3. Godhikasuttavaṇṇanā
159. Tatiye
M1.168 isigilipasseti isigilissa nāma pabbatassa passe .Kāḷasilāyan ti kāḷavaṇṇāya silāyaṃ .
Sāmayikaṃ cetovimuttin ti
P1.183 appitappitakkhaṇe paccanīkadhammehi vimuccati , ārammaṇe ca adhimuccatīti lokiyasamāpatti sāmayikā cetovimutti nāma .Phusīti paṭilabhi .
Parihāyīti kasmā yāva chaṭṭhaṃ parihāyi ?
Sābādhattā .
Therassa kira vātapittasemhavasena anusāyiko ābādho atthi , tena samādhissa sappāye upakārakadhamme pūretuṃ na sakkoti , appitappitāya samāpattiyā parihāyati .
Yaṃnūnāhaṃ satthaṃ āhareyyan ti so kira cintesi , yasmā parihīnajjhānassa kālaṅkaroto anibaddhā gati hoti , aparihīnajjhānassa nibaddhā gati hoti , brahmaloke nibbattati , tasmā satthaṃ āharitukāmo ahosi .
Upasaṅkamīti –
‘‘ ayaṃ samaṇo satthaṃ āharitukāmo , satthāharaṇañca
V1.162 nāmetaṃ kāye ca jīvite ca anapekkhassa hoti .Yo evaṃ kāye ca jīvite ca anapekkho hoti , so mūlakammaṭṭhānaṃ sammasitvā arahattampi gahetuṃ samattho hoti , mayā pana paṭibāhitopi esa na oramissati , satthārā paṭibāhito oramissatī ’’ ti therassa atthakāmo viya hutvā yena bhagavā tenupasaṅkami .
Jalāti jalamānā .
Pāde vandāmi cakkhumāti pañcahi cakkhūhi cakkhumā tava pāde vandāmi .
Jutindharāti ānubhāvadharā .
Appattamānasoti appattaarahatto .
Sekhoti sīlādīni sikkhamāno sakaraṇīyo .
Jane sutāti jane vissutā .
Satthaṃ āharitaṃ hotīti thero kira ‘‘ kiṃ mayhaṃ iminā jīvitenā ’’ ti ?
Uttāno nipajjitvā satthena galanāḷiṃ chindi , dukkhā vedanā uppajjiṃsu .
Thero vedanaṃ vikkhambhetvā taṃyeva vedanaṃ pariggahetvā satiṃ upaṭṭhapetvā mūlakammaṭṭhānaṃ sammasanto arahattaṃ patvā samasīsī hutvā parinibbāyi .
Samasīsī nāma tividho hoti iriyāpathasamasīsī , rogasamasīsī , jīvitasamasīsīti .
Tattha
M1.169 yo ṭhānādīsu iriyāpathesu aññataraṃ adhiṭṭhāya –‘‘ imaṃ akopetvāva arahattaṃ pāpuṇissāmī ’’ ti vipassanaṃ paṭṭhapeti , athassa arahattappatti ca iriyāpathakopanañca ekappahāreneva hoti .
Ayaṃ iriyāpathasamasīsī nāma .
Yo pana cakkhurogādīsu aññatarasmiṃ
P1.184 sati –‘‘ ito anuṭṭhitova arahattaṃ pāpuṇissāmī ’’ ti vipassanaṃ paṭṭhapeti , athassa arahattappatti ca rogato vuṭṭhānañca ekappahāreneva hoti .
Ayaṃ rogasamasīsī nāma .
Keci pana tasmiṃyeva iriyāpathe tasmiñca roge parinibbānavasenettha samasīsitaṃ paññāpenti .
Yassa pana āsavakkhayo ca jīvitakkhayo ca ekappahāreneva hoti .
Ayaṃ jīvitasamasīsī nāma .
Vuttampi cetaṃ –
‘‘ yassa puggalassa apubbaṃ acarimaṃ āsavapariyādānañca hoti jīvitapariyādānañca , ayaṃ vuccati puggalo samasīsī ’’ ti ( pu . pa .16).
Ettha ca pavattisīsaṃ kilesasīsanti dve sīsāni .
Tattha pavattisīsaṃ nāma jīvitindriyaṃ , kilesasīsaṃ nāma avijjā .
Tesu jīvitindriyaṃ cuticittaṃ khepeti , avijjā maggacittaṃ .
Dvinnaṃ cittānaṃ ekato uppādo natthi .
Maggānantaraṃ pana phalaṃ , phalānantaraṃ bhavaṅgaṃ , bhavaṅgato vuṭṭhāya paccavekkhaṇaṃ , taṃ paripuṇṇaṃ vā hoti aparipuṇṇaṃ vā .
Tikhiṇena asinā sīse chijjantepi
V1.163 hi eko vā dve vā paccavekkhaṇavārā avassaṃ uppajjantiyeva , cittānaṃ pana lahuparivattitāya āsavakkhayo ca jīvitapariyādānañca ekakkhaṇe viya paññāyati .Samūlaṃ taṇhamabbuyhāti avijjāmūlena samūlakaṃ taṇhaṃ arahattamaggena uppāṭetvā .
Parinibbutoti anupādisesanibbānena parinibbuto .
Vivattakkhandhan ti parivattakkhandhaṃ .
Semānan ti uttānaṃ hutvā sayitaṃ hoti .
Thero pana kiñcāpi uttānako sayito , tathāpissa dakkhiṇena passena paricitasayanattā sīsaṃ dakkhiṇatova parivattitvā ṭhitaṃ .
Dhūmāyitattan ti dhūmāyitabhāvaṃ .
Tasmiṃ hi khaṇe dhūmavalāhakā viya timiravalāhakā viya ca uṭṭhahiṃsu .
Viññāṇaṃ samanvesatīti paṭisandhicittaṃ pariyesati .
Appatiṭṭhitenāti paṭisandhiviññāṇena appatiṭṭhitena , appatiṭṭhitakāraṇāti attho .
Beluvapaṇḍuvīṇan ti beluvapakkaṃ viya paṇḍuvaṇṇaṃ suvaṇṇamahāvīṇaṃ .
Ādāyāti kacche ṭhapetvā .
Upasaṅkamīti
P1.185 ‘‘ godhikattherassa nibbattaṭṭhānaṃ naM1.170 jānāmi , samaṇaṃ gotamaṃ pucchitvā nikkaṅkho bhavissāmī ’’ ti khuddakadārakavaṇṇī hutvā upasaṅkami .Nādhigacchāmīti na passāmi .
Sokaparetassāti sokena phuṭṭhassa .
Abhassathāti pādapiṭṭhiyaṃ patitā .
Tatiyaṃ .