**၊ ရေစောင့်ဘီလူးသည်။ လဒ္ဓေါ၊ သည်။ ဟောတိ။
ဝေဿဝဏော စ၊ သည်လည်း။
တံ၊ ထိုရေစောင့်ဘီလူးကို။
အာဟ။
(ကိံ)။
“ဒေဝ ဓမ္မဇာနနကေ၊ ဒေဝဓမ္မကို သိသူတို့ကို။
ဌပေတွာ၊ ၍။
အညေ၊ (ဒေဝဓမ္မကို သိသူ တို့မှ) အခြားကုန်သော။
ယေ စ၊ အကြင်သူတို့သည်ကား။
ဣမံ သရံ၊ ကို။
ဩ တရန္တိ၊ ကုန်၏။
တေ၊ တို့ကို။
ခါဒိတုံ၊ ငှာ။
လဘသိ၊ ၏။”
ဣတိ၊ ပြောပြီ။
တတော၊ မှ။
ပဋ္ဌာယ၊ ၍။
သော၊ ထိုရေစောင့်ဘီလူးသည်။
တံ သရံ၊ သို့။
ဩတိဏ္ဏော တိဏ္ဏေ၊ သက်ဆင်းကုန်, သက်ဆင်းကုန်သောသူတို့ကို။
ဒေဝဓမ္မေ၊ တို့ကို။
ပုစ္ဆိ တွာ၊ ၍။
အဇာနန္တေ၊ မသိသူတို့ကို။
ခါဒတိ၊ ၏။
သူရိယကုမာရောပိ၊ သည်လည်း။
တံ သရံ၊ ကို။
အဝီမံသိတွာဝ၊ မစူးစမ်းမူ၍သာ။
ဩတရိ၊ ပြီ။
တေန စ၊ ထိုရေစောင့်ဘီလူးသည်လည်း။ဇာ. ဋ္ဌ-၇, ၁၆၈ ။ ။ထို၌ “ဝေဿဝဏ န္တိ ဝိသာဏာယ ရာဇဓာနိယာ ဣဿရ ရာဇာနံ”ဟု ဖွင့်၏၊ ထိုအလို “ဝိသာဏာယ ရာဇဓာနိယာ ဣဿရော ဝေဿဝဏော ဝိသာဏာမြို့တော်၏ အစိုးရဖြစ်သော နတ်မင်း”ဟု ပြု၍ ရှေ့နည်းများအတိုင်း ရုပ်ပြီး စေရာ၏။
ဓာန်ဋီ၊ ထောမ ။ ။ဓာန်ဋီ-၃၂၌ “ဝိဿဝဏဿ(ဝိဿဝဏ်ရသေ့၏)+အပစ္စံ ဝေဿဝဏော၊ [ဝိဿဝဏ+ဏ၊]”ဟုလည်းကောင်း ထောမနိဓိ၌ “ဝိဿဝသုနော အပစ္စံ ဝေဿဝဏော၊ [ဝိဿဝသု+ဏ၊“ဝေဿဝသဝ”ဟု ဆိုလိုလျက် သ,ကို ဏပြု,ဝ ကိုချေ]”ဟုလည်းကောင်း ဆို၏။
ဒကရက္ခသေန ။ ။ပိပါသစ္ဆေဒံ ကရောတီတိ ဒကံ၊[ဒါ+ဏွု၊] ဥန္ဒတိ ဒြဝံ ကရောတီ တိ ဒကံ၊ [ဥန္ဒ+က၊ ဥ-နတို့ကိုချေ-ဓာန်ဋီ-၆၆၁၊] ဒကီယတေတိ ဒကံ၊ [ဒက-အဿာဒေ +အ၊-မောဂ်-၇, ၁၅၊] ရက္ခန္တိ အတ္တာနံ ဧတသ္မာတိ ရက္ခသော၊ [ရက္ခ+အသ-ဓာန်ဋီ ၁၃၊ ကပ္ပဒ္ဒုမ၊]ရက္ခိတွာ+အသတိ ဘက္ခတီတိ ရက္ခသော၊(ပဒီ-၂၅၄၊ သင်္ဂြိုဟ်ဘာ -၂၉၅၊ သီဘာ-၃, ၁၅)ဒကေ+ရက္ခသော ဒကရက္ခသော(ရေ၌ စောင့်သောဘီလူး ရေစောင့်ဘီလူး-ရေသူရဲ)၊ ဤအလို ဒကပုဒ်, ရက္ခသပုဒ်တည်း၊(မောဂ်နိ-၁, ၃၉၅)၊ ဥဒကပုဒ်, ရက္ခသပုဒ်ဟု ယူ၍ “ဥဒကေ+ရက္ခသော ဒကရက္ခသော၊ [ဥဒက+ရက္ခသ၊ သောတာဒီသု(မောဂ်-၃, ၇၃)သုတ်, တေသုဝုဒ္ဓိဖြင့် ဥကိုချေ၊]"ဟုလည်း ပြုကြသည်။ (နိဒီ-၂၇၈) “ဒေဝဓမ္မေ၊ တို့ကို။ ဇာနာသိ၊ လော?” ဣတိ၊ သို့။ ပုစ္ဆိတော၊ သည်။ (သမာနော)။ “ဒေဝဓမ္မာ နာမ၊ တို့မည်သည်။ စန္ဒိမသူရိယာ၊ လနေတို့ တည်း။” ဣတိ၊ သို့။ အာဟ၊ ပြီ။
ဓာန်ဋီ၊ ထောမ ။ ။ဓာန်ဋီ-၃၂၌ “ဝိဿဝဏဿ(ဝိဿဝဏ်ရသေ့၏)+အပစ္စံ ဝေဿဝဏော၊ [ဝိဿဝဏ+ဏ၊]”ဟုလည်းကောင်း ထောမနိဓိ၌ “ဝိဿဝသုနော အပစ္စံ ဝေဿဝဏော၊ [ဝိဿဝသု+ဏ၊“ဝေဿဝသဝ”ဟု ဆိုလိုလျက် သ,ကို ဏပြု,ဝ ကိုချေ]”ဟုလည်းကောင်း ဆို၏။
ဒကရက္ခသေန ။ ။ပိပါသစ္ဆေဒံ ကရောတီတိ ဒကံ၊[ဒါ+ဏွု၊] ဥန္ဒတိ ဒြဝံ ကရောတီ တိ ဒကံ၊ [ဥန္ဒ+က၊ ဥ-နတို့ကိုချေ-ဓာန်ဋီ-၆၆၁၊] ဒကီယတေတိ ဒကံ၊ [ဒက-အဿာဒေ +အ၊-မောဂ်-၇, ၁၅၊] ရက္ခန္တိ အတ္တာနံ ဧတသ္မာတိ ရက္ခသော၊ [ရက္ခ+အသ-ဓာန်ဋီ ၁၃၊ ကပ္ပဒ္ဒုမ၊]ရက္ခိတွာ+အသတိ ဘက္ခတီတိ ရက္ခသော၊(ပဒီ-၂၅၄၊ သင်္ဂြိုဟ်ဘာ -၂၉၅၊ သီဘာ-၃, ၁၅)ဒကေ+ရက္ခသော ဒကရက္ခသော(ရေ၌ စောင့်သောဘီလူး ရေစောင့်ဘီလူး-ရေသူရဲ)၊ ဤအလို ဒကပုဒ်, ရက္ခသပုဒ်တည်း၊(မောဂ်နိ-၁, ၃၉၅)၊ ဥဒကပုဒ်, ရက္ခသပုဒ်ဟု ယူ၍ “ဥဒကေ+ရက္ခသော ဒကရက္ခသော၊ [ဥဒက+ရက္ခသ၊ သောတာဒီသု(မောဂ်-၃, ၇၃)သုတ်, တေသုဝုဒ္ဓိဖြင့် ဥကိုချေ၊]"ဟုလည်း ပြုကြသည်။ (နိဒီ-၂၇၈) “ဒေဝဓမ္မေ၊ တို့ကို။ ဇာနာသိ၊ လော?” ဣတိ၊ သို့။ ပုစ္ဆိတော၊ သည်။ (သမာနော)။ “ဒေဝဓမ္မာ နာမ၊ တို့မည်သည်။ စန္ဒိမသူရိယာ၊ လနေတို့ တည်း။” ဣတိ၊ သို့။ အာဟ၊ ပြီ။
အထ၊ ၌။
နံ၊ ထိုသူရိယကုမာရကို။
“တွံ၊ သည်။
ဒေဝဓမ္မေ၊ တို့ကို။
န ဇာနာသိ၊ မသိ။”
ဣတိ၊ ဤသို့ ပြော၍။
ဥဒကံ၊ သို့။
ပဝေ သေတွာ၊ ဝင်စေ၍။
ဝါ၊ သွင်း၍။
အတ္တနော၊ ၏။
ဘဝနေ၊ ဗိမာန်၌။
[ဘဝန္တိ နိဗ္ဗတ္တန္တိ နိဝသန္တိ စတူဟိ ဣရိယာပထေဟိ ဝါသံ ကပ္ပေန္တိ ဧတ္ထာတိ ဘဝနံ၊-အပ. ဋ္ဌ-၂, ၂၇၄၊]
ဌပေသိ၊ ထားပြီ။
**ဗောဓိသတ္တောပိ**၊ သည်လည်း။
**တံ**၊ ထိုသူရိယကုမာရ၏။
**အတိရိရာယန္တံ**၊ အလွန်ကြာမြင့်သည်၏အဖြစ်ကို။
ဝါ၊ အလွန်ကြာမြင့်ခြင်းကို။
**ဒိသွာ**၊ သိ၍။
(တစ်နည်း)
တံ၊ ထိုသူရိယကုမာရကို။
အတိစိရာယန္တံ၊ အလွန်ကြာ မြင့်နေသည်ကို။
(တစ်နည်း)
အတိစိရာယန္တံ၊ သော။
တံ၊ ကို။
(ဉာဏေန၊ ဖြင့်။)
ဒိသွာ။
စန္ဒကုမာရံ၊ ကို။
ပေသေသိ၊ ပြီ။
သောပိ၊ ထိုစန္ဒကုမာရသည်လည်း။
တေ န၊ ထိုရေစောင့်ဘီလူးသည်။
“ဒေဝဓမ္မေ၊ တို့ကို။
ဇာနာသိ၊ လော?"
