Issues
Select Version
Paṭisambhidāmaggapāḷi
Paṭisambhidāmaggapāḷi

6. Paṭisambhidākathā

Author: _System_Pali_VRI_ @ Administrator

6. Paṭisambhidākathā

1. Dhammacakkapavattanavāro

30. EvaṃV0.320P2.147 me sutaṃ – ekaṃ samayaṃ bhagavā bārāṇasiyaṃ viharati isipatane migadāye .
Tatra kho bhagavā pañcavaggiye bhikkhū āmantesi –
‘‘ DvemeM0.330 , bhikkhave , antā pabbajitena na sevitabbā .
Katame dve ?
Yo cāyaṃ kāmesu kāmasukhallikānuyogo hīno gammo pothujjaniko anariyo anatthasaṃhito ;
yo cāyaṃ attakilamathānuyogo dukkho anariyo anatthasaṃhito .
Ete kho [ ete te ( syā . ka . sī . aṭṭha .) saṃ . ni .5.1081; mahāva .13 passitabbā ], bhikkhave , ubho ante anupagamma majjhimā paṭipadā tathāgatena abhisambuddhā cakkhukaraṇī ñāṇakaraṇī upasamāya abhiññāya sambodhāya nibbānāya saṃvattati .
‘‘ Katamā ca sā , bhikkhave , majjhimā paṭipadā tathāgatena abhisambuddhā cakkhukaraṇī ñāṇakaraṇī upasamāya abhiññāya sambodhāya nibbānāya saṃvattati ?
Ayameva ariyo aṭṭhaṅgiko maggo , seyyathidaṃ – sammādiṭṭhi … pe … sammāsamādhi .
Ayaṃ kho sā , bhikkhave , majjhimā paṭipadā tathāgatena abhisambuddhā cakkhukaraṇī ñāṇakaraṇī upasamāya abhiññāya sambodhāya nibbānāya saṃvattati .
‘‘ IdaṃT1.507 kho pana , bhikkhave , dukkhaṃ ariyasaccaṃ .
Jātipi dukkhā , jarāpi dukkhā , byādhipi dukkho , maraṇampi dukkhaṃ , appiyehi sampayogo dukkho , piyehi vippayogo dukkho , yampicchaṃ na labhati tampi dukkhaṃ ;
saṃkhittena pañcupādānakkhandhā dukkhā .
Idaṃ kho pana , bhikkhave , dukkhasamudayaṃ ariyasaccaṃ – yāyaṃ taṇhā ponobhavikā nandirāgasahagatā tatratatrābhinandinīV0.321 , seyyathidaṃ – kāmataṇhā , bhavataṇhā , vibhavataṇhā .
IdaṃP2.148 kho pana , bhikkhave , dukkhanirodhaṃ ariyasaccaṃ – yo tassāyeva taṇhāya asesavirāganirodho cāgo paṭinissaggo mutti anālayo .
Idaṃ kho pana , bhikkhave , dukkhanirodhagāminī paṭipadā ariyasaccaṃ – ayameva ariyo aṭṭhaṅgiko maggo , seyyathidaṃ – sammādiṭṭhi … pe … sammāsamādhi .
‘‘‘ Idaṃ dukkhaṃ ariyasaccan ’ ti me , bhikkhave , pubbe ananussutesu dhammesu cakkhuṃ udapādi , ñāṇaṃ udapādi , paññā udapādi , vijjā udapādi , āloko udapādi .
‘ Taṃ kho panidaṃ dukkhaṃ ariyasaccaṃ pariññeyyan ’ ti me , bhikkhave … pe … pariññātanti me , bhikkhave , pubbe ananussutesu dhammesu cakkhuṃ udapādi , ñāṇaṃ udapādi , paññā udapādi , vijjā udapādi , āloko udapādi .
‘‘‘ IdaṃM0.331 dukkhasamudayaṃ ariyasaccan ’ ti me , bhikkhave , pubbe ananussutesu dhammesuT1.508 cakkhuṃ udapādi , ñāṇaṃ udapādi , paññā udapādi , vijjā udapādi , āloko udapādi .
‘ Taṃ kho panidaṃ dukkhasamudayaṃ ariyasaccaṃ pahātabban ’ ti me , bhikkhave … pe … pahīnanti me , bhikkhave , pubbe ananussutesu dhammesu cakkhuṃ udapādi , ñāṇaṃ udapādi , paññā udapādi , vijjā udapādi , āloko udapādi .
