3. Kosalasaṃyuttaṃ

1. Paṭhamavaggo

1. Daharasuttavaṇṇanā

112. KosalasaṃyuttassaV1.115M1.119 paṭhameP1.129 bhagavatā saddhiṃ sammodīti yathā khamanīyādīni pucchanto bhagavā tena , evaṃ sopi bhagavatā saddhiṃ samappavattamodo ahosi .

Sītodakaṃ viya uṇhodakena sammoditaṃ ekībhāvaṃ agamāsi .

Yāya ca –

‘‘ kacci , bho gotama , khamanīyaṃ , kacci yāpanīyaṃ , kacci bhoto ca gotamassa sāvakānañca appābādhaṃ appātaṅkaṃ lahuṭṭhānaṃ balaṃ phāsuvihāro ’’ tiādikāya kathāya sammodi , taṃ pītipāmojjasaṅkhātasammodajananato sammodituṃ yuttabhāvato ca sammodanīyaṃ , atthabyañjanamadhuratāya cirampi kālaṃ sāretuṃ nirantaraṃ pavattetuṃ araharūpato saritabbabhāvato ca sāraṇīyaṃ .

Suyyamānasukhato ca sammodanīyaṃ , anussariyamānasukhato sāraṇīyaṃ .

Tathā byañjanaparisuddhatāya sammodanīyaṃ , atthaparisuddhatāya sāraṇīyanti evaṃ anekehi pariyāyehi sammodanīyaṃ kathaṃ sāraṇīyaṃ vītisāretvā pariyosāpetvā niṭṭhapetvā ito pubbe tathāgatassa adiṭṭhattā guṇāguṇavasena gambhīrabhāvaṃ vā uttānabhāvaṃ vā ajānanto ekamantaṃ nisīdi , ekamantaṃ nisinno kho yaṃ ovaṭṭikasāraṃ katvā āgato lokanissaraṇabhavokkantipañhaṃ satthu sammāsambuddhataṃ pucchituṃ bhavampi notiādimāha .

Tattha bhavampīti pi-kāro sampiṇḍanatthe nipāto , tena ca cha satthāre sampiṇḍeti .

Yathā pūraṇādayo ‘‘ sammāsambuddhamhā ’’ ti paṭijānanti , evaṃ bhavampi nu paṭijānātīti attho .

Idaṃ pana rājā na attano laddhiyā , loke mahājanenaP1.130 gahitapaṭiññāvasena pucchati .

Atha bhagavā buddhasīhanādaṃ nadanto yaṃ hi taṃ mahārājātiādimāha .

Tattha ahaṃ hi mahārājāti anuttaraṃ sabbaseṭṭhaṃ sabbaññutaññāṇasaṅkhātaṃ sammāsambodhiṃ ahaṃ abhisambuddhoti attho .

SamaṇabrāhmaṇātiV1.116 pabbajjūpagamanenaM1.120 samaṇā , jātivasena brāhmaṇā .

Saṅghinotiādīsu pabbajitasamūhasaṅkhāto saṅgho etesaṃ atthīti saṅghino .

Sveva gaṇo etesaṃ atthīti gaṇino .

Ācārasikkhāpanavasena tassa gaṇassa ācariyāti gaṇācariyā .

Ñātāti paññātā pākaṭā .

‘‘ Appicchā santuṭṭhā appicchatāya vatthampi na nivāsentī ’’ ti evaṃ samuggato yaso etesaṃ atthīti yasassino .

Titthakarāti laddhikarā .

Sādhusammatāti ‘‘ santo sappurisā ’’ ti evaṃ sammatā .

Bahujanassāti assutavato andhabālaputhujjanassa .

Pūraṇotiādīni tesaṃ nāmagottāni .

Pūraṇoti hi nāmameva .

Tathā , makkhalīti .

So pana gosālāya jātattā gosāloti vutto .

Nāṭaputtoti nāṭassa putto .

Belaṭṭhaputtoti belaṭṭhassa putto .

Kaccāyanoti pakudhassa gottaṃ .

Kesakambalassa dhāraṇato ajito kesakambaloti vutto .

Tepi mayāti kappakolāhalaṃ buddhakolāhalaṃ cakkavattikolāhalanti tīṇi kolāhalāni .

Tattha ‘‘ vassasatasahassamatthake kappuṭṭhānaṃ bhavissatī ’’ ti kappakolāhalaṃ nāma hoti –

‘‘ ito vassasatasahassamatthake loko vinassissati , mettaṃ mārisā , bhāvetha , karuṇaṃ muditaṃ upekkhan ’’ ti manussappathe devatā ghosentiyo vicaranti .

‘‘ Vassasahassamatthake pana buddho uppajjissatī ’’ ti buddhakolāhalaṃ nāma hoti –

‘‘ ito vassasahassamatthake buddho uppajjitvā dhammānudhammapaṭipadaṃ paṭipannena saṅgharatanena parivārito dhammaṃ desento vicarissatī ’’ ti devatā ugghosenti .

‘‘ Vassasatamatthake pana cakkavattī uppajjissatī ’’ ti cakkavattikolāhalaṃ nāma hoti –

‘‘ ito vassasatamatthake sattaratanasampanno catuddīpissaroP1.131 sahassa puttaparivāro vehāsaṅgamo cakkavattirājā uppajjissatī ’’ ti devatā ugghosenti .

Imesu tīsu kolāhalesu ime cha satthāro buddhakolāhalaṃ sutvā ācariye payirupāsitvā cintāmāṇivijjādīni uggaṇhitvā –

‘‘ mayaṃ buddhamhā ’’ ti paṭiññaṃ katvā mahājanaparivutā janapadaṃ vicarantā anupubbena sāvatthiyaṃ pattā .

Tesaṃ upaṭṭhākā rājānaṃ upasaṅkamitvā ,‘‘ mahārāja , pūraṇo kassapo … pe … ajito kesakambalo buddho kira sabbaññū kirā ’’ ti ārocesuṃ .

Rājā ‘‘ tumheva ne nimantetvā ānethā ’’ ti āhaM1.121 .

Te gantvā tehi ,‘‘ rājā vo nimanteti .

Rañño gehe bhikkhaṃ gaṇhathā ’’ ti vuttā gantuṃ na ussahanti , punappunaṃ vuccamānā upaṭṭhākānaṃ cittānurakkhaṇatthāya adhivāsetvā sabbe ekatova agamaṃsu .

Rājā āsanāni paññāpetvāV1.117 ‘‘ nisīdantū ’’ ti āha .