ဣတိ၊ သို့။ဗောဓိသတ္တော ။ ။ဗုဇ္ဈတိ ဧတေနာတိ ဗောဓိ-သိကြောင်းဉာဏ်၊ ဗောဓိ+အဿ အတ္ထီတိ ဗောဓိမာ၊ ဗောဓိမာ+သတ္တော ဗောဓိသတ္တော-ဉာဏ်ရှိသောပုဂ္ဂိုလ်-ပညာရှိ _ပုဂ္ဂိုလ်၊ [ဗောဓိမန္တု+သတ္တော၊ တေသု ဝုဒ္ဓိသုတ်ကြီးဖြင့် မန္တုချေ၊] (တစ်နည်း) မဟာ ဗောဓိယာနပဋိပဒါယ(မြတ်သော ဗောဓိသို့ သွားကြောင်းအကျင့်ဖြင့်) ဗုဇ္ဈတီတိ ဗောဓိ၊ ဗောဓိ စ+သော+သတ္တော စာတိ ဗောဓိသတ္တော-သိတတ်သောပုဂ္ဂိုလ်၊ (တစ်နည်း) သယံ ဗုဇ္ဈတိ, ဗုဇ္ဈန္တိ တေန အရိယာတိ ဝါ ဗောဓိ၊ (မဂ်ဉာဏ်)ဗောဓိအရ မုချအားဖြင့် မဂ်ဉာဏ်ကို ရသော်လည်း ကာရဏူပစာရအားဖြင့် သဗ္ဗညုတဉာဏ်ကိုပါ ယူပါ။(ဒီဋီ .၂, ၁၉)၊ ဗောဓိယံ+သတ္တော ဗောဓိသတ္တော-မဂ်ဉာဏ်, သဗ္ဗညုတဉာဏ်၌ ကပ်ငြိသော ပုဂ္ဂိုလ်၊ ထိုဉာဏ်တို့ကို ရလိုသော ဆန္ဒဖြစ်နေခြင်းကိုပင် “မဂ်ဉာဏ်၌ ကပ်ငြိသူ”ဟု ဆိုလိုသည်။ ဆန္ဒအမျိုးမျိုးတွင် ဓမ္မစ္ဆန္တခေါ် ကတ္ထုကမျတာဆန္ဒ(မဟာကုသိုလ်ရှိဆန္ဒ) တည်း။ (သံ. ဋ္ဌ-၂- ၂ဝ၊ သံဋီ -၂၂၃)
တံ အတိစိရာယန္တံ ဒိသွာ ။ ။ပထမနည်းအလို တံဝယ် ဆဋ္ဌီအနက်၌ ဒုတိယာ တည်း၊ အတိရိရာယန္တံ၌ ဘာဝပုဒ်ကျေသည်၊ (တစ်နည်း) တ္တပစ္စည်းကျေသည်, (တစ် နည်း) ဘောအနက်၌ မာနပစ္စည်းသက်၊ အတ္တနော ပဒါနိ ပရဿပဒတ္တံဖြင့် မာနကို အန္တပြန်၊ ဒိသွာ၌ ဒိသဓာတ် ဗောဓနအနက်ဟောတည်း၊ နောက်နည်းများအလို တံ ကား ပကတိကံ၊ အတိစိရာယန္တံကား ဝိကတိကံ, ဝိသေသနတည်း။(ဇာဋီသစ်-၁, ၁၇၃) ပုစ္ဆိတော၊ သည်။ (သမာနော)။ “ဒေဝဓမ္မာ နာမ၊ တို့မည်သည်။ စတာဿော၊ ကုန်သော။ ဒိသာ၊ အရပ်မျက်နှာတို့တည်း။” ဣတိ၊ သို့။ အာဟ။
တံ အတိစိရာယန္တံ ဒိသွာ ။ ။ပထမနည်းအလို တံဝယ် ဆဋ္ဌီအနက်၌ ဒုတိယာ တည်း၊ အတိရိရာယန္တံ၌ ဘာဝပုဒ်ကျေသည်၊ (တစ်နည်း) တ္တပစ္စည်းကျေသည်, (တစ် နည်း) ဘောအနက်၌ မာနပစ္စည်းသက်၊ အတ္တနော ပဒါနိ ပရဿပဒတ္တံဖြင့် မာနကို အန္တပြန်၊ ဒိသွာ၌ ဒိသဓာတ် ဗောဓနအနက်ဟောတည်း၊ နောက်နည်းများအလို တံ ကား ပကတိကံ၊ အတိစိရာယန္တံကား ဝိကတိကံ, ဝိသေသနတည်း။(ဇာဋီသစ်-၁, ၁၇၃) ပုစ္ဆိတော၊ သည်။ (သမာနော)။ “ဒေဝဓမ္မာ နာမ၊ တို့မည်သည်။ စတာဿော၊ ကုန်သော။ ဒိသာ၊ အရပ်မျက်နှာတို့တည်း။” ဣတိ၊ သို့။ အာဟ။
ဒကရက္ခသော၊ သည်။
တမ္ပိ၊ ထိုစန္ဒကုမာရကိုလည်း။
ဥဒကံ၊ သို့။
ပဝေသေတွာ၊ ၍။
တတ္ထေဝ၊ ထိုမိမိ၏ ဗိမာန်၌ပင်။
ဌပေသိ၊ ပြီ။
ဗောဓိသတ္တော၊ သည်။
တသ္မိမ္ပိ၊ ထိုစန္ဒကုမာရသည်လည်း။
စိရာယန္တေ၊ သော်။
“အန္တရာယေန၊ သည်။
ဘဂိတဗ္ဗံ၊ ဖြစ်ရာ၏။”
ဣတိ၊ ဤသို့ တွေး၍။
သယံ၊ တိုင်။
ဂန္တွာ။
ဒွိန္နမ္ပိ၊ တို့၏လည်း။
ဩတရဏပဒံယေဝ၊ သက်ဆင်းသောခြေရာကိုသာ။
ဒိသွာ။
“အယံ သရော၊ ကို။ ရက္ခသပရိဂ္ဂဟိတော၊ ရေစောင့်ဘီလူးသည် သိမ်း ပိုက်အပ်၏။” ဣတိ၊ သို့။ ဉတွာ၊ ၍။ ခဂ္ဂံ၊ သန်လျက်ကို။ သန္နယှိတွာ၊ ကောင်းစွာ ဖွဲ့၍။ ဓနုံ၊ လေးကို။ ဂဟေတွာ၊ ၍။ အဋ္ဌာသိ၊ ပြီ။
“အယံ သရော၊ ကို။ ရက္ခသပရိဂ္ဂဟိတော၊ ရေစောင့်ဘီလူးသည် သိမ်း ပိုက်အပ်၏။” ဣတိ၊ သို့။ ဉတွာ၊ ၍။ ခဂ္ဂံ၊ သန်လျက်ကို။ သန္နယှိတွာ၊ ကောင်းစွာ ဖွဲ့၍။ ဓနုံ၊ လေးကို။ ဂဟေတွာ၊ ၍။ အဋ္ဌာသိ၊ ပြီ။
ရက္ခသော၊ သည်။
တံ၊ ထိုဘုရား အလောင်းတော်ကို။
အနောတရန္တံ၊ မသက်ဆင်းသည်ကို။
ဒိသွာ။
**ဝနကမ္မိက ပုရိသဝေသေန**၊ တောအလုပ်၌ ယှဉ်သောယောက်ျား၏ အသွင်ဖြင့်။
ဝါ၊ တော လုပ်ငန်းကို မှီ၍ အသက်မွေးသော ယောက်ျား၏ အသွင်ဖြင့်။
အာဂန္တွာ၊ ၍။
အာဟ၊ ပြီ။
“ဘော ပုရိသ!
တွံ၊ သည်။
မဂ္ဂကိလန္တော၊ လမ်းခရီးကြောင့် ပင်ပန်း သည်။
ဝါ၊ ခရီးပန်းသည်။
ဓမ္မဘာ-၂, ၂၅ရှု၊]
(အသိ၊ ၏။)
ကသ္မာ၊ ကြောင့်။
ဣမံ သရံ၊ သို့။
ဩတရိတွာ၊ ၍။
နှတွာ စ၊ ၍လည်းကောင်း။
ပိပိတွာ စ၊ ၍လည်းကောင်း။
ဝနကမ္မိကပုရိသဝေသန ။ ။ဝနေ+ကမ္မံ ဝနကမ္မံ-တော၌ လုပ်ဆောင်ဖွယ်ဖြစ် သော လယ်ထွန်ခြင်း, စပါးရိတ်ခြင်း, သစ်သားကို ဆောင်ယူခြင်း, နွားကျောင်းခြင်း စသော လုပ်ငန်း-တောလုပ်ငန်း၊ ဝနကမ္မေ+နိယုတ္တော ဝနကမ္မိကော-တောလုပ်ငန်း၌ ယှဉ်သူ(တစ်နည်း) ဝနကမ္မံ+ဧတဿ အတ္တီတိ ဝနကမ္မိကော-တောလုပ်ငန်းရှိသူ၊[ဝနကမ္မ+ဣက-သံဋီ-၁, ၂၇၈၊ ရူ-၂၂၄၊] (တစ်နည်း) ဝနကမ္မေန+စရတိ ဝိစရတီတိ ဝနကမ္မိကော-တောလုပ်ငန်းဖြင့် လှည့်လည်သောယောက်ျား၊ (မ- ဋ္ဌ-၂,၂၇ဝ)၊ (တစ် နည်း) ဝနကမ္မံ နိဿာယ ဇီဝတီတိ ဝနကမ္မိကော-တောလုပ်ငန်းကို မှီ၍ အသက် မွေးသောယောက်ျား(သံ. ဋ္ဌ-၁, ၂၄၃)၊ (တစ်နည်း) ကမ္မံ ကရောတီတိ ကမ္ပိကော၊ ဝနေ+ကမ္မိကော ဝနကမ္မိကော-တော၌ လုပ်ငန်းလုပ်သောယောက်ျား(မအူပါရာနိ ၄, ၂၁၉)၊ ဝနကမ္မိကော စ+သော+ပုရိသော စာတိ ဝကမ္မိကပုရိသော၊ဝနကမ္မိက ပုရိသဿ+ဝေသော ဝနကမ္မိကပုရိသဝေသော။
**ဘိသမုလာလံ**၊ ကြာဥ, ကြာရင်းကို။
ခါဒိတွာ၊ ၍။
ပုပ္ဖာနိ၊ တို့ကို။
ပိလန္ဓိတွာ၊ ပန် ဆင်၍။
န ဂစ္ဆသိ၊ မသွားသနည်း?"
ဣတိ၊ မေးပြီ။
ဗောဓိသတ္တော၊ သည်။
တံ၊ ထိုသူကို။
ဒိသွာဝ၊ ၍သာလျှင်။
“ဧသ၊ ဤသူသည်။
သော ယက္ခော၊ ထိုဘီလူး တည်း။”
ဣတိ၊ သို့။
ဉတွာ၊ ၍။
“တယာ၊ သည်။
မေ၊ ၏။
ဘာတရော၊ ညီတို့ကို။
ဂဟိတာ၊ ဖမ်းယူထားအပ်ကုန်သလော?”
ဣတိ၊ သို့။
အာဟ၊ ပြီ။
အာမ၊ အိမ်း!
