9. Sundarikasuttavaṇṇanā
195. Navame sundarikabhāradvājoti sundarikāya nadiyā tīre aggijuhaṇena evaṃladdhanāmo .
Sundarikāyāti evaṃnāmikāya nadiyā .
Aggiṃ
M1.214 juhatīti āhutiṃ pakkhipanena jāletiV1.206 .Aggihuttaṃ paricaratīti agyāyatanaṃ sammajjanupalepanabalikammādinā payirupāsati .
Ko nu kho imaṃ habyasesaṃ bhuñjeyyāti so kira brāhmaṇo aggimhi hutāvasesaṃ pāyāsaṃ disvā cintesi –
‘‘ aggimhi tāva pakkhittapāyāso mahābrahmunā bhutto , ayaṃ pana avaseso atthi , taṃ yadi brahmuno mukhato jātassa brāhmaṇassa dadeyyaṃ , evaṃ me pitarā saha puttopi santappito bhaveyya , suvisodhito cassa brahmalokagāmimaggo ’’ ti .
So brāhmaṇassa dassanatthaṃ uṭṭhāyāsanā catuddisā anuvilokesi ,‘‘ ko nu kho imaṃ habyasesaṃ bhuñjeyyā ’’ ti ?
Rukkhamūleti tasmiṃ vanasaṇḍe jeṭṭhakarukkhassa mūle .
Sasīsaṃ pārutaṃ nisinnan ti saha sīsena pārutakāyaṃ nisinnaṃ .
Kasmā pana bhagavā tattha nisīdi ?
Bhagavā kira paccūsasamaye lokaṃ olokento imaṃ brāhmaṇaṃ disvā cintesi – ayaṃ brāhmaṇo evarūpaṃ aggapāyāsaṃ gahetvā ‘‘ mahābrahmānaṃ bhojemī ’’ ti aggimhi jhāpento aphalaṃ karoti … pe … cattāro magge ceva cattāri ca phalāni demīti .
Tasmā kālasseva vuṭṭhāya sarīrapaṭijagganaṃ katvā pattacīvaraṃ ādāya gantvā vuttanayena tasmiṃ rukkhamūle nisīdi .
Atha kasmā sasīsaṃ pārupīti ?
Himapātassa ca sītavātassa ca paṭibāhaṇatthaṃ , paṭibalova etaṃ tathāgato adhivāsetuṃ .
Sace pana apārupitvā
P1.234 nisīdeyya , brāhmaṇo dūratova sañjānitvā nivatteyya , evaṃ sati kathā nappavatteyya .Iti bhagavā –
‘‘ brāhmaṇe āgate sīsaṃ vivarissāmi , atha maṃ so disvā kathaṃ pavattessati , tassāhaṃ kathānusārena dhammaṃ desessāmī ’’ ti kathāpavattanatthaṃ evamakāsi .
Upasaṅkamīti brāhmaṇo –
‘‘ ayaṃ sasīsaṃ pārupitvā sabbarattiṃ padhānamanuyutto .
Imassa dakkhiṇodakaṃ datvā imaṃ habyasesaṃ dassāmī ’’ ti , brāhmaṇasaññī hutvā upasaṅkami .
Muṇḍo ayaṃ bhavaṃ , muṇḍako ayaṃ bhavan ti sīse vivaritamatte nīcakesantaṃ disvā ‘‘ muṇḍo ’’ ti āha .
Tato suṭṭhutaraṃ olokento pavattamattampi sikhaṃ adisvā hīḷento ‘‘ muṇḍako ’’ ti āha .
Tatovāti yattha ṭhito addasa , tamhāva padesā .
Muṇḍāpi hīti kenaci kāraṇena muṇḍitasīsāpi honti .
Mā
M1.215 jātiṃ pucchāti yadi dānassa mahapphalataṃ paccāsīsasi , jātiṃ mā puccha .Akāraṇaṃ hi dakkhiṇeyyabhāvassa jāti .
