5. Ujjhānasaññisuttavaṇṇanā
35. Pañcame ujjhānasaññikāti ujjhānasaññī devaloko nāma pāṭiyekko natthi , imā pana devatā tathāgatassa catupaccayaparibhogaṃ nissāya ujjhāyamānā āgatā .
Tāsaṃ kira evaṃ ahosi –
‘‘ samaṇo gotamo bhikkhūnaṃ paṃsukūlacīvara-piṇḍiyālopa-rukkhamūlasenāsanapūtimuttabhesajjehi santosasseva pariyantakāritaṃ vaṇṇeti , sayaṃ pana pattuṇṇadukūla khomādīni paṇītacīvarāni dhāreti , rājārahaṃ uttamaṃ bhojanaṃ bhuñjati , devavimānakappāya gandhakuṭiyā varasayane sayati , sappinavanītādīni bhesajjāni paṭisevati , divasaṃ mahājanassa dhammaṃ deseti , vacanamassa aññato gacchati , kiriyā aññato ’’ ti ujjhāyamānā āgamiṃsu .
Tena tāsaṃ dhammasaṅgāhakattherehi ‘‘ ujjhānasaññikā ’’ ti nāmaṃ gahitaṃ .
Aññathā santan ti aññenākārena bhūtaṃ .
Nikaccāti nikatiyā vañcanāya , vañcetvāti attho .
Kitavassevāti kitavo vuccati sākuṇiko .
So
M1.62 hi agumbova samāno sākhapaṇṇādipaṭicchādanena gumbavaṇṇaṃ dassetvā upagate moratittirādayoP1.65 sakuṇe māretvā dārabharaṇaṃ karoti .Iti tassa kitavassa imāya vañcanāya evaṃ vañcetvā sakuṇamaṃsabhojanaṃ viya kuhakassāpi paṃsukūlena attānaṃ paṭicchādetvā kathāchekatāya mahājanaṃ vañcetvā khādamānassa vicarato .
Bhuttaṃ theyyena tassa tan ti sabbopi tassa catupaccayaparibhogo theyyena paribhutto nāma hotīti devatā bhagavantaṃ sandhāya vadati .
Parijānanti paṇḍitāti ayaṃ kārako vā akārako vāti paṇḍitā jānanti .
Iti tā devatā ‘‘ tathāgatāpi mayameva paṇḍitā ’’ ti maññamānā evamāhaṃsu .
Atha bhagavā nayidan tiādimāha .
Tattha yāyaṃ paṭipadā daḷhāti ayaṃ dhammānudhammapaṭipadā daḷhā thirā .
Yāya paṭipadāya dhīrā paṇḍitā ārammaṇūpanijjhānena lakkhaṇūpanijjhānena cāti dvīhi jhānehi jhāyino mārabandhanā pamuccanti , taṃ paṭipadaṃ bhāsitamattena vā savanamattena vā okkamituṃ
V1.60 paṭipajjituṃ na sakkāti attho .Na ve dhīrā pakubbantīti dhīrā paṇḍitā viditvā lokapariyāyaṃ saṅkhāralokassa udayabbayaṃ ñatvā catusaccadhammañca aññāya kilesanibbānena nibbutā loke visattikaṃ tiṇṇā evaṃ na kubbanti , mayaṃ evarūpāni na kathemāti attho .
Pathaviyaṃ patiṭṭhahitvāti ‘‘ ayuttaṃ amhehi kataṃ , akārakameva mayaṃ kārakavādena samudācarimhā ’’ ti lajjamānā mahābrahmani viya bhagavati gāravaṃ paccupaṭṭhapetvā aggikkhandhaṃ viya bhagavantaṃ durāsadaṃ katvā passamānā ākāsato otaritvā bhūmiyaṃ ṭhatvāti attho .
Accayoti aparādho .
No , bhante , accāgamāti amhe atikkamma abhibhavitvā pavatto .
Āsādetabban ti ghaṭṭayitabbaṃ .
Tā kira devatā bhagavantaṃ kāyena vācāyāti dvīhipi ghaṭṭayiṃsu .
Tathāgataṃ avanditvā ākāse patiṭṭhamānā kāyena ghaṭṭayiṃsu , kitavopamaṃ āharitvā nānappakārakaṃ asabbhivādaṃ vadamānā vācāya ghaṭṭayiṃsu .
Tasmā āsādetabbaṃ amaññimhāti āhaṃsu .
Paṭiggaṇhātūti khamatu .
Āyatiṃ saṃvarāyāti
M1.63 anāgate saṃvaraṇatthāya , puna evarūpassa aparādhassa dosassa akaraṇatthāya .Sitaṃ
P1.66 pātvākāsīti aggadante dassento pahaṭṭhākāraṃ dassesi .Kasmā ?
Tā kira devatā na sabhāvena khamāpenti , lokiyamahājanañca sadevake loke aggapuggalaṃ tathāgatañca ekasadisaṃ karonti .
Atha bhagavā ‘‘ parato kathāya uppannāya buddhabalaṃ dīpetvā pacchā khamissāmī ’’ ti sitaṃ pātvākāsi .
Bhiyyoso mattāyāti atirekappamāṇena .
Imaṃ gāthaṃ abhāsīti kupito esa amhākanti maññamānā abhāsi .
Na paṭigaṇhatīti na khamati nādhivāseti .
Kopantaroti abbhantare uppannakopo .
Dosagarūti dosaṃ garuṃ katvā ādāya viharanto .
Sa veraṃ paṭimuñcatīti so evarūpo gaṇṭhikaṃ paṭimuñcanto viya taṃ veraṃ attani paṭimuñcati ṭhapeti , na paṭinissajjatīti attho .
Accayo ce na vijjethāti sace accāyikakammaṃ na bhaveyya .
No cidhāpagataṃ siyāti yadi aparādho nāma na bhāveyya .
Kenīdha kusalo siyāti yadi verāni na sammeyyuṃ , kena kāraṇena kusalo bhaveyya .
Kassaccayāti
V1.61 gāthāya kassa atikkamo natthi ?Kassa aparādho natthi ?
Ko sammohaṃ nāpajjati ?
Ko niccameva paṇḍito nāmāti attho ?
Imaṃ kira gāthaṃ bhaṇāpanatthaṃ bhagavato sitapātukammaṃ .
Tasmā idāni devatānaṃ buddhabalaṃ dīpetvā khamissāmīti tathāgatassa buddhassātiādimāha .
Tattha tathāgatassāti tathā āgatoti evamādīhi kāraṇehi tathāgatassa .
Buddhassāti catunnaṃ saccānaṃ buddhattādīhi kāraṇehi vimokkhantikapaṇṇattivasena evaṃ laddhanāmassa .
Accayaṃ desayantīnan ti yaṃ vuttaṃ tumhehi ‘‘ accayaṃ desayantīnaṃ … pe … sa veraṃ paṭimuñcatī ’’ ti , taṃ sādhu vuttaṃ , ahaṃ pana taṃ veraṃ nābhinandāmi na patthayāmīti attho .
Paṭiggaṇhāmi voccayan ti tumhākaṃ aparādhaṃ khamāmīti .
Pañcamaṃ .