1. Suttantaniddeso
2. Kathaṃ samathapubbaṅgamaṃ vipassanaṃ bhāveti ?
Nekkhammavasena cittassa ekaggatā avikkhepo samādhi .
Tattha jāte dhamme aniccato anupassanaṭṭhena vipassanā , dukkhato anupassanaṭṭhena vipassanā , anattato
T1.434 anupassanaṭṭhena vipassanā .Iti paṭhamaṃ samatho , pacchā vipassanā .
Tena vuccati –
‘‘ samathapubbaṅgamaṃ vipassanaṃ bhāvetī ’’ ti .
Bhāvetīti catasso bhāvanā – tattha jātānaṃ dhammānaṃ anativattanaṭṭhena bhāvanā , indriyānaṃ ekarasaṭṭhena bhāvanā , tadupagavīriyavāhanaṭṭhena bhāvanā , āsevanaṭṭhena bhāvanā .
Maggo sañjāyatīti kathaṃ maggo sañjāyati ?
Dassanaṭṭhena sammādiṭṭhi maggo sañjāyati , abhiniropanaṭṭhena sammāsaṅkappo maggo sañjāyati , pariggahaṭṭhena sammāvācā maggo sañjāyati , samuṭṭhānaṭṭhena sammākammanto maggo sañjāyati , vodānaṭṭhena sammāājīvo maggo sañjāyati , paggahaṭṭhena sammāvāyāmo maggo sañjāyati , upaṭṭhānaṭṭhena sammāsati maggo sañjāyati , avikkhepaṭṭhena sammāsamādhi maggo sañjāyati – evaṃ maggo sañjāyati .
So taṃ maggaṃ āsevati bhāveti bahulīkaroti āsevatīti kathaṃ āsevati ?
Āvajjanto āsevati , jānanto āsevati , passanto āsevati , paccavekkhanto āsevati , cittaṃ
P2.94 adhiṭṭhahanto āsevati , saddhāya adhimuccanto āsevati , vīriyaṃ paggaṇhanto āsevati , satiṃ upaṭṭhāpento āsevati , cittaṃ samādahanto āsevati , paññāya pajānanto āsevati , abhiññeyyaṃV0.275 abhijānanto āsevati , pariññeyyaṃ parijānanto āsevati , pahātabbaṃ pajahanto āsevatiM0.285 , bhāvetabbaṃT1.435 bhāvento āsevati , sacchikātabbaṃ sacchikaronto āsevati – evaṃ āsevati .Bhāvetīti kathaṃ bhāveti ?
Āvajjanto bhāveti , jānanto bhāveti , passanto bhāveti , paccavekkhanto bhāveti , cittaṃ adhiṭṭhahanto bhāveti , saddhāya adhimuccanto bhāveti , vīriyaṃ paggaṇhanto bhāveti , satiṃ upaṭṭhāpento bhāveti , cittaṃ samādahanto bhāveti , paññāya pajānanto bhāveti , abhiññeyyaṃ abhijānanto bhāveti , pariññeyyaṃ parijānanto bhāveti , pahātabbaṃ pajahanto bhāveti , bhāvetabbaṃ bhāvento bhāveti , sacchikātabbaṃ sacchikaronto bhāveti – evaṃ bhāveti .
Bahulīkarotīti kathaṃ bahulīkaroti ?
Āvajjanto bahulīkaroti , jānanto bahulīkaroti , passanto bahulīkaroti , paccavekkhanto bahulīkaroti , cittaṃ adhiṭṭhahanto bahulīkaroti , saddhāya adhimuccanto bahulīkaroti , vīriyaṃ paggaṇhanto bahulīkaroti , satiṃ upaṭṭhāpento bahulīkaroti , cittaṃ samādahanto bahulīkaroti , paññāya pajānanto bahulīkaroti , abhiññeyyaṃ abhijānanto bahulīkaroti , pariññeyyaṃ parijānanto bahulīkaroti , pahātabbaṃ pajahanto bahulīkaroti , bhāvetabbaṃ bhāvento bahulīkaroti , sacchikātabbaṃ sacchikaronto bahulīkaroti – evaṃ bahulīkaroti .
Tassa taṃ maggaṃ āsevato bhāvayato bahulīkaroto saññojanāni pahīyanti
T1.436 anusayā byantīhontīti kathaṃ saññojanāni pahīyanti , anusayā byantīhonti ?Sotāpattimaggena , sakkāyadiṭṭhi , vicikicchā , sīlabbataparāmāso – imāni tīṇi saññojanāni pahīyanti ;
diṭṭhānusayo , vicikicchānusayo – ime dve anusayā byantīhonti .