မယာ၊ သည်။
ဂဟိတာ၊ ကုန်ပြီ။
ဣတိ၊ ပြီ။
ကိံ ကာရဏာ၊ အဘယ်အကြောင်း ကြောင့်။
(ဂဟိတာ၊ ကုန်သနည်း?)။
ဣတိ၊ ပြီ။
အဟံ၊ သည်။
ဣမံ သရံ၊ သို့။
ဩတိဏ္ဏောတိဏ္ဏေ၊ သက်ဆင်းကုန် သက်ဆင်းကုန်သော သူတို့ကို။
လဘာမိ၊ ၏။
ဣတိ၊ ပြီ။
သဗ္ဗေဝ၊ အလုံးစုံသောသူတို့ကိုပင်။
လဘသိ ကိံ ပန၊ ရသလော?
ဣတိ၊ ပြီ။
ဒေဝဓမ္မဇာနနကေ၊ ဒေဝဓမ္မတို့ကို သိသူတို့ကို။
ဌပေတွာ၊ ချန်ထား၍။
အဝသေသေ၊ ကြွင်းသော သူတို့ကို။
လဘာမိ၊ ၏။
ဣတိ၊ ပြီ။
တေ၊ အား။
ဒေဝဓမ္မေဟိ၊ တို့ဖြင့်။
အတ္ထော၊ အလိုသည်။
အတ္ထိ ပန၊ ရှိသလော?
ဣတိ၊ ပြီ။
အာမ၊ အိမ်း။ဘိသမုဠာ(လာ)လံ ။ ။ဒွိပဒစတုပ္ပဒါနံ ဆာတကံ ဘိသတိ ဟိံသတိ ဝိနာသေတီတိ ဘိသံ[ဘိသ+အ-အပ ဋ္ဌ-၂, ၉၂(တစ်နည်း) ဝိသ-ပေရဏေ+အ၊ ပ,ကို ဘပြု(တစ်နည်း) ဘာသ-ဒိတ္တိယံ+အ၊ အာကို ဣပြု၊ ပု-န-ဓာန်ဋီ-၆၈၇၊] မူလေ အလတိ ပဝတ္တတီတိ မုဠာလော၊ [မူလ+အလ+အ-ပါစိယော-၈၀၊] (တစ်နည်း) မူလေ+ဇာယ တီတိ မုဠာလံ၊ [မူလနောင် အညအနက်၌ အလပစ္စည်းမူ၌ ရဿပြု, လ,ကို ဠပြု၊ ဓာန်ဋီ-၆၈၇၊] (တစ်နည်း) ဥဒကတော ဥဒ္ဓတမတ္တေ မီလတိ နိမီလတီတိ (မှိတ်တတ် ညှိုးတတ်သောကြောင့်) မုဠာလံ၊ [မီလ+ကာလ၊ ဤကို ဥပြု, လ,ကို ဠပြု၊-မောဂ်-၇, ၁၈၆ပါစိယော-၈၀။]
ဤအဆိုများ၌ “မုဠာလံ”ဟုချည်း ရှိ၏၊ “လဠာနမဝိသေသော(ရူ-၂၁)”စကား အရ လနှင့် ဠတို့ မထူးသောကြောင့် “မုလာလံ”လည်း သင့်သည်ဟု ယူပါ၊ ထိုနောင် “ဘိသဉ္စ+မုဠာ(လာ)လဉ္စ ဘိသမုဠာ(လာ)လံ”ဟု တွဲပါ (အပ. ဋ္ဌ-၂, ၉၂၊သံ. ဋ္ဌ-၂ ,၂၁၂)၊ ဆက်ဥုးအံ့-“ဘိသံ မုဠာလော နိတ္ထီ စ(ဓာန်-၆၈၇)"ဂါထာအလို ဘိသနှင့် မုဠာလ၂ပုဒ်လုံး ကြာစွယ်ကို ဟောသော်လည်း ဤ၌ “ဘိသမုဠာလံ”ဟု တွဲဖက်၍ ရှိနေရကား “မုဠာလ န္တိ သေတပဒုမာနံ မူလံ၊ဘိသ န္တိ တေသံယေဝ ကန္ဒံ (သံဋီ-၁, ၂၉၃)”ဟူသော အဖွင့်ကို ကြည့်၍ ဘိသအရ ကြာဥ(ကြာစွယ်) မုလာ(ဠာ)လအရ ကြာရင်းကို ယူရသည်။ (ဓာန်နိသစ်-၆၈၇) (မေ၊ အား။ ဒေဝဓမ္မေဟိ၊ တို့ဖြင့်။ အတ္ထော၊ သည်။) အတ္ထိ၊ ၏။ ဣတိ၊ ပြီ။
ဤအဆိုများ၌ “မုဠာလံ”ဟုချည်း ရှိ၏၊ “လဠာနမဝိသေသော(ရူ-၂၁)”စကား အရ လနှင့် ဠတို့ မထူးသောကြောင့် “မုလာလံ”လည်း သင့်သည်ဟု ယူပါ၊ ထိုနောင် “ဘိသဉ္စ+မုဠာ(လာ)လဉ္စ ဘိသမုဠာ(လာ)လံ”ဟု တွဲပါ (အပ. ဋ္ဌ-၂, ၉၂၊သံ. ဋ္ဌ-၂ ,၂၁၂)၊ ဆက်ဥုးအံ့-“ဘိသံ မုဠာလော နိတ္ထီ စ(ဓာန်-၆၈၇)"ဂါထာအလို ဘိသနှင့် မုဠာလ၂ပုဒ်လုံး ကြာစွယ်ကို ဟောသော်လည်း ဤ၌ “ဘိသမုဠာလံ”ဟု တွဲဖက်၍ ရှိနေရကား “မုဠာလ န္တိ သေတပဒုမာနံ မူလံ၊ဘိသ န္တိ တေသံယေဝ ကန္ဒံ (သံဋီ-၁, ၂၉၃)”ဟူသော အဖွင့်ကို ကြည့်၍ ဘိသအရ ကြာဥ(ကြာစွယ်) မုလာ(ဠာ)လအရ ကြာရင်းကို ယူရသည်။ (ဓာန်နိသစ်-၆၈၇) (မေ၊ အား။ ဒေဝဓမ္မေဟိ၊ တို့ဖြင့်။ အတ္ထော၊ သည်။) အတ္ထိ၊ ၏။ ဣတိ၊ ပြီ။
အဟံ၊ သည်။
ကထေဿာမိ၊ မည်။
ဣတိ၊ ပြီ။
တေန ဟိ၊ လျှင်။
ကထေဟိ၊ လော။
ဣတိ၊ ပြီ။
ကိလိဋ္ဌေန၊ ညစ်ပေနေသော။
ဂတ္တေန၊ ကိုယ်ဖြင့်။
ကထေတုံ၊ ငှာ။
န သက္ကာ၊ ကောင်း။
ဣတိ၊ ပြီ။
ယက္ခော၊ သည်။
ဗောဓိသတ္တံ၊ ကို။
နှာပေတွာ၊ ရေ ချိုးစေ၍။
ပါနီယံ၊ ကို။
ပါယေတွာ၊ သောက်စေ၍။
အလင်္ကရိတွာ၊ တန်ဆာဆင် ၍။
အလင်္ကတမဏ္ဍပမဇ္ဈေ၊ တန်ဆာဆင်အပ်သော မဏ္ဍပ်၏ အလယ်၌။
ပလ္လင်္ကံ၊ သို့။
အာရောပေတွာ၊ ၍။
သယံ၊ ကိုယ်တိုင်။
အဿ၊ ထိုဘုရားအလောင်း တော်၏။
ပါဒမူလေ၊ ၌။
နိသီဒိ၊ ပြီ။
အထ၊ ၌။
နံ၊ ထိုဘီလူးကို။
ဗောဓိသတ္တော၊ သည်။
“သက္ကစ္စံ၊ ကောင်းစွာပြု၍။
ဝါ၊ လေးလေးစားစား။
[ဓမ္မဘာ-၂,၂၅၃]
သု ဏာဟိ၊ လော။”
ဣတိ၊ သို့။
ဝတွာ၊ ၍။
ဣမံ ဂါထံ၊ ကို။
အာဟ၊ ပြီ။
(ကိံ)။
“ဟိရိ ဩတ္တပ္ပသမ္ပန္နာ၊ ပေ၊ ဝုစ္စရေ”တိ၊ ဟူ၍။
(အာဟ)။
လောကေ၊ သတ္တလောက၌။
ဟိရိဩတ္တပ္ပသမ္ပန္နော၊ ဟိရီဩတ္တပ္ပနှင့် ပြည့်စုံ ကုန်သော(အရှက်အကြောက်နှင့် ပြည့်စုံကုန်သော)။
သုက္ကဓမ္မသမာဟိတာ၊ ဖြူစင်သော ဟိရီဩတ္တပ္ပစသော လောကီလောကုတ္တရာကုသိုလ်တရားတို့ဖြင့် ကောင်းစွာထားအပ်သော စိတ်ရှိကုန်သော။
ဝါ၊ ဖြူစင်သော ဟိရီဩတ္တပ္ပစသောလောကီလောကုတ္တရာကုသိုလ်တရားတို့နှင့် ပြည့်စုံကုန်သော။သုက္ကဓမ္မသမာဟိတာ ။ ။ဟိရီဩတ္တပ္ပတရား၂ပါးကို အစပြု၍ ပြုထိုက်သော ကုသိုလ်တရားတို့သည် မုချအားဖြင့် သုက္ကဓမ္မမည်၏၊ ဟိရီဩတ္တပ္ပကို အခြေမခံသော အခြားသော စတုဘူမကလောကီ,လောကုတ္တရာကုသိုလ်တရားများလည်း အလုံးစုံကို သိမ်းယူသော သဗ္ဗသင်္ဂါဟကနည်း(ဧကဒေသူပစာရ, ပဓာနနည်း, ဥပလက္ခဏနည်း, နိဒဿနနည်း)ဖြင့် သုက္ကဓမ္မမည်၏၊ “သောစန္တိ ဧတေဟိ တဒတ္ထိကာတိ သုက္ကာ၊ [သုစ+အ၊-ဓာန်ဋီ-၉၅၊] သုက္ကာ+ဓမ္မာ သုက္ကဓမ္မာ၊ အာဓီယန္တိတိ အာဟိတာ၊ [အာ+ဓာ+ တ၊ ဣလာ, ကွစိ ဓာတုဖြင့် ဓိကို ဟိပြု၊-ရူ-၃၈၇၊] သမ္မာ+အာဟိတာ သမာဟိတာ ကောင်းစွာ ထားအပ်ကုန်သော၊ (တစ်နည်း) သမာဓိယတေတိ သမာဟိတံ၊ သမာဟိ တံ+ယေသံ အတ္တီတိ သမာဟိတာ ကောင်းစွာ ထားအပ်သော စိတ်ရှိသူတို့(ပဋိသံ.ဋ္ဌ- ၂၊ ၂)၊ သုက္ကဓမ္မေဟိ+သမာဟိတာ သုက္ကဓမ္မသမာဟိတာ-ဖြူစင်သော ကုသိုလ်တရားတို့ဖြင့် ကောင်းစွာ ထားအပ်သူတို့၊ ဝါ ကောင်းစွာထားအပ်သော စိတ်ရှိသူတို့၊ (သဒ္ဒတ္ထ)၊ ဝါ-ဖြူစင်သော ကုသိုလ်တရားတို့နှင့် ပြည့်စုံသူတို့၊ (ဂေါဟာရတ္ထ)"ဟု ပြုပါ။(ဇာဋီသစ် ၁, ၁၇၅)
