7. Samayasuttavaṇṇanā

37. Sattame sakkesūti ‘‘ sakyā vata , bho kumārā ’’ ti ( dī . ni .1.267) udānaṃ paṭicca sakkāti laddhanāmānaṃ rājakumārānaṃ nivāso ekopi janapado rūḷhīsaddena sakkāti vuccatiV1.62 .

Tasmiṃ sakkesu janapade .

Mahāvaneti sayaṃjāte aropime himavantena saddhiṃ ekābaddhe mahati vane .

Sabbeheva arahantehīti imaṃ suttaṃ kathitadivaseyeva pattaarahantehi .

Tatrāyaṃ anupubbikathā – sākiyakoliyā hi kira kapilavatthunagarassa ca koliyanagarassa ca antare rohiṇiṃ nāma nadiṃ ekeneva āvaraṇena bandhāpetvā sassāni kārenti .

Atha jeṭṭhamūlamāse sassesu milāyantesu ubhayanagaravāsīnampi kammakārā sannipatiṃsu .

Tattha koliyanagaravāsino āhaṃsu –

‘‘ idaṃ udakaṃ ubhayato āhariyamānaṃ na tumhākaṃ , na amhākaṃ pahossatiP1.68 , amhākaṃ pana sassaṃ ekena udakeneva nipphajjissati , idaṃ udakaṃ amhākaṃ dethā ’’ ti .

Kapilavatthuvāsino āhaṃsu –

‘‘ tumhesu koṭṭhe pūretvā ṭhitesu mayaṃ rattasuvaṇṇanīlamaṇikāḷakahāpaṇeM1.65 ca gahetvā pacchipasibbakādihatthā na sakkhissāma tumhākaṃ gharadvāre vicarituṃ , amhākampi sassaṃ ekeneva udakena nipphajjissati , idaṃ udakaṃ amhākaṃ dethā ’’ ti .

‘‘ Na mayaṃ dassāmā ’’ ti .

‘‘ Mayampi na dassāmā ’’ ti .

Evaṃ kathaṃ vaḍḍhetvā eko uṭṭhāya ekassa pahāraṃ adāsi , sopi aññassāti evaṃ aññamaññaṃ paharitvā rājakulānaṃ jātiṃ ghaṭṭetvā kalahaṃ vaḍḍhayiṃsu .

Koliyakammakārā vadanti –

‘‘ tumhe kapilavatthuvāsike gahetvā gajjatha , ye soṇasiṅgālādayo viya attano bhaginīhi saddhiṃ saṃvasiṃsu , etesaṃ hatthino ca assā ca phalakāvudhāni ca amhākaṃ kiṃ karissantī ’’ ti ?

Sākiyakammakārā vadanti –

‘‘ tumhe dāni kuṭṭhino dārake gahetvā gajjatha , ye anāthā niggatikā tiracchānā viya kolarukkhe vasiṃsu , etesaṃ hatthino ca assā ca phalakāvudhāni ca amhākaṃ kiṃ karissantī ’’ ti ?

Te gantvā tasmiṃ kamme niyuttaamaccānaṃ kathesuṃ , amaccā rājakulānaṃ kathesuṃ .

Tato sākiyā –

‘‘ bhaginīhi saddhiṃ saṃvasitakānaṃ thāmañca balañca dassessāmā ’’ ti yuddhasajjā nikkhamiṃsu .

Koliyāpi –

‘‘ kolarukkhavāsīnaṃ thāmañca balañca dassessāmā ’’ ti yuddhasajjā nikkhamiṃsu .

Bhagavāpi rattiyā paccūsasamayeva mahākaruṇāsamāpattito uṭṭhāya lokaṃ volokento ime evaṃ yuddhasajje nikkhamante addasa .

Disvā –

‘‘ mayi gate ayaṃ kalaho vūpasammissati nu kho udāhu no ’’ ti upadhārento –

‘‘ ahamettha gantvā kalahavūpasamanatthaṃ tīṇi jātakāni kathessāmi , tato kalaho vūpasammissati .

Atha sāmaggidīpanatthāya dve jātakāni kathetvā attadaṇḍasuttaṃV1.63 desessāmi .

