2. Nandanavaggo
1. Nandanasuttavaṇṇanā
11. Nandanavaggassa
M1.28 paṭhame tatrāti tasmiṃ ārāme .Khoti byañjanasiliṭṭhatāvasena nipātamattaṃ .
Bhikkhū āmantesīti parisajeṭṭhake bhikkhū jānāpesi .
Bhikkhavoti tesaṃ āmantanākāradīpanaṃ .
Bhadanteti pativacanadānaṃ .
Te bhikkhūti ye tattha sammukhībhūtā dhammapaṭiggāhakā bhikkhū .
Bhagavato paccassosun ti bhagavato vacanaṃ patiassosuṃ , abhimukhā hutvā suṇiṃsu sampaṭicchiṃsūti attho .
Etadavocāti etaṃ idāni vattabbaṃ ‘‘ bhūtapubban ’’ tiādivacanaṃ avoca .
Tattha tāvatiṃsakāyikāti tāvatiṃsakāye nibbattā .
Tāvatiṃsakāyo nāma dutiyadevaloko vuccati .
Maghena māṇavena saddhiṃ macalagāme kālaṃ katvā tattha uppanne tettiṃsa devaputte upādāya kira tassa devalokassa ayaṃ paṇṇatti jātāti vadanti .
Yasmā pana sesacakkavāḷesupi cha kāmāvacaradevalokā atthi .
Vuttampi cetaṃ ‘‘ sahassaṃ
V1.28 cātumahārājikānaṃ sahassaṃ tāvatiṃsānan ’’ ti ( a . ni .10.29), tasmā nāmapaṇṇattiyevesā tassa devalokassāti veditabbā .Evañhi niddosaṃ padaṃ hoti .
Nandane vaneti ettha taṃ vanaṃ paviṭṭhe paviṭṭhe nandayati tosetīti nandanaṃ .
Pañcasu hi maraṇanimittesu uppannesu ‘‘ sampattiṃ pahāya cavissāmā ’’ ti paridevamānā devatā sakko devānamindo ‘‘ mā paridevittha , abhijjanadhammā nāma saṅkhārā natthī ’’ ti ovaditvā tattha pavesāpeti .
Tāsaṃ aññāhi devatāhi bāhāsu gahetvā pavesitānampi
P1.30 tassa sampattiṃ disvāva maraṇasoko vūpasammati , pītipāmojjameva uppajjati .Atha tasmiṃ kīḷamānā eva uṇhasantatto himapiṇḍo viya vilīyanti , vātāpahatadīpasikhā viya vijjhāyantīti evaṃ yaṃkiñci anto paviṭṭhaṃ nandayati tosetiyevāti nandanaṃ , tasmiṃ nandane .
Accharāsaṅghaparivutāti accharāti devadhītānaṃ nāmaṃ , tāsaṃ samūhena parivutā .
Dibbehīti devaloke nibbattehi .
Pañcahi kāmaguṇehīti manāpiyarūpasaddagandharasaphoṭṭhabbasaṅkhātehi pañcahi kāmabandhanehi kāmakoṭṭhāsehi vā
M1.29 .Samappitāti upetā .
Itaraṃ tasseva vevacanaṃ .
Paricārayamānāti ramamānā , tesu tesu vā rūpādīsu indriyāni sañcārayamānā .
Tāyaṃ velāyan ti tasmiṃ paricāraṇakāle .
So panassa devaputtassa adhunā abhinibbattakālo veditabbo .
Tassa hi paṭisandhikkhaṇeyeva rattasuvaṇṇakkhandho viya virocayamāno tigāvutappamāṇo attabhāvo nibbatti .
So dibbavatthanivattho dibbālaṅkārapaṭimaṇḍito dibbamālāvilepanadharo dibbehi candanacuṇṇehi samaṃ vikiriyamāno dibbehi pañcahi kāmaguṇehi ovuto nivuto pariyonaddho lobhābhibhūto hutvā lobhanissaraṇaṃ nibbānaṃ apassanto āsabhiṃ vācaṃ bhāsanto viya mahāsaddena ‘‘ na te sukhaṃ pajānantī ’’ ti imaṃ gāthaṃ gāyamāno nandanavane vicari .
Tena vuttaṃ –
‘‘ tāyaṃ velāyaṃ imaṃ gāthaṃ abhāsī ’’ ti .
Ye na passanti nandanan ti ye tatra pañcakāmaguṇānubhavanavasena nandanavanaṃ na passanti .
Naradevānan ti devanarānaṃ , devapurisānanti attho .
Tidasānan ti tikkhattuṃ dasannaṃ .
Yasassinan ti parivārasaṅkhātena yasena sampannānaṃ .
Aññatarā devatāti ekā ariyasāvikā devatā .
Paccabhāsīti ‘‘ ayaṃ bāladevatā imaṃ sampattiṃ
V1.29 niccaṃ acalaṃ maññati , nāssā chedanabhedanaviddhaṃsanadhammataṃ jānātī ’’ ti adhippāyaṃ vivaṭṭetvā dassentī ‘‘ na tvaṃ bāle ’’ ti imāya gāthāya patiabhāsi .Yathā arahataṃ vacoti yathā arahantānaṃ vacanaṃ , tathā tvaṃ na jānāsīti .
Evaṃ tassā adhippāyaṃ paṭikkhipitvā
P1.31 idāni arahantānaṃ vacanaṃ dassentī aniccātiādimāha .Tattha aniccā vata saṅkhārāti sabbe tebhūmakasaṅkhārā hutvā abhāvatthena aniccā .
Uppādavayadhamminoti uppādavayasabhāvā .
Uppajjitvā nirujjhantīti idaṃ purimasseva vevacanaṃ .
Yasmā vā uppajjitvā nirujjhanti , tasmā uppādavayadhamminoti .
Uppādavayaggahaṇena cettha tadanantarā vemajjhaṭṭhānaṃ gahitameva hoti .
Tesaṃ vūpasamo sukhoti tesaṃ saṅkhārānaṃ vūpasamasaṅkhātaṃ nibbānameva sukhaṃ .
Idaṃ arahataṃ vacoti .
Nandanasuttavaṇṇanā niṭṭhitā .