‘‘‘ Idaṃ dukkhanirodhaṃ ariyasaccan ’ ti me , bhikkhave , pubbe ananussutesu dhammesu cakkhuṃ udapādi , ñāṇaṃ udapādi , paññā udapādi , vijjā udapādi , āloko udapādi .
‘ Taṃ kho panidaṃ dukkhanirodhaṃ ariyasaccaṃ sacchikātabban ’ ti me , bhikkhave … pe … sacchikatanti me , bhikkhave , pubbe ananussutesu dhammesu cakkhuṃ udapādi , ñāṇaṃ udapādi , paññā udapādi , vijjā udapādi , āloko udapādi .
‘‘‘ Idaṃ dukkhanirodhagāminī paṭipadā ariyasaccan ’ ti me , bhikkhave , pubbe ananussutesu dhammesu cakkhuṃ udapādi , ñāṇaṃ udapādi , paññā udapādi , vijjā udapādi , āloko udapādi .
‘ Taṃ kho panidaṃ dukkhanirodhagāminī paṭipadā ariyasaccaṃ bhāvetabban ’ ti me , bhikkhave … pe … bhāvitanti me , bhikkhave , pubbe ananussutesu dhammesu cakkhuṃ udapādi , ñāṇaṃ udapādi , paññā udapādi , vijjā udapādi , āloko udapādi .
‘‘ YāvakīvañcaV0.322 me , bhikkhave , imesu catūsu ariyasaccesu evaṃ tiparivaṭṭaṃ dvādasākāraṃ yathābhūtaṃ ñāṇadassanaṃ na suvisuddhaṃ ahosiT1.509 , neva tāvāhaṃ , bhikkhaveP2.149 , sadevake loke samārake sabrahmake sassamaṇabrāhmaṇiyā pajāya sadevamanussāya ‘ anuttaraṃ sammāsambodhiṃ abhisambuddho ’ ti paccaññāsiṃ .
Yato ca kho me , bhikkhave , imesu catūsu ariyasaccesu evaṃ tiparivaṭṭaṃ dvādasākāraṃ yathābhūtaṃ ñāṇadassanaṃ suvisuddhaṃ ahosi , athāhaṃ , bhikkhave , sadevake loke samārake sabrahmake sassamaṇabrāhmaṇiyā pajāya sadevamanussāya ‘ anuttaraṃ sammāsambodhiṃ abhisambuddho ’ ti paccaññāsiṃ .
Ñāṇañca pana me dassanaṃ udapādi –
‘ akuppā me vimutti , ayamantimā jāti , natthi dāni punabbhavo ’’’ ti .
Idamavoca bhagavā .
Attamanā pañcavaggiyā bhikkhū bhagavato bhāsitaṃ abhinandunti .
ImasmiñcaM0.332 pana veyyākaraṇasmiṃ bhaññamāne āyasmato koṇḍaññassa virajaṃ vītamalaṃ dhammacakkhuṃ udapādi –
‘‘ yaṃ kiñci samudayadhammaṃ , sabbaṃ taṃ nirodhadhamman ’’ ti .
Pavattite ca pana bhagavatā dhammacakke bhummā [ bhūmā ( ka .)] devā saddamanussāvesuṃ –
‘‘ etaṃ bhagavatā bārāṇasiyaṃ isipatane migadāye anuttaraṃ dhammacakkaṃ pavattitaṃ appaṭivattiyaṃ samaṇena vā brāhmaṇena vā devena vā mārena vā brahmunā vā kenaci vā lokasmin ’’ ti .
Bhummānaṃ devānaṃ saddaṃ sutvā cātumahārājikā [ cātummahārājikā ( syā .)] devā saddamanussāvesuṃ … pe … cātumahārājikānaṃ devānaṃ saddaṃ sutvā tāvatiṃsā devā … pe … yāmā devā … pe … tusitā devā … pe … nimmānaratī devā … pe … paranimmitavasavattī devā … pe … brahmakāyikā devāT1.510 saddamanussāvesuṃ –
‘‘ etaṃ bhagavatā bārāṇasiyaṃ isipatane migadāye anuttaraṃ dhammacakkaṃ pavattitaṃ appaṭivattiyaṃ samaṇena vā brāhmaṇena vā devena vā mārena vā brahmunā vā kenaci vā lokasmin ’’ ti .