Nigguṇānaṃ attabhāve rājusmā nāma pharati , te mahārahesu āsanesu nisīdituṃ asakkontā phalakesu ceva bhūmiyaṃ ca nisīdiṃsu .

Rājā ‘‘ ettakeneva natthi tesaṃ anto sukkadhammo ’’ ti vatvā āhāraṃ adatvāva tālato patitaṃ muggarena pothento viya ‘‘ tumhe buddhā , na buddhā ’’ ti pañhaṃ pucchi .

Te cintayiṃsu –

‘‘ sace ‘ buddhamhā ’ ti vakkhāma , rājā buddhavisaye pañhaṃ pucchitvā kathetuṃ asakkonte ‘ tumhe mayaṃ buddhāti mahājanaṃ vañcetvā āhiṇḍathā ’ ti jivhampi chindāpeyya , aññampi anatthaṃ kareyyā ’’ ti sakapaṭiññāya eva ‘ na mayaṃ buddhā ’ ti vadiṃsu .

Atha ne rājā gehato nikaḍḍhāpesi .

Te rājagharato nikkhante upaṭṭhākā pucchiṃsu –

‘‘ kiṃ ācariyā rājā tumhe pañhaṃ pucchitvā sakkārasammānaṃ akāsī ’’ ti ?

Rājā ‘‘ buddhā tumhe ’’ ti pucchi , tato mayaṃ –

‘‘ sace ayaṃ rājā buddhavisaye pañhaṃ kathiyamānaṃ ajānanto amhesu manaṃ padosessati , bahuṃ apuññaṃ pasavissatī ’’ ti rañño anukampāya ‘ na mayaṃ buddhā ’ ti vadimhā , mayaṃ pana buddhā eva , amhākaṃ buddhabhāvo , udakena dhovitvāpi harituṃ na sakkāti .

Iti bahiddhā ‘ buddhamhā ’ tiP1.132 āhaṃsu – rañño santike ‘ na mayaṃ buddhā ’ ti vadiṃsūti , idaṃ gahetvā rājā evamāha .

Tattha kiṃ pana bhavaṃ gotamo daharo ceva jātiyā , navo ca pabbajjāyāti idaṃ attano paṭiññaṃ gahetvā vadati .

Tattha kin ti paṭikkhepavacanaṃ .

Ete jātimahallakā ca cirapabbajitā ca ‘‘ buddhamhā ’’ ti na paṭijānanti , bhavaṃ gotamo jātiyā ca daharo pabbajjāya ca navo kiṃ paṭijānāti ?

Mā paṭijānāhīti attho .

Na uññātabbāti na avajānitabbā .

Na paribhotabbāti na paribhavitabbā .

Katame cattāroti kathetukamyatāpucchā .

Khattiyoti rājakumāro .

Uragoti āsīviso .

Aggīti aggiyeva .

Bhikkhūti imasmiṃ pana pade desanākusalatāya attānaṃ abbhantaraṃ katvā sīlavantaṃ pabbajitaṃ dasseti .

EtthaM1.122 ca daharaṃ rājakumāraṃ disvā , ukkamitvā maggaṃ adento , pārupanaṃ anapanento , nisinnāsanato anuṭṭhahanto , hatthipiṭṭhādīhi anotaranto , heṭṭhā katvā maññanavasena aññampi evarūpaṃ anācāraṃ karonto khattiyaṃ avajānāti nāma .

‘‘ Bhaddako vatāyaṃ rājakumāro , mahākaṇḍo mahodaro – kiṃ nāma yaṃkiñci corūpaddavaṃ vūpasametuṃ yattha katthaci ṭhāne rajjaṃ anusāsituṃ sakkhissatī ’’ tiādīni vadanto paribhoti nāma .

Añjanisalākamattampi āsīvisapotakaṃ kaṇṇādīsu piḷandhanto aṅgulimpi jivhampi ḍaṃsāpento uragaṃ avajānāti nāmaV1.118 .

‘‘ Bhaddako vatāyaṃ āsīviso udakadeḍḍubho viya kiṃ nāma kiñcideva ḍaṃsituṃ kassacideva kāye visaṃ pharituṃ sakkhissatī ’’ tiādīni vadanto paribhoti nāma .

Khajjopanakamattampi aggiṃ gahetvā hatthena kīḷanto bhaṇḍukkhalikāya khipanto cūḷāya vā sayanapiṭṭhasāṭakapasibbakādīsu vā ṭhapento aggiṃ avajānāti nāma .

‘‘ Bhaddako vatāyaṃ aggi kataraṃ nu kho yāgubhattaṃ pacissati , kataraṃ macchamaṃsaṃ , kassa sītaṃ vinodessatī ’’ tiādīni vadanto paribhoti nāma .

Daharasāmaṇerampi pana disvā ukkamitvā maggaṃ adentotiP1.133 rājakumāre vuttaṃ anācāraṃ karonto bhikkhuṃ avajānāti nāma .

‘‘ Bhaddako vatāyaṃ sāmaṇero mahākaṇṭho mahodaro yaṃkiñci buddhavacanaṃ uggahetuṃ yaṃkiñci araññaṃ ajjhogāhetvā vasituṃ sakkhissati , saṅghattherakāle manāpo bhavissatī ’’ tiādīni vadanto paribhoti nāma .

Taṃ sabbampi na kātabbanti dassento na uññātabbo na paribhotabboti āha .

Etadavocāti etaṃ gāthābandhaṃ avoca .

Gāthā ca nāmetā tadatthadīpanāpi honti visesatthadīpanāpi , tatrimā tadatthampi visesatthampi dīpentiyeva .

Tattha khattiyan ti khettānaṃ adhipatiṃ .

Vuttañhetaṃ ‘‘ khettānaṃ adhipatīti kho , vāseṭṭha ,‘ khattiyo khattiyo ’ tveva dutiyaṃ akkharaṃ upanibbattan ’’ ti ( dī . ni .3.131).

Jātisampannan ti tāyeva khattiyajātiyā jātisampannaṃ .

Abhijātan ti tīṇi kulāni atikkamitvā jātaṃ .

Ṭhānaṃ hīti kāraṇaṃ vijjati .

Manujindoti manussajeṭṭhako .

Rājadaṇḍenāti rañño uddhaṭadaṇḍena , so appako nāma na hoti , dasasahassavīsatisahassappamāṇo hotiyeva .

Tasmiṃ pakkamate bhusan tiM1.123 tasmiṃ puggale balavaupakkamaṃ upakkamati .

