**ဖေဏူပမ**၊
န္တိ ဣမံ ဓမ္မဒေသနံ သတ္ထာ သာဝတ္ထိယံ ဝိဟရန္တော အညတရံ။
မရီစိကမ္မဋ္ဌာနိကံ၊ တံလျပ်ဟူသောအာရုံရှိသော ကမ္မဋ္ဌာန်း၌ယှဉ်သော။
ဝါ၊ တံလျပ်ကမ္မဋ္ဌာန်းကို ရှုပွားသော။
ဘိက္ခုံ အာရဗ္ဗ ကထေသိ။
ကိရ၊ ချဲ့။
သော ဘိက္ခု၊ သည်။
သတ္တု၊ ၏။
သန္တိကေ၊ ၌။
ကမ္မဋ္ဌာနံ၊ ကို။
ဂဟေတွာ၊ ၍။
“သမဏဓမ္မံ၊ ကို။
ကရိဿာမိ၊ မည်။”
ဣတိ၊ ဤသို့ကြံ၍။
အရညံ၊ သို့။
ပဝိသိတွာ၊ ၍။
ဃဋတွာ၊ စေ့ဆော်၍။
ဝါယမိတွာ၊ အားထုတ်၍။
အရဟတ္တံ၊ သို့။
ပတ္တံ၊ ငှာ။
အသက္ကောန္တော၊ မစွမ်းနိုင်လသော်။
ဝါ၊ ကြောင့်။
“ဝိသေသေတွာ၊ အထူးပြု၍။
ကမ္မဋ္ဌာနံ၊ ကို။
ကထာပေဿာမိ၊ ဟောစေမည်။”
ဣတိ၊ ဤသို့ကြံ၍။
သတ္ထု၊ ၏။
သန္တိကံ၊ သို့။
အာဂစ္ဆန္တော၊ လာလသော်။
အန္တရာမဂ္ဂေ၊ လမ်းခရီး၏
အကြားမရီ၊ တံလျှပ်ကို။
ဒိသွာ၊ ၍။
“ဂိမှသမယေ၊ နွေအခါ၌။
ဥဋ္ဌိတာ၊ ဖြစ်ပေါ်လာသော။
အယံ မရီစိ၊ ဤတံလျှပ်သည်။
ဒူရေ၊ ၌။
ဌိတာနံ၊ တည်ကုန်သောသူတို့အား။
ရူပ ဂတာ ဝိယ၊ ရုပ်ပုံသဏ္ဌာန်ကဲ့သို့။
ဝါ၊ ရုပ်ပုံသဏ္ဌာန်သဖွယ်။
ပညာယတိ ယထာ၊ ထင်ရှားသကဲ့သို့။
သန္တိကံ၊ သို့။
အာဂစ္ဆန္တာနံ၊ ရောက်လာသူတို့အား။
နေဝ ပညာ ယတိ ယထာ၊ မထင်ရှားသကဲ့သို့။
(တထာ၊ တူ။)
အယံ အတ္တဘာဝေါပိ၊ ဤအတ္တဘောသည်လည်း။
ဥပ္ပာဒဝယဋ္ဌေန၊ ဖြစ်ခြင်းပျက်ခြင်းဟူသောအနက်သဘောကြောင့်။
ဧဝရူပေါ၊ ဤသို့သောသဘောရှိ၏။”
ဣတိ၊ ဤသို့။
မရီစိ ကမ္မဋ္ဌာနံ၊ တံလျှပ်လျှင်အာရုံရှိသောကမ္မဋ္ဌာန်းကို။
ဘာဝေန္တော၊ ဖြစ်ပွားစေလျက်။
အာဂန္တွာ၊ ၍။
မဂ္ဂကိလန္တော၊ သည်။
(ဟုတွာ)။
အစိရ၀တိယံ၊ အစီရဝတီမြစ်၌။
နှာယိတွာ၊ ရေချိုး၍။
ဧကသ္မိံ၊ သော။
စဏ္ဍသောတတီရေ၊ ကြမ်းတမ်းသောရေအလျဉ်ရှိသော မြစ်ကမ်း၌။
ရုက္ခာယာယ၊ သစ်ပင်ရိပ်၌။
နိသိန္နော၊ လျက်။
ဥဒကဝေဂါဘိယာတေန၊ ရေအဟုန်ရိုက်ခတ်ခြင်းကြောင့်။
ဝါ၊ ရေလှိုင်းရိုက်ခတ်ခြင်းကြောင့်။
ဥဋ္ဌဟိတွာ၊ ဖြစ်ပေါ်ပြီး၍။
မဟန္တေ မဟန္တေ၊ ကြီးကုန်ကြီးကုန်သော။
ဖေဏပိဏ္ဍ၊ ရေမြုပ်စိုင်တို့ကို။
ဘိဇ္ဇမာနေ၊ ပျက်စီးနေသည်တို့ကို
ဒိသွာ၊ ၍။
“အယံ အတ္တဘာဝေါပိ၊ သည်လည်း။
ဥပ္ပဇ္ဇိတွာ၊ ဖြစ်ပြီး၍။
ဘိဇ္ဇနဋ္ဌေန၊ ပျက်စီးခြင်းအနက်သဘောကြောင့်။
ဧဝရူပေါယေဝ၊ ဤသို့သဘောရှိသည်သာ။”
ဣတိ၊ သို့။
အာရမ္မဏံ အဂ္ဂဟေသိ။
သတ္ထာ၊ သည်။
ဂန္ဓကုဋိယံ၊ ၌။
ဌိတောဝ၊ လျက်။
သာတံ ထေရံ၊ ကို။
ဒိသွာ၊ ၍။
“ဘိက္ခု၊ ရဟန်း!