တစ်နည်း ။ ။ သုခံ+ကရောတီတိ သုက္ကံ-ချမ်းသာကို ပြုတတ်သော ဟိရီဩတ္တပ္ပ၊ [သုခ+ကရ၊ ကွိ၊ ခကို ကပြု၊-ဓာန်ဋီ-၈၅] သုက္ကေန+ဥပ္ပန္နာ+ဓမ္မာ သုက္ကဓမ္မာ- ဟိရီ ဩတ္တပ္ပကြောင့် ဖြစ်သော ကုသိုလ်တရားတို့၊ သုက္ကဓမ္မေဟိ၊သမာဟိတာ သုက္ကဓမ္မ- သမာဟိတာ-ဟိရီ ဩတ္တပ္ပကြောင့် ဖြစ်သော ကုသိုလ်တရားတို့ဖြင့် ကောင်းစွာထားအပ် သူတို့၊ (ကောင်းစွာထားအပ်သော စိတ်ရှိသူတို့)။
တစ်နည်း ။ ။ သုခံ+ကရောတီတိ သုက္ကံ-ချမ်းသာကို ပြုတတ်သော ဟိရီဩတ္တပ္ပ၊ [သုခ+ကရ၊ ကွိ၊ ခကို ကပြု၊-ဓာန်ဋီ-၈၅] သုက္ကေန+ဥပ္ပန္နာ+ဓမ္မာ သုက္ကဓမ္မာ- ဟိရီ ဩတ္တပ္ပကြောင့် ဖြစ်သော ကုသိုလ်တရားတို့၊ သုက္ကဓမ္မေဟိ၊သမာဟိတာ သုက္ကဓမ္မ- သမာဟိတာ-ဟိရီ ဩတ္တပ္ပကြောင့် ဖြစ်သော ကုသိုလ်တရားတို့ဖြင့် ကောင်းစွာထားအပ် သူတို့၊ (ကောင်းစွာထားအပ်သော စိတ်ရှိသူတို့)။
သန္တော၊ ကာယကံစသည်တို့ ငြိမ်သက်အေးချမ်းကုန်သော။
သပ္ပုရိသာ၊ သူတော်ကောင်းတို့ကို။
သောဘနာ+ပုရိသာ သပ္ပုရိသာ။
**ဒေဝဓမ္မာ** တိ၊ ဒေဝဓမ္မတို့ဟူ၍။
(သမ္မုတိ, ဥပ ပတ္တိ, ဝိသုဒ္ဓိဟူသော နတ်တို့၏ ဖြစ်ကြောင်း ကုသိုလ်ရှိသူတို့ဟူ၍။
ဝါ၊ သမ္မုတ္တိ ဥပပတ္တိ, ဝိသုဒ္ဓိဟူသော နတ်တို့၏ ဖြစ်ကြောင်းကုသိုလ်တို့နှင့် ပြည့်စုံသူတို့ ဟူ၍။)
ဝုစ္စရေ၊ ဆိုအပ်ကုန်၏။ဒေဝဓမ္မာ ။ ။အတ္တနော ဖလံ ဒဟန္တိ ဝိဒဟန္တီတိ ဓမ္မာ၊ ဓမ္မသဒ္ဒါ ကာရဏအနက် ဟော၊ ဒေဝါနံ+ဓမ္မာ ဒေဝဓမ္မာ၊ ဤဝိဂြိုဟ်အရဟိရီ ဩတ္တပ္ပတရား၂ပါးကို ရ၏၊ ထို တရား၂ပါးနှင့် ပြည့်စုံသောပုဂ္ဂိုလ်တို့ကို ဌာနျူပစာရအားဖြင့် ယူပါ၊ (တစ်နည်း)ထို တရား၂ပါးနှင့် ပြည့်စုံသောပုဂ္ဂိုလ်တို့ကို ရအောင် “ဒေဝဓမ္မာ+ယေသံ အတ္ထီတိ ဒေဝ ဓမ္မာ၊ [ဒေဝဓမ္မ+ဏ]ဟု ဆက်ပါ၊(ဇာ.ဋ္ဌ-၁၊ ၁၄၉)၊ “ဒေဝံ (ဒေဝဘာဝံ)၊ အာဝဟာ +ဓမ္မာ ဒေဝဓမ္မာ၊(မဋီ-၂၊ ၂၃၂)၊ ဒေဝါနံ+ကာရဏဘူတာ+ဓမ္မာ ဒေဝဓမ္မာ၊(ဇာဋိ သစ်-၁၁၈၃)၊ ဒေဝေဟိ+စရိတပုဗ္ဗာ+ဓမ္မာ ဒေဝဓမ္မာ၊ ဒေဝေဟိ+ စရိယမာနာ+ ဓမ္မာ ဒေဝဓမ္မာ၊ ဒေဝေဟိ+စရိတဗ္ဗာ+ဓမ္မာ ဒေဝဓမ္မာ၊(ဓမ္မဋီ-၂၁၀)”ဟုလည်း ပြုနိုင် သေး၏၊ ထိုနောင် ရှေ့နည်းစာတိုင်းဌာနျူပစာရ,အဿတ္ထိဆက်ပါ။
ဒေဝအရ ။ ။“ဒေဝဓမ္မာ”၌ ဒေဝအရ သမ္မုတိနတ်, ဥပပတ္တိနတ်, ဝိသုဒ္ဓိနတ်တို့ကို ယူပါ ၊ ထိုတွင် သမ္မုတိနတ်ဟူသည် လူ့ပြည်ရှိ ပဒေသရာဇ်, ဧကရာဇ်, စကြာဝတေး စသော မင်းများနှင့် မင်းသားစသည်များတည်း၊ ဥပပတ္တိနတ်ဟူသည် နတ်ပြည်ဗြဟ္မာ့ပြည်ရှိ နတ်ဗြဟ္မာများတည်း၊ ဝိသုဒ္ဓိနတ်ဟူသည် ရဟန္တာ, ပစ္စေကဗုဒ္ဓါ, သဗ္ဗညု ဘုရားရှင်တို့တည်း။ (ဇာ. ဋ္ဌ-၁, ၁၄၉၊ ဓမ္မဋီ-၂၁၀)
ဒေဝအရ ။ ။“ဒေဝဓမ္မာ”၌ ဒေဝအရ သမ္မုတိနတ်, ဥပပတ္တိနတ်, ဝိသုဒ္ဓိနတ်တို့ကို ယူပါ ၊ ထိုတွင် သမ္မုတိနတ်ဟူသည် လူ့ပြည်ရှိ ပဒေသရာဇ်, ဧကရာဇ်, စကြာဝတေး စသော မင်းများနှင့် မင်းသားစသည်များတည်း၊ ဥပပတ္တိနတ်ဟူသည် နတ်ပြည်ဗြဟ္မာ့ပြည်ရှိ နတ်ဗြဟ္မာများတည်း၊ ဝိသုဒ္ဓိနတ်ဟူသည် ရဟန္တာ, ပစ္စေကဗုဒ္ဓါ, သဗ္ဗညု ဘုရားရှင်တို့တည်း။ (ဇာ. ဋ္ဌ-၁, ၁၄၉၊ ဓမ္မဋီ-၂၁၀)
ယက္ခော၊ သည်။
ဣမံ ဓမ္မဒေသနံ၊ ကို။
သုတွာ၊ ၍။
ပသန္နော၊ ကြည်ညိုသည်။
(ဟုတွာ)။
ဗောဓိသတ္တံ၊ ကို။
အာဟ။
(ကိံ)။
“ပဏ္ဍိတ၊ ပညာရှိ
အဟံ၊ သည်။
တေ၊ သင်၌။
[ပသီဒနတ္ထယောဂေ ဘုမ္မတ္ထေ ဆဋ္ဌီဝစနံ၊- ဇာဋီသစ်၊ ၁, ၁၈၃။]
ပသန္နော၊ ၏။
ဧကံ၊ သော။
ဘာတရံ၊ ညီကို။
ဒမ္မိ၊ ၏။
ကတရံ၊ အဘယ်ညီကို။
**အာနေမိ**၊ ဆောင်ပေးရမည်နည်း?”
ဣတိ၊ ပြီ။
“ကနိဋ္ဌံ၊ ညီအငယ်ဆုံး သူရိယကုမာရကို။
**အာနေဟိ**၊ လော။
ဣတိ၊ ပြီ။
ပဏ္ဍိတ!
တွံ၊ သည်။
ကေ၀လံ၊ သက်။
ဒေဝဓမ္မေ၊ တို့ကို။
ဇာနာသိယေဝ၊ သည်သာ။
ပန၊ သော်လည်း။
တေသု၊ ထိုမဒေဝဓမ္မ၌။
န ဝတ္ထသိ၊ မကျင့်။
ဣတိ၊ ပြီ။
ကိံ ကာရဏာ၊ ကြောင့်နည်း?
ဣတိ၊ မေးပြီ။
ယသ္မာ၊ ကြောင့်။
ဇေဋ္ဌံ၊ အကြီးဖြစ်သော ညီငယ်စန္ဒကုမာရကို။
ဌပေတွာ၊ ၍။
ကနိဋ္ဌိံ၊ အငယ်ဆုံးဖြစ်သော ညီငယ်သူရိယကုမာရကို။
အာဟရာပေန္တော၊ ဆောင်ယူ စေသော။
(တွံ၊ သည်။)
(တစ်နည်း)
အာဟရာပေန္တော၊ ဆောင်ယူစေလသော်။
ဝါ၊ သည်၏အဖြစ်ကြောင့်။
ဇေဋ္ဌာပစာယိကကမ္မံ၊ ကြီးသူတို့အား ရိုသေလေး စားလေ့ရှိသူ၏ အမှုကို။
န ကရောသိ၊ မပြု။
ဣတိ၊ ထိုကြောင့်တည်း။
(ဣတိ၊ ဤသို့ ပြောပြီ။)
[ဣတိတစ်လုံးအကျေကြံ။]
ယက္ခ၊ ဘီလူး!