Desanaṃ sutvāP1.69 ubhayanagaravāsinopi aḍḍhatiyāni aḍḍhatiyāni kumārasatāni dassanti , ahaṃ te pabbājessāmi , tadā mahāsamāgamo bhavissatī ’’ ti sanniṭṭhānaṃ akāsi .

Tasmā imesu yuddhasajjesu nikkhamantesu kassaci anārocetvā sayameva pattacīvaramādāya gantvā dvinnaṃ senānaṃ antare ākāse pallaṅkaṃ ābhujitvā chabbaṇṇarasmiyo vissajjetvā nisīdi .

Kapilavatthuvāsino bhagavantaṃ disvāva ,‘‘ amhākaṃ ñātiseṭṭho satthā āgato .

Diṭṭho nu kho tena amhākaṃ kalahakaraṇabhāvo ’’ ti cintetvā ,‘‘ na kho pana sakkā bhagavati āgate amhehi parassa sarīre satthaṃM1.66 pātetuṃ .

Koliyanagaravāsino amhe hanantu vā bajjhantu vā ’’ ti .

Āvudhāni chaḍḍetvā , bhagavantaṃ vanditvā , nisīdiṃsu .

Koliyanagaravāsinopi tatheva cintetvā āvudhāni chaḍḍetvā , bhagavantaṃ vanditvā , nisīdiṃsu .

Bhagavā jānantova ,‘‘ kasmā āgatattha , mahārājā ’’ ti pucchi ?

‘‘ Na , bhagavā , titthakīḷāya na pabbatakīḷāya , na nadīkīḷāya , na giridassanatthaṃ , imasmiṃ pana ṭhāne saṅgāmaṃ paccupaṭṭhapetvā āgatamhā ’’ ti .

‘‘ Kiṃ nissāya vo kalaho , mahārājāti ?

Udakaṃ , bhanteti .

Udakaṃ kiṃ agghati , mahārājāti ?

Appaṃ , bhanteti .

Pathavī nāma kiṃ agghati , mahārājāti ?

Anagghā , bhanteti .

Khattiyā kiṃ agghantīti ?

Khattiyā nāma anagghā , bhanteti .

Appamūlaṃ udakaṃ nissāya kimatthaṃ anagghe khattiye nāsetha , mahārāja , kalahe assādo nāma natthi , kalahavasena , mahārāja , aṭṭhāne veraṃ katvā ekāya rukkhadevatāya kāḷasīhena saddhiṃ baddhāghāto sakalampi imaṃ kappaṃ anuppattoyevāti vatvā phandanajātakaṃ ( jā .1.13.14 ādayo ) kathesi ’’.

Tato ‘‘ parapattiyena nāma , mahārāja , na bhavitabbaṃ .

Parapattiyā hutvā hi ekassa sasakassa kathāya tiyojanasahassavitthate himavante catuppadagaṇā mahāsamuddaṃ pakkhandinoP1.70 ahesuṃ .

Tasmā parapattiyena na bhavitabban ’’ ti vatvā , pathavīundriyajātakaṃ kathesi .

Tato ‘‘ kadāci , mahārāja , dubbalopi mahābalassa randhaṃ vivaraṃ passati , kadāci mahābalo dubbalassa .

Laṭukikāpi hi sakuṇikā hatthināgaṃ ghātesī ’’ ti laṭukikajātakaṃ ( jā .1.5.39 ādayo ) kathesi .

Evaṃ kalahavūpasamanatthāya tīṇi jātakāni kathetvā sāmaggiparidīpanatthāya dve jātakāni kathesi .

Kathaṃ ?

‘‘ Samaggānañhi , mahārāja , koci otāraṃ nāma passituṃ na sakkotīti vatvā , rukkhadhammajātakaṃ ( jā .1.1.74) kathesiV1.64 .

Tato ‘‘ samaggānaṃ , mahārāja , koci vivaraṃ dassituṃ na sakkhi .

Yadā pana aññamaññaṃ vivādamakaṃsu , atha te nesādaputto jīvitā voropetvā ādāya gatoti vivāde assādo nāma natthī ’’ ti vatvā , vaṭṭakajātakaṃ ( jā .1.1.118) kathesi .

Evaṃ imāni pañca jātakāni kathetvā avasāne attadaṇḍasuttaṃ ( su . ni .941 ādayo ) kathesi .

Rājāno pasannā –

‘‘ sace satthā nāgamissa , mayaṃ sahatthā aññamaññaṃ vadhitvā lohitanadiṃ pavattayissāma .

