2. Nandatisuttavaṇṇanā
12. Dutiye
M1.30 nandatīti tussati attamano hoti .Puttimāti bahuputto .
Tassa hi ekacce puttā kasikammaṃ katvā dhaññassa koṭṭhe pūrenti , ekacce vaṇijjaṃ katvā hiraññasuvaṇṇaṃ āharanti , ekacce rājānaṃ upaṭṭhahitvā yānavāhanagāmanigamādīni labhanti .
Atha tesaṃ ānubhāvasaṅkhātaṃ siriṃ anubhavamānā mātā vā pitā vā nandati .
Chaṇadivasādīsu vā maṇḍitapasādhite putte sampattiṃ anubhavamāne disvā nandatīti ,‘‘ nandati puttehi puttimā ’’ ti āha .
Gohi tathevāti yathā puttimā puttehi , tathā gosāmikopi sampannaṃ gomaṇḍalaṃ disvā gāvo nissāya gorasasampattiṃ anubhavamāno gohi nandati .
Upadhī hi narassa nandanāti , ettha upadhīti cattāro upadhī – kāmūpadhi , khandhūpadhi , kilesūpadhi , abhisaṅkhārūpadhīti .
Kāmāpi hi ‘‘ yaṃ pañca kāmaguṇe paṭicca uppajjati sukhaṃ somanassaṃ , ayaṃ kāmānaṃ assādo ’’ ti ( ma . ni .1.166) evaṃ vuttassa sukhassa adhiṭṭhānabhāvato ‘‘ upadhiyati ettha sukhan ’’ ti iminā vacanatthena upadhīti vuccati .
Khandhāpi khandhamūlakassa dukkhassa adhiṭṭhānabhāvato , kilesāpi apāyadukkhassa adhiṭṭhānabhāvato , abhisaṅkhārāpi bhavadukkhassa adhiṭṭhānabhāvatoti .
Idha pana kāmūpadhi adhippeto .
Pañca hi kāmaguṇā tebhūmikādipāsāda-uḷārasayana-vatthālaṅkāra-nāṭakaparivārādivasena
P1.32 paccupaṭṭhitā pītisomanassaṃ upasaṃharamānā naraṃ nandayanti .Tasmā yathā puttā ca gāvo ca , evaṃ imepi upadhī hi narassa nandanāti veditabbā .
Na hi so nandati yo nirūpadhīti yo kāmaguṇasampattirahito daliddo dullabhaghāsacchādano
V1.30 , na hi so nandati .Evarūpo manussapeto ca manussanerayiko ca kiṃ nandissati bhagavāti āha .
Idaṃ sutvā satthā cintesi –
‘‘ ayaṃ devatā sokavatthumeva nandavatthuṃ karoti , sokavatthubhāvamassā dīpessāmī ’’ ti phalena phalaṃ pātento viya tāyeva upamāya tassā vādaṃ bhindanto tameva gāthaṃ parivattetvā socatīti āha .
Tattha socati puttehīti videsagamanādivasena puttesu naṭṭhesupi nassantesupi idāni nassissantīti nāsasaṅkīpi
M1.31 socati , tathā matesupi marantesupi corehi rājapurisehi gahitesu vā paccatthikānaṃ hatthaṃ upagatesu vā maraṇasaṅkīpi hutvā socati .Rukkhapabbatādīhi patitvā hatthapādādīnaṃ bhedavasena bhinnesupi bhijjantesupi bhedasaṅkīpi hutvā socati .
Yathā ca puttehi puttimā , gosāmikopi tatheva navahākārehi gohi socati .
Upadhī hi narassa socanāti yathā ca puttagāvo , evaṃ pañca kāmaguṇopadhīpi –
‘‘ Tassa ce kāmayānassa , chandajātassa jantuno ;
Te kāmā parihāyanti , sallaviddhova ruppatī ’’ ti .( su . ni .773)–
Vuttanayena naraṃ socanti .
Tasmā narassa socanā sokavatthukamevāti veditabbā .
Na hi so socati , yo nirūpadhīti yassa pana catubbidhāpete upadhiyo natthi , so nirupadhi mahākhīṇāsavo kiṃ socissati , na socati devateti .
Nandatisuttavaṇṇanā niṭṭhitā .