ဧဝမေဝ၊ သာလျှင်။
ဧဝရူပေါဝ၊ ဤသို့သဘောရှိသည်သာဖြစ်သော။
အယံ အတ္တဘာဝေါ၊ သည်။
ဖေဏပိဏ္ဍော ဝိယ၊ ရေမြုပ်စိုင်ကဲ့သို့။
မရီစိ ဝိယ၊ တံလျှပ်ကဲ့သို့။
ဥပ္ပဇ္ဇနဘိဇ္ဇန သဘာဝေါယေဝ၊ ဖြစ်ခြင်း ပျက်ခြင်းသဘောရှိသည်သာ။”
ဣတိ၊ သို့။
ဝတွာ၊ ၍။
ဣမံ ဂါထံ၊ ကို။
အာဟ။
(ကိံ)။
“ဖေဏူပမံ။ပေ။ ဂစ္ဆေ”တိ၊ ၍။
(အာဟ)။
ဣမံ ကာယံ၊ ကေသာလောမာ, ပေါင်းစုကာဖြင့်ရောဂါများမြောင်, ဤကိုယ်ကောင်ကို။
ဖေကူပမံ၊ မမြဲမခိုင်, ရေမြှုပ်စိုင်သို့, အပြိုင်တူစွာ, ဥပမာရှိ၏ဟူ၍။
ဝိဒိတွာ၊ ဉာဏ်ဖြင့်ထင်ထင်, သိမြင်ပြီး၍လည်းကောင်း။
မရိစိဓမ္မံ၊ အဝေးကလျှင်, လှမ်း၍မြင်သော်, အထင်ကြီးသလောက်, အနီးရောက်ကရှာမရသော တံလျှပ်သဘောရှိ၏ဟူ၍။
အဘိသမ္ဗုဓါနော၊ ဉာဏ်ဖြင့်ထင်ထင်သိမြင်ပြီးသည်။
(ဟုတွာ၊ ဖြစ်၍လည်းကောင်း။)
မာရဿ၊ ထပ်နတ်မျိုးသူ့တန်ခိုးဖြင့်, လွှမ်းမိုးပိုင်နင်း, မာရ်နတ်မင်း၏။
ပပုပ္ဖကာနိ၊ ပန်းတွေအတူ, ဆွတ်ခူးယူဖို့, တေဘူမက, ဝဋ်ဒုက္ခတို့ကို။
ဆေတွာန၊ အရဟတ္တမဂ်သံလျက်ဖြင့်, ပယ်ဖျက်ဖြတ်တောက်ပြီး၍။
မစ္စုရာဇဿ၊ ၃၁ဘုံအလုံးစုံကို, အကုန်မွှေနင်း, ရှင်သေမင်း၏။
အဒဿနံ၊ မမြင်အပ်ရာ, ခေမာသောင်ငူ, မြတ်နိဗ္ဗူသို့။
ဂစ္ဆေ၊ လျင်မြန်ထုတ်ချောက်, ရောက်ရာသတည်း။
တတ္ထ၊ ၌။
**ဖေဏူပမ**န္တိ၊ ကား။
ကေသာဒိသမူဟသင်္ခါတံ၊ ဆံအစရှိသောကောဋ္ဌာသတို့၏အပေါင်းဟုဆိုအပ်သော။
ဣမံ ကာယံ၊ ဤကိုယ်ကို။
[ဝိဒိတွာ ၌စပ်။]
**အဗလဒုဗ္ဗလဋ္ဌေန**၊
အဗလဒုဗ္ဗလဋ္ဌေန။ ။နတ္ထိ+ဗလံ ယဿာတိ အဗလော၊ နတ္ထိ+ဗလံ ယဿာတိ ဒုဗ္ဗလော၊ အဗလသင်္ခါတော+ဒုဗ္ဗလော အဗလဒုဗ္ဗလော၊ “အဗလဒုဗ္ဗလော စ+သော+ အတ္ထော စာတိ အဗလဒုဗ္ဗလဋ္ဌော၊ တ္ထကို ဋ္ဌပြု၊ အဗလဒုဗ္ဗလ၌လည်း ဘာဝပ္ပဓာန ကြံပါ၊ ဒုဗ္ဗလအရ “မကောင်းသောအား”ဟု အနက်ထင်မည်စိုးသောကြောင့် “အဗလ” ဟု ဝိသေသနပြုသည်၊ “ဒုသဒ္ဒါသည် အဘာဝအနက်ကို ဟောသောကြောင့် အဗလနှင့် အနက်အတူပင် ဖြစ်သည်”ဟူလို၊ ဤသို့ အနက်တူသဒ္ဒါ ၂ချက်ဆင့်ရာ၌ “အတိသယ(အလွန်)အနက်ကို ယူရမည်”ဟု ပြောရိုးရှိသည်။
၊ အလွန်အားမရှိသည်၏အဖြစ်ကြောင့်လည်းကောင်း။