Rakkhaṃ jīvitamattanoti attano jīvitaṃ rakkhamāno taṃ khattiyaṃ parivajjeyya na ghaṭṭeyya .

Uccāvacehīti nānāvidhehi .

Vaṇṇehīti saṇṭhānehi .

Yena yena hi vaṇṇena caranto gocaraṃ labhati , yadi sappavaṇṇena , yadi deḍḍubhavaṇṇena , yadi dhamanivaṇṇena , antamaso kalandakavaṇṇenapi caratiyeva .

Āsajjāti patvā .

Bālan ti yena bālena ghaṭṭito , taṃ bālaṃ naraṃ vā nāriṃ vā ḍaṃseyya .

Pahūtabhakkhan ti bahubhakkhaṃ .

Aggissa hi abhakkhaṃ nāma natthi .

Jālinan ti jālavantaṃ .

Pāvakan tiV1.119 aggiṃ .

Pāvagantipi pāṭho .

Kaṇhavattanin ti vattanīti maggo , agginā gatamaggo kaṇho hoti kāḷako , tasmā ‘‘ kaṇhavattanī ’’ ti vuccati .

Mahā hutvānāti mahanto hutvā .

Aggi hi ekadā yāvabrahmalokappamāṇopi hoti .

JāyantiP1.134 tattha pārohāti tattha agginā daḍḍhavane pārohā jāyanti .

Pārohāti tiṇarukkhādayo vuccanti .

Te hi agginā daḍḍhaṭṭhāne mūlamattepi avasiṭṭhe pādato rohanti jāyanti vaḍḍhanti , tasmā ‘‘ pārohā ’’ ti vuccanti .

Puna rohanatthena vā pārohā .

Ahorattānamaccayeti rattindivānaṃ atikkame .

Nidāghepi deve vuṭṭhamatte jāyanti .

Bhikkhu ḍahati tejasāti ettha akkosantaṃ paccakkosanto bhaṇḍantaṃ paṭibhaṇḍanto paharantaṃ paṭipaharanto bhikkhu nāma kiñci bhikkhutejasā ḍahituṃ na sakkoti .

Yo pana akkosantaṃ na paccakkosati , bhaṇḍantaṃ na paṭibhaṇḍati .

Paharantaṃ na paṭipaharati , tasmiṃ vippaṭipanno tassa sīlatejena ḍayhati .

Tenevetaṃ vuttaṃ .

Na tassa puttā pasavoti tassa puttadhītaropi gomahiṃsakukkuṭasūkarādayo pasavopi na bhavanti , vinassantīti attho .

Dāyādā vindare dhanan ti tassa dāyādāpi dhanaṃ na vindanti .

Tālāvatthū bhavanti teti te bhikkhutejasā daḍḍhā vatthumattāvasiṭṭho matthakacchinnatālo viya bhavanti , puttadhītādivasena na vaḍḍhantīti attho .

TasmātiM1.124 yasmā samaṇatejena daḍḍhā matthakacchinnatālo viya aviruḷhidhammā bhavanti , tasmā .

Sammadeva samācareti sammā samācareyya .

Sammā samācarantena pana kiṃ kātabbanti ?

Khattiyaṃ tāva nissāya laddhabbaṃ gāmanigamayānavāhanādiānisaṃsaṃ , uragaṃ nissāya tassa kīḷāpanena laddhabbaṃ vatthahiraññasuvaṇṇādiānisaṃsaṃ aggiṃ nissāya tassānubhāvena pattabbaṃ yāgubhattapacanasītavinodanādiānisaṃsaṃ , bhikkhuṃ nissāya tassa vasena pattabbaṃ asutasavanasutapariyodapana-saggamaggādhigamādiānisaṃsaṃ sampassamānena ‘‘ ete nissāya pubbe vuttappakāro ādīnavo atthi .

Kiṃ imehī ’’ ti ?

Na sabbaso pahātabbā .

Issariyatthikena pana vuttappakāraṃ avajānanañca paribhavanañca akatvā pubbuṭṭhāyipacchānipātitādīhiP1.135 upāyehi khattiyakumāro tosetabbo , evaṃ tato issariyaṃ adhigamissati .

Ahituṇḍikena urage vissāsaṃ akatvā nāgavijjaṃ parivattetvā ajapadena daṇḍena gīvāya gahetvā visaharena mūlena dāṭhā dhovitvā peḷāyaṃ pakkhipitvā kīḷāpentena caritabbaṃ .

Evaṃ taṃ nissāya ghāsacchādanādīni labhissati .

YāgupacanādīniV1.120 kattukāmena aggiṃ vissāsena bhaṇḍukkhalikādīsu apakkhipitvā hatthehi anāmasantena gomayacuṇṇādīhi jāletvā yāgupacanādīni kattabbāni , evaṃ taṃ nissāya ānisaṃsaṃ labhissati .

Asutasavanādīni patthayantenapi bhikkhuṃ ativissāsena vejjakammanavakammādīsu ayojetvā catūhi paccayehi sakkaccaṃ upaṭṭhātabbo , evaṃ taṃ nissāya asutapubbaṃ buddhavacanaṃ asutapubbaṃ pañhāvinicchayaṃ diṭṭhadhammikasamparāyikaṃ atthaṃ tisso kulasampattiyo cha kāmasaggāni nava ca brahmaloke patvā amatamahānibbānadassanampi labhissatīti imamatthaṃ sandhāya sammadeva samācareti āha .

Etadavocāti dhammadesanaṃ sutvā pasanno pasādaṃ āvikaronto etaṃ ‘‘ abhikkantan ’’ tiādivacanaṃ avoca .

Tattha abhikkantan ti abhikantaṃ atiiṭṭhaṃ atimanāpaṃ , atisundaranti attho .

Ettha ekena abhikkantasaddena desanaṃ thometi ‘‘ abhikkantaṃ , bhante , yadidaṃ bhagavato dhammadesanā ’’ ti .

Ekena attanoM1.125 pasādaṃ ‘‘ abhikkantaṃ , bhante , yadidaṃ bhagavato dhammadesanaṃ āgamma mama pasādo ’’ ti .

Tato paraṃ catūhi upamāhi desanaṃyeva thometi .

Tattha nikkujjitan ti adhomukhaṭhapitaṃ , heṭṭhāmukhajātaṃ vā .

Ukkujjeyyāti uparimukhaṃ kareyya .

Paṭicchannan ti tiṇapaṇṇādichāditaṃ .

Vivareyyāti ugghāṭeyya .

Mūḷhassāti disāmūḷhassa .