Itiha tena khaṇena tena layena tena muhuttena yāva brahmalokā saddo abbhuggacchi .
Ayañca dasasahassī lokadhātu saṃkampi sampakampi sampavedhi , appamāṇo ca uḷāro obhāso loke pāturahosi atikkamma [ atikkammeva ( syā . ka .) saṃ . ni .5.1081 passitabbā ] devānaṃ devānubhāvanti .
Atha kho bhagavā imaṃ udānaṃ udānesi –
‘‘ aññāsi vata , bho , koṇḍañño ;
aññāsi vata , bho , koṇḍañño ’’ ti .
Iti hidaṃ āyasmato koṇḍaññassa aññāsikoṇḍañño tveva [ aññākoṇḍaññotveva ( syā .)] nāmaṃ ahosi .
[ Ka ]‘ idaṃV0.323 dukkhaṃ ariyasaccan ’ ti pubbe ananussutesu dhammesuP2.150 cakkhuṃ udapādi , ñāṇaṃ udapādi , paññā udapādi , vijjā udapādi , āloko udapādi ’’.
Cakkhuṃ udapādīti – kenaṭṭhena ?
Ñāṇaṃ udapādīti – kenaṭṭhena ?
Paññā udapādīti – kenaṭṭhena ?
Vijjā udapādīti – kenaṭṭhena ?
Āloko udapādīti – kenaṭṭhena ?
Cakkhuṃ udapādīti – dassanaṭṭhena .
Ñāṇaṃ udapādīti – ñātaṭṭhena .
Paññā udapādīti – pajānanaṭṭhena .
Vijjā udapādīti – paṭivedhaṭṭhena .
Āloko udapādīti – obhāsaṭṭhena .
CakkhuṃT1.511M0.333 dhammo , ñāṇaṃ dhammo , paññā dhammo , vijjā dhammo , āloko dhammo .
Ime pañca dhammā dhammapaṭisambhidāya ārammaṇā ceva honti gocarā ca .
Ye tassā ārammaṇā te tassā gocarā .
Ye tassā gocarā te tassā ārammaṇā .
Tena vuccati –
‘‘ dhammesu ñāṇaṃ dhammapaṭisambhidā ’’.
Dassanaṭṭho attho , ñātaṭṭho attho , pajānanaṭṭho attho , paṭivedhaṭṭho attho , obhāsaṭṭho attho .
Ime pañca atthā atthapaṭisambhidāya ārammaṇā ceva honti gocarā ca .
Ye tassā ārammaṇā te tassā gocarā .
Ye tassā gocarā te tassā ārammaṇā .
Tena vuccati –
‘‘ atthesu ñāṇaṃ atthapaṭisambhidā ’’.
Pañca dhamme sandassetuṃ byañjananiruttābhilāpā , pañca atthe sandassetuṃ byañjananiruttābhilāpā .
Imā dasa niruttiyā niruttipaṭisambhidāya ārammaṇā ceva honti gocarā ca .
Ye tassā ārammaṇā te tassā gocarā .
Ye tassā gocarā te tassā ārammaṇā .
Tena vuccati –
‘‘ niruttīsu ñāṇaṃ niruttipaṭisambhidā ’’.
Pañcasu dhammesu ñāṇāni , pañcasu atthesu ñāṇāni , dasasu niruttīsu ñāṇāni .
Imāni vīsati ñāṇāni paṭibhānapaṭisambhidāya ārammaṇā ceva honti gocarā ca .
Ye tassā ārammaṇā te tassā gocarā .
Ye tassā gocarā te tassā ārammaṇā .
Tena vuccati –
‘‘ paṭibhānesu ñāṇaṃ paṭibhānapaṭisambhidā ’’.
‘‘‘ TaṃT1.512 kho panidaṃ dukkhaṃ ariyasaccaṃ pariññeyyan ’ ti … pe … pariññātanti pubbe ananussutesuV0.324 dhammesu cakkhuṃ udapādi , ñāṇaṃ udapādi , paññā udapādi , vijjā udapādi , āloko udapādi ’’.
CakkhuṃP2.151 udapādīti – kenaṭṭhena ?
Ñāṇaṃ udapādīti – kenaṭṭhena ?
Paññā udapādīti – kenaṭṭhena ?
Vijjā udapādīti – kenaṭṭhena ?
Āloko udapādīti – kenaṭṭhena ?
Cakkhuṃ udapādīti – dassanaṭṭhena .
Ñāṇaṃ udapādīti – ñātaṭṭhena .
Paññā udapādīti – pajānanaṭṭhena .