Amhākaṃ puttabhātaro ca gehadvāreM1.67 na passeyyāma , sāsanapaṭisāsanampi no āharaṇako nābhavissa .

Satthāraṃ nissāya no jīvitaṃ laddhaṃ .

Sace pana satthā āgāraṃ ajjhāvasissa dīpasahassadvayaparivāraṃ catumahādīparajjamassa hatthagataṃ abhavissa , atirekasahassaṃ kho panassa puttā abhavissaṃsu , tato khattiyaparivāro avicarissa .

Taṃ kho panesa sampattiṃ pahāya nikkhamitvā sambodhiṃ patto .

Idānipi khattiyaparivāroyeva vicaratū ’’ ti ubhayanagaravāsino aḍḍhatiyāni aḍḍhatiyāni kumārasatāni adaṃsu .

Bhagavāpi te pabbājetvā mahāvanaṃ agamāsi .

Tesaṃ garugāravena na attano ruciyā pabbajitānaṃ anabhirati uppajji .

Purāṇadutiyikāyopi tesaṃ –

‘‘ ayyaputtā ukkaṇṭhantu , gharāvāso na saṇṭhātī ’’ tiādīni vatvā sāsanaṃ pesenti .

Te ca atirekataraṃ ukkaṇṭhiṃsu .

Bhagavā āvajjento tesaṃ anabhiratibhāvaṃ ñatvā –

‘‘ ime bhikkhū mādisena buddhena saddhiṃ ekato vasantā ukkaṇṭhanti , handa nesaṃP1.71 kuṇāladahassa vaṇṇaṃ kathetvā tattha netvā anabhiratiṃ vinodemī ’’ ti kuṇāladahassa vaṇṇaṃ kathesi .

Te taṃ daṭṭhukāmā ahesuṃ .

Daṭṭhukāmattha , bhikkhave , kuṇāladahanti ?

Āma bhagavāti .

Yadi evaṃ etha gacchāmāti .

Iddhimantānaṃ bhagavā gamanaṭṭhānaṃ mayaṃ kathaṃ gamissāmāti .

Tumhe gantukāmā hotha , ahaṃ mamānubhāvena gahetvā gamissāmīti .

Sādhu , bhanteti .

Bhagavā pañca bhikkhusatāni gahetvā ākāse uppatitvā kuṇāladahe patiṭṭhāya te bhikkhū āha –

‘‘ bhikkhave , imasmiṃ kuṇāladahe yesaṃ macchānaṃ nāmaṃ na jānātha mamaṃ pucchathā ’’ ti .

Te pucchiṃsu .

Bhagavā pucchitaṃ pucchitaṃ kathesi .

Na kevalañca , macchānaṃyeva , tasmiṃ vanasaṇḍe rukkhānampi pabbatapāde dvipadacatuppadasakuṇānampi nāmāni pucchāpetvā kathesi .

Atha dvīhiV1.65 sakuṇehi mukhatuṇḍakena ḍaṃsitvā gahitadaṇḍake nisinno kuṇālasakuṇarājā purato pacchato ubhosu ca passesu sakuṇasaṅghaparivuto āgacchati .

Bhikkhū taṃ disvā –

‘‘ esa , bhante , imesaṃ sakuṇānaṃ rājā bhavissati , parivārā ete etassā ’’ ti maññāmāti .

Evametaṃ , bhikkhave , ayampi mameva vaṃso mama paveṇīti .

Idāni tāva mayaṃ , bhante , ete sakuṇe passāma .

Yaṃ pana bhagavāM1.68 ‘‘ ayampi mameva vaṃso mama paveṇī ’’ ti āha , taṃ sotukāmamhāti .

Sotukāmattha , bhikkhaveti ?

Āma bhagavāti .

Tena hi suṇāthāti tīhi gāthāsatehi maṇḍetvā kuṇālajātakaṃ ( jā .2.21. kuṇālajātaka ) kathento anabhiratiṃ vinodesi .

Desanāpariyosāne sabbepi sotāpattiphale patiṭṭhahiṃsu , maggeneva ca nesaṃ iddhipi āgatā .

Bhagavā ‘‘ hotu tāva ettakaṃ tesaṃ bhikkhūnan ’’ ti ākāse uppatitvā mahāvanameva agamāsi .