Caraṇañca pucchāti apica kho sīlādiguṇabhedaṃ caraṇaṃ puccha .
Etaṃ hi dakkhiṇeyyabhāvassa kāraṇaṃ .
Idānissa tamatthaṃ vibhāvento kaṭṭhā have jāyati jātavedotiādimāha
V1.207 .Tatrāyaṃ adhippāyo – idha kaṭṭhā aggi jāyati , na ca so sālādikaṭṭhā jātova aggikiccaṃ karoti , sāpāna-doṇiādikaṭṭhā jāto na karoti , attano pana acciyādiguṇasampattiyā yato vā tato vā jāto karotiyeva .
Evaṃ na brāhmaṇakulādīsu jātova dakkhiṇeyyo hoti , caṇḍālakulādīsu jāto na hoti , apica kho nīcakulinopi uccakulinopi khīṇāsava-muni dhitimā hirīnisedho ājānīyo hoti .
Imāya dhitihiripamokkhāya guṇasampattiyā jātimā uttamadakkhiṇeyyo hoti .
So hi dhitiyā guṇe dhāreti , hiriyā dose nisedhetīti .
Apicettha munīti monadhammena samannāgato .
Dhitimāti vīriyavā .
Ājānīyoti kāraṇākāraṇajānanako .
Hirīnisedhoti hiriyā pāpāni nisedhetvā ṭhito .
Saccena dantoti
P1.235 paramatthasaccena danto .Damasā upetoti indriyadamena upeto .
Vedantagūti catunnaṃ maggavedānaṃ antaṃ , catūhi vā maggavedehi kilesānaṃ antaṃ gato .
Vusitabrahmacariyoti maggabrahmacariyavāsaṃ vuttho .
Yaññopanītoti upanītayañño paṭiyāditayañño ca .
Tamupavhayethāti yena yañño paṭiyādito , so taṃ paramatthabrāhmaṇaṃ avhayeyya .
‘‘ Indamavhayāma , somamavhayāma , varuṇamavhayāma , īsānamavhayāma , yāmamavhayāmā ’’ ti idaṃ pana avhānaṃ niratthakaṃ .
Kālenāti avhayanto ca ‘‘ kālo , bhante , niṭṭhitaṃ bhattan ’’ ti antomajjhanhikakāleyeva taṃ upavhayeyya .
So juhati dakkhiṇeyyeti yo evaṃ kāle khīṇāsavaṃ āmantetvā tattha catupaccayadakkhiṇaṃ patiṭṭhapeti , so dakkhiṇeyye juhati nāma , na acetane aggimhi pakkhipanto .
Iti brāhmaṇo bhagavato kathaṃ suṇanto pasīditvā idāni attano pasādaṃ āvikaronto addhā suyiṭṭhan tiādimāha .
Tassattho – addhā mama yidaṃ idāni suyiṭṭhañca suhutañca bhavissati , pubbe pana aggimhi jhāpitaṃ niratthakaṃ ahosīti .
Añño janoti ‘‘ ahaṃ brāhmaṇo , ahaṃ brāhmaṇo ’’ ti vadanto
M1.216 andhabālaputhujjano .Habyasesan ti hutasesaṃ .
Bhuñjatu bhavan tiādi purimasutte vuttanayeneva veditabbaṃ .
Na khvāhan ti na kho ahaṃ .
Kasmā panevamāhāti ?
Tasmiṃ kira bhojane upahaṭamatteva ‘‘ satthā
V1.208 bhuñjissatī ’’ ti saññāya catūsu mahādīpesu dvīsu parittadīpasahassesu devatā pupphaphalādīni ceva sappinavanītatelamadhuphāṇitādīni ca ādāya madhupaṭalaṃ pīḷetvā madhuṃ gaṇhantiyo viya dibbānubhāvena nibbattitojameva gahetvā pakkhipiṃsu .Tena taṃ sukhumattaṃ gataṃ , manussānañca oḷārikaṃ vatthūti tesaṃ tāva oḷārikavatthutāya sammā pariṇāmaṃ na gacchati .