Vijjā udapādīti – paṭivedhaṭṭhena .
Āloko udapādīti – obhāsaṭṭhena .
Cakkhuṃ dhammo , ñāṇaṃ dhammo , paññā dhammo , vijjā dhammo , āloko dhammo .
Ime pañca dhammā dhammapaṭisambhidāya ārammaṇā ceva honti gocarā caM0.334 .
Ye tassā ārammaṇā te tassā gocarā .
Ye tassā gocarā te tassā ārammaṇā .
Tena vuccati –
‘‘ dhammesu ñāṇaṃ dhammapaṭisambhidā ’’.
Dassanaṭṭho attho , ñātaṭṭho attho , pajānanaṭṭho attho , paṭivedhaṭṭho attho , obhāsaṭṭho attho .
Ime pañca atthā atthapaṭisambhidāya ārammaṇā ceva honti gocarā ca .
Ye tassā ārammaṇā te tassā gocarā .
Ye tassā gocarā te tassā ārammaṇā .
Tena vuccati –
‘‘ atthesu ñāṇaṃ atthapaṭisambhidā ’’.
Pañca dhamme sandassetuṃ byañjananiruttābhilāpā , pañca atthe sandassetuṃ byañjananiruttābhilāpā .
Imā dasa niruttiyo niruttipaṭisambhidāya ārammaṇāT1.513 ceva honti gocarā ca .
Ye tassā ārammaṇā te tassā gocarā .
Ye tassā gocarā te tassā ārammaṇā .
Tena vuccati –
‘‘ niruttīsu ñāṇaṃ niruttipaṭisambhidā ’’.
Pañcasu dhammesu ñāṇāni , pañcasu atthesu ñāṇāni , dasasu niruttīsu ñāṇāni .
Imāni vīsati ñāṇāni paṭibhānapaṭisambhidāya ārammaṇā ceva honti gocarā ca .
Ye tassā ārammaṇā te tassā gocarā .
Ye tassā gocarā te tassā ārammaṇā .
Tena vuccati –
‘‘ paṭibhānesu ñāṇaṃ paṭibhānapaṭisambhidā ’’.
Dukkhe ariyasacce pannarasa dhammā , pannarasa atthā , tiṃsa niruttiyo , saṭṭhi ñāṇāni .
[ Kha ]‘‘‘ idaṃV0.325 dukkhasamudayaṃ ariyasaccan ’ ti pubbe ananussutesu dhammesu cakkhuṃ udapādi … pe … āloko udapādi .
‘ Taṃ kho panidaṃ dukkhasamudayaṃ ariyasaccaṃ pahātabban ’ ti … pe … pahīnanti pubbe ananussutesu dhammesu cakkhuṃ udapādi … pe .
P2.152 … āloko udapādi … pe …’’.
Dukkhasamudaye ariyasacce pannarasa dhammā , pannarasa atthā , tiṃsa niruttiyo , saṭṭhi ñāṇāni .
[ Ga ]‘‘‘ idaṃ dukkhanirodhaṃ ariyasaccan ’ ti pubbe ananussutesu dhammesu cakkhuṃ udapādi … pe … āloko udapādi .
‘ Taṃ kho panidaṃ dukkhanirodhaṃ ariyasaccaṃ sacchikātabban ’ ti … pe … sacchikatanti pubbe ananussutesuT1.514 dhammesu cakkhuṃ udapādi … pe … āloko udapādi … pe …’’.
DukkhanirodheM0.335 ariyasacce pannarasa dhammā , pannarasa atthā , tiṃsa niruttiyo , saṭṭhi ñāṇāni .
[ Gha ]‘‘‘ idaṃ dukkhanirodhagāminī paṭipadā ariyasaccan ’ ti pubbe ananussutesu dhammesu cakkhuṃ udapādi … pe … āloko udapādi .
‘ Taṃ kho panidaṃ dukkhanirodhagāminī paṭipadā ariyasaccaṃ bhāvetabban ’ ti … pe … bhāvitanti pubbe ananussutesu dhammesu cakkhuṃ udapādi … pe … āloko udapādi … pe …’’.
Dukkhanirodhagāminiyā paṭipadāya ariyasacce pannarasa dhammā , pannarasa atthā , tiṃsa niruttiyo , saṭṭhi ñāṇāni .
Catūsu ariyasaccesu saṭṭhi dhammā , saṭṭhi atthā , vīsatisataniruttiyo , cattālīsañca dve ca ñāṇasatāni .

