4. Bakabrahmasuttavaṇṇanā
175. Catutthe pāpakaṃ diṭṭhigatan ti lāmikā sassatadiṭṭhi .
Idaṃ niccan ti idaṃ saha kāyena brahmaṭṭhānaṃ aniccaṃ ‘‘ niccan ’’ ti vadati .
Dhuvādīni tasseva vevacanāni .
Tattha dhuvan ti thiraṃ .
Sassatan ti sadā vijjamānaṃ .
Kevalan ti akhaṇḍaṃ sakalaṃ .
Acavanadhamman ti acavanasabhāvaṃ .
Idaṃ hi na jāyatītiādīsu imasmiṃ ṭhāne koci jāyanako vā jīyanako vā mīyanako vā cavanako
M1.191 vā upapajjanako vā natthi , taṃ sandhāya vadati .Ito ca panaññan ti ito sahakāyā brahmaṭṭhānā uttari aññaṃ nissaraṇaṃ nāma natthīti .
Evamassa thāmagatā sassatadiṭṭhi uppannā hoti .
Evaṃvādī ca pana so upari tisso jhānabhūmiyo cattāro magge cattāri phalāni nibbānanti sabbaṃ paṭibāhati .
Kadā panassa sā diṭṭhi uppannāti ?
Paṭhamajjhānabhūmiyaṃ nibbattakāle .
Dutiyajjhānabhūmiyanti eke .
Tatrāyaṃ anupubbikathā – heṭṭhupapattiko kiresa brahmā anuppanne buddhuppāde isipabbajjaṃ pabbajitvā kasiṇaparikammaṃ katvā samāpattiyo nibbattetvā aparihīnajjhāno kālaṃ katvā catutthajjhānabhūmiyaṃ vehapphalabrahmaloke pañcakappasatikaṃ āyuṃ gahetvā nibbatti .
Tattha yāvatāyukaṃ ṭhatvā heṭṭhupapattikaṃ katvā tatiyajjhānaṃ paṇītaṃ bhāvetvā subhakiṇhabrahmaloke catusaṭṭhikappaṃ āyuṃ gahetvā nibbatti .
Tattha dutiyajjhānaṃ bhāvetvā ābhassare aṭṭha kappe āyuṃ gahetvā nibbatti .
Tattha paṭhamajjhānaṃ bhāvetvā , paṭhamajjhānabhūmiyaṃ kappāyuko hutvā nibbatti
V1.184 .So paṭhamakāle attanā katakammañca nibbattaṭṭhānañca
P1.209 aññāsi , kāle pana gacchante gacchante ubhayaṃ pamussitvā sassatadiṭṭhiṃ uppādesi .Avijjāgatoti avijjāya gato samannāgato aññāṇī andhībhūto .
Yatra hi nāmāti yo nāma .
Vakkhatīti bhaṇati .
‘‘ Yatrā ’’ ti nipātayogena pana anāgatavacanaṃ kataṃ .
Evaṃ vutte so brahmā yathā nāma maggacoro dve tayo pahāre adhivāsento sahāye anācikkhitvāpi uttariṃ pahāraṃ pahariyamāno ‘‘ asuko ca asuko ca mayhaṃ sahāyo ’’ ti ācikkhati , evameva bhagavatā santajjiyamāno satiṃ labhitvā ,‘‘ bhagavā mayhaṃ padānupadaṃ pekkhanto maṃ nippīḷitukāmo ’’ ti bhīto attano sahāye ācikkhanto dvāsattatītiādimāha .
Tassattho – bho gotama , mayaṃ dvāsattati janā puññakammā tena puññakammena idha nibbattā .
Vasavattino sayaṃ aññesaṃ vase avattitvā pare attano vase vattema , jātiñca jarañca atītā , ayaṃ no vedehi gatattā ‘‘ vedagū ’’ ti saṅkhaṃ gatā bhagavā antimā brahmupapatti .
Asmābhijappanti janā anekāti anekajanā amhe
M1.192 abhijappanti .‘‘ Ayaṃ kho bhavaṃ brahmā , mahābrahmā , abhibhū , anabhibhūto , aññadatthudaso , vasavattī , issaro , kattā , nimmātā , seṭṭho , sajitā , vasī , pitā bhūtabhabyānan ’’ ti evaṃ patthenti pihentīti .
Atha naṃ bhagavā appaṃ hi etan tiādimāha .
