2. Dutiyavaggo
1. Pāsāṇasuttavaṇṇanā
147. Dutiyavaggassa
P1.176 paṭhame nisinnoti pubbe vuttanayeneva padhānaṃ pariggaṇhanto nisinno .Māropissa sukhanisinnabhāvaṃ ñatvā ghaṭṭayissāmīti upasaṅkamanto .
Padālesīti pabbatapiṭṭhe ṭhatvā pavijjhi .
Pāsāṇā nirantarā aññamaññaṃ abhihanantā patanti .
Kevalan ti sakalaṃ .
Sabban ti tasseva vevacanaṃ .
Paṭhamaṃ .
2. Kinnusīhasuttavaṇṇanā
148. Dutiye vicakkhukammāyāti parisāya paññācakkhuṃ vināsetukamyatāya .
Buddhānaṃ panesa paññācakkhuṃ vināsetuṃ na sakkoti , parisāya bheravārammaṇaṃ
M1.162 sāvento vā dassento vā sakkoti .Vijitāvī nu maññasīti kiṃ nu tvaṃ ‘‘ vijitavijayo ahan ’’ ti maññasi ?
Mā evaṃ maññi , natthi te jayo .
Parisāsūti , aṭṭhasu parisāsu .
Balappattāti dasabalappattā .
Dutiyaṃ .
3. Sakalikasuttavaṇṇanā
149. Tatiye
V1.156 mandiyā nūti mandabhāvena momūhabhāvena .Udāhu kāveyyamattoti udāhu yathā kavi kabbaṃ cintento tena kabbakaraṇena matto sayati , evaṃ sayasi .
Sampacurāti bahavo .
Kimidaṃ soppase vāti kasmā idaṃ soppaṃ soppasiyeva ?
Atthaṃ sameccāti atthaṃ samāgantvā pāpuṇitvā .
Mayhaṃ hi asaṅgaho nāma saṅgahavipanno vā attho natthi .
Sallan ti tikhiṇaṃ sattisallaṃ .
Jaggaṃ na saṅketi yathā ekacco sīhapathādīsu jagganto saṅkati , tathā ahaṃ jaggantopi na saṅkāmi .
Napi bhemi sottun ti yathā ekacco sīhapathādīsuyeva supituṃ bhāyati , evaṃ ahaṃ supitumpi na bhāyāmi .
Nānutapanti māman ti yathā ācariyassa vā antevāsikassa vā aphāsuke jāte uddesaparipucchāya
P1.177 ṭhitattā antevāsiṃ rattindivā atikkamantā anutapanti , evaṃ maṃ nānutapanti .Na hi mayhaṃ kiñci apariniṭṭhitakammaṃ nāma atthi .
Tenevāha hāniṃ na passāmi kuhiñci loketi .
Tatiyaṃ .
4. Patirūpasuttavaṇṇanā
150. Catutthe anurodhavirodhesūti rāgapaṭighesu .
Mā sajjittho tadācaran ti evaṃ dhammakathaṃ ācaranto mā laggi .
Dhammakathaṃ kathentassa hi ekacce sādhukāraṃ dadanti , tesu rāgo uppajjati .
Ekacce asakkaccaṃ suṇanti , tesu paṭigho uppajjati .
Iti dhammakathiko anurodhavirodhesu sajjati nāma .
Tvaṃ evaṃ mā sajjitthoti vadati .
Yadaññamanusāsatīti yaṃ aññaṃ anusāsati , taṃ .
Sambuddho hitānukampī hitena anupakampati .
Yasmā ca hitānukampī
M1.163 , tasmā anurodhavirodhehi vippamutto tathāgatoti .Catutthaṃ .
5. Mānasasuttavaṇṇanā
151. Pañcame ākāse carantepi bandhatīti antalikkhacaro .
Pāsoti rāgapāso .
Mānasoti manasampayutto .
Pañcamaṃ .
6. Pattasuttavaṇṇanā
152. Chaṭṭhe
V1.157 pañcannaṃ upādānakkhandhānaṃ upādāyāti pañca upādānakkhandhe ādiyitvā , sabhāvasāmaññalakkhaṇavasena nānappakārato vibhajitvā dassento .Sandassetīti khandhānaṃ sabhāvalakkhaṇādīni dasseti .
Samādapetīti gaṇhāpeti .
Samuttejetīti samādānamhi ussāhaṃ janeti .
Sampahaṃsetīti paṭividdhaguṇena vodāpeti jotāpeti .
Aṭṭhiṃ katvāti atthikaṃ katvā ,‘‘ ayaṃ no adhigantabbo attho ’’ ti evaṃ sallakkhetvā tāya desanāya atthikā hutvā .
Manasi katvāti citte ṭhapetvā .
Sabbacetaso samannāharitvāti sabbena
P1.178 tena kammakārakacittena samannāharitvā .Ohitasotāti ṭhapitāsotā .
Abbhokāse nikkhittāti otāpanatthāya ṭhapitā .
