8. Kalyāṇamittasuttavaṇṇanā
129. Aṭṭhame so ca kho kalyāṇamittassāti so cāyaṃ dhammo kalyāṇamittasseva svākkhāto nāma hoti , na pāpamittassāti .
Kiñcāpi hi dhammo sabbesampi svākkhātova , kalyāṇamittassa pana sussūsantassa saddahantassa atthaṃ pūreti bhesajjaṃ viya vaḷañjantassa na itarassāti .
Tenetaṃ vuttaṃ .
Dhammoti cettha desanādhammo veditabbo .
Upaḍḍhamidan ti thero kira rahogato cintesi –
‘‘ ayaṃ samaṇadhammo nāma ovādake anusāsake kalyāṇamitte sati paccattapurisakāre ṭhitassa sampajjati , upaḍḍhaṃ kalyāṇamittato hoti , upaḍḍhaṃ paccattapurisakārato ’’ ti .
Athassa etadahosi –
‘‘ ahaṃ padesañāṇe ṭhito nippadesaṃ cintetuṃ na sakkomi , satthāraṃ pucchitvā nikkaṅkho bhavissāmī ’’ ti .
Tasmā satthāraṃ upasaṅkamitvā evamāha .
Brahmacariyassāti ariyamaggassa .
Yadidaṃ kalyāṇamittatāti yā esā kalyāṇamittatā nāma , sā upaḍḍhaṃ , tato upaḍḍhaṃ āgacchatīti attho .
Iti therena ‘‘ upaḍḍhupaḍḍhā sammādiṭṭhiādayo kalyāṇamittato āgacchanti , upaḍḍhupaḍḍhā paccattapurisakārato ’’ ti vuttaṃ .
Kiñcāpi
V1.138 therassa ayaṃ manoratho , yathā pana bahūhi silāthambhe ussāpite ,‘‘ ettakaṃ ṭhānaṃ asukena ussāpitaṃ , ettakaṃ asukenā ’’ ti vinibbhogo natthi , yathā ca mātāpitaro nissāya uppannesu puttesu ‘‘ ettakaṃ mātitoP1.157 nibbattaṃ , ettakaṃ pitito ’’ ti vinibbhogo natthi , evaṃ idhāpi avinibbhogadhammo hesa ,‘‘ ettakaṃ sammādiṭṭhiādīnaṃM1.144 kalyāṇamittato nibbattaṃ , ettakaṃ paccattapurisakārato ’’ ti na sakkā laddhuṃ , kalyāṇamittatāya pana upaḍḍhaguṇo labbhatīti therassa ajjhāsayena upaḍḍhaṃ nāma jātaṃ , sakalaguṇo paṭilabbhatīti bhagavato ajjhāsayena sakalaṃ nāma jātaṃ .Kalyāṇamittatāti cetaṃ pubbabhāgapaṭilābhaṅgaṃ nāmāti gahitaṃ .
Atthato kalyāṇamittaṃ nissāya laddhā sīlasamādhivipassanāvasena cattāro khandhā .
Saṅkhārakkhandhotipi vadantiyeva .
Mā hevaṃ , ānandāti , ānanda , mā evaṃ abhaṇi , bahussuto tvaṃ sekhapaṭisambhidappatto aṭṭha vare gahetvā maṃ upaṭṭhahasi , catūhi acchariyabbhutadhammehi samannāgato , tādisassa evaṃ kathetuṃ na vaṭṭati .
Sakalameva hidaṃ , ānanda , brahmacariyaṃ , yadidaṃ kalyāṇamittatāti idaṃ bhagavā –
‘‘ cattāro maggā cattāri phalāni tisso vijjā cha abhiññā sabbaṃ kalyāṇamittamūlakameva hotī ’’ ti sandhāyāha .
Idāni vacībhedeneva kāraṇaṃ dassento kalyāṇamittassetan tiādimāha .
Tattha pāṭikaṅkhan ti pāṭikaṅkhitabbaṃ icchitabbaṃ , avassaṃbhāvīti attho .
Idhāti imasmiṃ sāsane .
Sammādiṭṭhiṃ bhāvetītiādīsu aṭṭhannaṃ ādipadānaṃyeva tāva ayaṃ saṅkhepavaṇṇanā – sammā dassanalakkhaṇā sammādiṭṭhi .
Sammā abhiniropanalakkhaṇo sammāsaṅkappo .
Sammā pariggahaṇalakkhaṇā sammāvācā .
Sammā samuṭṭhāpanalakkhaṇo sammākammanto .
Sammā vodāpanalakkhaṇā sammāājīvo .
Sammā paggahalakkhaṇo sammāvāyāmo .
Sammā upaṭṭhānalakkhaṇā sammāsati .
Sammā samādhānalakkhaṇo sammāsamādhi .
Tesu ekekassa tīṇi kiccāni honti .
Seyyāthidaṃ – sammādiṭṭhi tāva aññehipi attano paccanīkakilesehi saddhiṃ micchādiṭṭhiṃ pajahati , nirodhaṃ ārammaṇaṃ karoti , sampayuttadhamme ca passati tappaṭicchādakamohavidhamanavasena asammohato .