2. Satipaṭṭhānavāro

31.‘‘‘ Ayaṃ kāye kāyānupassanā ’ ti me , bhikkhave , pubbe ananussutesu dhammesu cakkhuṃV0.326 udapādi … pe … āloko udapādi .
Sā kho panāyaṃ kāye kāyānupassanā bhāvetabbāti me , bhikkhave ,… pe … bhāvitāti me , bhikkhave , pubbe ananussutesu dhammesu cakkhuṃ udapādi … pe … āloko udapādi ’’.
‘‘ Ayaṃ vedanāsu … pe … ayaṃ citte … pe … ayaṃ dhammesu dhammānupassanāti me , bhikkhave , pubbe ananussutesu dhammesu cakkhuṃ udapādi … pe … āloko udapādi .
Sā kho panāyaṃ dhammesu dhammānupassanā bhāvetabbāti … pe … bhāvitāti me , bhikkhave , pubbe ananussutesu dhammesu cakkhuṃ udapādi … pe … ālokoT1.515 udapādi ’’.
[ Ka ]‘‘‘ ayaṃ kāye kāyānupassanā ’ ti pubbe ananussutesu dhammesu cakkhuṃ udapādi … pe … āloko udapādi … pe … sāP2.153 kho panāyaṃ kāye kāyānupassanā bhāvetabbāti … pe … bhāvitāti pubbe ananussutesu dhammesu cakkhuṃ udapādi , ñāṇaṃ udapādi , paññā udapādi , vijjā udapādi , āloko udapādi ’’.
Cakkhuṃ udapādīti – kenaṭṭhena ?
Ñāṇaṃ udapādīti – kenaṭṭhena ?
Paññā udapādīti – kenaṭṭhena ?
Vijjā udapādīti – kenaṭṭhena ?
Āloko udapādīti – kenaṭṭhena ?
Cakkhuṃ udapādīti – dassanaṭṭhena .
Ñāṇaṃ udapādīti – ñātaṭṭhena .
PaññāM0.336 udapādīti – pajānanaṭṭhena .
Vijjā udapādīti – paṭivedhaṭṭhena .
Āloko udapādīti – obhāsaṭṭhena .
Cakkhuṃ dhammo , ñāṇaṃ dhammo , paññā dhammo , vijjā dhammo , āloko dhammo .
Ime pañca dhammā dhammapaṭisambhidāya ārammaṇā ceva honti gocarā ca .
Ye tassā ārammaṇā te tassā gocarā .
Ye tassā gocarā te tassā ārammaṇā .
Tena vuccati –
‘‘ dhammesu ñāṇaṃ dhammapaṭisambhidā ’’.
Dassanaṭṭho attho , ñātaṭṭho attho , pajānanaṭṭho attho , paṭivedhaṭṭho attho , obhāsaṭṭho attho .
Ime pañca atthā atthapaṭisambhidāya ārammaṇā ceva honti gocarā ca .
Ye tassā ārammaṇā te tassā gocarā .
Ye tassā gocarā te tassā ārammaṇā .
TenaT1.516 vuccati –
‘‘ atthesu ñāṇaṃ atthapaṭisambhidā ’’.
Pañca dhamme sandassetuṃ byañjananiruttābhilāpā , pañca atthe sandassetuṃ byañjananiruttābhilāpāV0.327 .
Imā dasa niruttiyo niruttipaṭisambhidāya ārammaṇā ceva honti gocarā ca .
Ye tassā ārammaṇā te tassā gocarā .
Ye tassā gocarā te tassā ārammaṇā .
Tena vuccati –
‘‘ niruttīsu ñāṇaṃ niruttipaṭisambhidā ’’.
Pañcasu dhammesu ñāṇāni , pañcasu atthesu ñāṇāni , dasasu niruttīsu ñāṇāni .
Imāni vīsati ñāṇāni paṭibhānapaṭisambhidāya ārammaṇā ceva honti gocarā ca .
Ye tassā ārammaṇā te tassā gocarā .
Ye tassā gocarā te tassā ārammaṇā .
Tena vuccati –
‘‘ paṭibhānesu ñāṇaṃ paṭibhānapaṭisambhidā ’’.
Kāye kāyānupassanāsatipaṭṭhāne pannarasa dhammā , pannarasa atthā , tiṃsa niruttiyo , saṭṭhi ñāṇāni .
[ Kha-gha ]‘‘ ayaṃ vedanāsu … pe … ayaṃ citte … pe … ayaṃ dhammesuP2.154 dhammānupassanāti pubbe ananussutesu dhammesu cakkhuṃ udapādi … pe … āloko udapādi … pe … sā kho panāyaṃ dhammesu dhammānupassanā bhāvetabbāti … pe … bhāvitāti pubbe ananussutesu dhammesu cakkhuṃ udapādi … pe … āloko udapādi … pe …’’.
DhammesuM0.337 dhammānupassanā satipaṭṭhāne pannarasa dhammā , pannarasa atthā , tiṃsa niruttiyo , saṭṭhi ñāṇāni .
Catūsu satipaṭṭhānesu saṭṭhi dhammā , saṭṭhi atthā , vīsatisataniruttiyo , cattālīsañcaT1.517 dve ca ñāṇasatāni .