Tepi bhikkhū gamanakāle dasabalassa ānubhāvena gantvā āgamanakāle attano ānubhāvena bhagavantaṃ parivāretvā mahāvane otariṃsu .

Bhagavā paññattāsane nisīditvā te bhikkhū āmantetvā –

‘‘ etha , bhikkhave , nisīdatha .

Uparimaggattayavajjhānaṃ vo kilesānaṃ kammaṭṭhānaṃ kathessāmī ’’ ti kammaṭṭhānaṃ kathesi .

Bhikkhū cintayiṃsu –

‘‘ bhagavā amhākaṃ anabhiratabhāvaṃ ñatvā kuṇāladahaṃ netvā anabhiratiṃP1.72 vinodesi , tattha sotāpattiphalaṃ pattānaṃ no idāni idha tiṇṇaṃ maggānaṃ kammaṭṭhānaṃ adāsi , na kho pana amhehi ‘ sotāpannā mayan ’ ti vītināmetuṃ vaṭṭati , purisapurisehi no bhavituṃ vaṭṭatī ’’ ti te dasabalassa pāde vanditvā uṭṭhāya nisīdanaṃ papphoṭetvā visuṃ visuṃ pabbhārarukkhamūlesu nisīdiṃsu .

Bhagavā cintesi –

‘‘ ime bhikkhū pakatiyāpi avissaṭṭhakammaṭṭhānā , laddhupāyassa pana bhikkhuno kilamanakāraṇaṃ nāma natthi .

Gacchantā gacchantā ca vipassanaṃ vaḍḍhetvā arahattaṃ patvā ‘ attanā paṭividdhaguṇaṃ ārocessāmā ’ ti mama santikaṃ āgamissanti .

Etesu āgatesu dasasahassacakkavāḷadevatā ekacakkavāḷe sannipatissanti , mahāsamayo bhavissati , vivitte okāse mayā nisīdituṃ vaṭṭatī ’’ ti tato vivitte okāse buddhāsanaṃ paññāpetvā nisīdi .

Sabbapaṭhamaṃ kammaṭṭhānaṃ gahetvā gatatthero saha paṭisambhidāhi arahattaṃ pāpuṇi .

Tato aparo tato aparoti pañcasatāpi paduminiyaṃ padumāni viya vikasiṃsu .

Sabbapaṭhamaṃ arahattaṃ pattabhikkhuV1.66 ‘‘ bhagavato ārocessāmī ’’ ti pallaṅkaṃ vinibbhujitvā nisīdanaṃ papphoṭetvā uṭṭhāya dasabalābhimukho ahosi .

Evaṃ aparopi aparopīti pañcasatā bhattasālaṃ pavisantāM1.69 viya paṭipāṭiyāva āgamiṃsu .

Paṭhamaṃ āgato vanditvā nisīdanaṃ paññāpetvā , ekamantaṃ nisīditvā , paṭividdhaguṇaṃ ārocetukāmo ‘‘ atthi nu kho añño koci ?

Natthī ’’ ti nivattitvā āgatamaggaṃ olokento aparampi addasa aparampi addasayevāti sabbepi te āgantvā ekamantaṃ nisīditvā , ayaṃ imassa harāyamāno na kathesi , ayaṃ imassa harāyamāno na kathesi .

Khīṇāsavānaṃ kira dve ākārā honti –

‘‘ aho vata mayā paṭividdhaguṇaṃ sadevako loko khippameva paṭivijjheyyā ’’ ti cittaṃ uppajjati .

Paṭividdhabhāvaṃ pana nidhiladdhapuriso viya na aññassa ārocetukāmā honti .

Evaṃ osaṭamatte pana tasmiṃ ariyamaṇḍale pācīnayugandharaparikkhepato abbhāP1.73 mahikā dhūmo rajo rāhūti , imehi upakkilesehi vippamuttaṃ buddhuppādapaṭimaṇḍitassa lokassa rāmaṇeyyakadassanatthaṃ pācīnadisāya ukkhittarajatamayamahāādāsamaṇḍalaṃ viya , nemivaṭṭiyaṃ gahetvā , parivattiyamānarajatacakkasassirikaṃ puṇṇacandamaṇḍalaṃ ullaṅghitvā , anilapathaṃ paṭipajjittha .