**အနဒ္ဓနိယတာဝကာလိကဋ္ဌေန**၊
အနဒ္ဓနိယတာဝကာလိကဋ္ဌေန။ ။အဒ္ဓနိ+ခမော အဒ္ဓနိယော၊ န+အဒ္ဓနိယော အနဒ္ဓနိယော၊ (ကာယော)၊ တာဝကာလော+အဿ အတ္တီတိ တာဝကာလိကော၊ “ထို ကာလရှိ”ဟူသည်ကိုပင် “အခိုက်အတန့်မျှတည်သည်”ဟု အနက်ဆိုသည်၊ “တာဝ ကာလံ တိဋ္ဌတီတိ တာဝကာလိကော”ဟုလည်း ပြုသင့်ပါ၏၊ ထို၂ပုဒ်ကို ကမ္မာရဲတွဲ၊ ဘာဝပ္ပဓာနလည်း ကြံ၍ “အနဒ္ဓနိယဘာဝ, တာဝကာလိကဘာဝ”ဟု အနက်မှတ်ပါ၊ အနဒ္ဓနိယတာဝကာလိကော စ+သော+အတ္ထော စာတိ အနဒ္ဓနိယတာဝကာလိက ဋ္ဌော။
၊ အရှည်မခံ့သည်၏အဖြစ်, အခိုက်အတန့်မျှတည်သည်၏အဖြစ်ကြောင့်လည်းကောင်း။
(အယံ ကာယော၊ ဤကိုယ်သည်။)
ဖေဏပိဏ္ဍသရိက္ခကော၊ ရေမြှုပ်စိုင်နှင့်တူ၏။
ဣတိ၊ ဤသို့။
ဝိဒိတွာ၊ သိ၍လည်းကောင်း။
**မရီစိဓမ္မ**၊ န္တိမရီစိဓမ္မံ။ ။ “မရီစိဓမ္မံ”ကို “မရီစီဓမ္မောတိ”ဟု ဖွင့်သဖြင့် ကမ္မတ္ထ ဒုတိယာသုတ်၌ အတ္တသဒ္ဒါဖြင့် ပထမာအနက်၌ ဒုတိယာသက်ပါ၊ ထိုနောင် ဣတိသဒ္ဒါလည်း သည်(ကစ်ဝဏ်၊ ကာပို့-၉၅)၊ “မိယျန္တေ ခုဒ္ဒန္တဝေါ အနေနာတိ မရီစိ၊ မာရေ အန္ဓကာရံ ဝိနာသေတီတိ ဝါ မရီစိ-အရောင်၊ မရ+ဤစိ၊-ဓာန်-၆၄၊ သူစိ၊] မရီစိ ဝိယာတိ မရီစိ-အရောင်နှင့်တူသောတံလျှပ်(ဓာန်-၆၅)၊ မရီစိ+ဓမ္မော ယဿာတိ မရီစိဓမ္မော-တံလျှပ်သဘောရှိသောကိုယ်”ဟုပြု။ ဒူရေ
တစ်နည်း။ ။ ဝိဗော-၈၂၌ “နပုံသကေဟိ”အလိုက်ကို ကြဉ်သော “သိ” ဝိနာဓိကာရယောဂဝိဘာဂဖြင့် ဣတ္ထိလိင်, ပုံလိင်နောင် သိဝိဘတ်ကို အံပြုသည် ဟူသော စူဠနိရုတ္တိကျမ်းအဆိုကို ပြ၏၊ ထိုအလို “သိ”ဟူသော ဝိနာဓိကာရယောဂ ဝိဘာဂဖြင့် သိဝိဘတ်ကို အံပြု။ (တစ်နည်း) ပထမာဝိဘတ်မှ ဒုတိယာဝိဘတ်သို့ ပြန်နေသော ဝိဘတ္တိဝိပလ္လာသ၊ ထိုနောင် ဣတိသဒ္ဒါကျေသည်ဟု မှတ်ရာ၏၊ ဖေကူ ပမံလည်း နည်းတူပင်။ ဟူသော
တံလျှပ်။ ။ မရီစိသဒ္ဒါ တံလျှပ်အနက်ကို ဟော၏၊ ရေ၏ အရောင်ကို “တံလျှပ်”ဟု ခေါ်၏၊ “တံလှပ်”ဟုလည်း ခေါ်၏၊ တံ-ရေ+လျှပ်-အရောင်၊] ညဉ့်၌ဖြစ်စေ, နံနက်စော စော၌ဖြစ်စေ အဝေးသို့ လှမ်း၍ ကြည့်သောအခါ တချို့နေရာ၌ ရေတွေကဲ့သို့ ထင်ရ သော အရောင်တစ်မျိုး ဖြစ်နေ၏၊ နေ့အခါ၌ နေပူရှိန်ကြောင့် မြေပြင်တွင် ရေပြင်ပမာ တလှုပ်လှုပ်ပေါ်နေသော အရိပ်အယောင် ဖြစ်နေတတ်၏ထိုအရာသည် အဝေးက နေ၍ ကြည့်လျှင် ရေ၏ပုံသဏ္ဌာန်အတိုင်း မြင်ရ၏၊ ရေကို ခပ်ယူ၍ရသကဲ့သို့ ယူ၍ ရကောင်းသော အရာဝတ္ထုဟု ထင်ရ၏အနီးသို့ ရောက်လာသူတို့ကား ရိတ္တ-ထိုပုံ သဏ္ဌာန်မှ ကင်းဆိတ်သော, တုစ္ဆ-အချည်းနှီး ဘာမျှမရှိသော, အဂမ္မူပဂ-ကိုင်၍ယူ၍ မရနိုင်သောအရာသာ ဖြစ်တော့သည်။ ၊ ကား။ မရီစိ၊ တံလျှပ်သည်။ ဒူရေ၊ အဝေး၌။ ဌိတာနံ၊ တည်သူတို့ဖို့။ ဝါ၊ တို့အတွက်။ ရူပဂတာ ဝိယ၊ အဆင်းပုံသဏ္ဌာန်သည်ကဲ့သို့လည်းကောင်း။ [ရူပမေဝ+ရူပဂတာ။] **ဂယှူပဂါ ဝိယ**၊ ဂယှူပဂါ ဝိယ။ ။ဂယှတေတိ ဂယှံ-ယူအပ်ယူကောင်းသော အရာဝတ္ထု၊ [ဂဟ+ဏျ ဏျကို ဓာတွန်နှင့်တကွ ယှပြု၊] ဘာဝပ္ပဓာနကြံ၍ “ယူအပ်သည်၏အဖြစ်”ဟု အနက် မှတ်ဂယံ+ဥပဂစ္ဆတီတိ ဂမ္မူပဂါ-လက်ဖြင့် ကိုင်ယူအပ်သည်၏အဖြစ်သို့ ကပ်ရောက်သောအရာ၊ (လက်ဖြင့် ကိုင်ယူ၍ ဖြစ်လောက်သောအရာ)။ [ဂယှ+ဥပ+ဂမု+ကွိ။]
ဝိယ။ ။ ပုံသဏ္ဌာန်သည် ကိုင်ယူ၍ ဖြစ်နိုင်သကဲ့သို့ တံလျှပ်ကား ကိုင်ယူ၍ မဖြစ် နိုင်၊ ထိုကြောင့် ဝိယသည် ဥပမာဇောတက မဟုတ်, အလွန်အကျွံ ပြောအပ်သော ဥပရိက္ခာအနက်ကို ထွန်းပြသော ဥပရိက္ခာဇောတကတည်း၊ ဥပရိ-အလွန်+ချာ ပြောအပ်သောစကား၊] ဥပစာအားဖြင့် တဒ္ဓမ္မူပစာအလင်္ကာနည်းအားဖြင့် ရူပက တည်း။ နိသတ္တိကို, သတ္တိရှိလာ, ကျမ်း၌ပါ, ဝါစာသိလိဌ်, ဥပရိုက်။ သတ္တိမတူ, တူ ဟန်မူ, နည်းမူများပြ, ရူပက။ ဣတိ ကတွာ, ကျမ်းတွင်လာ, ဥပစာ-ဥပရိက်, ကျမ်း ရိပ်ထောက်ဆရူပက၊-တွင်းကြီး-၂၂၊၂၃၊၂၄။] ၊ ကိုင်ယူအပ်သည်၏အဖြစ်သို့ ကပ်ရောက်သကဲ့သို့လည်းကောင်း။ ဟောတိ၊ ၏။ သန္တိကေ၊ အနီး၌။ ဥပဂစ္ဆန္တာနံ၊ ကပ်ရောက်သူတို့ဖို့။ ဝါ၊ တို့အတွက်။ ရိတ္တာ၊ ပုံသဏ္ဌာန်မှ ကင်းဆိတ်သည်။ တုစ္ဆာ၊ အချည်းနှီးသည်။ အဂယှူပါ၊ ကိုင်ယူအပ်သည်၏အဖြစ်သို့ မကပ်ရောက်သည်။ (ဟုတွာ)။ သမ္ပဇ္ဇတိ ယထာ၊ ဖြစ်သကဲ့သို့။ ဧဝမေဝ၊ သာလျှင်။ ခဏိကဣတ္တရပစ္စုပဋ္ဌာနဋ္ဌေန ခဏိကဣတ္တရပစ္စုပဋ္ဌာနဋ္ဌေန။ ။ခဏေန-ဥပါဒ်ဌ်ဘင်ခဏအားဖြင့်၊ ဝါ-တစ် ခဏလျှင်+တိဋ္ဌတီတိ-တည်သောကြောင့်၊ ခဏိကော၊ (တစ်နည်း) ခဏော+ဧတဿ အတ္တီတိ ခဏိကော-တစ်ခဏမျှရှိသောကိုယ်(ပဋိသံ. ဋ္ဌ-၂+ ၇၂)၊ ဧတိ ဂစ္ဆတိ သီလေ နာတိ ဣတ္တရော-တိုသောကာလဣ+တ္တရက်-မောဂ်-၅, ၅၄၊] ဣတ္တရော+အဿ အတ္တီတိ ဣတ္တရော-တိုသောကာလရှိသောကိုယ်၊ ခဏိကော စ+သော+က္ကတ္တရော