3. Iddhipādavāro

32.‘‘ Ayaṃ chandasamādhipadhānasaṅkhārasamannāgato iddhipādoti me , bhikkhave , pubbe ananussutesu dhammesu cakkhuṃ udapādi … pe … āloko udapādi .
So kho panāyaṃ chandasamādhipadhānasaṅkhārasamannāgato iddhipādo bhāvetabboti me , bhikkhave … pe … bhāvitoti me , bhikkhave , pubbe ananussutesu dhammesu cakkhuṃ udapādi … pe … āloko udapādi .
‘‘ AyaṃV0.328 vīriyasamādhi … pe … ayaṃ cittasamādhi … pe … ayaṃ vīmaṃsāsamādhipadhānasaṅkhārasamannāgato iddhipādoti me , bhikkhave , pubbe ananussutesu dhammesu cakkhuṃ udapādi … pe … āloko udapādi .
So kho panāyaṃ vīmaṃsāsamādhipadhānasaṅkhārasamannāgato iddhipādo bhāvetabboti me , bhikkhave , pubbe ananussutesu dhammesu cakkhuṃ udapādi … pe … āloko udapādi ’’.
[ Ka ]‘‘‘ ayaṃ chandasamādhipadhānasaṅkhārasamannāgato iddhipādo ’ ti pubbe ananussutesu dhammesu cakkhuṃ udapādi … pe … āloko udapādi … pe … so kho panāyaṃ chandasamādhipadhānasaṅkhārasamannāgato iddhipādo bhāvetabboti … pe … bhāvitoti pubbe ananussutesu dhammesu cakkhuṃ udapādi , ñāṇaṃ udapādi , paññā udapādi , vijjā udapādi , āloko udapādi ’’.
Cakkhuṃ udapādīti – kenaṭṭhena ?
Ñāṇaṃ udapādīti – kenaṭṭhena ?
Paññā udapādīti – kenaṭṭhena ?
Vijjā udapādīti – kenaṭṭhena ?
Āloko udapādīti – kenaṭṭhena ?
Cakkhuṃ udapādīti – dassanaṭṭhena .
Ñāṇaṃ udapādīti – ñātaṭṭhena .
Paññā udapādīti – pajānanaṭṭhena .
Vijjā udapādīti – paṭivedhaṭṭhena .
ĀlokoT1.518 udapādīti – obhāsaṭṭhena .
CakkhuṃP2.155 dhammo , ñāṇaṃ dhammo , paññā dhammo , vijjā dhammo , āloko dhammo .
Ime pañca dhammā dhammapaṭisambhidāya ārammaṇā ceva honti gocarā ca .
YeM0.338 tassā ārammaṇā te tassā gocarā .
Ye tassā gocarā te tassā ārammaṇā .
Tena vuccati –
‘‘ dhammesu ñāṇaṃ dhammapaṭisambhidā ’’.
Dassanaṭṭho attho , ñātaṭṭho attho , pajānanaṭṭho attho , paṭivedhaṭṭho attho , obhāsaṭṭho attho .
Ime pañca atthā atthapaṭisambhidāya ārammaṇā ceva honti gocarā ca .
Ye tassā ārammaṇā te tassā gocarā .
Ye tassā gocarā te tassā ārammaṇā .
Tena vuccati –
‘‘ atthesu ñāṇaṃ atthapaṭisambhidā ’’.
Pañca dhamme sandassetuṃ byañjananiruttābhilāpā , pañca atthe sandassetuṃ byañjananiruttābhilāpā .
Imā dasa niruttiyo niruttipaṭisambhidāya ārammaṇā ceva honti gocarāV0.329 ca .
Ye tassā ārammaṇā te tassā gocarā .
Ye tassā gocarā te tassā ārammaṇā .
Tena vuccati –
‘‘ niruttīsu ñāṇaṃ niruttipaṭisambhidā ’’.
Pañcasu dhammesu ñāṇāni , pañcasu atthesu ñāṇāni , dasasu niruttīsu ñāṇāni .
Imāni vīsati ñāṇāni paṭibhānapaṭisambhidāya ārammaṇā ceva honti gocarā ca .
Ye tassā ārammaṇā te tassā gocarā .
Ye tassā gocarā te tassā ārammaṇā .
Tena vuccati –
‘‘ paṭibhānesuT1.519 ñāṇaṃ paṭibhānapaṭisambhidā ’’.
Chandasamādhipadhānasaṅkhārasamannāgate iddhipāde pannarasa dhammā , pannarasa atthā , tiṃsa niruttiyo , saṭṭhi ñāṇāni .
[ Kha-gha ]‘‘ ayaṃ vīriyasamādhi … pe … ayaṃ cittasamādhi … pe … ayaṃ vīmaṃsāsamādhipadhānasaṅkhārasamannāgato iddhipādoti pubbe ananussutesu dhammesu cakkhuṃ udapādi … pe … āloko udapādi … pe … so kho panāyaṃ vīmaṃsāsamādhipadhānasaṅkhārasamannāgato iddhipādo bhāvetabboti … pe … bhāvitoti pubbe ananussutesu dhammesu cakkhuṃ udapādi … pe … āloko udapādi … pe …’’.
Vīmaṃsāsamādhipadhānasaṅkhārasamannāgate iddhipāde pannarasa dhammā , pannarasa atthā , tiṃsa niruttiyo , saṭṭhi ñāṇāni .
Catūsu iddhipādesu saṭṭhi dhammā , saṭṭhi atthā , vīsatisataniruttiyo , cattālīsañca dve ca ñāṇasatāni .