Iti evarūpe khaṇe laye muhutte bhagavā sakkesu viharati kapilavatthusmiṃ mahāvane mahatā bhikkhusaṅghena saddhiṃ pañcamattehi bhikkhusatehi sabbeheva arahantehi .

Tattha bhagavāpi mahāsammatassa vaṃse uppanno , tepi pañcasatā bhikkhū mahāsammatassa kule uppannā .

Bhagavāpi khattiyagabbhe jāto , tepi khattiyagabbhe jātā .

Bhagavāpi rājapabbajito , tepi rājapabbajitā .

Bhagavāpi setacchattaṃ pahāya hatthagataṃ cakkavattirajjaṃ nissajjitvā pabbajito , tepi setacchattaṃ pahāya hatthagatāni rajjāni vissajjitvā pabbajitā .

Iti bhagavā parisuddhe okāse , parisuddhe rattibhāge , sayaṃ parisuddho parisuddhaparivāro , vītarāgo vītarāgaparivāro , vītadoso vītadosaparivāro , vītamoho vītamohaparivāro , nittaṇho nittaṇhaparivāro , nikkileso nikkilesaparivāro , santo santaparivāro , danto dantaparivāro , mutto muttaparivāro , ativiya virocatīti .

Vaṇṇabhūmi nāmesā , yattakaṃ sakkoti , tattakaṃ vattabbaṃ .

Iti ime bhikkhū sandhāya vuttaṃ ,‘‘ pañcamattehi bhikkhusatehi sabbeheva arahantehī ’’ ti .

YebhuyyenātiV1.67M1.70 bahutarā sannipatitā , mandā na sannipatitā asaññī arūpāvacaradevatā samāpannadevatāyo ca .

Tatrāyaṃ sannipātakkamo – mahāvanassa kira sāmantā devatā caliṃsu ,‘‘ āyāma bho !

Buddhadassanaṃ nāma bahūpakāraṃ , dhammassavanaṃ bahūpakāraṃ , bhikkhusaṅghadassanaṃ bahūpakāraṃ .

Āyāma āyāmā ’’ ti !

MahāsaddaṃP1.74 kurumānā āgantvā bhagavantañca taṃmuhuttaṃ arahattappattakhīṇāsave ca vanditvā ekamantaṃ aṭṭhaṃsu .

Eteneva upāyena tāsaṃ tāsaṃ saddaṃ sutvā saddantaraaḍḍhagāvutagāvutaaḍḍhayojanayojanādivasena tiyojanasahassavitthate himavante , tikkhattuṃ tesaṭṭhiyā nagarasahassesu , navanavutiyā doṇamukhasatasahassesu , chanavutiyā paṭṭanakoṭisatasahassesu , chapaṇṇāsāya ratanākaresūti sakalajambudīpe , pubbavidehe , aparagoyāne , uttarakurumhi , dvīsu parittadīpasahassesūti sakalacakkavāḷe , tato dutiyatatiyacakkavāḷeti evaṃ dasasahassacakkavāḷesu devatā sannipatitāti veditabbā .

Dasasahassacakkavāḷañhi idha dasalokadhātuyoti adhippetaṃ .

Tena vuttaṃ –

‘‘ dasahi ca lokadhātūhi devatā yebhuyyena sannipatitā hontī ’’ ti .

Evaṃ sannipatitāhi devatāhi sakalacakkavāḷagabbhaṃ yāva brahmalokā sūcighare nirantaraṃ pakkhittasūcīhi viya paripuṇṇaṃ hoti .

Tattha brahmalokassa evaṃ uccattanaṃ veditabbaṃ – lohapāsāde kira sattakūṭāgārasamo pāsāṇo brahmaloke ṭhatvā adho khitto catūhi māsehi pathaviṃ pāpuṇāti .

Evaṃ mahante okāse yathā heṭṭhā ṭhatvā khittāni pupphāni vā dhūmo vā upari gantuṃ , upari vā ṭhatvā khittasāsapā heṭṭhā otarituṃ antaraṃ na labhanti , evaṃ nirantarā devatā ahesuṃ .

Yathā kho pana cakkavattirañño nisinnaṭṭhānaṃ asambādhaṃ hoti , āgatāgatā mahesakkhā khattiyā okāsaṃ labhantiyeva , parato parato pana atisambādhaṃ hoti .