Sakadāgāmimaggena oḷārikaṃ kāmarāgasaññojanaṃ , paṭighasaññojanaṃ – imāni dve saññojanāni pahīyanti ;
oḷāriko kāmarāgānusayo , paṭighānusayo – ime dve anusayā byantīhonti .
Anāgāmimaggena anusahagataṃ kāmarāgasaññojanaṃ , paṭighasaññojanaṃ
P2.95 – imāni dve saññojanāni pahīyanti ;anusahagato kāmarāgānusayo , paṭighānusayo – ime dve anusayā byantīhonti .
Arahattamaggena rūparāgo , arūparāgo , māno , uddhaccaṃ , avijjā – imāni pañca saññojanāni pahīyanti ;
mānānusayo , bhavarāgānusayo
M0.286 , avijjānusayo – ime tayo anusayā byantīhonti .Evaṃ saññojanāni pahīyanti , anusayā byantīhonti .
3. Abyāpādavasena
V0.276 cittassa ekaggatā avikkhepo samādhi … pe … ālokasaññāvasena cittassa ekaggatā avikkhepo samādhi … pe … paṭinissaggānupassī assāsavasena paṭinissaggānupassī passāsavasena cittassa ekaggatā avikkhepo samādhi .Tattha jāte dhamme aniccato anupassanaṭṭhena vipassanā , dukkhato anupassanaṭṭhena vipassanā , anattato
T1.437 anupassanaṭṭhena vipassanā .Iti paṭhamaṃ samatho , pacchā vipassanā .
Tena vuccati –
‘‘ samathapubbaṅgamaṃ vipassanaṃ bhāvetī ’’ ti .
Bhāvetīti catasso bhāvanā – tattha jātānaṃ dhammānaṃ anativattanaṭṭhena bhāvanā , indriyānaṃ ekarasaṭṭhena bhāvanā , tadupagavīriyavāhanaṭṭhena bhāvanā , āsevanaṭṭhena bhāvanā .
Maggo sañjāyatīti kathaṃ maggo sañjāyati ?
Dassanaṭṭhena sammādiṭṭhi maggo sañjāyati , abhiniropanaṭṭhena sammāsaṅkappo maggo sañjāyati … pe … avikkhepaṭṭhena sammāsamādhi maggo sañjāyati .
Evaṃ maggo sañjāyati .
So taṃ maggaṃ āsevati bhāveti bahulīkaroti āsevatīti kathaṃ āsevati ?
Āvajjanto āsevati … pe … sacchikātabbaṃ sacchikaronto āsevati , evaṃ āsevati .
Bhāvetīti kathaṃ bhāveti ?
Āvajjanto bhāveti , jānanto bhāveti … pe … sacchikātabbaṃ sacchikaronto bhāveti , evaṃ bhāveti .
Bahulīkarotīti kathaṃ bahulīkaroti ?
Āvajjanto bahulīkaroti , jānanto bahulīkaroti … pe … sacchikātabbaṃ sacchikaronto bahulīkaroti , evaṃ bahulīkaroti .
Tassa taṃ maggaṃ āsevato bhāvayato bahulīkaroto saññojanāni pahīyanti , anusayā byantīhontīti kathaṃ saññojanā pahīyanti , anusayā byantīhonti ?
Sotāpattimaggena
T1.438P2.96 sakkāyadiṭṭhi vicikicchā sīlabbataparāmāso – imāni tīṇi saññojanāni pahīyanti ;diṭṭhānusayo , vicikicchānusayo – ime dve anusayā byantīhonti .
Sakadāgāmimaggena oḷārikaṃ kāmarāgasaññojanaṃ , paṭighasaññojanaṃ – imāni dve saññojanāni pahīyanti ;
oḷāriko kāmarāgānusayo paṭighānusayo
M0.287 – ime dve anusayā byantīhonti .Anāgāmimaggena anusahagataṃ kāmarāgasaññojanaṃ , paṭighasaññojanaṃ – imāni dve saññojanāni pahīyanti ;
anusahagato kāmarāgānusayo , paṭighānusayo – ime dve anusayā byantīhonti .
Arahattamaggena rūparāgo , arūparāgo , māno , uddhaccaṃ , avijjā – imāni pañca saññojanāni pahīyanti ;
mānānusayo , bhavarāgānusayo , avijjānusayo – ime tayo anusayā
V0.277 byantīhonti .Evaṃ saññojanāni pahīyanti , anusayā byantīhonti .
Evaṃ samathapubbaṅgamaṃ vipassanaṃ bhāveti .
4. Kathaṃ vipassanāpubbaṅgamaṃ samathaṃ bhāveti ?
Aniccato anupassanaṭṭhena vipassanā , dukkhato anupassanaṭṭhena vipassanā , anattato anupassanaṭṭhena vipassanā .
Tattha jātānaṃ dhammānañca vosaggārammaṇatā [ vossaggārammaṇatā ( syā . ka .)] cittassa ekaggatā avikkhepo .