4. Sattabodhisattavāro

33.‘‘‘ SamudayoP2.156M0.339 samudayo ’ ti kho , bhikkhave , vipassissa bodhisattassa pubbe ananussutesu dhammesu cakkhuṃ udapādi … pe … āloko udapādi .
‘ Nirodho nirodho ’ ti kho , bhikkhave , vipassissa bodhisattassa pubbe ananussutesu dhammesu cakkhuṃ udapādi … pe … āloko udapādi ’’.
Vipassissa bodhisattassa veyyākaraṇe dasa dhammā , dasa atthā , vīsati niruttiyo , cattālīsaṃ [ cattālīsa ( ka .)] ñāṇāni .
‘‘‘ SamudayoV0.330 samudayo ’ ti kho , bhikkhave , sikhissa bodhisattassa … pe … vessabhussaT1.520 bodhisattassa … pe … kakusandhassa bodhisattassa … pe … koṇāgamanassa bodhisattassa … pe … kassapassa bodhisattassa pubbe ananussutesu dhammesu cakkhuṃ udapādi … pe … āloko udapādi .
‘ Nirodho nirodho ’ ti kho , bhikkhave , kassapassa bodhisattassa pubbe ananussutesu dhammesu cakkhuṃ udapādi … pe … āloko udapādi ’’.
Kassapassa bodhisattassa veyyākaraṇe dasa dhammā , dasa atthā , vīsati niruttiyo , cattālīsa ñāṇāni .
‘‘‘ Samudayo samudayo ’ ti kho , bhikkhave , gotamassa bodhisattassa pubbe ananussutesu dhammesu cakkhuṃ udapādi … pe … āloko udapādi .
‘ Nirodho nirodho ’ ti kho , bhikkhave , gotamassa bodhisattassa pubbe ananussutesu dhammesu cakkhuṃ udapādi … pe … āloko udapādi ’’.
Gotamassa bodhisattassa veyyākaraṇe dasa dhammā , dasa atthā , vīsati niruttiyo , cattālīsa ñāṇāni .
Sattannaṃ bodhisattānaṃ sattasu veyyākaraṇesu sattati dhammā , sattati atthā , cattālīsasataṃ [ cattārīsasatā ( syā .)] niruttiyo , asīti ca dve ca ñāṇasatāni .

5. Abhiññādivāro

34.‘‘‘ Yāvatā abhiññāya abhiññaṭṭho ñāto diṭṭho vidito sacchikato phassito paññāya .
Aphassito paññāya abhiññaṭṭho natthī ’ ti – cakkhuṃ udapādi , ñāṇaṃ udapādi , paññā udapādi , vijjā udapādi , āloko udapādi ’’.
Abhiññāya abhiññaṭṭhe pañcavīsati dhammāT1.521 , pañcavīsati atthā , paññāsa niruttiyo , sataṃ ñāṇāni .
‘‘‘ YāvatāM0.340 pariññāya pariññaṭṭho … pe … yāvatā pahānassa pahānaṭṭho … pe … yāvatā bhāvanāya bhāvanaṭṭho … pe … yāvatā sacchikiriyāya sacchikiriyaṭṭhoP2.157 ñāto diṭṭho vidito sacchikato phassito paññāya .
Aphassito paññāya sacchikiriyaṭṭho natthī ’ ti – cakkhuṃ udapādi , ñāṇaṃ udapādi , paññā udapādi , vijjā udapādi , āloko udapādi ’’.
Sacchikiriyāya sacchikiriyaṭṭhe pañcavīsati dhammā , pañcavīsati atthā , paññāsa niruttiyo , sataṃ ñāṇāni .
AbhiññāyaV0.331 abhiññaṭṭhe , pariññāya pariññaṭṭhe , pahānāya pahānaṭṭhe , bhāvanāya bhāvanaṭṭhe , sacchikiriyāya sacchikiriyaṭṭhe pañcavīsasataṃ dhammā , pañcavīsasataṃ atthā , aḍḍhateyyāni niruttisatāni , pañca ñāṇasatāni .

6. Khandhādivāro

35.‘‘‘ Yāvatā khandhānaṃ khandhaṭṭho , ñāto diṭṭho vidito sacchikato phassito paññāya .
Aphassito paññāya khandhaṭṭho natthī ’ ti – cakkhuṃ udapādi , ñāṇaṃ udapādi , paññā udapādi , vijjā udapādi , āloko udapādi ’’.
Khandhānaṃ khandhaṭṭhe pañcavīsati dhammā , pañcavīsati atthā , paññāsa niruttiyo , sataṃ ñāṇāni .
‘‘‘ Yāvatā dhātūnaṃ dhātuṭṭho … pe … yāvatā āyatanānaṃ āyatanaṭṭho … pe … yāvatā saṅkhatānaṃ saṅkhataṭṭho … pe … yāvatā asaṅkhatassa asaṅkhataṭṭho ñāto diṭṭho vidito sacchikato phassito paññāya .
Aphassito paññāya asaṅkhataṭṭhoT1.522 natthī ’ ti – cakkhuṃ udapādi … pe … āloko udapādi ’’.
Asaṅkhatassa asaṅkhataṭṭhe pañcavīsati dhammā , pañcavīsati atthā , paññāsa niruttiyo , sataṃ ñāṇāni .
Khandhānaṃ khandhaṭṭhe , dhātūnaṃ dhātuṭṭhe , āyatanānaṃ āyatanaṭṭhe saṅkhatānaṃ saṅkhataṭṭhe , asaṅkhatassa asaṅkhataṭṭhe pañcavīsatisataṃ dhammā , pañcavīsatisataṃ atthā , aḍḍhateyyāni niruttisatāni , pañca ñāṇasatāni .