Evameva bhagavato nisinnaṭṭhānaṃ asambādhaṃ , āgatāgatā mahesakkhā devā ca brahmāno ca okāsaṃ labhantiyeva .

Api sudaṃ bhagavato āsannāsannaṭṭhāne vālagganittudanamatte padese dasapi vīsatipi devā sukhume attabhāve māpetvā aṭṭhaṃsu .

Sabbaparato saṭṭhi saṭṭhi devatā aṭṭhaṃsu .

Suddhāvāsakāyikānan tiM1.71P1.75 suddhāvāsavāsīnaṃ .

Suddhāvāsā nāma suddhānaṃ anāgāmikhīṇāsavānaṃ āvāsā pañca brahmalokā .

Etadahosīti kasmā ahosi ?

Te kira brahmāno samāpattiṃ samāpajjitvā yathā paricchedena vuṭṭhitā brahmabhavanaṃ olokentā pacchābhatte bhattagehaṃ viya suññataṃ addasaṃsu .

Tato ‘‘ kuhiṃ brahmāno gatā ’’ ti āvajjantā mahāsamāgamaṃ ñatvāV1.68 –

‘‘ ayaṃ samāgamo mahā , mayaṃ ohīnā , ohīnakānaṃ pana okāso dullabho hoti , tasmā gacchantā atucchahatthā hutvā ekekaṃ gāthaṃ abhisaṅkharitvā gacchāma .

Tāya mahāsamāgame ca attano āgatabhāvaṃ jānāpessāma , dasabalassa ca vaṇṇaṃ bhāsissāmā ’’ ti .

Iti tesaṃ samāpattito uṭṭhāya āvajjitattā etadahosi .

Bhagavato purato pāturahesun ti pāḷiyaṃ bhagavato santike abhimukhaṭṭhāneyeva otiṇṇā viya katvā vuttā , na kho panettha evaṃ attho veditabbo .

Te pana brahmaloke ṭhitāyeva gāthā abhisaṅkharitvā eko puratthimacakkavāḷamukhavaṭṭiyaṃ otari , eko dakkhiṇacakkavāḷamukhavaṭṭiyaṃ , eko pacchimacakkavāḷamukhavaṭṭiyaṃ , eko uttaracakkavāḷamukhavaṭṭiyaṃ otari .

Tato puratthimacakkavāḷamukhavaṭṭiyaṃ otiṇṇabrahmā nīlakasiṇaṃ samāpajjitvā nīlarasmiyo vissajjetvā dasasahassacakkavāḷadevatānaṃ maṇivammaṃ paṭimuñcanto viya attano āgatabhāvaṃ jānāpetvā buddhavīthi nāma kenaci uttarituṃ na sakkā , tasmā mahatiyā buddhavīthiyāva āgantvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ aṭṭhāsi .

Ekamantaṃ ṭhito kho attanā abhisaṅkhataṃ gāthaṃ abhāsi .

Dakkhiṇacakkavāḷamukhavaṭṭiyaṃ otiṇṇabrahmā pītakasiṇaṃ samāpajjitvā suvaṇṇapabhaṃ muñcitvā dasasahassacakkavāḷadevatānaṃ suvaṇṇapaṭaṃ pārupanto viya attano āgatabhāvaṃ jānāpetvā tatheva akāsi .

Pacchimacakkavāḷamukhavaṭṭiyaṃ otiṇṇabrahmā lohitakasiṇaṃ samāpajjitvā lohitakarasmiyo muñcitvā dasasahassacakkavāḷadevatānaṃ rattavarakambalena parikkhipanto viya attano āgatabhāvaṃ jānāpetvā tatheva akāsi .

Uttaracakkavāḷamukhavaṭṭiyaṃ otiṇṇabrahmā odātakasiṇaṃP1.76 samāpajjitvāM1.72 odātarasmiyo vissajjetvā dasasahassacakkavāḷadevatānaṃ sumanakusumapaṭaṃ pārupanto viya attano āgatabhāvaṃ jānāpetvā tatheva akāsi .

Pāḷiyaṃ pana bhagavato purato pāturahesuṃ .

Atha kho tā devatā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ aṭṭhaṃsūti evaṃ ekakkhaṇe viya purato pātubhāvo ca abhivādetvā ekamantaṃ ṭhitabhāvo ca vutto , so iminā anukkamena ahosi , ekato katvā pana dassito .