Maggaṃ ācikkheyyātiP1.136 hatthe gahetvā ‘‘ esa maggo ’’ ti vadeyya .

Andhakāreti kāḷapakkhacātuddasī aḍḍharattaghanavanasaṇḍa meghapaṭalehi caturaṅge tame .

Idaṃ vuttaṃ hoti – yathā koci nikkujjitaṃ ukkujjeyya , evaṃ saddhammavimukhaṃ asaddhamme patitaṃ maṃ asaddhammā vuṭṭhāpentena , yathā paṭicchannaṃ vivareyya , evaṃ kassapassa bhagavato sāsanantaradhānā pabhuti micchādiṭṭhigahanapaṭicchannaṃ sāsanaṃ vivarantena , yathā mūḷhassa maggaṃ ācikkheyya , evaṃ kummaggamicchāmaggapaṭipannassa me saggamokkhamaggaṃ āvikarontena , yathā andhakāre telapajjotaṃ dhāreyya , evaṃ mohandhakāre nimuggassa me buddhādiratanarūpāni apassato tappaṭicchādakamohandhakāraviddhaṃsakadesanāpajjotaṃ dhārentena mayhaṃ bhagavatā etehi pariyāyehi pakāsitattā anekapariyāyena dhammo pakāsitoti .

Evaṃ desanaṃ thometvā imāya desanāya ratanattaye pasannacitto pasannākāraṃ karonto esāhan tiādimāha .

Tattha esāhan ti eso ahaṃ .

Bhagavantaṃ saraṇaṃ gacchāmi dhammañca bhikkhusaṅghañcātiV1.121 bhagavantañca dhammañca bhikkhusaṅghañcāti imaṃ ratanattayaṃ saraṇaṃ gacchāmi .

Upāsakaṃ maṃ , bhante , bhagavā dhāretūti maṃ bhagavā ‘ upāsako ayan ’ ti evaṃ dhāretu , jānātūti attho .

Ajjataggeti ajjataṃ ādiṃ katvā .

Ajjadaggeti vā pāṭho , da-kāro padasandhikaro , ajja aggaṃ katvāti attho .

Pāṇupetan ti pāṇehi upetaṃ yāva me jīvitaṃ pavattati , tāva upetaṃ anaññasatthukaṃ tīhi saraṇagamanehi saraṇaṃ gataṃ upāsakaṃ kappiyakārakaṃ maṃ bhagavā dhāretūti ayamettha saṅkhepo , vitthāro pana sumaṅgalavilāsiniyā dīghanikāyaṭṭhakathāya sāmaññaphalasutte sabbākārena vuttoti .

Paṭhamaṃ .

2. Purisasuttavaṇṇanā

113. DutiyeM1.126P1.137 abhivādetvāti purimasutte saraṇagatattā idha abhivādesi .

Ajjhattan ti niyakajjhattaṃ , attano santāne uppajjantīti attho .

Lobhā dīsu lubbhanalakkhaṇo lobho , dussanalakkhaṇo doso , muyhanalakkhaṇo mohoti .

Hiṃsantīti viheṭhenti nāsenti vināsenti .

Attasambhūtāti attani sambhūtā .

Tacasāraṃva samphalan ti yathā tacasāraṃ veḷuṃ vā naḷaṃ vā attano phalaṃ hiṃsati vināseti , evaṃ hiṃsanti vināsentīti .

Dutiyaṃ .

3. Jarāmaraṇasuttavaṇṇanā

114. Tatiye aññatra jarāmaraṇāti jarāmaraṇato mutto nāma atthīti vuccati .

Khattiyamahāsālāti khattiyamahāsālā nāma mahāsārappattā khattiyā .

Yesaṃ hi khattiyānaṃ heṭṭhimantena koṭisataṃ nidhānagataṃ hoti , tayo kahāpaṇakumbhā valañjanatthāya gehamajjhe rāsiṃ katvā ṭhapitā honti , te khattiyamahāsālā nāma .

Yesaṃ brāhmaṇānaṃ asītikoṭidhanaṃ nihitaṃ hoti , diyaḍḍho kahāpaṇakumbho valañjanatthāya gehamajjhe rāsiṃ katvā ṭhapito hoti , te brāhmaṇamahāsālā nāma .

Yesaṃ gahapatīnaṃ cattālīsakoṭidhanaṃ nihitaṃ hoti , kahāpaṇakumbho valañjanatthāya gehamajjhe rāsiṃ katvā ṭhapito hoti , te gahapatimahāsālā nāma .

Aḍḍhāti issarā .

Nidhānagatadhanassa mahantatāya mahaddhanā .

Suvaṇṇarajatabhājanādīnaṃ upabhogabhaṇḍānaṃ mahantatāya mahābhogā .

Anidhānagatassa jātarūparajatassa pahūtatāya , pahūtajātarūparajatāV1.122 .

Vittūpakaraṇassa tuṭṭhikaraṇassa pahūtatāya pahūtavittūpakaraṇā .

Godhanādīnañca sattavidhadhaññānañca pahūtatāya pahūtadhanadhaññā .

Tesampi jātānaṃ natthi aññatra jarāmaraṇāti tesampi evaṃ issarānaṃ jātānaṃ nibbattānaṃ natthi aññatra jarāmaraṇā , jātattāyeva jarāmaraṇato mokkho nāma natthi , antojarāmaraṇeyeva hoti .

ArahantotiādīsuM1.127P1.138 ārakā kilesehīti arahanto .

Khīṇā etesaṃ cattāro āsavāti khīṇāsavā .

Brahmacariyavāsaṃ vuṭṭhā pariniṭṭhitavāsāti vusitavanto .

Catūhi maggehi karaṇīyaṃ etesaṃ katanti katakaraṇīyā .

Khandhabhāro kilesabhāro abhisaṅkhārabhāro kāmaguṇabhāroti , ime ohitā bhārā etesanti ohitabhārā .

Anuppatto arahattasaṅkhāto sako attho etesanti anuppattasadatthā .

Dasavidhampi parikkhīṇaṃ bhavasaṃyojanaṃ etesanti parikkhīṇabhavasaṃyojanā .

Sammā kāraṇehi jānitvā vimuttāti sammadaññāvimuttā .

Maggapaññāya catusaccadhammaṃ ñatvā phalavimuttiyā vimuttāti attho .

Bhedanadhammoti bhijjanasabhāvo .

Nikkhepanadhammoti nikkhipitabbasabhāvo .

Khīṇāsavassa hi ajīraṇadhammopi atthi , ārammaṇato paṭividdhaṃ nibbānaṃ , taṃ hi na jīrati .