Rūpaṃ vedayitaṃ saññān ti , ete rūpādayo tayo khandhā .
Yañca saṅkhatan ti iminā saṅkhārakkhandho gahito .
Evaṃ tattha virajjatīti ‘‘ eso ahaṃ na homi , etaṃ mayhaṃ na hotī ’’ ti passanto evaṃ tesu khandhesu virajjati .
Khemattan ti khemībhūtaṃ attabhāvaṃ .
Iminā phalakkhaṇaṃ dasseti .
Anvesan ti bhavayonigatiṭhitisattāvāsasaṅkhātesu sabbaṭṭhānesu pariyesamānā .
Nājjhagāti na passīti .
Chaṭṭhaṃ .
7. Chaphassāyatanasuttavaṇṇanā
153. Sattame phassāyatanānan ti sañjātisamosaraṇaṭṭhena chadvārikassa phassassa āyatanānaṃ .
Bhayabheravaṃ saddan ti meghadundubhiasanipātasaddasadisaṃ bhayajanakaṃ saddaṃ .
Pathavī maññe undrīyatīti ayaṃ mahāpathavī paṭapaṭasaddaṃ
M1.164 kurumānā viya ahosi .Ettha loko vimucchitoti etesu chasu ārammaṇesu loko adhimucchito .
Māradheyyan ti mārassa ṭhānabhūtaṃ tebhūmakavaṭṭaṃ .
Sattamaṃ .
8. Piṇḍasuttavaṇṇanā
154. Aṭṭhame pāhunakāni bhavantīti tathārūpe nakkhatte tattha tattha pesetabbāni pāhunakāni bhavanti , āgantukapaṇṇākāradānāni vā .
Sayaṃcaraṇadivase samavayajātigottā kumārakā
V1.158 tato tato sannipatanti .Kumārikāyopi attano attano vibhavānurūpena alaṅkatā tahaṃ tahaṃ vicaranti .
Tatra kumārikāyopi yathārucikānaṃ kumārakānaṃ paṇṇākāraṃ pesenti , kumārakāpi kumārikānaṃ aññasmiṃ asati antamaso mālāguḷenapi parikkhipanti .
Anvāviṭṭhāti anu āviṭṭhā .
Taṃdivasaṃ kira pañcasatā
P1.179 kumārikāyo uyyānakīḷaṃ gacchantiyo paṭipathe satthāraṃ disvā chaṇapūvaṃ dadeyyuṃ .Satthā tāsaṃ dānānumodanatthaṃ pakiṇṇakadhammadesanaṃ deseyya , desanāpariyosāne sabbāpi sotāpattiphale patiṭṭhaheyyuṃ .
Māro tāsaṃ sampattiyā antarāyaṃ karissāmīti anvāvisi .
Pāḷiyaṃ pana mā samaṇo gotamo piṇḍamalatthāti ettakaṃyeva vuttanti .
Kiṃ pana satthā mārāvaṭṭanaṃ ajānitvā paviṭṭhoti ?
Āma ajānitvā .
Kasmā ?
Anāvajjanatāya .
Buddhānañhi –
‘‘ asukaṭṭhāne bhattaṃ labhissāma , na labhissāmā ’’ ti āvajjanaṃ na ananucchavikaṃ .
Paviṭṭho pana manussānaṃ upacārabhedaṃ disvā ,‘‘ kiṃ idan ’’ ti ?
Āvajjento ñatvā ,‘‘ āmisatthaṃ mārāvaṭṭanaṃ bhindituṃ ananucchavikan ’’ ti abhinditvāva nikkhanto .
Upasaṅkamīti amittavijayena viya tuṭṭho sakalagāme kaṭacchumattampi bhattaṃ alabhitvā gāmato nikkhamantaṃ bhagavantaṃ gāmiyamanussavesena upasaṅkami .
Tathāhaṃ karissāmīti idaṃ so musā bhāsati .
Evaṃ kirassa ahosi –
‘‘ mayā evaṃ vutte puna pavisissati , atha naṃ gāmadārakā ‘ sakalagāme caritvā kaṭacchubhikkhampi alabhitvā gāmato nikkhamma puna paviṭṭhosī ’ tiādīni
M1.165 vatvā uppaṇḍessantī ’’ ti .Bhagavā pana –
‘‘ sacāyaṃ maṃ evaṃ viheṭhessati muddhamasseva sattadhā phalissatī ’’ ti tasmiṃ anukampāya apavisitvā gāthādvayamāha .
Tattha pasavīti janesi nipphādesi .
Āsajjāti āsādetvā ghaṭṭetvā .
Na me pāpaṃ vipaccatīti mama pāpaṃ na paccati .
Nipphalaṃ etan ti kiṃ nu tvaṃ evaṃ maññasi ?
Mā evaṃ maññi , atthi tayā katassa pāpassa phalanti dīpeti .