အဟံ၊ သည်။
ဒေဝဓမ္မေ စ၊ တို့ကိုလည်း။
ဇာနာမိ၊ ၏။
တေသု စ၊ ထိုဒေဝဓမ္မတို့၌လည်း။
ဝတ္တာမိ၊ ကျင့်၏။
ဟိ၊ မှန်။
မယံ၊ တို့သည်။
ဧတံ၊ ဤသူရိယကုမာရကို။
နိဿာယ၊ ၍။
ဣမံ အရညံ၊ သို့။
ပဝိဋ္ဌာ၊ ကုန်ပြီ။
ဟိ၊ ချဲ့။
ဧတဿ၊ ဤသူရိယကုမာရ၏။
အတ္ထာယ၊ ငှာ။
အ မှာကံ၊ တို့၏။
ပိတရံ၊ ကို။
ဧတဿ၊ ဤသူရိယကုမာရ၏။
မာတာ၊ သည်။
ရဇ္ဇံ၊ ကို။
ယာစိ၊ ပြီ။
ပန၊ သို့သော်လည်း။
အမှာကံ၊ တို့၏။
ပိတာ၊ သည်။
တံ ၀ရံ၊ ကို။
အဒတွာ၊ ၍။
အမှာကံ၊ တို့ကို။
အနုရုက္ခဏတ္ထာယ၊ အစဉ်စောင့်ရှောက်ခြင်းငှာ
အာနေမိ ။ ။ဆောင်ဆဲကို ဆိုလိုသည်မဟုတ်၊ မကြာမီ ဆောင်ပေးမည်ကို ဆိုလိုရ ကား အာနေမိသည် ဝတ္တမာန်၄မျိုးတွင် သမီပဝတ္တမာန်တည်း၊ အတိတ်သမီပဝတ္တ မာန်, အနာဂတ်သမီပဝတ္တမာန် ၂မျိုးတွင် အနာဂတ်သမီပဝတ္တမာန်တည်း၊ ဝတ္တမာနာ ပစ္စုပ္ပန္နေသုတ်ဖြင့်ပင် မိဝိဘတ်သက်၊(ရူ-၂၅၉၊ ကစ္စည်းဘာ-၂၈၆)၊ (တစ်နည်း) “ဝတ္တမာနာ”ဟူသော ယောဂဝိဘာဂဖြင့် အနာဂတ်အနက်၌ ဝတ္တမာန်မိဝိဘတ်သက် (ဂဏ္ဏနာ-၂၈၅၊ ဝိဗော-၂၀၉)၊ [ကတရံ အာနေပိ တိ ကတရံ ဘာတရံ အာနေဿာမိ၊ အနာဂတတ္ထေ ဟိ ဝတ္တမာနဝစနံ၊ သမီပတ္ထေ ဝါ၊ ဇာဋီသစ်-၁, ၁၈၃)]
အရညေ၊ ၌။
ဝါသံ၊ နေခြင်းကို။
အနုဇာနိ၊ ပြီ။
သော ကုမာရော၊ သည်။
အနိ ဝတ္တိတွာ၊ ၍။
အမှေဟိ၊ တို့နှင့်။
သဒ္ဓိံ။
အာဂတော၊ ပြီ။
“တံ၊ ထိုသူရိယကုမာရကို။
အရညေ၊ ၌။
ဧကော၊ သော။
ယက္ခော၊ သည်။
ခါဒိ၊ ပြီ။
"ဣတိ၊ သို့။
ဝုတ္တေပိ၊ သော်လည်း။
ကောစိ၊ သည်။
န သဒ္ဒဟိဿတိ၊ ယုံလိမ့်မည်မဟုတ်။
တေန၊ ကြောင့်။
အဟံ၊ သည်။
ဂရဟဘယဘီတော၊ ကဲ့ရဲ့ခြင်းဘေးမှ ကြောက်သည်။
(ဟုတွာ)။
တမေဝ၊ ထိုသူရိယကုမာရကိုသာ။
အာဟရာပေမိ၊ ဆောင်စေပါ၏။
ဣတိ၊ ပြီ။
ယက္ခော၊ သည်။
ဗောဓိသတ္တဿ၊ ၌။
ပသီဒိတွာ၊ ၍။
“ပဏ္ဍိတ!
သာဓု၊ ကောင်း၏။
တွမေဝ၊ သည်သာ။
ဒေဝဓမ္မ (စ)၊ တို့ကိုလည်း။
ဇာနာသိ၊ ၏။
ဒေဝ ဓမ္မေသု စ၊ တို့၌လည်း။
ဝတ္တသိ၊ ၏။”
ဣတိ၊ ပြော၍။
ဒွေ၊ ကုန်သော။
ဘာတရော၊ ညီတော်တို့ကို။
အာနေတွာ၊ ဆောင်ယူ၍။
အဒါသိ၊ ပြီ။
အထ၊ ၌။
ဗောဓိသတ္တော၊ သည်။
နံ၊ ထိုဘီလူးကို။
ယက္ခဘာဝေ၊ ဘီလူးအဖြစ်၌။
အာဒီနဝံ၊ ကို။
ကထေတွာ၊ ၍။
ပဉ္စသု၊ ကုန်သော။
သီလေသု၊ တို့၌။
ပတိဋ္ဌာပေသိ၊ စေပြီ။
သော၊ ထိုဘုရား အလောင်းသည်။
တေန၊ ထိုဘီလူးသည်။
သုသံဝိဟိတာရက္ခော၊ ကောင်းစွာ စီ ရင်အပ်သော အစောင့်အရှောက်ရှိသည်။
(ဟုတွာ)။
တသ္မိံ အရညေ၊ ၌။
ဝသိ တွာ၊ ၍။
ပိတရိ၊ သည်။
ကာလကတေ၊ သော်။
ယက္ခံ၊ ကို။
အာဒါယ၊ ၍။
ဗာရာ ဏသိံ၊ ကို။
ဂန္တွာ၊ ၍။
ရဇ္ဇံ၊ ကို။
ဂဟေတွာ၊ ၍။
စန္ဒကုမာရဿ၊ အား။
ဥပရဇ္ဇံ၊ အိမ်ရှေ့မင်း၏အဖြစ်ကို။
သူရိယကုမာရဿ၊ အား။
သေနာပတိဋ္ဌာနံ၊ စစ်သူကြီး ရာထူးကို။
ဒတွာ၊ ၍။
ယက္ခဿ၊ ဖို့။
ဝါ၊ အတွက်။
(တစ်နည်း)
ယက္ခဿ၊ ၏။
(အတ္ထာယ၊ ငှာ။)
ရမဏီယေ၊ သော။
ဌာနေ၊ ၌။
အာယတနံ၊ နေရာဌာနကို(နတ် ကွန်းကို။)
ကာရာပေတွာ၊ ဆောက်လုပ်စေ၍။
ယထာ၊ အကြင်အခြင်းအရာ အားဖြင့် ပြုလသော်။
သော၊ ထိုဘီလူးသည်။
လာဘဂ္ဂပ္ပတ္တော၊ လာဘ်၏ ကောင်း မြတ်သည်၏အဖြစ်သို့ ရောက်သည်။
ဝါ၊ ကောင်းမြတ်သော လာဘ်သို့ ရောက် သည်(ကောင်းမွန်သော လာဘ်ကို ရသည်။)
[ဓမ္မဘာ-၁, ၁၄၉၊ ဓမ္မဘာ-၃ ၄၉၇ရှု၊]
ဟောတိ၊ ၏။
တထာ၊ ထိုအခြင်းအရာအားဖြင့်။
အကာသိ၊ ပြီ။
သတ္ထာ၊ သည်။
ဣမံ ဓမ္မဒေသနံ၊ ကို။
အာဟရိတွာ၊ ၍။
ဇာတကံ၊ ကို။
သမောဓာနေသိ၊ ပြီ။
[ဓမ္မဘာ-၃, ၄၄ရှု]
“ဗဟုဘဏ္ဍိကဘိက္ခု၊ များသောဘဏ္ဍာရှိသော ရဟန်းသည်။
**တဒါ**၊ ၌။
ဝါ၊ က။
**ရက္ခသော**၊ ရေစောင့်ဘီလူးသည်။
ဟောသိ၊ ဖြစ်ခဲ့ပြီ။
အာနန္ဒော၊ သည်။
သူရိယကုမာရော၊ သည်။
(အဟောသိ)။
သာရိပုတ္တော၊ သည်။
စန္ဒကုမာရော၊ သည်။
(အဟောသိ)။
ပန၊ ထိုမှတစ်ပါး။
**အဟမေဝ**၊ သည်ပင်။
မဟိံသကုမာရော၊ သည်။
(အဟောသိံ၊ ပြီ။)”
ဣတိ၊ ပြီ။
ဧဝံ၊ လျှင်။
သတ္ထာ၊ သည်။
ဇာတကံ၊ ကို။
ကထေတွာ၊ ၍။
“ဘိက္ခု!
