3. Upanīyasuttavaṇṇanā
3. Tatiye
V1.21P1.22 upanīyatīti parikkhīyati nirujjhati , upagacchati vā , anupubbena maraṇaṃ upetīti attho .Yathā vā gopālena gogaṇo nīyati , evaṃ jarāya maraṇasantikaṃ upanīyatīti attho .
Jīvitan ti jīvitindriyaṃ .
Appan ti parittaṃ thokaṃ .
Tassa dvīhākārehi parittatā veditabbā sarasaparittatāya ca khaṇaparittatāya ca .
Sarasaparittatāyapi hi ‘‘ yo , bhikkhave , ciraṃ jīvati , so vassasataṃ appaṃ vā bhiyyo ’’ ti ( dī . ni .2.7; saṃ . ni .2.143) vacanato parittaṃ .
Khaṇaparittatāyapi .
Paramatthato hi atiparitto sattānaṃ jīvitakkhaṇo ekacittappavattimattoyeva
M1.21 .Yathā nāma rathacakkaṃ pavattamānampi ekeneva nemippadesena pavattati , tiṭṭhamānampi ekeneva tiṭṭhati , evamevaṃ ekacittakkhaṇikaṃ sattānaṃ jīvitaṃ , tasmiṃ citte niruddhamatte satto niruddhoti vuccati .
Yathāha – atīte cittakkhaṇe jīvittha na jīvati na jīvissati , anāgate cittakkhaṇe jīvissati na jīvati na jīvittha , paccuppanne cittakkhaṇe jīvati na jīvittha na jīvissati .
‘‘ Jīvitaṃ attabhāvo ca , sukhadukkhā ca kevalā ;
Ekacittasamāyuttā , lahuso vattate khaṇo .
‘‘ Ye niruddhā marantassa , tiṭṭhamānassa vā idha ;
Sabbepi sadisā khandhā , gatā appaṭisandhikā .
‘‘ Anibbattena na jāto , paccuppannena jīvati ;
Cittabhaṅgā mato loko , paññatti paramatthiyā ’’ ti .( mahāni .10);
Jarūpanītassāti jaraṃ upagatassa , jarāya vā maraṇasantikaṃ upanītassa .
Na santi tāṇāti tāṇaṃ leṇaṃ saraṇaṃ bhavituṃ samatthā nāma keci natthi .
Etaṃ bhayan ti etaṃ jīvitindriyassa maraṇūpagamanaṃ , āyuparittatā , jarūpanītassa tāṇābhāvoti tividhaṃ bhayaṃ bhayavatthu bhayakāraṇanti
P1.23 attho .Puññāni kayirātha sukhāvahānīti viññū puriso sukhāvahāni sukhadāyakāni puññāni kareyya .
Iti devatā rūpāvacarajjhānaṃ sandhāya pubbacetanaṃ aparacetanaṃ muñcacetanañca gahetvā bahuvacanavasena
V1.22 ‘‘ puññānī ’’ ti āha .Jhānassādaṃ jhānanikantiṃ jhānasukhañca gahetvā ‘‘ sukhāvahānī ’’ ti āha .
Tassā kira devatāya sayaṃ dīghāyukaṭṭhāne brahmaloke nibbattattā heṭṭhā kāmāvacaradevesu parittāyukaṭṭhāne cavamāne upapajjamāne ca thullaphusitake vuṭṭhipātasadise satte disvā etadahosi ‘‘ ahovatime sattā jhānaṃ bhāvetvā aparihīnajjhānā kālaṃ katvā brahmaloke ekakappa-dvekappa-catukappa-aṭṭhakappa-soḷasakappa-dvattiṃsakappa-catusaṭṭhikappappamāṇaṃ addhānaṃ tiṭṭheyyun ’’ ti .
Tasmā evamāha .
Atha bhagavā –
‘‘ ayaṃ devatā aniyyānikaṃ vaṭṭakathaṃ kathetī ’’ ti vivaṭṭamassā dassento dutiyaṃ gāthamāha .
Tattha lokāmisan ti dve lokāmisā
M1.22 pariyāyena ca nippariyāyena ca .Pariyāyena tebhūmakavaṭṭaṃ lokāmisaṃ , nippariyāyena cattāro paccayā .
Idha pariyāyalokāmisaṃ adhippetaṃ .
Nippariyāyalokāmisampi vaṭṭatiyeva .
Santipekkhoti nibbānasaṅkhātaṃ accantasantiṃ pekkhanto icchanto patthayantoti .
Upanīyasuttavaṇṇanā niṭṭhitā .