Idha panassa jīraṇadhammaṃ dassento evamāha .

Atthuppattiko kirassa suttassa nikkhepo .

Sivikasālāya nisīditvā kathitanti vadanti .

Tattha bhagavā citrāni rathayānādīni disvā diṭṭhameva upamaṃ katvā ,‘‘ jīranti ve rājarathā ’’ ti gāthamāha .

Tattha jīrantīti jaraṃ pāpuṇanti .

Rājarathāti rañño abhirūhanarathā .

Sucittāti suvaṇṇarajatādīhi suṭṭhu cittitā .

Atho sarīrampi jaraṃ upetīti evarūpesu anupādiṇṇakesu sāradārumayesu rathesu jīrantesu imasmiṃ ajjhattike upādiṇṇake maṃsalohitādimaye sarīre kiṃ vattabbaṃ ?

Sarīrampi jaraṃ upetiyevāti attho .

Santo have sabbhi pavedayantīti santo sabbhīhi saddhiṃ sataṃ dhammo na jaraṃ upetīti evaṃ pavedayanti .

‘‘ Sataṃ dhammo nāma nibbānaṃ , taṃ na jīrati , ajaraṃ amatanti evaṃ kathentī ’’ ti attho .

Yasmā vā nibbānaṃ āgamma sīdanasabhāvā kilesā bhijjanti , tasmā taṃ sabbhīti vuccati .

Iti purimapadassa kāraṇaṃ dassento ‘‘ santo have sabbhi pavedayantī ’’ ti āha .

Idaṃ hi vuttaṃ hoti – sataṃ dhammo na jaraṃ upeti , tasmā santo sabbhi pavedayanti .

Ajaraṃ nibbānaṃ sataṃ dhammotiP1.139 ācikkhantīti attho .

Sundarādhivacanaṃ vā etaṃ sabbhīti .

Yaṃ sabbhidhammabhūtaṃ nibbānaṃ santo pavedayanti kathayanti , so sataṃ dhammo na jaraṃ upetītipi attho .

Tatiyaṃ .

4. Piyasuttavaṇṇanā

115. CatuttheV1.123M1.128 rahogatassāti rahasi gatassa .

Paṭisallīnassāti nilīnassa ekībhūtassa .

Evametaṃ , mahārājāti idha bhagavā imaṃ suttaṃ sabbaññubhāsitaṃ karonto āha .

Antakenādhipannassāti maraṇena ajjhotthaṭassa .

Catutthaṃ .

5. Attarakkhitasuttavaṇṇanā

116. Pañcame hatthikāyoti hatthighaṭā .

Sesesupi eseva nayo .

Saṃvaroti pidahanaṃ .

Sādhu sabbattha saṃvaroti iminā kammapathabhedaṃ apattassa kammassa saṃvaraṃ dasseti .

Lajjīti hirimā .

Lajjīgahaṇena cettha ottappampi gahitameva hoti .

Pañcamaṃ .

6. Appakasuttavaṇṇanā

117. Chaṭṭhe uḷāre uḷāreti paṇīte ca bahuke ca .

Majjantīti mānamajjanena majjanti .

Atisāran ti atikkamaṃ .

Kūṭan ti pāsaṃ .

Pacchāsan ti pacchā tesaṃ .

Chaṭṭhaṃ .

7. Aḍḍakaraṇasuttavaṇṇanā

118. Sattame kāmahetūti kāmamūlakaṃ .

Kāmanidānan ti kāmapaccayā .

Kāmādhikaraṇan ti kāmakāraṇā .

Sabbāni hetāni aññamaññavevacanāneva .

Bhadramukhoti sundaramukho .

Ekadivasaṃ kira rājā aḍḍakaraṇe nisīdi .

Tattha paṭhamataraṃ lañjaṃ gahetvā nisinnā amaccā assāmikepi sāmike kariṃsu .

Rājā taṃ ñatvā –

‘‘ mayhaṃ tāva pathavissarassa sammukhāpete evaṃ karonti , parammukhā kiṃ nāma na karissanti ?

Paññāyissati dāni viṭaṭūbho senāpati sakenaP1.140 rajjena , kiṃ mayhaṃ evarūpehi lañjakhādakehi musāvādīhi saddhiṃ ekaṭṭhāne nisajjāyā ’’ ti cintesi .

Tasmā evamāha .

Khippaṃva oḍḍitan ti kuminaṃ viya oḍḍitaṃ .

Yathā macchā oḍḍitaṃ kuminaṃ pavisantā na jānanti , evaṃ sattā kilesakāmena vatthukāmaṃ vītikkamantā na jānantīti attho .

Sattamaṃ .

8. Mallikāsuttavaṇṇanā

119. AṭṭhameV1.124M1.129 atthi nu kho te malliketi kasmā pucchati ?

Ayaṃ kira mallikā duggatamālākārassa dhītā , ekadivasaṃ āpaṇato pūvaṃ gahetvā ‘‘ mālārāmaṃ gantvāva khādissāmī ’’ ti gacchantī paṭipathe bhikkhusaṅghaparivāraṃ bhagavantaṃ bhikkhācāraṃ pavisantaṃ disvā pasannacittā taṃ bhagavato adāsi .

Satthā nisīdanākāraṃ dassesi .

Ānandatthero cīvaraṃ paññāpetvā adāsi .

Bhagavā tattha nisīditvā taṃ pūvaṃ paribhuñjitvā mukhaṃ vikkhāletvā sitaṃ pātvākāsi .

Thero ‘‘ imissā , bhante , ko vipāko bhavissatī ’’ ti pucchi .

Ānanda , ajjesā tathāgatassa paṭhamabhojanaṃ adāsi , ajjeva kosalarañño aggamahesī bhavissatīti .

Taṃdivasameva ca rājā kāsigāme bhāgineyyena yuddhena parājito palāyitvā nagaraṃ āgacchanto mālārāmaṃ pavisitvā balakāyassa āgamanaṃ āgamesi .

Tassa sā vattaṃ akāsi .

So tāya vatte pasīditvā taṃ antepūraṃ atihārāpetvā taṃ aggamahesiṭṭhāne ṭhapesi .

Athekadivasaṃ cintesi –

‘‘ mayā imissā duggatakulassa dhītuyā mahantaṃ issariyaṃ dinnaṃ , yaṃnūnāhaṃ imaṃ puccheyyaṃ ‘ ko te piyo ’ ti ?

Sā ‘ tvaṃ me , mahārāja , piyo ’ ti vatvā puna maṃ pucchissati .