Goyūse pana tilabījāni pakkhipitvā pakkattā oḷārikamissakaṃ jātaṃ , devānañca sukhumaṃ vatthūti tesaṃ sukhumavatthutāya sammā pariṇāmaṃ na gacchati .
Sukkhavipassakakhīṇāsavassāpi kucchiyaṃ na pariṇamati .
Aṭṭhasamāpattilābhīkhīṇāsavassa pana samāpattibalena
P1.236 pariṇāmeyya .Bhagavato pana pākatikeneva kammajatejena pariṇāmeyya .
Appahariteti aharite .
Sace hi haritesu tiṇesu pakkhipeyya , siniddhapāyāsena tiṇāni pūtīni bhaveyyuṃ .
Buddhā ca bhūtagāmasikkhāpadaṃ na vītikkamanti , tasmā evamāha .
Yattha pana galappamāṇāni mahātiṇāni , tādise ṭhāne pakkhipituṃ vaṭṭati .
Appāṇaketi sappāṇakasmiṃ hi parittake udake pakkhitte pāṇakā maranti , tasmā evamāha .
Yaṃ pana gambhīraṃ mahāudakaṃ hoti , pātisatepi pātisahassepi pakkhitte na āluḷati , tathārūpe udake vaṭṭati .
Opilāpesīti suvaṇṇapātiyā saddhiṃyeva nimujjāpesi .
Cicciṭāyati ciṭiciṭāyatīti evarūpaṃ saddaṃ karoti .
Kiṃ panesa pāyāsassa ānubhāvo , udāhu tathāgatassāti ?
Tathāgatassa .
Ayaṃ hi brāhmaṇo taṃ pāyāsaṃ opilāpetvā ummaggaṃ āruyha satthu santikaṃ anāgantvāva gaccheyya , atha bhagavā –
‘‘ ettakaṃ acchariyaṃ disvā mama santikaṃ āgamissati .
Athassāhaṃ dhammadesanāya micchādiṭṭhigahaṇaṃ bhinditvā sāsane otāretvā amatapānaṃ pāyessāmī ’’ ti adhiṭṭhānabalena evamakāsi .
Dāru
M1.217 samādahānoti dāruṃ jhāpayamāno .Bahiddhā hi etan ti etaṃ dārujjhāpanaṃ nāma ariyadhammato bahiddhā .
Yadi etena suddhi bhaveyya , ye davaḍāhakādayo bahūni dārūni jhāpenti , te paṭhamataraṃ sujjheyyuṃ .
Kusalāti khandhādīsu kusalā .
Ajjhattamevujjalayāmi jotin ti niyakajjhatte attano santānasmiṃyeva ñāṇajotiṃ jālemi .
Niccagginīti āvajjanapaṭibaddhena sabbaññutaññāṇena niccaṃ pajjalitaggi .
Niccasamāhitattoti niccaṃ sammā ṭhapitacitto .
Brahmacariyaṃ carāmīti bodhimaṇḍe caritaṃ brahmacariyaṃ gahetvā evaṃ vadati .
Māno
V1.209 hi te , brāhmaṇa , khāribhāroti yathā khāribhāro khandhena vayhamāno upari ṭhitopi akkantakkantaṭṭhāne pathaviyā saddhiṃ phuseti , evameva jātigottakulādīni mānavatthūni nissāya ussāpito mānopi tattha tattha issaṃ uppādento catūsu apāyesu saṃsīdāpeti .Tenāha ‘‘ māno hi te , brāhmaṇa , khāribhāro ’’ ti
P1.237 .Kodho dhūmoti tava ñāṇaggissa upakkilesaṭṭhena kodho dhumo .
Tena hi te upakkiliṭṭho ñāṇaggi na virocati .
Bhasmani mosavajjan ti nirojaṭṭhena musāvādo chārikā nāma .