ဧဝံ၊ လျှင်။
တွံ၊ သည်။
ပုဗ္ဗေ၊ ၌။
ဒေဝဓမ္မေ၊ တို့ကို။
ဂဝေသမာနော၊ ရှာလျက်။
ဟိရိသြတ္တပ္ပ သမ္ပန္နော၊ ဟိရိဩတ္တပ္ပနှင့် ပြည့်စုံသည်။(အရှက်အကြောက်နှင့် ပြည့်စုံသည်)။ (ဟုတွာ)။
ဝိစရိတွာ၊ ၍။
ဣဒါနိ၊ ၌။
စတုပရိသမဇ္ဈေ၊ ၌။
ဣမိနာ နီဟာရေန၊ ဤနည်းဖြင့်။
ဌတွာ၊ ၍။
မမ၊ ၏။
ပုရတော၊ ၌။
“အပ္ပိစ္ဆော၊ အလိုတဏှာမရှိသည်။
(အလိုနည်းသည်)။
အမှိ၊ ၏။
ဣတိ၊ သို့။
ဝဒန္တော၊ လျက်။
အယုတ္တံ၊ မသင့်လျော် သော အမှုကို။
အကာသိ၊ ပြီ။
ဟိ၊ မှန်။
သာဋကပဋိက္ခေပါဒိမတ္တေန၊ အဝတ် သင်္ကန်းကို ပယ်ခြင်းအစရှိသည်မျှဖြင့်။
သမဏော နာမ၊ မည်သည်။
န ဟောတိ၊ မဖြစ်နိုင်။”
ဣတိ၊ သို့။
ဝတွာ အနုသန္ဓိံ ဃဋေတွာ ဓမ္မံ ဒေသေန္တော ဣမံ ဂါထံ အာဟ။
(ကိံ)။
“န နဂ္ဂစရိယာ၊ ပေ၊ အဝိတိဏ္ဏကင်္ခန္တိ၊ ၍။ (အာဟ)။
အဝိတိဏ္ဏကင်္ခံ၊ မလွန်မြောက်အပ်သေးသော ယုံမှားခြင်းရှိသော။
ဝါ၊ ယုံမှား ခြင်းကို မလွန်မြောက်သေးသော။
မစ္စံ၊ သတ္တဝါကို။
နဂ္ဂစရိယာ၊ အဝတ်မဆီး,အချည်းနှီးသောအကျင့်တို့သည်။
တဒါ ရက္ခသော. . . အဟမေဝ ။ ။“သူရိယကုမာရော, စန္ဒကုမာရော, မဟိံသ ကုမာရောတို့ကို ပကတိကတ္တား, “အာနန္ဒော, သာရိပုတ္တော, အဟံ”တို့ကို ဝိကတိ ကတ္တားဟု ယူ၍ “သူရိယကုမာရော-သည်၊ အာနန္ဒော-သည်၊ (အဟောသိ-ပြီ၊)”စ သည်ဖြင့်လည်း ပေးကြ၏။ သို့သော် “ဆတ္တိံသက္ခတ္တုံ ခေါ ပနာဟံ ဘိက္ခဝေ သက္ကော အဟောသိံ ဒေဝါနမိန္ဒော(အံ-၂, ၄၆၅)၊ အဟံ တေန သမယေန ဝေလာမော ဗြာ ဟ္မဏော အဟောသိံ(အံ-၃, ၁၉၆)စသည်၌ အဟံနှင့်လျော်အောင် “အဟောသိံ” ဟု ရှိပုံကို ထောက်လျှင် ပစ္စုပ္ပန်ဘဝဖြစ်သော “အာနန္ဒော, သာရိပုတ္တော, အဟံ”တို့ကို ပကတိကတ္တား, အတိတ်ဘဝဖြစ်သော“သူရိယကုမာရော, စန္ဒကုမာရော, မဟိံသ ကုမာရော”တို့ကို ဝိကတိကတ္တားဟု ယူ၍ ပေးမှ သင့်မည်။
န သောဓေန္တိ၊ မစင်ကြယ်စေနိုင်ကုန်။
ဇဋာ၊ ဆံကျစ်တို့သည်။
[ဇဋန္တိ ပရမ္ပရံ အညမညံ သံသဂ္ဂါ ဘဝန္တီတိ ဇဋာ-၊ကပ္ပဒ္ဒုမ၊]
န သောဓေန္တိ၊ ကုန်။
**ပင်္ကာ**၊ သွား၏ အညစ်အကြေးတို့သည်။(သွားချေးတို့သည်)။
န သောဓေန္တိ၊ ကုန်။
အနာသကာ၊ ကောင်းစွာ လိုအပ်သလောက် အစာမစား ခြင်းတို့သည်။
ဝါ၊ အစာကိုဖြတ်အငတ်ခံခြင်းတို့သည်။
န သောဓေန္တိ၊ ကုန်။
ထဏ္ဍိလသာယိကာ ဝါ၊ (သမန်းမြက်ခင်းစိမ်းထားအပ်သော) ယဇ်မြေ၌ အိပ် ခြင်းတို့ သည်လည်း။
န သောဓေန္တိ၊ ကုန်။
ရဇောဇလ္လံ ဝါ၊ မြူမှုန်တည်းဟူသော အညစ်အကြေးသည်လည်း။
(န သောဓေတိ၊ နိုင်။)
ဥက္ကုဋိကပ္ပဓာနံ ဝါ၊ ဆောင့် ကြောင့်ထိုင်ခြင်းရှိသူ၏အဖြစ်ဖြင့် အားထုတ်အပ်သော ဝီရိယသည်လည်း။
(န သောဓေတိ၊ နိုင်။)
တတ္ထ၊ ၌။
နာနာသကာတိ၊ ကား။
**အနသကာ (အနာသကာ)**၊ ကောင်းစွာ လိုအပ်သလောက် အစာမစားခြင်းတို့သည်။
ဝါ၊ အစာကိုဖြတ် အငတ်ခံခြင်း တို့သည်။
န (သောဓေန္တိ)၊ မစင်ကြယ်စေနိုင်ကုန်။
ဘတ္တပဋိက္ခေပကာ၊ ထမင်း (အစာ)ကို ပယ်ခြင်းတို့သည်။
ဝါ၊ အစာငတ်ခံခြင်းတို့သည်။
ဣတိ အတ္တော။ပင်္ကာ ။ ။ပစီယန္တိ ဝိတ္ထာရီယန္တိတိ ပင်္ကာ၊ [ပစိ+ဏ၊-ဇာဋီသစ်၊] ကမ္ပန္တိ စလန္တီတိ ပင်္ကာ၊ [ကမ္မ+က၊ ကမ္ပကို ပံပြု၊-မောဂ်-၇, ၁၅၊] ဤ၌ သွား၏အညစ်အကြေးကို ရသဖြင့် “ပင်္ကာ ဝိယာတိ ပင်္ကာ၊ ဒန္တဿ+ပင်္ကာ ပင်္ကာ”ဟု ပြု၊ “ဒန္တပင်္ကာ”ဟု ဆို လိုလျက် ဒန္တကိုချေ။ (သံ. ဋ္ဌ-၃, ၄၃၊ သံဋီ-၂၃၁၃)
အနုသကာ, အနာသကာ ။ ။အာ သမ္မာ ယထိစ္ဆံ အာသာ အသနာနိ အာသကာ၊ [အာ+အသ+ဏ၊ကလာ၊ (တစ်နည်း) သမာသန္တ ကပစ္စည်း၊] န+အာသကာ အနာ သကာ၊ [န+အာသက-ထောမ၊ ဝါစပ္ပတိ၊] ဤအဆိုများအရ “န+အာသက”ကို စပ် ထားသောကြောင့် “အနာသကာ”ဟုသာ ရှိသင့်သည်၊ “အနသကာ”ဟု မရှိသင့်၊ သံ- ၂,၃၃၅၊ ဇာ-၁, ၃၆၄၊ ဇာ-၂, ၅၀တို့၌လည်း “အနာသကာ”ဟုပင် ရှိသည်။
ဆက်ဥုးအံ့-အာသကာသည် ဘာဝသာဓနတည်း၊ ဘာဝဟူသည် ကြိယာတည်း၊ ကြိယာသည် ဒြပ်နှင့်မစပ်ဘဲ သူ့ချည်းသက်သက်ဆိုလျှင် ကြိယာတစ်မျိုးတည်းဖြစ်၍ ဧကဝုစ်သာတည်း၊ သို့သော်လည်း စပ်ဆိုက်လာသော ဒြပ်တို့၏ နည်းခြင်းများခြင်း ကြောင့် ဧကဝုစ်, ဗဟုဝုစ် ကွဲပြားရသည်။ (ဘေဒ၊ ဘေဒဘာ-၃၄ဝ)
အနုသကာ, အနာသကာ ။ ။အာ သမ္မာ ယထိစ္ဆံ အာသာ အသနာနိ အာသကာ၊ [အာ+အသ+ဏ၊ကလာ၊ (တစ်နည်း) သမာသန္တ ကပစ္စည်း၊] န+အာသကာ အနာ သကာ၊ [န+အာသက-ထောမ၊ ဝါစပ္ပတိ၊] ဤအဆိုများအရ “န+အာသက”ကို စပ် ထားသောကြောင့် “အနာသကာ”ဟုသာ ရှိသင့်သည်၊ “အနသကာ”ဟု မရှိသင့်၊ သံ- ၂,၃၃၅၊ ဇာ-၁, ၃၆၄၊ ဇာ-၂, ၅၀တို့၌လည်း “အနာသကာ”ဟုပင် ရှိသည်။
ဆက်ဥုးအံ့-အာသကာသည် ဘာဝသာဓနတည်း၊ ဘာဝဟူသည် ကြိယာတည်း၊ ကြိယာသည် ဒြပ်နှင့်မစပ်ဘဲ သူ့ချည်းသက်သက်ဆိုလျှင် ကြိယာတစ်မျိုးတည်းဖြစ်၍ ဧကဝုစ်သာတည်း၊ သို့သော်လည်း စပ်ဆိုက်လာသော ဒြပ်တို့၏ နည်းခြင်းများခြင်း ကြောင့် ဧကဝုစ်, ဗဟုဝုစ် ကွဲပြားရသည်။ (ဘေဒ၊ ဘေဒဘာ-၃၄ဝ)
**တဏ္ဍိလသာယိကာ** တိ၊ ကား။
ဘူမိသယနာ၊ မြေပေါ်၌ အိပ်ခြင်းတို့သည်။
**ရဇောဇလ္လ** န္တိ၊ ကား။
ကဒ္ဒမလေပနာကာရေန၊ ရွှံ့ညွန်ဖြင့် လိမ်းကျံသောအခြင်အရာအားဖြင်ံ။
ဝါ၊ ရွှံ့ညွှန်ဖြင့် အလိမ်းပေနေသော အခြင်းအရာဖြင့်၊
သရီရေ၊ ၌။
သန္နိဟိတရဇော၊ ဝေးတည်နေသောမြူသည်။