Tattha etan ti yaṃ tvaṃ idha tava āyuṃ ‘‘ dīghan ’’ ti maññasi , etaṃ appaṃ parittakaṃ .
Sataṃ sahassānaṃ nirabbudānan ti nirabbudagaṇanāya satasahassanirabbudānaṃ .
Āyuṃ pajānāmīti ,‘‘ idāni tava avasiṭṭhaṃ ettakaṃ āyū ’’ ti ahaṃ jānāmi .
Anantadassī bhagavā hamasmīti , bhagavā , tumhe ‘‘ ahaṃ anantadassī jātiādīni upātivatto ’’ ti vadatha .
Kiṃ me purāṇan ti , yadi tvaṃ anantadassī , evaṃ sante idaṃ me ācikkha , kiṃ mayhaṃ purāṇaṃ ?
Vatasīlavattan ti sīlameva vuccati .
Yamahaṃ vijaññāti yaṃ ahaṃ
P1.210 tayā kathitaṃ jāneyyaṃ , taṃ me ācikkhāti vadati .Idānissa ācikkhanto bhagavā yaṃ tvaṃ apāyesītiādimāha .
Tatrāyaṃ adhippāyo – pubbe kiresa kulaghare nibbattitvā kāmesu ādīnavaṃ disvā –
‘‘ jātijarāmaraṇassa antaṃ karissāmī ’’ ti nikkhamma isipabbajjaṃ pabbajitvā samāpattiyo nibbattetvā abhiññāpādakajjhānassa
V1.185 lābhī hutvā gaṅgātīre paṇṇasālaṃ kāretvā jhānaratiyā vītināmeti .Tadā ca kālenakālaṃ satthavāhā pañcahi sakaṭasatehi marukantāraṃ paṭipajjanti .
Marukantāre pana divā na sakkā gantuṃ , rattiṃ gamanaṃ hoti .
Atha purimasakaṭassa aggayuge yuttabalibaddā gacchantā gacchantā nivattitvā āgatamaggābhimukhā ahesuṃ , sabbasakaṭāni tatheva nivattitvā aruṇe uggate nivattitabhāvaṃ jāniṃsu .
Tesañca tadā kantāraṃ atikkamanadivaso ahosi .
Sabbaṃ dārudakaṃ parikkhīṇaṃ – tasmā ‘‘ natthi dāni amhākaṃ jīvitan ’’ ti cintetvā , goṇe cakkesu bandhitvā , manussā sakaṭacchāyaṃ pavisitvā nipajjiṃsu .
Tāpasopi kālasseva paṇṇasālato nikkhamitvā paṇṇasāladvāre nisinno gaṅgaṃ olokayamāno addasa gaṅgaṃ mahatā udakoghena pūriyamānaṃ pavattitamaṇikkhandhaṃ viya āgacchantaṃ , disvā cintesi –
‘‘ atthi nu kho imasmiṃ loke evarūpassa madhurodakassa alābhena kilissamānā sattā ’’ ti ?
So evaṃ āvajjento marukantāre taṃ satthaṃ disvā ‘ ime sattā mā nassantū ’ ti ‘‘ ito cito ca mahāudakakkhandho chijjitvā marukantāre
M1.193 satthābhimukho gacchatū ’’ ti abhiññācittena adhiṭṭhāsi .Saha cittuppādena mātikāruḷhaṃ viya udakaṃ tattha agamāsi .
Manussā udakasaddena vuṭṭhāya udakaṃ disvā haṭṭhatuṭṭhā nhāyitvā pivitvā goṇepi pāyetvā sotthinā icchitaṭṭhānaṃ agamaṃsu .
Satthā taṃ brahmuno pubbakammaṃ dassento paṭhamaṃ gāthamāha .
Tattha apāyesīti pāyesi .
A-kāro nipātamattaṃ .
Gammanīti gimhe .
Sampareteti gimhātapena phuṭṭhe anugate .
Aparasmimpi samaye tāpaso gaṅgātīre paṇṇasālaṃ māpetvā araññagāmakaṃ nissāya vasati .
Tena ca samayena corā taṃ gāmaṃ paharitvā hatthasāraṃ gahetvā gāviyo ca karamare
P1.211 ca gahetvā gacchanti .Gāvopi sunakhāpi manussāpi mahāviravaṃ viravanti .
Tāpaso taṃ saddaṃ sutvā ‘‘ kinnu kho etan ’’ ti ?