စာတိ ခဏိကတ္တရော၊ ပစ္စုပဋ္ဌိယတေ ခါယတေ, ပစ္စုပဋ္ဌာတိ ခါယတီတိ ဝါ ပစ္စု ပဋ္ဌာနံ-ဉာဏ်အားထင်လာခြင်း၊ ဝါ-ဉာဏ်အားထင်လာသောအခြင်းအရာ၊ ဝါ-အာ ကာရပစ္စုပဋ္ဌာန်(မဏိ-၂, ၅၄၀)၊ အတ္တနော ကာရဏံ ပဋိစ္စ တပ္ပဋိဗိမ္ဗိဘာဝေန (ထို အကြောင်းနှင့် တူသည်၏အဖြစ်အားဖြင့်), ပဋိမုခံ ဝါ ဥပဋ္ဌာတီတိ ပစ္စုပဋ္ဌာနံ (မူလဋီ ၁, ၆၄)၊ “ဥပဋ္ဌာတီတိ ဥပဋ္ဌာနံပဋိစ္စ+ဥပဋ္ဌာနံ ပစ္စုပဋ္ဌာနံ-အကြောင်းကို စွဲ၍ ဖြစ် တည်သောအကျိုး၊ (တစ်နည်း) ပဋိမုခံ+ဥပပဋ္ဌာနံ ပစ္စုပဋ္ဌာနံ-အကြောင်းသို့ ရှေးရှုဖြစ် တည်သောအကျိုး၊ ဝါ-ဖလပစ္စုပဋ္ဌာန်”ဟု လိုရင်းပြု၊ (တစ်နည်း) ပစ္စုပဋ္ဌာပီယတိ အတ္တနော ပစ္စယေဟိ သမုဋ္ဌာပီယတီတိ ပစ္စုပဋ္ဌာနံ-အကြောင်းတို့ ဖြစ်စေအပ်သော အကျိုး၊ ခဏိကဣတ္တရော+တိ+ပစ္စုပဋ္ဌာနံ ခဏိကတ္တရပစ္စုပဋ္ဌာနံ-တစ်ခဏမျှ တည်ရှိသော တိုသောကာလရှိသောကိုယ်ဟု ရှေးရှုထင်လာသော အခြင်းအရာ။ ၊ ခဏမျှတည်သော တိုသော ကာလရှိသောကိုယ်ဟုရှေးရှုထင်လာသည်၏ အဖြစ်ကြောင့်။ အယံကာယောပိ၊ ဤကိုယ်သည်လည်း။ မရီစိဓမ္မော၊ တံလျှပ်သဘောရှိ၏။ ဝါ၊ တံလျှပ် မာရသနှင့် တူ၏။ ဣတိ၊ သို့။ အဘိသမ္ဗုဓာနော အဘိသမ္ဗုဓာနော၊၊ ။ အဘိ+သံ+ဗုဓ+မာန၊ ကွစိ ဓာတုဖြင့် မာနကို အာနပြု (ရူ-၃၉၉)မောဂ်အလို မာနဿ မ(၅, ၁၆၂)သုတ်ဖြင့် မကို ချေ၊ နိဒီ-၅ဝ၈၌ အဘိ+သံ+ဗုဓ+တွာ၊ တုံ ယာနာ(မောဂ်-၅, ၁၆၅)သုတ်ဖြင့် တွာကို ယာနပြု၊ ချကို ပြု၊ တဒမိနာဒီနိ (မောဂ်-၁, ၄၇)သုတ်ဖြင့် န၏ အ-ကို ဩပြု၍ ပြီးစေ၏၊ ထိုအလို “အဘိသမ္ဗုဓာနော-ဉာဏ်ဖြင့်ထင်ထင် သိမြင်ပြီး၍”ဟု ပေးပါ။ ၊ ကောင်းစွာသိသည်။ ဗုဇ္ဈန္တော၊ သည်။ ဇာနန္တော၊ သိသည်။ (ဟုတွာ)။ [ဂစ္ဆေယျ၌ စပ်။] ဣတိ အတ္ထော၊ နက်။
တစ်နည်း။ ။ ဝိဗော-၈၂၌ “နပုံသကေဟိ”အလိုက်ကို ကြဉ်သော “သိ” ဝိနာဓိကာရယောဂဝိဘာဂဖြင့် ဣတ္ထိလိင်, ပုံလိင်နောင် သိဝိဘတ်ကို အံပြုသည် ဟူသော စူဠနိရုတ္တိကျမ်းအဆိုကို ပြ၏၊ ထိုအလို “သိ”ဟူသော ဝိနာဓိကာရယောဂ ဝိဘာဂဖြင့် သိဝိဘတ်ကို အံပြု။ (တစ်နည်း) ပထမာဝိဘတ်မှ ဒုတိယာဝိဘတ်သို့ ပြန်နေသော ဝိဘတ္တိဝိပလ္လာသ၊ ထိုနောင် ဣတိသဒ္ဒါကျေသည်ဟု မှတ်ရာ၏၊ ဖေကူ ပမံလည်း နည်းတူပင်။ ဟူသော