**ဥက္ကုဋိကပ္ပဓာန** န္တိ၊ ကား။ထဏ္ဍိလသာယီကာ ။ ။ထဏ္ဍိလသဒ္ဒါ ဘူမိ၏ ပရိယာယ်ဖြစ်ကြောင်နှင့် "သယနံ သာယိကာ" ဟု ဘာဝသာဓနပြုရကြောင်းကို သိစေလို၍ “ဘူမိသယနာ" ဟုဖွင့်သည်၊ (ဝေဿန္တရဇာဋီ) ၊ထဏ္ဍိလ(ဘူမိ) အရ မြေဟူသည် စိမ်းစိုသောသမန်းမြက်ခင်းထား သော မြေတည်း၊ ထလတိ ဧတ္ထာတိ ထဏ္ဍိလံ၊ [ထလ+ဣလ၊ ထ,ထက် နိဂ္ဂဟိတ်လာ၊ လ,ဍ ပြု၊ပု-န၊-ကောတ္ထုဘ၊] (တစ်နည်း) ထဏ္ဍာနိ သုနိ ရတနာနိ+ ဧတ္ထ အတ္ထီတိ ထဏ္ဍိလံ၊ [ထဏ္ဍ+ ဣလ၊ -ဇာဋီ၊] သယနံ သာယိကာ၊ [သီ+ဏွု+အာ၊]ထဏ္ဍိ-လေ+သာယိကာ ထဏ္ဍိလသာယိကာ”ဟု ပြုပါ
ဆက်ဥုးအံ့-“တဏ္ဍိလသေယျံ(ဒီ-၁, ၁၅၈)”၌ ထဏ္ဍိလကို “ဥစ္စဘူမိ-မြင့်သော နေရာ,ကုန်းမြေ(တစ်နည်း) ပကတိဘူမိ-ညီညာပြေပြစ်၍ အခင်းမရှိသောမြေ” တို့ကို ဟောသော ရုဠှီသဒ္ဒါဟုလည်း ဖွင့်သည်၊ ဤ၌လည်း ထိုအနက်များကို ယူ၍ “ထဏ္ဍိလသာယိကာ-မြင့်သောနေရာ(ကုန်းမြေ)၌ အိပ်ခြင်းတို့သည်၊ ဝါ-ညီညာပြေ ပြစ်၍ အခင်းမရှိသော မြေ၌ အိပ်ခြင်းတို့သည်”ဟု ပေးနိုင်သည်။(ဒီ. ဋ္ဌ-၁, ၂၉၄၊ သီဋီသစ်-၂, ၂၅၇၊ အမရ-၁၇, ၄၄) [ထဏ္ဍိလသာယိကာ စာ တိ ဟရိတကုသ သန္တတေ ဘူမိဘာဂေ သယနံ၊-သံ. ဋ္ဌ-၃, ၄၃။]
ရဇောဇလ္လံ ။ ။ကဒ္ဒမ၊ ပေ၊ သန္နိဟိတရဇောဖြင့် ရဇောကို ဖွင့်သည်၊ ရဇောကိုသာ ဖွင့်၍ ဇလ္လကို မဖွင့်သဖြင့် ရဇောနှင့် ဇလ္လအရတူဟု ပြသည်၊ ထိုကြောင့် “ဇလဿ+ ဟိတံ ဇလ္လံ၊ ရဇော ဧဝ+ဇလ္လံ ရဇောဇလ္လံ၊ (သီဋီသစ်-၂, ၃၅၇)”ဟု ပြုပါ၊ “ရဇသော+ ဇလ္လံ ရဇောဇလ္လံ-မြူ၏+အညစ်အကြေး၊(မောဂ်ပံ-၃, ၅၉)”ဟု ပြုလျှင် ရဇောအရ မြူနှင့် ဇလ္လအရ အညစ်အကြေးသည် အတူတူပင်ဖြစ်ရကား အရမကွဲဘဲ ခွဲဆိုသော အဘေဒဘေဒူပစာရဟု မှတ်ပါ၊ ထို့ပြင် ရဇောအရ မြူနု, အာဂန္တုကမြူ, ဇလ္လအရ မြူကြမ်း, ချွေးစသော ကိုယ်အညစ်အကြေးဟုလည်း ဖွင့်သေး၏၊ “ရဇော စ+ဇလ္လံ စ ရဇောဇလ္လံ-မြူနု,မြူကြမ်း၊ ဝါ-အာဂန္တုကမြူ, ချွေးစသော ကိုယ်အညစ်အကြေး”ဟု ပြုပါ။ (ဝိ. ဋ္ဌ-၂, ၁၀၊ ထေရ. ဋ္ဌ-၂, ၁၄၊ ဒီဋီ-၂, ၂၉၊ မရီ-၃, ၁၇၄)
ဥက္ကုဋိကပ္ပဓာနံ ။ ။“ဥဒ္ဓံ+ဧကာ ကောဋိ ဣမိဿာ ဂမနာယာတိ ဥက္ကုဋိကာ၊[“ဥ+ကောဋိ+သမာသန္တ,က၊ ဩကို ဥပြု၊ ကဒွေဘော်လာ၊-ပါစိယော-၁၃၄၊] ဤ ဝိဂြိုဟ်အရ အထက်၌ အစွန်းတစ်ဖက်ရှိသောသွားခြင်း(ဖဝါးစွန်းနင်း၍ သွားခြင်း) ကို “ဥက္ကုဋိကာ”ဟု ခေါ်၏၊ တိတ္ထိတို့၏ အကျင့်ကိုပြသော ဤနေရာ၌ကား ဆောင့် ကြောင့်ထိုင်ခြင်းနှင့် ဆောင့်ကြောင့်အနေအထားဖြင့် ခုန်၍ ခုန်၍ သွားခြင်းကို “ဥက္ကုဋိကပ္ပဓာန”ဟု ဆိုသည်၊(သီဋီသစ်-၂, ၃၅၇)၊ မှန်၏-ဆောင့်ကြောင့်ထိုင်လျှင် ဒူးအစွန်းက အထက်၌ရှိရကား ဆောင့်ကြောင့်ထိုင်ခြင်းကိုလည်း “ဥဒ္ဓံ+ဧကာ ကောဋိ ဣမိဿာတိ ဥက္ကုဋိကာ”ဟု ဆိုနိုင်သည်၊ “ဥက္ခိပိတွာ ကုဋနံ ဂမနံ ဥက္ကုဋိကာ (ကင်္ခါမဟာဋီ-၄, ၃၃၆)၊ (တစ်နည်း) ဥဒ္ဓံ ကုဋတိ သင်္ကုစတိ ဧတာယာတိ ဥက္ကုဋိကာ၊ [ဥ+ကုဋ+ဏွု-ဝိဓာန်]”ဟုလည်း ပြု၏။
ထိုနောက် “ဥက္ကုဋိကဘာဝေန အာရဒ္ဓဝီရိယံ”အဖွင့်ကို ကြည့်၍ “ဥက္ကုဋိကာ +အဿ အတ္တီတိ ဥက္ကဋိကော၊ (တစ်နည်း) “ဇာနုဥုရုမူလာနံ ဥက္ကုဋေတိ ကောဋိလျံ ကရောတီတိ ဥက္ကုဋိကော၊ [ဥ+ကုဋ+ ကိက၊-သာဓာန်-၁, ၄၁၂၊] ပဒဟတိ အနေနာတိ ပဓာနံ၊ ပဓာနသဒ္ဓါ ဝီရိယအနက်ဟော၊ ဥက္ကဋိကေန (ဥက္ကဋိကဘာဝေန)+အာရဒ္ဓံ+ ပဓာနံ ဥက္ကုဋိကပ္ပဓာနံ-ဆောင့်ကြောင့်ထိုင်ခြင်းရှိသူ၏ အဖြစ်ဖြင့်+အားထုတ်အပ် သော ဝီရိယ”ဟု တွဲပါ၊ “ဥက္ကုဋိကဘာဝေန”ဟု ဖွင့်သဖြင့် ဥက္ကုဋိက၌ ဘာဝပ္ပဓာန, ဘာဝလောပကြံပါ။
တစ်နည်း ။ ။“ဥက္ကုဋိကံ ဝီရိယံ(မဟာနိ. ဋ္ဌ-၃၈၁)”အလိုမူ “ဥက္ကုဋိကေန (ဥက္ကုဋိ ကဘာဝေန)+အာရဒ္ဓံ ဥက္ကုဋိကံ၊ [ဥက္ကုဋိက+ဏ၊]”ဟု ပြုပြီး ၂ပုဒ်ကို ဝိဘတ်တူ ဖွင့် သဖြင့် “ဥက္ကုဋိကံ စ+တံ+ပဓာနံ စာတိ ဥက္ကုဋိကပ္ပဓာနံ”ဟု ကမ္မဓာရည်းတွဲပါ။ [သမာနဝိဘတ္တိက, ဖွင့်၍ပြ,ကမ္မဓာရယကြံစရာ။]
တစ်နည်း ။ ။ဇာဋီသစ်-၄၇၁အလို “ဥက္ကုဋိကံ+နိသီဒိတွာ ကတ္တဗ္ဗံ+ပဓာနံ ဥက္ကု ဋိ- ကပ္ပဓာနံ-ဆောင့်ကြောင့်ထိုင်၍ ပြုအပ်သော ဝီရိယ”ဟု ပြုပါ၊ ကာရဏူပစာရ အားဖြင့် ထိုဝီရီယဖြင့် ပြုကျင့်အပ်သော အကျင့်မှားကိုလည်း ဥက္ကုဋိကပ္ပဓာနဟု ဆိုရသည်၊ သို့မဟုတ် “ဥက္ကုဋိကပ္ပဓာနေန+စရိတဗ္ဗော ဥက္ကုဋိကပ္ပဓာနံ-ဆောင့် ကြောင့်ထိုင်၍ ပြုအပ်သော ဝီရိယဖြင့် ပြုကျင့်အပ်သော မိစ္ဆာစာရ(အကျင့်မှား)၊ [စရိတဗ္ဗပုဒ်ကျေသည်၊]”ဟုကြံ။ ဥက္ကုဋိကဘာဝေန၊ ဆောင့်ကြောင့်ထိုင်ခြင်းရှိသူ၏ အဖြစ်ဖြင့်။ အာရဒ္ဓ ဝီရိယံ၊ အားထုတ်အပ်သော ဝီရိယသည်။
ဆက်ဥုးအံ့-“တဏ္ဍိလသေယျံ(ဒီ-၁, ၁၅၈)”၌ ထဏ္ဍိလကို “ဥစ္စဘူမိ-မြင့်သော နေရာ,ကုန်းမြေ(တစ်နည်း) ပကတိဘူမိ-ညီညာပြေပြစ်၍ အခင်းမရှိသောမြေ” တို့ကို ဟောသော ရုဠှီသဒ္ဒါဟုလည်း ဖွင့်သည်၊ ဤ၌လည်း ထိုအနက်များကို ယူ၍ “ထဏ္ဍိလသာယိကာ-မြင့်သောနေရာ(ကုန်းမြေ)၌ အိပ်ခြင်းတို့သည်၊ ဝါ-ညီညာပြေ ပြစ်၍ အခင်းမရှိသော မြေ၌ အိပ်ခြင်းတို့သည်”ဟု ပေးနိုင်သည်။(ဒီ. ဋ္ဌ-၁, ၂၉၄၊ သီဋီသစ်-၂, ၂၅၇၊ အမရ-၁၇, ၄၄) [ထဏ္ဍိလသာယိကာ စာ တိ ဟရိတကုသ သန္တတေ ဘူမိဘာဂေ သယနံ၊-သံ. ဋ္ဌ-၃, ၄၃။]