Āvajjento ‘‘ manussānaṃ bhayaṃ uppannan ’’ ti ñatvā ‘‘ mayi passante ime sattā mā nassantū ’’ ti abhiññāpādakajjhānaṃ samāpajjitvā vuṭṭhāya abhiññācittena corānaṃ paṭipathe caturaṅginiṃ senaṃ māpesi .
Kammasajjā āgacchantā corā disvā ,‘‘ rājā maññe āgato ’’ ti vilopaṃ chaḍḍetvā pakkamiṃsu .
Tāpaso ‘‘ yaṃ yassa santakaṃ , taṃ tasseva hotū ’’ ti adhiṭṭhāsi , taṃ tatheva ahosi .
Mahājano sotthibhāvaṃ pāpuṇi .
Satthā idampi
V1.186 tassa pubbakammaṃ dassento dutiyaṃ gāthamāha .Tattha eṇikūlasmin ti gaṅgātīre .
Gayhakaṃ nīyamānan ti gahetvā nīyamānaṃ , karamaraṃ nīyamānantipi attho .
Puna ekasmiṃ samaye uparigaṅgāvāsikaṃ ekaṃ kulaṃ heṭṭhāgaṅgāvāsikena kulena saddhiṃ mittasanthavaṃ katvā , nāvāsaṅghāṭaṃ bandhitvā , bahuṃ khādanīyañceva bhojanīyañca gandhamālādīni ca āropetvā gaṅgāsotena āgacchati .
Manussā khādamānā bhuñjamānā naccantā gāyantā devavimānena gacchantā viya balavasomanassā ahesuṃ .
Gaṅgeyyako nāgo disvā kupito ‘‘ ime mayi saññampi na karonti .
Idāni ne samuddameva pāpessāmī ’’ ti mahantaṃ attabhāvaṃ māpetvā udakaṃ dvidhā bhinditvā uṭṭhāya phaṇaṃ katvā , susukāraṃ karonto aṭṭhāsi .
Mahājano disvā bhīto vissaramakāsi .
Tāpaso paṇṇasālāyaṃ nisinno sutvā ,‘‘ ime gāyantā naccantā somanassajātā āgacchanti .
Idāni pana bhayaravaṃ raviṃsu , kinnu kho ’’ ti ?
Āvajjento
M1.194 nāgarājaṃ disvā ,‘‘ mayi passante sattā mā nassantū ’’ ti abhiññāpādakajjhānaṃ samāpajjitvā attabhāvaṃ pajahitvā supaṇṇavaṇṇaṃ māpetvā nāgarājassa dassesi .Nāgarājā bhīto phaṇaṃ saṃharitvā udakaṃ paviṭṭho , mahājano sotthibhāvaṃ pāpuṇi .
Satthā idampi tassa pubbakammaṃ dassento tatiyaṃ gāthamāha .
Tattha luddenāti dāruṇena .
Manussakamyāti manussakāmatāya , manusse viheṭhetukāmatāyāti attho .
Aparasmimpi
P1.212 samaye esa isipabbajjaṃ pabbajitvā kesavo nāma tāpaso ahosi .Tena samayena amhākaṃ bodhisatto kappo nāma māṇavo kesavassa baddhacaro antevāsiko hutvā ācariyassa kiṃkārapaṭissāvī manāpacārī buddhisampanno atthacaro ahosi .
Kesavo tena vinā vasituṃ na sakkoti , taṃ nissāyeva jīvikaṃ kappesi .
Satthā idampi tassa pubbakammaṃ dassento catutthaṃ gāthamāha .
Tattha baddhacaroti antevāsiko , so pana jeṭṭhantevāsiko ahosi .
Sambuddhimantaṃ vatinaṃ amaññīti ,‘‘ sammā buddhimā vatasampanno ayan ’’ ti evaṃ maññamāno kappo tava antevāsiko ahosiṃ ahaṃ so tena samayenāti dasseti .
Aññepi jānāsīti na kevalaṃ mayhaṃ āyumeva , aññepi tvaṃ jānāsiyeva .
Tathā hi buddhoti tathā hi tvaṃ buddho , yasmā buddho , tasmā jānāsīti attho .
Tathā hi tyāyaṃ jalitānubhāvoti yasmā ca tvaṃ buddho , tasmā
V1.187 te ayaṃ jalito ānubhāvo .Obhāsayaṃ tiṭṭhatīti sabbaṃ brahmalokaṃ obhāsayanto tiṭṭhati .
Catutthaṃ .