Yathā hi chārikāya paṭicchanno aggi na joteti , evaṃ te musāvādena paṭicchannaṃ ñāṇanti dasseti .
Jivhā sujāti yathā tuyhaṃ suvaṇṇarajatalohakaṭṭhamattikāsu aññataramayā yāgayajanatthāya sujā hoti , evaṃ mayhaṃ dhammayāgaṃ yajanatthāya pahūtajivhā sujāti vadati .
Hadayaṃ jotiṭṭhānan ti yathā tuyhaṃ nadītīre jotiṭṭhānaṃ , evaṃ mayhaṃ dhammayāgassa yajanaṭṭhānatthena sattānaṃ hadayaṃ jotiṭṭhānaṃ .
Attāti cittaṃ .
Dhammo rahadoti yathā tvaṃ aggiṃ paricaritvā dhūmachārikasedakiliṭṭhasarīro sundarikaṃ nadiṃ otaritvā nhāyasi , evaṃ mayhaṃ sundarikāsadisena bāhirena rahadena attho natthi , aṭṭhaṅgikamaggadhammo pana mayhaṃ rahado , tatrāhaṃ pāṇasatampi pāṇasahassampi caturāsītipāṇasahassānipi ekappahārena nhāpemi .
Sīlatitthoti tassa pana me dhammarahadassa catupārisuddhisīlaṃ titthanti dasseti .
Anāviloti yathā tuyhaṃ sundarikā nadī catūhi pañcahi ekato nhāyantehi heṭṭhupariyavālikā āluḷā hoti
M1.218 , na evaṃ mayhaṃ rahado , anekasatasahassesupi pāṇesu otaritvā nhāyantesu so anāvilo vippasannova hoti .Sabbhi sataṃ pasatthoti paṇḍitehi paṇḍitānaṃ pasaṭṭho .
Uttamatthena vā so sabbhīti vuccati , paṇḍitehi pasatthattā sataṃ pasattho .
Taranti pāran ti nibbānapāraṃ gacchanti .
Idāni ariyamaggarahadassa aṅgāni uddharitvā dassento saccaṃ dhammotiādimāha .
Tattha saccan ti vacīsaccaṃ .
Dhammoti iminā diṭṭhisaṅkappavāyāmasatisamādhayo dasseti .
Saṃyamoti iminā kammantājīvā gahitā .
Saccan ti vā iminā maggasaccaṃ gahitaṃ .
Sā atthato sammādiṭṭhi .
Vuttañhetaṃ –
‘‘ sammādiṭṭhi maggo ceva hetu cā ’’ ti ( dha . sa .1039).
Sammādiṭṭhiyā pana gahitāya taggatikattā sammāsaṅkappo gahitova hoti .
Dhammoti iminā vāyāmasatisamādhayo .
Saṃyamoti iminā vācākammantājīvā .
Evampi aṭṭhaṅgiko maggo dassito
V1.210 hoti .Atha vā saccan ti paramatthasaccaṃ
P1.238 , taṃ atthato nibbānaṃ .Dhammo tipadena diṭṭhi saṅkappo vāyāmo sati samādhīti pañcaṅgāni gahitāni .
Saṃyamoti vācā kammanto ājīvoti tīṇi .
Evampi aṭṭhaṅgiko maggo dassito hoti .
Brahmacariyan ti etaṃ brahmacariyaṃ nāma .
Majjhe sitāti sassatucchede vajjetvā majjhe nissitā .
Brahmapattīti seṭṭhapatti .
Sa tujjubhūtesu namo karohīti ettha ta-kāro padasandhikaro , sa tvaṃ ujubhūtesu khīṇāsavesu namo karohīti attho .
Tamahaṃ naraṃ dhammasārīti brūmīti yo evaṃ paṭipajjati , tamahaṃ puggalaṃ ‘‘ dhammasārī eso dhammasāriyā paṭicchanno ’’ ti ca ‘‘ kusaladhammehi akusaladhamme sāretvā ṭhito ’’ ti vāti vadāmīti .
Navamaṃ .