ရဇောဇလ္လံ ။ ။ကဒ္ဒမ၊ ပေ၊ သန္နိဟိတရဇောဖြင့် ရဇောကို ဖွင့်သည်၊ ရဇောကိုသာ ဖွင့်၍ ဇလ္လကို မဖွင့်သဖြင့် ရဇောနှင့် ဇလ္လအရတူဟု ပြသည်၊ ထိုကြောင့် “ဇလဿ+ ဟိတံ ဇလ္လံ၊ ရဇော ဧဝ+ဇလ္လံ ရဇောဇလ္လံ၊ (သီဋီသစ်-၂, ၃၅၇)”ဟု ပြုပါ၊ “ရဇသော+ ဇလ္လံ ရဇောဇလ္လံ-မြူ၏+အညစ်အကြေး၊(မောဂ်ပံ-၃, ၅၉)”ဟု ပြုလျှင် ရဇောအရ မြူနှင့် ဇလ္လအရ အညစ်အကြေးသည် အတူတူပင်ဖြစ်ရကား အရမကွဲဘဲ ခွဲဆိုသော အဘေဒဘေဒူပစာရဟု မှတ်ပါ၊ ထို့ပြင် ရဇောအရ မြူနု, အာဂန္တုကမြူ, ဇလ္လအရ မြူကြမ်း, ချွေးစသော ကိုယ်အညစ်အကြေးဟုလည်း ဖွင့်သေး၏၊ “ရဇော စ+ဇလ္လံ စ ရဇောဇလ္လံ-မြူနု,မြူကြမ်း၊ ဝါ-အာဂန္တုကမြူ, ချွေးစသော ကိုယ်အညစ်အကြေး”ဟု ပြုပါ။ (ဝိ. ဋ္ဌ-၂, ၁၀၊ ထေရ. ဋ္ဌ-၂, ၁၄၊ ဒီဋီ-၂, ၂၉၊ မရီ-၃, ၁၇၄)
ဥက္ကုဋိကပ္ပဓာနံ ။ ။“ဥဒ္ဓံ+ဧကာ ကောဋိ ဣမိဿာ ဂမနာယာတိ ဥက္ကုဋိကာ၊[“ဥ+ကောဋိ+သမာသန္တ,က၊ ဩကို ဥပြု၊ ကဒွေဘော်လာ၊-ပါစိယော-၁၃၄၊] ဤ ဝိဂြိုဟ်အရ အထက်၌ အစွန်းတစ်ဖက်ရှိသောသွားခြင်း(ဖဝါးစွန်းနင်း၍ သွားခြင်း) ကို “ဥက္ကုဋိကာ”ဟု ခေါ်၏၊ တိတ္ထိတို့၏ အကျင့်ကိုပြသော ဤနေရာ၌ကား ဆောင့် ကြောင့်ထိုင်ခြင်းနှင့် ဆောင့်ကြောင့်အနေအထားဖြင့် ခုန်၍ ခုန်၍ သွားခြင်းကို “ဥက္ကုဋိကပ္ပဓာန”ဟု ဆိုသည်၊(သီဋီသစ်-၂, ၃၅၇)၊ မှန်၏-ဆောင့်ကြောင့်ထိုင်လျှင် ဒူးအစွန်းက အထက်၌ရှိရကား ဆောင့်ကြောင့်ထိုင်ခြင်းကိုလည်း “ဥဒ္ဓံ+ဧကာ ကောဋိ ဣမိဿာတိ ဥက္ကုဋိကာ”ဟု ဆိုနိုင်သည်၊ “ဥက္ခိပိတွာ ကုဋနံ ဂမနံ ဥက္ကုဋိကာ (ကင်္ခါမဟာဋီ-၄, ၃၃၆)၊ (တစ်နည်း) ဥဒ္ဓံ ကုဋတိ သင်္ကုစတိ ဧတာယာတိ ဥက္ကုဋိကာ၊ [ဥ+ကုဋ+ဏွု-ဝိဓာန်]”ဟုလည်း ပြု၏။
ထိုနောက် “ဥက္ကုဋိကဘာဝေန အာရဒ္ဓဝီရိယံ”အဖွင့်ကို ကြည့်၍ “ဥက္ကုဋိကာ +အဿ အတ္တီတိ ဥက္ကဋိကော၊ (တစ်နည်း) “ဇာနုဥုရုမူလာနံ ဥက္ကုဋေတိ ကောဋိလျံ ကရောတီတိ ဥက္ကုဋိကော၊ [ဥ+ကုဋ+ ကိက၊-သာဓာန်-၁, ၄၁၂၊] ပဒဟတိ အနေနာတိ ပဓာနံ၊ ပဓာနသဒ္ဓါ ဝီရိယအနက်ဟော၊ ဥက္ကဋိကေန (ဥက္ကဋိကဘာဝေန)+အာရဒ္ဓံ+ ပဓာနံ ဥက္ကုဋိကပ္ပဓာနံ-ဆောင့်ကြောင့်ထိုင်ခြင်းရှိသူ၏ အဖြစ်ဖြင့်+အားထုတ်အပ် သော ဝီရိယ”ဟု တွဲပါ၊ “ဥက္ကုဋိကဘာဝေန”ဟု ဖွင့်သဖြင့် ဥက္ကုဋိက၌ ဘာဝပ္ပဓာန, ဘာဝလောပကြံပါ။
တစ်နည်း ။ ။“ဥက္ကုဋိကံ ဝီရိယံ(မဟာနိ. ဋ္ဌ-၃၈၁)”အလိုမူ “ဥက္ကုဋိကေန (ဥက္ကုဋိ ကဘာဝေန)+အာရဒ္ဓံ ဥက္ကုဋိကံ၊ [ဥက္ကုဋိက+ဏ၊]”ဟု ပြုပြီး ၂ပုဒ်ကို ဝိဘတ်တူ ဖွင့် သဖြင့် “ဥက္ကုဋိကံ စ+တံ+ပဓာနံ စာတိ ဥက္ကုဋိကပ္ပဓာနံ”ဟု ကမ္မဓာရည်းတွဲပါ။ [သမာနဝိဘတ္တိက, ဖွင့်၍ပြ,ကမ္မဓာရယကြံစရာ။]
တစ်နည်း ။ ။ဇာဋီသစ်-၄၇၁အလို “ဥက္ကုဋိကံ+နိသီဒိတွာ ကတ္တဗ္ဗံ+ပဓာနံ ဥက္ကု ဋိ- ကပ္ပဓာနံ-ဆောင့်ကြောင့်ထိုင်၍ ပြုအပ်သော ဝီရိယ”ဟု ပြုပါ၊ ကာရဏူပစာရ အားဖြင့် ထိုဝီရီယဖြင့် ပြုကျင့်အပ်သော အကျင့်မှားကိုလည်း ဥက္ကုဋိကပ္ပဓာနဟု ဆိုရသည်၊ သို့မဟုတ် “ဥက္ကုဋိကပ္ပဓာနေန+စရိတဗ္ဗော ဥက္ကုဋိကပ္ပဓာနံ-ဆောင့် ကြောင့်ထိုင်၍ ပြုအပ်သော ဝီရိယဖြင့် ပြုကျင့်အပ်သော မိစ္ဆာစာရ(အကျင့်မှား)၊ [စရိတဗ္ဗပုဒ်ကျေသည်၊]”ဟုကြံ။ ဥက္ကုဋိကဘာဝေန၊ ဆောင့်ကြောင့်ထိုင်ခြင်းရှိသူ၏ အဖြစ်ဖြင့်။ အာရဒ္ဓ ဝီရိယံ၊ အားထုတ်အပ်သော ဝီရိယသည်။
ဣဒံ၊ သည်။
ဝါ၊ ကို။
ဝုတ္တံ၊ သည်။
ဝါ၊ သည်။
ဟောတိ၊ ၏။
ဟိ၊ ချဲ့ဥုးအံ့။
ယော မစ္စော၊ အကြင်သတ္တဝါသည်။
“ဧဝံ၊ ဤသို့လျှင်။
အဟံ၊ သည်။
လောကနိဿရဏသင်္ခါတံ၊ လောကမှ ထွက်မြောက် ရာဟု ဆိုအပ်သော။
သုဒ္ဓိံ၊ ကိလေသာမှ စင်ကြယ်ရာနိဗ္ဗာန်သို့။
ပါပုဏိဿာမိ၊ အံ့။”
ဣတိ၊ ဤသို့ ကြံ၍။
ဣမေသု နဂ္ဂစရိယာဒိသု၊ ဤအဝတ်မဆီး, အချည်း နှီးသော တိတ္ထိတို့၏ အကျင့်အစရှိသည်တို့တွင်။
ဝါ၊ အဝတ်မဝတ်သော အကျင့် အစရှိသည်တို့တွင်။
ယံ ကိဉ္စိ၊ တစ်စုံတစ်ခုသောအကျင့်ကို။
သမာဒါယ၊ ယူ၍။
ဝတ္တေယျ၊ ကျင့်ရာ၏။
သော၊ သည်။
ကေဝလံ၊ သက်သက်။
မိစ္ဆာဒဿနဉ္စေဝ၊ မှားယွင်းသောအယူကိုလည်း(အမြင်မှားကိုလည်း)။
ဝဍ္ဎေယျ၊ တိုးပွားစေရာ၏။
ကိလမထဿ စ၊ ပင်ပန်းခြင်း၏လည်း။
ဘာဂီ၊ အဖို့ရှိသည်။
အဿ၊ ၏။
ဟိ၊ မှန်၏။
ဧတာနိ၊ ဤအဝတ်မဆီး, အချည်းနှီးသော တိတ္ထိတို့၏ အကျင့်အစရှိ သည်တို့ကို။
သုသမာဒိန္နာနိ၊ ကောင်းစွာ ယူအပ်ကုန်သည်။
ဝါ၊ ဆောက်တည် အပ်ကုန်သည်။
(သမာနာ)ပိ၊ ကုန်သော်လည်း။
**အဋ္ဌဝတ္ထုကာယ**၊ (ဘုရား,တရား, သံဃာ၌ ယုံမှားခြင်းစသော) ရှစ်ပါးသော တည်ရာဝတ္ထုရှိသော။
ကင်္ခါယ၊ ယုံ မှားခြင်း၏။
ဝါ၊ ကို။
အဝိတိဏ္ဏဘာဝေန၊ မလွန်မြောက်သည်၏ အဖြစ်ကြောင့်။
အဝိတိဏ္ဏကင်္ခံ၊ မလွန်မြောက်သေးသော ယုံမှားခြင်းရှိသော။
ဝါ၊ ယုံမှားခြင်းကို မလွန်မြောက်နိုင်သေးသော။
မစ္စံ၊ ကို။
န သောဓေန္တိ၊ ကုန်။
(ဣဒံ၊ သည်။
ဝါ၊ ကို။
ဝုတ္တံ၊ သည်။
ဝါ၊ သည်။
ဟောတိ၊ ၏။)
ဣတိ၊ ဂါထာဖွင့် ပြီးပြီ။
ဒေသနာဝသာနေ၊ ၌။
ဗဟူ၊ တို့သည်။
သောတာပတ္တိဖလာဒီနိ၊ တို့သို့။
ပါပုဏိံသု၊ ကုန်ပြီ။
ဣတိ ဗဟုဘဏ္ဍိကဘိက္ခုဝတ္ထု ပြီးပြီ။
အဋ္ဌဝတ္ထုကာယ ။ ။အဋ္ဌ+ဝတ္ထူနိ ဧတိဿာတိ အဋ္ဌဝတ္ထုကာ-ရှစ်ပါးသော တည် ရာဝတ္ထုရှိသော ယုံမှားခြင်း၊ အဋ္ဌဝတ္ထုဟူသည် “(၁) ဗုဒ္ဓ(သတ္ထု), (၂) ဓမ္မ, (၃) သံဃ, (၄) သိက္ခာ, (၅) ပုဗ္ဗန္တ-ရှေးဘဝ, (၆) အပရန္တ-နောက်ဘဝ, (၇) ပုဗ္ဗန္တာပရန္တ ရှေးဘဝ,နောက်ဘဝ၂မျိုးလုံး, (၈) ဣဒပစ္စယတာပဋိစ္စသမုပ္ပန္န-အကြောင်းအကျိုး တရား”တို့တည်း၊ ဝိစိကိစ္ဆာ(ကင်္ခါ)သည် ထို၈မျိုးတို့၌ ယုံမှား၏၊ ထို၈မျိုးတို့ကို ဝိစိကိစ္ဆာ(ကင်္ခါ)၏ တည်ရာအကြောင်းဖြစ်သောကြောင့် အဋ္ဌဝတ္ထုကဟု ဆိုသည်။ (အဘိ-၁, ၂၀၈)။
ဗဟုဘဏ္ဍိကဘိက္ခုဝတ္ထု ဘာသာဋီကာပြီးပြီ