Kiñcanan ti maddituṃ samatthaṃ rāgakiñcanādi kilesajātaṃ .
Ābhassarā yathāti yathā ābhassarā devā sappītikajjhānena yāpentā pītibhakkhā nāma honti , evaṃ bhavissāmāti .
Aṭṭhamaṃ .
9. Kassakasuttavaṇṇanā
155. Navame
V1.159P1.180 nibbānapaṭisaṃyuttāyāti nibbānaṃ apadisitvā pavattāya .Haṭahaṭakesoti purimakese pacchato , pacchimakese purato vāmapassakese dakkhiṇato , dakkhiṇapassakese vāmato pharitvā pharitvā vippakiṇṇakeso .
Mama cakkhusamphassaviññāṇāyatanan ti cakkhuviññāṇena sampayutto cakkhusamphassopi viññāṇāyatanampi mamevāti .
Ettha ca cakkhusamphassena viññāṇasampayuttakā dhammā gahitā , viññāṇāyatanena sabbānipi cakkhudvāre uppannāni āvajjanādiviññāṇāni .
Sotadvārādīsupi eseva nayo .
Manodvāre pana manoti sāvajjanakaṃ bhavaṅgacittaṃ .
Dhammāti ārammaṇadhammā .
Manosamphassoti sāvajjanena bhavaṅgena sampayuttaphasso .
Viññāṇāyatanan ti javanacittaṃ tadārammaṇampi vaṭṭati .
Taveva pāpima , cakkhūti yaṃ loke timirakācādīhi upaddutaṃ anekarogāyatanaṃ upakkavipakkaṃ antamaso kāṇacakkhupi , sabbaṃ taṃ taveva bhavatu .
Rūpādīsupi eseva nayo .
Yaṃ vadantīti yaṃ bhaṇḍakaṃ ‘‘ mama idan ’’ ti vadanti .
Ye vadanti mamanti cāti ye ca puggalā ‘‘ maman ’’ ti vadanti .
Ettha ce te mano atthīti etesu ca ṭhānesu yadi cittaṃ atthi .
Na me samaṇa mokkhasīti samaṇa mayhaṃ visayato na muccissasi .
Yaṃ vadantīti yaṃ bhaṇḍakaṃ vadanti , na taṃ mayhaṃ .
Ye vadantīti yepi puggalā evaṃ vadanti , na te ahaṃ .
Na me maggampi dakkhasīti bhavayonigatiādīsu mayhaṃ gatamaggampi na passasi .
Navamaṃ .
10. Rajjasuttavaṇṇanā
156. Dasame
M1.166 ahanaṃ aghātayan ti ahanantena aghātayantena .Ajinaṃ ajāpayan ti parassa dhanajāniṃ akarontena akārāpentena .
Asocaṃ asocāpayan ti asocantena asocāpayantena .
Iti bhagavā adhammikarājūnaṃ rajje vijite daṇḍakarapīḷite manusse disvā kāruññavasena evaṃ cintesi .
Upasaṅkamīti
P1.181 ‘‘ samaṇo gotamo ‘ sakkā nu kho rajjaṃ kāretun ’ ti cintesi , rajjaṃ kāretukāmo bhavissati , rajjañca nāmetaṃ pamādaṭṭhānaṃ , rajjaṃ kārente sakkā otāraṃ labhituṃ , gacchāmi ussāhamassa janessāmī ’’ ti cintetvā upasaṅkami .Iddhipādāti ijjhanakakoṭṭhāsā
V1.160 .Bhāvitāti vaḍḍhitā .
Bahulīkatāti punappunaṃ katā .
Yānīkatāti yuttayānaṃ viya katā .
Vatthukatāti patiṭṭhaṭṭhenavatthukatā .
Anuṭṭhitāti avijahitā niccānubaddhā .
Paricitāti sātaccakiriyāya suparicitā katā issāsassa avirādhitavedhihattho viya .
Susamāraddhāti suṭṭhu samāraddhā paripuṇṇabhāvanā .
Adhimucceyyāti cinteyya .
Pabbatassāti pabbato bhaveyya .
Dvittāvāti tiṭṭhatu eko pabbato , dvikkhattumpi tāva mahanto suvaṇṇapabbato ekassa nālaṃ , na pariyattoti attho .
Iti vidvā samañcareti evaṃ jānanto samaṃ careyya .
Yatonidānan ti dukkhaṃ nāma pañcakāmaguṇanidānaṃ , taṃ yatonidānaṃ hoti , evaṃ yo adakkhi .
Kathaṃ nameyyāti so jantu tesu dukkhassa nidānabhūtesu kāmesu kena kāraṇena nameyya .
Upadhiṃ viditvāti kāmaguṇaupadhiṃ ‘‘ saṅgo eso , lagganametan ’’ ti evaṃ viditvā .
Tasseva jantu vinayāya sikkheti tasseva upadhissa vinayāya sikkheyya .
Dasamaṃ .
Dutiyo vaggo .