Athassāhaṃ ‘ mayhampi tvaṃyeva piyā ’ ti vakkhāmī ’’ ti .

Iti so aññamaññaṃ vissāsajananatthaṃ sammodanīyaṃ kathaṃ kathento pucchati .

Sā pana devī paṇḍitā buddhupaṭṭhāyikā dhammupaṭṭhāyikā saṅghupaṭṭhāyikā mahāpaññāP1.141 , tasmā evaṃ cintesi –

‘‘ nāyaṃ pañho rañño mukhaṃ oloketvā kathetabbo ’’ ti .

Sā saraseneva kathetvā rājānaṃ pucchi .

Rājā tāya sarasena kathitattā nivattituṃ alabhanto sayampi saraseneva kathetvā ‘‘ sakāraṇaṃ idaṃ , tathāgatassa naṃ ārocessāmī ’’ ti gantvā bhagavato ārocesi .

Nevajjhagāti nādhigacchati .

Evaṃ piyo puthu attā paresan ti yathā ekassa attā piyo , evaṃ paresaṃ puthusattānampi attā piyoti attho .

Aṭṭhamaṃ .

9. Yaññasuttavaṇṇanā

120. NavameM1.130 thūṇūpanītānīti thūṇaṃ upanītāni , thūṇāya baddhāni honti .

Parikammāni karontīti ettāvatā tehi bhikkhūhi rañño āraddhayañño tathāgatassa ārocito .

Kasmā pana raññā ayaṃ yañño āraddho ?

Dussupinapaṭighātāya .

Ekadivasaṃ kira rājā sabbālaṅkārappaṭimaṇḍitoV1.125 hatthikkhandhavaragato nagaraṃ anusañcaranto vātapānaṃ vivaritvā olokayamānaṃ ekaṃ itthiṃ disvā tassā paṭibaddhacitto tatova paṭinivattitvā antepuraṃ pavisitvā ekassa purisassa tamatthaṃ ārocetvā ‘‘ gaccha tassā sassāmikabhāvaṃ vā assāmikabhāvaṃ vā jānāhī ’’ ti pesesi .

So gantvā pucchi .

Sā ‘‘ eso me sāmiko āpaṇe nisinno ’’ ti dassesi .

Rājapuriso rañño tamatthaṃ ācikkhi .

Rājā taṃ purisaṃ pakkosāpetvā ‘‘ maṃ upaṭṭhahā ’’ ti āha .

‘‘ Nāhaṃ , deva , upaṭṭhahituṃ jānāmī ’’ ti ca vutte ‘‘ upaṭṭhānaṃ nāma na ācariyassa santike uggahetabban ’’ ti balakkārena āvudhaphalakaṃ gāhāpetvā upaṭṭhākaṃ akāsi .

Upaṭṭhahitvā gehaṃ gatamattameva ca naṃ puna pakkosāpetvā ‘‘ upaṭṭhākena nāma rañño vacanaṃ kattabbaṃ , gaccha ito yojanamatte amhākaṃ sīsadhovanapokkharaṇī atthi , tato aruṇamattikañca lohituppalamālañca gaṇhitvā ehi .

Sace ajjeva nāgacchasi , rājadaṇḍaṃ karissāmī ’’ ti vatvā pesesi .

So rājabhayena nikkhamitvāP1.142 gato .

Rājāpi tasmiṃ gate dovārikaṃ pakkosāpetvā ,‘‘ ajja sāyanheyeva dvāraṃ pidahitvā ‘ ahaṃ rājadūto ’ ti vā ‘ uparājadūto ’ ti vā bhaṇantānampi mā vivarī ’’ ti āha .

So puriso mattikañca uppalāni ca gahetvā dvāre pihitamatte āgantvā bahuṃ vadantopi dvāraṃ alabhitvā parissayabhayena jetavanaṃ gato .

Rājāpi rāgapariḷāhena abhibhūto kāle nisīdati , kāle tiṭṭhati , kāle nipajjati , sanniṭṭhānaṃ alabhanto yattha katthaci nisinnakova makkaṭaniddāya niddāyati .

PubbeM1.131 ca tasmiṃyeva nagare cattāro seṭṭhiputtā paradārikakammaṃ katvā nandopanandāya nāma lohakumbhiyā nibbattiṃsu .

Te pheṇuddehakaṃ paccamānā tiṃsavassasahassāni heṭṭhā gacchantā kumbhiyā talaṃ pāpuṇanti , tiṃsavassasahassāni upari gacchantā matthakaṃ pāpuṇanti .

Te taṃ divasaṃ ālokaṃ oloketvā attano dukkaṭabhayena ekekaṃ gāthaṃ vattukāmā vattuṃ asakkontā ekekaṃ akkharameva āhaṃsu .

Eko sa-kāraṃ , eko so-kāraṃ , eko na-kāraṃ , eko du-kāraṃ āha .

Rājā tesaṃ nerayikasattānaṃ saddaṃ sutakālato paṭṭhāya sukhaṃ avindamānova taṃrattāvasesaṃ vītināmesi .

Aruṇe uṭṭhite purohito āgantvā taṃ sukhaseyyaṃ pucchi .

So ‘‘ kuto me , ācariya , sukhan ’’ tiV1.126 ?

Vatvā ,‘‘ supine evarūpe sadde assosin ’’ ti ācikkhi .

Brāhmaṇo –

‘‘ imassa rañño iminā supinena vuḍḍhi vā hāni vā natthi , apica kho pana yaṃ imassa gehe atthi , taṃ samaṇassa gotamassa hoti , gotamasāvakānaṃ hoti , brāhmaṇā kiñci na labhanti , brāhmaṇānaṃ bhikkhaṃ uppādessāmī ’’ ti ,‘‘ bhāriyo ayaṃ , mahārāja , supino tīsu jānīsu ekā paññāyati , rajjantarāyo vā bhavissati jīvitantarāyo vā , devo vā na vassissatī ’’ ti āha .

Kathaṃ sotthi bhaveyya ācariyāti ?

‘‘ Mantetvā ñātuṃ sakkā , mahārājāti .

Gacchatha ācariyehi saddhiṃ mantetvā amhākaṃ sotthiṃ karothā ’’ ti .

So sivikasālāyaṃ brāhmaṇe sannipātetvā tamatthaṃ ārocetvā ,‘‘ visuṃ visuṃ gantvā evaṃ vadathā ’’ ti tayo vagge akāsiP1.143 .

Brāhmaṇā pavisitvā rājānaṃ sukhaseyyaṃ pucchiṃsu .