7. Saccavāro

36.‘‘‘ Yāvatā dukkhassa dukkhaṭṭho , ñāto diṭṭho vidito sacchikato phassito paññāya .
Aphassito paññāya dukkhaṭṭho natthī ’ ti – cakkhuṃ udapādi , ñāṇaṃ udapādi , paññā udapādi , vijjā udapādi , āloko udapādi ’’.
Dukkhassa dukkhaṭṭheM0.341 pañcavīsati dhammā , pañcavīsati atthā , paññāsa niruttiyo , sataṃ ñāṇāni .
‘‘‘ Yāvatā samudayassa samudayaṭṭho … pe … yāvatā nirodhassa nirodhaṭṭho … pe … yāvatā maggassa maggaṭṭho ñāto diṭṭho vidito sacchikato phassito paññāya .
Aphassito paññāya maggaṭṭhoV0.332 natthī ’ ti – cakkhuṃ udapādi … pe … āloko udapādi ’’.
Maggassa maggaṭṭhe pañcavīsati dhammā , pañcavīsati atthā , paññāsa niruttiyo , sataṃ ñāṇāni .
Catūsu ariyasaccesu sataṃ dhammā , sataṃ atthā , dve niruttisatāni , cattāri ñāṇasatāni .

8. Paṭisambhidāvāro

37.‘‘‘ Yāvatā atthapaṭisambhidāya atthapaṭisambhidaṭṭho , ñāto diṭṭho vidito sacchikato phassito paññāya .
Aphassito paññāya atthapaṭisambhidaṭṭhoT1.523 natthī ’ ti – cakkhuṃ udapādi … pe … āloko udapādi ’’.
Atthapaṭisambhidāya atthapaṭisambhidaṭṭhe pañcavīsati dhammā , pañcavīsati atthā , paññāsa niruttiyo , sataṃ ñāṇāni .
‘‘‘ Yāvatā dhammapaṭisambhidāya dhammapaṭisambhidaṭṭho … pe … yāvatā niruttipaṭisambhidāya niruttipaṭisambhidaṭṭho … pe … yāvatā paṭibhānapaṭisambhidāya paṭibhānapaṭisambhidaṭṭho , ñāto diṭṭho vidito sacchikato phassito paññāya .
Aphassito paññāya paṭibhānapaṭisambhidaṭṭho natthī ’ ti – cakkhuṃ udapādiP2.158 … pe … āloko udapādi ’’.
Paṭibhānapaṭisambhidaṭṭhe pañcavīsati dhammā , pañcavīsati atthā , paññāsa niruttiyo , sataṃ ñāṇāni .
Catūsu paṭisambhidāsu sataṃ dhammā , sataṃ atthā , dve niruttisatāni , cattāri ñāṇasatāni .

9. Chabuddhadhammavāro

38.‘‘‘ Yāvatā indriyaparopariyatte ñāṇaṃ , ñātaṃ diṭṭhaṃ viditaṃ sacchikataṃ phassitaṃ paññāya .
Aphassitaṃ paññāya indriyaparopariyatte ñāṇaṃ natthī ’ ti – cakkhuṃ udapādi … pe … āloko udapādi ’’.
Indriyaparopariyatte ñāṇe pañcavīsati dhammā , pañcavīsati atthā , paññāsa niruttiyo , sataṃ ñāṇāni .
‘‘‘ YāvatāM0.342 sattānaṃ āsayānusaye ñāṇaṃ … pe … yāvatā yamakapāṭihīre ñāṇaṃV0.333 … pe … yāvatā mahākaruṇāsamāpattiyā ñāṇaṃ … pe … yāvatā sabbaññutaññāṇaṃ … pe … yāvatā anāvaraṇaṃ ñāṇaṃ , ñātaṃ diṭṭhaṃ viditaṃ sacchikataṃ phassitaṃ paññāya .
Aphassitaṃ paññāya anāvaraṇaṃ ñāṇaṃ natthī ’ ti – cakkhuṃ udapādi , ñāṇaṃ udapādi , paññā udapādiT1.524 , vijjā udapādi , āloko udapādi ’’.
Anāvaraṇe ñāṇe pañcavīsati dhammā , pañcavīsati atthā , paññāsa niruttiyo , sataṃ ñāṇāni .
Chasu buddhadhammesu diyaḍḍhasataṃ dhammā , diyaḍḍhasataṃ atthā , tīṇi niruttisatāni , cha ñāṇasatāni .
Paṭisambhidādhikaraṇe [ paṭisambhidāpakaraṇe ( syā .)] aḍḍhanavadhammasatāni [ aḍḍhanavamāni dhammasatāni ( syā .), aḍḍhanavamadhammasatāni ( ka .)], aḍḍhanavaatthasatāni , niruttisahassañca satta ca niruttisatāni , tīṇi ca ñāṇasahassāni , cattāri ca ñāṇasatānīti .
Paṭisambhidākathā niṭṭhitā .