Gāthābhāsanaṃ pana pāḷiyampi visuṃ visuṃyeva vuttaṃ .

TatthaV1.69 mahāsamayoti mahāsamūho .

Pavanaṃ vuccati vanasaṇḍo .

Ubhayenapi bhagavā ‘‘ imasmiṃ pana vanasaṇḍe ajja mahāsamūho sannipāto ’’ ti āha .

Tato yesaṃ so sannipāto , te dassetuṃ devakāyā samāgatāti āha .

Tattha devakāyāti devaghaṭā .

Āgatamha imaṃ dhammasamayan ti evaṃ samāgate devakāye disvā mayampi imaṃ dhammasamūhaṃ āgatā .

Kiṃ kāraṇā ?

Dakkhitāye aparājitasaṅghan ti kenaci aparājitaṃ ajjeva tayo māre madditvā vijitasaṅgāmaṃ imaṃ aparājitasaṅghaṃ dassanatthāya āgatamhāti attho .

So pana , brahmā , imaṃ gāthaṃ bhāsitvā , bhagavantaṃ abhivādetvā , puratthimacakkavāḷamukhavaṭṭiyaṃyeva aṭṭhāsi .

Atha dutiyo vuttanayeneva āgantvā abhāsi .

Tattha tatra bhikkhavoti tasmiṃ sannipātaṭṭhāne bhikkhū .

Samādahaṃsūti samādhinā yojesuṃ .

Cittamattano ujukaṃ akaṃsūti attano citte sabbe vaṅkakuṭilajimhabhāve haritvā ujukaṃ akariṃsu .

Sārathīva nettāni gahetvāti yathā samappavattesu sindhavesu odhastapatodo sārathī sabbayottāni gahetvā acodento avārento tiṭṭhati , evaṃ chaḷaṅgupekkhāya samannāgatā guttadvārā sabbepete pañcasatā bhikkhū indriyāni rakkhanti paṇḍitā , ete daṭṭhuṃ idhāgatamhā bhagavāti , sopi gantvā yathāṭhāneyeva aṭṭhāsi .

Atha tatiyo vuttanayeneva āgantvā abhāsi .

Tattha chetvā khīlan ti rāgadosamohakhīlaṃ chinditvā .

Palighan ti rāgadosamohapalighameva .

Indakhīlan ti rāgadosamohaindakhīlamevaP1.77 .

Ūhacca manejāti ete taṇhāejāya anejā bhikkhū indakhīlaṃ ūhacca samūhanitvā catūsu disāsu appaṭihatacārikaṃM1.73 caranti .

Suddhāti nirupakkilesā .

Vimalāti nimmalā .

Idaṃ tasseva vevacanaṃ .

Cakkhumatāti pañcahi cakkhūhi cakkhumantena .

Sudantāti cakkhutopi dantā sotatopi ghānatopi jivhātopi kāyatopi manatopi dantā .

Susunāgāti taruṇanāgā .

Tatrāyaṃ vacanattho – chandādīhi na gacchantīti nāgā , tena tena maggena pahīne kilese na āgacchantīti nāgā , nānappakāraṃ āguṃ na karontīti nāgā .

Ayamettha saṅkhepo , vitthāro pana mahāniddese ( mahāni .80) vuttanayeneva veditabbo .

Apica –

‘‘ Āguṃ na karoti kiñci loke ,

Sabbasaṃyoga visajja bandhanāni ;

SabbatthaV1.70 na sajjatī vimutto ,

Nāgo tādi pavuccate tathattā ’’ ti .

–

Evamettha attho veditabbo .

Susunāgāti susū nāgā , susunāgabhāvasampattiṃ pattāti attho .

Te evarūpe anuttarena yoggācariyena damite taruṇanāge dassanāya āgatamha bhagavāti .

Sopi gantvā yathāṭhāneyeva aṭṭhāsi .

Atha catuttho vuttanayeneva āgantvā abhāsi .

Tattha gatāseti nibbematikasaraṇagamanena gatā .

Sopi gantvā yathāṭhāneyeva aṭṭhāsīti .

Sattamaṃ .

Issues

Select Version

Sagāthāvagga-aṭṭhakathā

Sagāthāvagga-aṭṭhakathā