Rājā purohitassa kathitaniyāmeneva kathetvā ‘‘ kathaṃ sotthi bhaveyyā ’’ ti pucchi .

Mahābrāhmaṇā –

‘‘ sabbapañcasataṃ yaññaṃ yajitvā etassa kammassa sotthi bhaveyya , evaṃ , mahārāja , ācariyā kathentī ’’ ti āhaṃsu .

Rājā tesaṃ sutvā anabhinanditvā appaṭikkositvā tuṇhī ahosi .

Atha dutiyavaggabrāhmaṇāpi āgantvā tattheva kathesuṃ .

Tathā tatiyavaggabrāhmaṇāpi .

Atha rājā ‘‘ yaññaṃ karontū ’’ ti āṇāpesi .

Tato paṭṭhāya brāhmaṇā usabhādayo pāṇe āharāpesuṃ .

Nagare mahāsaddo udapādiM1.132 .

Taṃ pavattiṃ ñatvā mallikā rājānaṃ tathāgatassa santikaṃ pesesi .

So gantvā bhagavantaṃ vanditvā ekamantaṃ nisīdi .

Atha naṃ bhagavā –

‘‘ handa kuto nu tvaṃ , mahārāja , āgacchasi divādivassā ’’ ti āha .

Rājā –

‘‘ ajja me , bhante , supinake cattāro saddā sutā , sohaṃ brāhmaṇe pucchiṃ .

Brāhmaṇā ‘ bhāriyo , mahārāja , supino , sabbapañcasataṃ yaññaṃ yajitvā paṭikammaṃ karomāti āraddhā ’’’ ti āha .

Kinti te , mahārāja , saddā sutāti .

So yathāsutaṃ ārocesi .

Atha naṃ bhagavā āha – pubbe , mahārāja , imasmiṃyeva nagare cattāro seṭṭhiputtā paradārikā hutvā nandopanandāya lohakumbhiyā nibbattā saṭṭhivassasahassamatthake uggacchiṃsu .

Tattha eko –

‘‘ Saṭṭhivassasahassāni , paripuṇṇāni sabbaso ;

Niraye paccamānānaṃ , kadā anto bhavissatī ’’ ti .( pe . va .802; jā .1.4.54)–

ImaṃV1.127 gāthaṃ vatthukāmo ahosi .

Dutiyo –

‘‘ Sohaṃ nūna ito gantvā , yoniṃ laddhāna mānusiṃ ;

Vadaññū sīlasampanno , kāhāmi kusalaṃ bahun ’’ ti .( pe . va .805; jā .1.4.56)–

Imaṃ gāthaṃ vatthukāmo ahosi .

Tatiyo –

‘‘ Natthi anto kuto anto , na anto paṭidissati ;

Tadā hi pakataṃ pāpaṃ , mama tuyhañca mārisā ’’ ti .( pe . va .803; jā .1.4.55)–

Imaṃ gāthaṃ vatthukāmo ahosi .

Catuttho –

‘‘ Dujjīvitamajīvimhā , ye sante na dadamhase ;

Vijjamānesu bhogesu , dīpaṃ nākamha attano ’’ ti .( pe . va .804; jā .1.4.53)–

ImaṃP1.144 .

Te imā gāthā vattuṃ asakkontā ekekaṃ akkharaṃ vatvā tattheva nimuggā .

Iti , mahārāja , te nerayikasattā yathākammena viraviṃsu .

Tassa saddassa sutapaccayā tuyhaṃ hāni vā vuḍḍhi vā natthi .

Ettakānaṃ pana pasūnaṃ ghātanakammaṃ nāma bhāriyanti nirayabhayena tajjetvā dhammakathaṃM1.133 kathesi .

Rājā dasabale pasīditvā ,‘‘ muñcāmi , nesaṃ jīvitaṃ dadāmi , haritāni ceva tiṇāni khādantu , sītalāni ca pānīyāni pivantu , sīto ca nesaṃ vāto upavāyatū ’’ ti vatvā ,‘‘ gacchatha hārethā ’’ ti manusse āṇāpesi .

Te gantvā brāhmaṇe palāpetvā taṃ pāṇasaṅghaṃ bandhanato mocetvā nagare dhammabheriṃ carāpesuṃ .

Atha rājā dasabalassa santike nisinno āha –

‘‘ bhante , ekaratti nāma tiyāmā hoti , mayhaṃ pana ajja dve rattiyo ekato ghaṭitā viya ahesun ’’ ti .

Sopi puriso tattheva nisinnoV1.128 āha –

‘‘ bhante , yojanaṃ nāma catugāvutaṃ hoti , mayhaṃ pana ajja dve yojanāni ekato katāni viya ahesun ’’ ti .

Atha bhagavā –

‘‘ jāgarassa tāva rattiyā dīghabhāvo pākaṭo , santassa yojanassa dīghabhāvo pākaṭo , vaṭṭapatitassa pana bālaputhujjanassa anamataggasaṃsāravaṭṭaṃ ekantadīghamevā ’’ ti rājānañca tañca purisaṃ nerayikasatte ca ārabbha dhammapade imaṃ gāthaṃ abhāsi –

‘‘ Dīghā jāgarato ratti , dīghaṃ santassa yojanaṃ ;

Dīgho bālānaṃ saṃsāro , saddhammaṃ avijānatan ’’ ti .( dha . pa .60);

Gāthāpariyosāne so itthisāmiko puriso sotāpattiphale patiṭṭhahi .

Etamatthaṃ viditvāti etaṃ kāraṇaṃ jānitvā .

Assamedhan tiādīsu – porāṇarājakāle kira sassamedhaṃ purisamedhaṃ sammāpāsaṃ vācāpeyyanti cattāri saṅgahavatthūni ahesuṃ , yehi rājāno lokaṃ saṅgaṇhiṃsu .

Tattha nipphannasassatoP1.145 dasamabhāgaggahaṇaṃ sassamedhaṃ nāma , sassasampādane medhāvitāti attho .

Mahāyodhānaṃ chamāsikaṃ bhatta-vetanānuppadānaṃ purisamedhaṃ nāma , purisasaṅgaṇhane medhāvitāti attho .

Daliddamanussānaṃ hatthato lekhaṃ gahetvā tīṇi vassāni vināva vaḍḍhiyā sahassadvisahassamattadhanānuppadānaṃ sammāpāsaṃ nāma .

Tañhi sammā manusse pāseti , hadaye bandhitvā viya ṭhapeti , tasmā sammāpāsanti vuccati .