တံလျှပ်။ ။ မရီစိသဒ္ဒါ တံလျှပ်အနက်ကို ဟော၏၊ ရေ၏ အရောင်ကို “တံလျှပ်”ဟု ခေါ်၏၊ “တံလှပ်”ဟုလည်း ခေါ်၏၊ တံ-ရေ+လျှပ်-အရောင်၊] ညဉ့်၌ဖြစ်စေ, နံနက်စော စော၌ဖြစ်စေ အဝေးသို့ လှမ်း၍ ကြည့်သောအခါ တချို့နေရာ၌ ရေတွေကဲ့သို့ ထင်ရ သော အရောင်တစ်မျိုး ဖြစ်နေ၏၊ နေ့အခါ၌ နေပူရှိန်ကြောင့် မြေပြင်တွင် ရေပြင်ပမာ တလှုပ်လှုပ်ပေါ်နေသော အရိပ်အယောင် ဖြစ်နေတတ်၏ထိုအရာသည် အဝေးက နေ၍ ကြည့်လျှင် ရေ၏ပုံသဏ္ဌာန်အတိုင်း မြင်ရ၏၊ ရေကို ခပ်ယူ၍ရသကဲ့သို့ ယူ၍ ရကောင်းသော အရာဝတ္ထုဟု ထင်ရ၏အနီးသို့ ရောက်လာသူတို့ကား ရိတ္တ-ထိုပုံ သဏ္ဌာန်မှ ကင်းဆိတ်သော, တုစ္ဆ-အချည်းနှီး ဘာမျှမရှိသော, အဂမ္မူပဂ-ကိုင်၍ယူ၍ မရနိုင်သောအရာသာ ဖြစ်တော့သည်။ ၊ ကား။ မရီစိ၊ တံလျှပ်သည်။ ဒူရေ၊ အဝေး၌။ ဌိတာနံ၊ တည်သူတို့ဖို့။ ဝါ၊ တို့အတွက်။ ရူပဂတာ ဝိယ၊ အဆင်းပုံသဏ္ဌာန်သည်ကဲ့သို့လည်းကောင်း။ [ရူပမေဝ+ရူပဂတာ။] **ဂယှူပဂါ ဝိယ**၊ ဂယှူပဂါ ဝိယ။ ။ဂယှတေတိ ဂယှံ-ယူအပ်ယူကောင်းသော အရာဝတ္ထု၊ [ဂဟ+ဏျ ဏျကို ဓာတွန်နှင့်တကွ ယှပြု၊] ဘာဝပ္ပဓာနကြံ၍ “ယူအပ်သည်၏အဖြစ်”ဟု အနက် မှတ်ဂယံ+ဥပဂစ္ဆတီတိ ဂမ္မူပဂါ-လက်ဖြင့် ကိုင်ယူအပ်သည်၏အဖြစ်သို့ ကပ်ရောက်သောအရာ၊ (လက်ဖြင့် ကိုင်ယူ၍ ဖြစ်လောက်သောအရာ)။ [ဂယှ+ဥပ+ဂမု+ကွိ။]
ဝိယ။ ။ ပုံသဏ္ဌာန်သည် ကိုင်ယူ၍ ဖြစ်နိုင်သကဲ့သို့ တံလျှပ်ကား ကိုင်ယူ၍ မဖြစ် နိုင်၊ ထိုကြောင့် ဝိယသည် ဥပမာဇောတက မဟုတ်, အလွန်အကျွံ ပြောအပ်သော ဥပရိက္ခာအနက်ကို ထွန်းပြသော ဥပရိက္ခာဇောတကတည်း၊ ဥပရိ-အလွန်+ချာ ပြောအပ်သောစကား၊] ဥပစာအားဖြင့် တဒ္ဓမ္မူပစာအလင်္ကာနည်းအားဖြင့် ရူပက တည်း။ နိသတ္တိကို, သတ္တိရှိလာ, ကျမ်း၌ပါ, ဝါစာသိလိဌ်, ဥပရိုက်။ သတ္တိမတူ, တူ ဟန်မူ, နည်းမူများပြ, ရူပက။ ဣတိ ကတွာ, ကျမ်းတွင်လာ, ဥပစာ-ဥပရိက်, ကျမ်း ရိပ်ထောက်ဆရူပက၊-တွင်းကြီး-၂၂၊၂၃၊၂၄။] ၊ ကိုင်ယူအပ်သည်၏အဖြစ်သို့ ကပ်ရောက်သကဲ့သို့လည်းကောင်း။ ဟောတိ၊ ၏။ သန္တိကေ၊ အနီး၌။ ဥပဂစ္ဆန္တာနံ၊ ကပ်ရောက်သူတို့ဖို့။ ဝါ၊ တို့အတွက်။ ရိတ္တာ၊ ပုံသဏ္ဌာန်မှ ကင်းဆိတ်သည်။ တုစ္ဆာ၊ အချည်းနှီးသည်။ အဂယှူပါ၊ ကိုင်ယူအပ်သည်၏အဖြစ်သို့ မကပ်ရောက်သည်။ (ဟုတွာ)။ သမ္ပဇ္ဇတိ ယထာ၊ ဖြစ်သကဲ့သို့။ ဧဝမေဝ၊ သာလျှင်။ ခဏိကဣတ္တရပစ္စုပဋ္ဌာနဋ္ဌေန ခဏိကဣတ္တရပစ္စုပဋ္ဌာနဋ္ဌေန။ ။ခဏေန-ဥပါဒ်ဌ်ဘင်ခဏအားဖြင့်၊ ဝါ-တစ် ခဏလျှင်+တိဋ္ဌတီတိ-တည်သောကြောင့်၊ ခဏိကော၊ (တစ်နည်း) ခဏော+ဧတဿ အတ္တီတိ ခဏိကော-တစ်ခဏမျှရှိသောကိုယ်(ပဋိသံ. ဋ္ဌ-၂+ ၇၂)၊ ဧတိ ဂစ္ဆတိ သီလေ နာတိ ဣတ္တရော-တိုသောကာလဣ+တ္တရက်-မောဂ်-၅, ၅၄၊] ဣတ္တရော+အဿ အတ္တီတိ ဣတ္တရော-တိုသောကာလရှိသောကိုယ်၊ ခဏိကော စ+သော+က္ကတ္တရော စာတိ ခဏိကတ္တရော၊ ပစ္စုပဋ္ဌိယတေ ခါယတေ, ပစ္စုပဋ္ဌာတိ ခါယတီတိ ဝါ ပစ္စု ပဋ္ဌာနံ-ဉာဏ်အားထင်လာခြင်း၊ ဝါ-ဉာဏ်အားထင်လာသောအခြင်းအရာ၊ ဝါ-အာ ကာရပစ္စုပဋ္ဌာန်(မဏိ-၂, ၅၄၀)၊ အတ္တနော ကာရဏံ ပဋိစ္စ တပ္ပဋိဗိမ္ဗိဘာဝေန (ထို အကြောင်းနှင့် တူသည်၏အဖြစ်အားဖြင့်), ပဋိမုခံ ဝါ ဥပဋ္ဌာတီတိ ပစ္စုပဋ္ဌာနံ (မူလဋီ ၁, ၆၄)၊ “ဥပဋ္ဌာတီတိ ဥပဋ္ဌာနံပဋိစ္စ+ဥပဋ္ဌာနံ ပစ္စုပဋ္ဌာနံ-အကြောင်းကို စွဲ၍ ဖြစ် တည်သောအကျိုး၊ (တစ်နည်း) ပဋိမုခံ+ဥပပဋ္ဌာနံ ပစ္စုပဋ္ဌာနံ-အကြောင်းသို့ ရှေးရှုဖြစ် တည်သောအကျိုး၊ ဝါ-ဖလပစ္စုပဋ္ဌာန်”ဟု လိုရင်းပြု၊ (တစ်နည်း) ပစ္စုပဋ္ဌာပီယတိ အတ္တနော ပစ္စယေဟိ သမုဋ္ဌာပီယတီတိ ပစ္စုပဋ္ဌာနံ-အကြောင်းတို့ ဖြစ်စေအပ်သော အကျိုး၊ ခဏိကဣတ္တရော+တိ+ပစ္စုပဋ္ဌာနံ ခဏိကတ္တရပစ္စုပဋ္ဌာနံ-တစ်ခဏမျှ တည်ရှိသော တိုသောကာလရှိသောကိုယ်ဟု ရှေးရှုထင်လာသော အခြင်းအရာ။ ၊ ခဏမျှတည်သော တိုသော ကာလရှိသောကိုယ်ဟုရှေးရှုထင်လာသည်၏ အဖြစ်ကြောင့်။ အယံကာယောပိ၊ ဤကိုယ်သည်လည်း။ မရီစိဓမ္မော၊ တံလျှပ်သဘောရှိ၏။ ဝါ၊ တံလျှပ် မာရသနှင့် တူ၏။ ဣတိ၊ သို့။ အဘိသမ္ဗုဓာနော အဘိသမ္ဗုဓာနော၊၊ ။ အဘိ+သံ+ဗုဓ+မာန၊ ကွစိ ဓာတုဖြင့် မာနကို အာနပြု (ရူ-၃၉၉)မောဂ်အလို မာနဿ မ(၅, ၁၆၂)သုတ်ဖြင့် မကို ချေ၊ နိဒီ-၅ဝ၈၌ အဘိ+သံ+ဗုဓ+တွာ၊ တုံ ယာနာ(မောဂ်-၅, ၁၆၅)သုတ်ဖြင့် တွာကို ယာနပြု၊ ချကို ပြု၊ တဒမိနာဒီနိ (မောဂ်-၁, ၄၇)သုတ်ဖြင့် န၏ အ-ကို ဩပြု၍ ပြီးစေ၏၊ ထိုအလို “အဘိသမ္ဗုဓာနော-ဉာဏ်ဖြင့်ထင်ထင် သိမြင်ပြီး၍”ဟု ပေးပါ။ ၊ ကောင်းစွာသိသည်။ ဗုဇ္ဈန္တော၊ သည်။ ဇာနန္တော၊ သိသည်။ (ဟုတွာ)။ [ဂစ္ဆေယျ၌ စပ်။] ဣတိ အတ္ထော၊ နက်။
