4. Issattasuttavaṇṇanā
135. Catutthassa aṭṭhuppattiko nikkhepo .
Bhagavato kira paṭhamabodhiyaṃ mahālābhasakkāro udapādi bhikkhusaṅghassa ca .
Titthiyā hatalābhasakkārā hutvā kulesu evaṃ kanthentā vicaranti –
‘‘ samaṇo gotamo
M1.151 evamāha ,‘ mayhameva dānaṃ dātabbaṃ , na aññesaṃ dānaṃ dātabbaṃ .Mayhameva sāvakānaṃ dānaṃ dātabbaṃ , na aññesaṃ sāvakānaṃ dānaṃ dātabbaṃ .
Mayhameva dinnaṃ mahapphalaṃ , na aññesaṃ dinnaṃ mahapphalaṃ .
Mayhameva sāvakānaṃ dinnaṃ mahapphalaṃ , na aññesaṃ sāvakānaṃ dinnaṃ mahapphalan ’ ti .
Yuttaṃ nu kho sayampi bhikkhācāranissitena paresaṃ bhikkhācāranissitānaṃ catunnaṃ paccayānaṃ antarāyaṃ kātuṃ , ayuttaṃ karoti ananucchavikan ’’ ti .
Sā
V1.145 kathā pattharamānā rājakulaṃ sampattā .Rājā sutvā cintesi –
‘‘ aṭṭhānametaṃ yaṃ tathāgato paresaṃ lābhantarāyaṃ kareyya .
Ete tathāgatassa alābhāya ayasāya parisakkanti .
Sacāhaṃ idheva ṭhatvā ‘ mā evaṃ avocuttha , na satthā evaṃ kathetī ’ ti vadeyyaṃ , evaṃ sā kathā nijjhattiṃ na gaccheyya , imassa mahājanassa sannipatitakāleyeva naṃ nijjhāpessāmī ’’ ti ekaṃ chaṇadivasaṃ āgamento tuṇhī ahosi .
Aparena
P1.165 samayena mahāchaṇe sampatte ‘‘ ayaṃ imassa kālo ’’ ti nagare bheriṃ carāpesi –‘‘ saddhā vā assaddhā vā sammādiṭṭhikā vā micchādiṭṭhikā vā geharakkhake dārake vā mātugāme vā ṭhapetvā avasesā ye vihāraṃ nāgacchanti , paññāsaṃ daṇḍo ’’ ti .
Sayampi pātova nhatvā katapātarāso sabbābharaṇapaṭimaṇḍito mahatā balakāyena saddhiṃ vihāraṃ agamāsi .
Gacchanto ca cintesi –
‘‘ bhagavā tumhe kira evaṃ vadatha ‘ mayhameva dānaṃ dātabbaṃ … pe … na aññesaṃ sāvakānaṃ dinnaṃ mahapphalan ’ ti evaṃ pucchituṃ ayuttaṃ , pañhameva pucchissāmi , pañhaṃ kathento ca me bhagavā avasāne titthiyānaṃ vādaṃ bhañjissatī ’’ ti .
So pañhaṃ pucchanto kattha nu kho , bhante , dānaṃ dātabban ti āha .
Yatthāti yasmiṃ puggale cittaṃ pasīdati , tasmiṃ dātabbaṃ , tassa vā dātabbanti attho .
Evaṃ vutte rājā yehi manussehi titthiyānaṃ vacanaṃ ārocitaṃ , te olokesi .
Te raññā olokitamattāva maṅkubhūtā adhomukhā pādaṅguṭṭhakena bhūmiṃ lekhamānā aṭṭhaṃsu .
Rājā –
‘‘ ekapadeneva , bhante , hatā titthiyā ’’ ti mahājanaṃ sāvento mahāsaddena abhāsi .
Evañca pana bhāsitvā –
‘‘ bhagavā cittaṃ nāma nigaṇṭhācelakaparibbājakādīsu yattha katthaci pasīdati
M1.152 , kattha pana , bhante , dinnaṃ mahapphalan ’’ ti pucchi .Aññaṃ kho etan ti ,‘‘ mahārāja , aññaṃ tayā paṭhamaṃ pucchitaṃ , aññaṃ pacchā , sallakkhehi etaṃ , pañhākathanaṃ pana mayhaṃ bhāro ’’ ti vatvā sīlavato khotiādimāha .
Tattha idha tyassāti idha te assa .
Samupabyūḷhoti rāsibhūto .
Asikkhitoti dhanusippe asikkhito .
Akatahatthoti muṭṭhibandhādivasena asampāditahattho .
Akatayoggoti tiṇapuñjamattikāpuñjādīsu akataparicayo .
Akatūpāsanoti rājarājamahāmattānaṃ adassitasarakkhepo .
Chambhīti pavedhitakāyo .
Kāmacchando pahīnotiādīsu arahattamaggena kāmacchando pahīno hoti , anāgāmimaggena byāpādo
V1.146 , arahattamaggeneva thinamiddhaṃ , tathā uddhaccaṃ , tatiyeneva kukkuccaṃ , paṭhamamaggena vicikicchā pahīnā hoti .Asekkhena
P1.166 sīlakkhandhenāti asekkhassa sīlakkhandho asekkho sīlakkhandho nāma .Esa nayo sabbattha .
Ettha ca purimehi catūhi padehi lokiyalokuttarasīlasamādhipaññāvimuttiyo kathitā .
Vimuttiñāṇadassanaṃ paccavekkhaṇañāṇaṃ hoti , taṃ lokiyameva .
Issattan ti ususippaṃ .
Balavīriyan ti ettha balaṃ nāma vāyodhātu , vīriyaṃ kāyikacetasikavīriyameva .
Bhareti bhareyya .
Nāsūraṃ jātipaccayāti ,‘‘ ayaṃ jātisampanno ’’ ti evaṃ jātikāraṇā asūraṃ na bhareyya .
Khantisoraccan ti ettha khantīti adhivāsanakhanti , soraccan ti arahattaṃ .
Dhammāti ete dve dhammā .
Assameti āvasathe .
Vivaneti araññaṭṭhāne , nirudake araññe caturassapokkharaṇiādīni kārayeti attho .
Duggeti visamaṭṭhāne .
Saṅkamanānīti paṇṇāsahatthasaṭṭhihatthāni samokiṇṇaparisuddhavālikāni saṅkamanāni kareyya .
Idāni etesu araññasenāsanesu vasantānaṃ bhikkhūnaṃ bhikkhācāravattaṃ ācikkhanto annaṃ pānan tiādimāha .
Tattha senāsanānīti mañcapīṭhādīni .
Vippasannenāti khīṇāsavassa dentopi sakaṅkhena kilesamalinena cittena adatvā vippasanneneva cittena dadeyya .
Thanayan ti gajjanto .
Satakkakūti satasikharo , anekakūṭoti attho .
Abhisaṅkhaccāti abhisaṅkharitvā samodhānetvā rāsiṃ katvā .
Āmodamānoti
M1.153 tuṭṭhamānaso hutvā .Pakiretīti dānagge vicirati , pakiranto viya vā dānaṃ deti .
Puññadhārāti anekadānacetanāmayā puññadhārā .
Dātāraṃ abhivassatīti yathā ākāse samuṭṭhitameghato nikkhantā udakadhārā pathaviṃ sinehayantī tementī kiledayantī abhivassati , evameva ayampi dāyakassa abbhantare uppannā puññadhārā tameva dātāraṃ anto sineheti pūreti abhisandeti .
Tena vuttaṃ ‘‘ dātāraṃ abhivassatī ’’ ti .
Catutthaṃ .