‘‘ Tāta mātulā ’’ tiādinā nayena saṇhavācābhaṇanaṃ vācāpeyyaṃ nāma , piyavācāti attho .

Evaṃ catūhi saṅgahavatthūhi saṅgahitaṃ raṭṭhaṃ iddhañcevaM1.134 hoti phītañca pahūtaannapānaṃ khemaṃ nirabbudaṃ .

Manussā mudā modamānā ure putte naccentā apārutagharadvārā viharanti .

Idaṃ gharadvāresu aggaḷānaṃ abhāvato niraggaḷan ti vuccati .

Ayaṃ porāṇikā paveṇī .

Aparabhāge pana okkākarājakāle brāhmaṇā imāni cattāri saṅgahavatthūni imañca raṭṭhasampattiṃ parivattetvā uddhaṃmūlakaṃ katvā assamedhaṃ purisamedhanti ādike pañca yaññe nāma akaṃsu .

Tesu assamettha medhanti vadhantīti assamedho .

Dvīhi pariyaññehi yajitabbassa ekavīsatiyūpassa ekasmiṃ majjhimadivaseyeva sattanavutipañcapasusataghātabhiṃsanassa ṭhapetvā bhūmiñcaV1.129 purise ca avasesasabbavibhavadakkhiṇassa yaññassetaṃ adhivacanaṃ .

Purisamettha medhantīti purisamedho .

Catūhi pariyaññehi yajitabbassa saddhiṃ bhūmiyā assamedhe vuttavibhavadakkhiṇassa yaññassetaṃ adhivacanaṃ .

Sammamettha pāsentīti sammāpāso .

Divase divase sammaṃ khipitvā tassaP1.146 patitokāse vediṃ katvā saṃhārimehi yūpādīhi sarassatinadiyā nimuggokāsato pabhuti paṭilomaṃ gacchantena yajitabbassa satrayāgassetaṃ adhivacanaṃ .

Vājamettha pivantīti vājapeyyo .

Ekena pariyaññena sattarasahi pasūhi yajitabbassa beluvayūpassa sattarasakadakkhiṇassa yaññassetaṃ adhivacanaṃ .

Natthi ettha aggaḷāti niraggaḷo .

Navahi pariyaññehi yajitabbassa saddhiṃ bhūmiyā ca purisehi ca assamedhe vuttavibhavadakkhiṇassa sabbamedhapariyāyanāmassa assamedhavikappassevetaṃ adhivacanaṃ .

Mahārambhāti mahākiccā mahākaraṇīyā .

Sammaggatāti sammā paṭipannā buddhādayo .

Nirārambhāti appatthā appakiccā .

Yajanti anukulan ti anukulesu yajanti , yaṃ niccabhattādi pubbapurisehi paṭṭhapitaṃ , taṃ aparāparaṃ anupacchinnattā manussā dadantīti attho .

Navamaṃ .

10. Bandhanasuttavaṇṇanā

121. Dasame idha , bhante , raññāti idaṃ te bhikkhū tesu manussesu ānandattherassa sukatakāraṇaṃ ārocentā ārocesuṃ .

Rañño kira sakkena kusarājassa dinno aṭṭhavaṅko maṇi paveṇiyā āgato .

Rājā alaṅkaraṇakāle taṃ maṇiṃ āharathāti āha .

Manussā ‘‘ ṭhapitaṭṭhāneM1.135 na passāmā ’’ ti ārocesuṃ .

Rājā antogharacārino ‘‘ maṇiṃ pariyesitvā dethā ’’ ti bandhāpesi .

Ānandatthero te disvā maṇipaṭisāmakānaṃ ekaṃ upāyaṃ ācikkhiP1.147 .

Te rañño ārocesuṃ .

Rājā ‘‘ paṇḍito thero , therassa vacanaṃ karothā ’’ ti .

Paṭisāmakamanussā rājaṅgaṇe udakacāṭiṃ ṭhapetvā sāṇiyā parikkhipāpetvā te manusse āhaṃsu –

‘‘ sāṭakaṃ pārupitvā ettha gantvā hatthaṃ otārethā ’’ ti .

Maṇicoro cintesi –

‘‘ rājabhaṇḍaṃ vissajjetuṃ vā valañjetuṃ vā na sakkā ’’ ti .

So gehaṃ gantvā maṇiṃ upakacchake ṭhapetvā sāṭakaṃ pārupitvā āgamma udakacāṭiyaṃ pakkhipitvā pakkāmi .

Mahājane paṭikkante rājamanussā cāṭiyaṃ hatthaṃ otāretvā maṇiṃ disvā āharitvā rañño adaṃsu .

‘‘ Ānandattherena kira dassitanayena maṇi diṭṭho ’’ ti mahājano kolāhalaṃ akāsi .

Te bhikkhū taṃ kāraṇaṃ tathāgatassa ārocentā imaṃ pavattiṃ ārocesuṃ .

Satthā –

‘‘ anacchariyaṃ , bhikkhave , yaṃ ānando manussānaṃ hatthāruḷhamaṇiṃ āharāpeyyaV1.130 , yattha pubbe paṇḍitā attano ñāṇe ṭhatvā ahetukapaṭisandhiyaṃ nibbattānaṃ tiracchānagatānampi hatthāruḷhaṃ bhaṇḍaṃ āharāpetvā rañño adaṃsū ’’ ti vatvā –

‘‘ Ukkaṭṭhe sūramicchanti , mantīsu akutūhalaṃ ;

Piyañca annapānamhi , atthe jāte ca paṇḍitan ’’ ti .( jā .1.1.92)–

Mahāsārajātakaṃ kathesi .

Na taṃ daḷhan ti taṃ bandhanaṃ thiranti na kathenti .

Yadāyasan ti yaṃ āyasā kataṃ .

Sārattarattāti suṭṭhu rattarattā , sārattena vā rattā sārattarattā , sāraṃ idanti maññanāya rattāti attho .

Apekkhāti ālayo nikanti .

Āhūti kathenti .

Ohārinan ti catūsu apāyesu ākaḍḍhanakaṃ .

Sithilan ti na āyasādibandhanaṃ viya iriyāpathaṃ nivāretvā ṭhitaṃ .

Tena hi bandhanena baddhā paradesampi gacchantiyeva .

Duppamuñcan ti aññatra lokuttarañāṇena muñcituṃ asakkuṇeyyanti .

Dasamaṃ .

Paṭhamo vaggo .

Issues

Select Version

Sagāthāvagga-aṭṭhakathā

Sagāthāvagga-aṭṭhakathā