**ပပုပ္ဖကာနီ**တိ၊
ပပုပ္ဖကာနိ။ ။ဓမ္မဋီ-၇၈၌ “ပပုပ္ဖကာနီတိ ပုပ္ဖသဒိသာနိ”ဟု ဖွင့်၏ထိုတွင် ပုပ္ဖကကို ပုပ္ဖဟု ဖွင့်သဖြင့် ကပစ္စည်း အနက်မရှိဟု သိရသည်၊ “ပုပ္ဖာနိယေဝ ပုပ္ဖကာနိ” ဟုပြု၊ သဒိသာနိဖြင့် ပသဒ္ဒါ ပကာရအနက်ဟောကြောင်းကို ပြသည်ပကာရသည် “ပကာရော တုလျဘေဒေသု(ဓာန်-၁၀၄၉)” အရ တုလ(သဒိသ)အနက်, ဘေဒ အနက်၂မျိုးကို ဟောရာ ဤ၌ တုလျ(သဒိသ) အနက်ကိုယူထိုကြောင့် ဝါနရောကို ဝါသဒ္ဒါ သဒိသအနက်ယူ၍ “နရော ဣဝ ဝါနရော”ပြုကာ သမာသ် ပုဒ်ယူသကဲ့သို့ ပသဒ္ဒါ အတူအေနက်ဟော ပကာရအနက်ယူ၍ “ပုပ္ဖကာနိ ဣဝ ပပုပ္ဖကာနိ-ပန်းနှင့် တူသော တေဘူမကဝဋ်တို့”ဟု ပြုကာ သမာသ်ပုဒ်ဟုယူ၊ ဆရာတို့အလို ပကာရ အနက်တွင် ဘေဒအနက်ယူ၍ “ပကာရေန+ပုပ္ဖကာနိ ပပုပ္ဖကာနိ-အပြားအားဖြင့် ပွင့်သောပန်းများ”ဟု ပြု၍ တေဘူမက ဝဋ်တရားတို့ကို ရအောင် “ပပုပ္ဖကာနိ ဝိယာတိ ပပုပ္ဖကာနိ”ဟုသော်လည်းကောင်း သဒိသူပစာရသော်လည်းကောင်း ကြံပါ။
၊ ကား။
မာရဿ၊ မာရ်မင်း၏။
ပပုပ္ဖကသင်္ခါတာနိ၊ များပြားသောပန်းပွင့်ဟုဆိုအပ်ကုန်သော။
တေဘူမကာနိ၊ ဘုံသုံးပါး၌ဖြစ်ကုန်သော။
ဝဋ္ဋာနိ၊ ဝဋ်တို့ကို။
အရိယမဂ္ဂေန၊ အရိယာမဂ်ဖြင့်။
ဆိန္ဒိတွာ၊ ဖြတ်၍။
[ဆေတွာအဖွင့်။]
ခီဏာသဝေါ၊ ကုန်ပြီးသောအာသဝေါရှိသော။
ဝါ၊ ရဟန္တာဖြစ်သော။
ဘိက္ခု၊ သည်။
မန္ဈရာဇဿ၊ သေမင်း၏။
အဒဿနံ၊ မမြင်အပ်ရာဖြစ်သော။
[ပဿီယတိ ဧတ္ထာတိ ဒဿန။
န+ဒဿနံ အဒဿန။]
အဝိသယံ၊ အရာမဟုတ်သော။
အမတ မဟာနိဗ္ဗာနံ၊ အမြိုက်ဖြစ်သော မြတ်သောနိဗ္ဗာန်သို့။
ဂစ္ဆေယျ၊ ရောက်ရာ၏။
ဣတိ၊ ဂါထာအဖွင့်အပြီးတည်း။
ဂါထာပရိယောသာနေ၊ ဂါထာ၏အဆုံး၌။
ထေရော၊ မရီစိကမ္မဋ္ဌာနိကထေရ်သည်။
ပဋိသမ္ဘိဒါဟိ၊ တို့နှင့်။
သဟ။
အရဟတ္တံ၊ သို့။
ပတ္တာ၊ ရောက်၍။
သတ္ထု၊ မြတ်စွာဘုရား၏။
သုဝဏ္ဏဝဏ္ဏံ၊ ရွှေအဆင်းနှင့်တူသောအဆင်းရှိတော်မူသော။
သရီရံ၊ ကိုယ်တော်ကို။
ထောမေန္တော၊ ချီးမွမ်းလျက်(ထောမနာလျက်)။
ဝဏ္ဏန္တော၊ ချီးကျူးလျက်။
ဝန္ဒန္တောဝ၊ ရှိခိုးလျက်သာလျှင်။
အာဂတော၊ လာပြီ။
ဣတိ၊ မရီစိကမ္မဋ္ဌာနိကတ္ထေရဝတ္ထုအပြီးတည်း။
မရီစိကမ္မဋ္ဌာနိကတ္ထေရဝတ္ထုဘာသာဋီကာပြီး၏။