9. Mānakāmasuttavaṇṇanā
9. Navame
V1.25 mānakāmassāti mānaṃ kāmentassa icchantassa .Damoti evarūpassa puggalassa samādhipakkhiko damo natthīti vadati .
‘‘ Saccena danto damasā upeto , vedantagū vusitabrahmacariyo ’’ ti ( saṃ . ni .1.195) ettha hi indriyasaṃvaro damoti vutto .
‘‘ Yadi saccā damā cāgā , khantyā bhiyyodha vijjatī ’’ ti ( saṃ . ni .1.246; su . ni .191) ettha paññā .
‘‘ Dānena damena saṃyamena saccavajjena atthi puññaṃ , atthi puññassa āgamo ’’ ti ( saṃ . ni .4.365) ettha uposathakammaṃ .
‘‘ Sakkhissasi kho tvaṃ , puṇṇa , iminā damūpasamena samannāgato sunāparantasmiṃ janapade viharitun ’’ ti ( saṃ . ni .4.88; ma . ni .3.396) ettha adhivāsanakhanti .
Imasmiṃ pana sutte damoti samādhipakkhikadhammānaṃ etaṃ nāmaṃ .
Tenevāha –
‘‘ na monamatthi asamāhitassā ’’ ti .
Tattha monan ti catumaggañāṇaṃ , tañhi munātīti monaṃ , catusaccadhamme jānātīti attho .
Maccudheyyassāti tebhūmakavaṭṭassa .
Tañhi maccuno patiṭṭhānaṭṭhena maccudheyyanti vuccati .
Pāran ti
P1.27 tasseva pāraṃ nibbānaṃ .Tareyyāti paṭivijjheyya pāpuṇeyya vā .
Idaṃ vuttaṃ hoti – eko araññe viharanto pamatto puggalo maccudheyyassa pāraṃ na tareyya na paṭivijjheyya na pāpuṇeyyāti .
Mānaṃ pahāyāti arahattamaggena navavidhamānaṃ pajahitvā .
Susamāhitattoti upacārappanāsamādhīhi suṭṭhu samāhitatto .
Sucetasoti ñāṇasampayuttatāya
M1.26 sundaracitto .Ñāṇavippayuttacittena hi sucetasoti na vuccati , tasmā ñāṇasampayuttena sucetaso hutvāti attho .
Sabbadhi vippamuttoti sabbesu khandhāyatanādīsu vippamutto hutvā .
Tareyyāti ettha tebhūmakavaṭṭaṃ samatikkamanto nibbānaṃ paṭivijjhanto taratīti paṭivedhataraṇaṃ nāma vuttaṃ .
Iti imāya gāthāya tisso sikkhā kathitā honti .
Kathaṃ – māno nāmāyaṃ sīlabhedano , tasmā ‘‘ mānaṃ pahāyā ’’ ti iminā adhisīlasikkhā kathitā hoti .
‘‘ Susamāhitatto ’’ ti iminā adhicittasikkhā .
‘‘ Sucetaso ’’ ti ettha cittena paññā dassitā , tasmā iminā adhipaññāsikkhā kathitā .
Adhisīlañca nāma sīle sati hoti , adhicittaṃ citte sati , adhipaññā paññāya sati .
Tasmā sīlaṃ nāma pañcapi dasapi sīlāni , pātimokkhasaṃvaro adhisīlaṃ nāmāti veditabbaṃ .
Aṭṭha samāpattiyo cittaṃ , vipassanāpādakajjhānaṃ adhicittaṃ .
Kammassakatañāṇaṃ paññā , vipassanā adhipaññā .
Anuppannepi hi buddhuppāde pavattatīti pañcasīlaṃ
V1.26 dasasīlaṃ sīlameva , pātimokkhasaṃvarasīlaṃ buddhuppādeyeva pavattatīti adhisīlaṃ .Cittapaññāsupi eseva nayo .
Apica nibbānaṃ patthayantena samādinnaṃ pañcasīlampi dasasīlampi adhisīlameva .
Samāpannā aṭṭha samāpattiyopi adhicittameva .
Sabbampi vā lokiyasīlaṃ sīlameva , lokuttaraṃ adhisīlaṃ .
Cittapaññāsupi eseva nayoti .
Iti imāya gāthāya samodhānetvā tisso sikkhā sakalasāsanaṃ kathitaṃ hotīti .
Mānakāmasuttavaṇṇanā niṭṭhitā .