Sammāsaṅkappādayopi tatheva micchāsaṅkappādīni ca pajahanti , nirodhañca ārammaṇaṃ karonti .
Visesato panettha sammādiṭṭhi sahajātadhamme sammā dasseti
P1.158 .Sammāsaṅkappo sahajātadhamme abhiniropeti , sammāvācā sammā pariggaṇhāti , sammākammanto sammā
M1.145 samuṭṭhāpeti , sammāājīvo sammā vodāpetiV1.139 , sammāvāyāmo sammā paggaṇhāti , sammāsati sammā upaṭṭhāpeti , sammāsamādhi sammā dahati .Apicesā sammādiṭṭhi nāma pubbabhāge nānākhaṇā nānārammaṇā hoti , maggakāle ekakkhaṇā ekārammaṇā .
Kiccato pana sammādiṭṭhi dukkhe ñāṇantiādīni cattāri nāmāni labhati .
Sammāsaṅkappādayopi pubbabhāge nānākhaṇā nānārammaṇā honti , maggakāle ekakkhaṇā ekārammaṇā .
Tesu sammāsaṅkappo kiccato nekkhammasaṅkappotiādīni tīṇi nāmāni labhati .
Sammāvācādayo tayo viratiyopi honti cetanāyopi , maggakkhaṇe pana viratiyova .
Sammāvāyāmo sammāsatīti idampi dvayaṃ kiccato sammappadhānasatipaṭṭhānavasena cattāri nāmāni labhati .
Sammāsamādhi pana pubbabhāgepi maggakkhaṇepi sammāsamādhiyeva .
Evaṃ tāva ‘‘ sammādiṭṭhin ’’ tiādinā nayena vuttānaṃ aṭṭhannaṃ ādipadānaṃyeva atthavaṇṇanaṃ ñatvā idāni bhāveti vivekanissitan tiādīsu evaṃ ñātabbo .
Bhāvetīti vaḍḍheti , attano cittasantāne punappunaṃ janeti , abhinibbattetīti attho .
Vivekanissitan ti vivekaṃ nissitaṃ , viveke vā nissitanti vivekanissitaṃ .
Vivekoti vivittatā .
Vivittatā cāyaṃ tadaṅgaviveko , vikkhambhana-samuccheda-paṭippassaddhi-nissaraṇavivekoti pañcavidho .
Evametasmiṃ pañcavidhe viveke .
Vivekanissitan ti tadaṅgavivekanissitaṃ samucchedavivekanissitaṃ nissaraṇavivekanissitañca sammādiṭṭhiṃ bhāvetīti ayamattho veditabbo .
Tathā hi ayaṃ ariyamaggabhāvanānuyutto yogī vipassanākkhaṇe kiccato tadaṅgavivekanissitaṃ , ajjhāsayato nissaraṇavivekanissitaṃ , maggakāle pana kiccato samucchedavivekanissitaṃ , ārammaṇato nissaraṇavivekanissitaṃ sammādiṭṭhiṃ bhāveti .
Esa nayo virāganissitā dīsu .
Vivekatthā eva hi virāgādayo
P1.159 .Kevalañcettha vossaggo duvidho pariccāgavossaggo ca pakkhandanavossaggo cāti .
Tattha pariccāgavossaggoti vipassanākkhaṇe ca tadaṅgavasena , maggakkhaṇe ca samucchedavasena kilesappahānaṃ .
Pakkhandanavossaggoti vipassanākkhaṇe tanninnabhāvena , maggakkhaṇe pana ārammaṇakaraṇena nibbānapakkhandanaṃ , tadubhayampi imasmiṃ lokiyalokuttaramissake
V1.140 atthavaṇṇanānayeM1.146 vaṭṭati .Tathā hi ayaṃ sammādiṭṭhi yathāvuttena pakārena kilese ca pariccajati , nibbānañca pakkhandati .
Vossaggapariṇāmin ti iminā pana sakalena vacanena vossaggatthaṃ pariṇamantaṃ pariṇatañca , paripaccantaṃ paripakkañcāti idaṃ vuttaṃ hoti .
Ayañhi ariyamaggabhāvanānuyutto bhikkhu yathā sammādiṭṭhi kilesapariccāgavossaggatthaṃ nibbānapakkhandanavossaggatthañca paripaccati , yathā ca paripakkā hoti , tathā naṃ bhāvetīti .
Esa nayo sesamaggaṅgesu .
Āgammāti ārabbha sandhāya paṭicca .
Jātidhammāti jātisabhāvā jātipakatikā .
Tasmāti yasmā sakalo ariyamaggopi kalyāṇamittaṃ nissāya labbhati , tasmā .
Handāti vavassaggatthe nipāto .
Appamādaṃ pasaṃsantīti appamādaṃ vaṇṇayanti , tasmā appamādo kātabbo .
Atthābhisamayāti atthapaṭilābhā .
Aṭṭhamaṃ .