Samādhi iti paṭhamaṃ vipassanā , pacchā samatho .
Tena vuccati –
‘‘ vipassanāpubbaṅgamaṃ samathaṃ bhāvetī ’’ ti .
Bhāvetīti
T1.439 catasso bhāvanā – āsevanaṭṭhena bhāvanā … pe … maggo sañjāyatīti kathaṃ maggo sañjāyati … pe … evaṃ maggo sañjāyati .Evaṃ saññojanāni pahīyanti , anusayā byantīhonti .
Rūpaṃ aniccato anupassanaṭṭhena vipassanā , rūpaṃ dukkhato anupassanaṭṭhena vipassanā , rūpaṃ anattato anupassanaṭṭhena vipassanā .
Tattha jātānaṃ dhammānañca vosaggārammaṇatā cittassa ekaggatā avikkhepo samādhi .
Iti paṭhamaṃ vipassanā , pacchā samatho .
Tena vuccati –
‘‘ vipassanāpubbaṅgamaṃ samathaṃ bhāvetī ’’ ti .
Bhāvetīti catasso bhāvanā – āsevanaṭṭhena bhāvanā … pe … maggo sañjāyatīti kathaṃ maggo sañjāyati … pe … evaṃ maggo sañjāyati .
Evaṃ saññojanāni pahīyanti , anusayā byantīhonti .
Vedanaṃ … pe … saññaṃ
P2.97 … saṅkhāre … viññāṇaṃ … cakkhuṃ … pe … jarāmaraṇaṃ aniccato anupassanaṭṭhena vipassanā , jarāmaraṇaṃ dukkhato … pe … anattato anupassanaṭṭhena vipassanā .Tattha jātānaṃ dhammānañca vosaggārammaṇatā cittassa ekaggatā avikkhepo samādhi .
Iti paṭhamaṃ vipassanā , pacchā samatho .
Tena vuccati –
‘‘ vipassanāpubbaṅgamaṃ samathaṃ bhāvetī ’’ ti .
Bhāvetīti catasso bhāvanā – āsevanaṭṭhena bhāvanā … pe … maggo sañjāyatīti kathaṃ
M0.288 maggo sañjāyati … pe … evaṃ maggo sañjāyati .Evaṃ saññojanāni pahīyanti , anusayā byantīhonti .
Evaṃ vipassanāpubbaṅgamaṃ samathaṃ
T1.440 bhāveti . 5. Kathaṃ samathavipassanaṃ yuganaddhaṃ bhāveti ?
Soḷasahi ākārehi samathavipassanaṃ yuganaddhaṃ bhāveti .
Ārammaṇaṭṭhena gocaraṭṭhena pahānaṭṭhena pariccāgaṭṭhena vuṭṭhānaṭṭhena vivaṭṭanaṭṭhena santaṭṭhena paṇītaṭṭhena vimuttaṭṭhena anāsavaṭṭhena taraṇaṭṭhena animittaṭṭhena appaṇihitaṭṭhena suññataṭṭhena ekarasaṭṭhena anativattanaṭṭhena yuganaddhaṭṭhena .
Kathaṃ
V0.278 ārammaṇaṭṭhena samathavipassanaṃ yuganaddhaṃ bhāveti ?Uddhaccaṃ pajahato cittassa ekaggatā avikkhepo samādhi nirodhārammaṇo , avijjaṃ pajahato anupassanaṭṭhena vipassanā nirodhārammaṇā .
Iti ārammaṇaṭṭhena samathavipassanā ekarasā honti , yuganaddhā honti , aññamaññaṃ nātivattantīti .
Tena vuccati –
‘‘ ārammaṇaṭṭhena samathavipassanaṃ yuganaddhaṃ bhāvetī ’’ ti .
Bhāvetīti catasso bhāvanā – āsevanaṭṭhena bhāvanā … pe … maggo sañjāyatīti kathaṃ maggo sañjāyati … pe … evaṃ maggo sañjāyati .
Evaṃ saññojanāni pahīyanti , anusayā byantīhonti .
Evaṃ ārammaṇaṭṭhena samathavipassanaṃ yuganaddhaṃ bhāveti .
Kathaṃ gocaraṭṭhena samathavipassanaṃ yuganaddhaṃ bhāveti ?
Uddhaccaṃ pajahato cittassa ekaggatā avikkhepo samādhi nirodhagocaro , avijjaṃ pajahato anupassanaṭṭhena vipassanā nirodhagocarā .
Iti gocaraṭṭhena
T1.441 samathavipassanā ekarasā honti , yuganaddhā honti , aññamaññaṃ nātivattantītiP2.98 .Tena vuccati –
‘‘ gocaraṭṭhena samathavipassanaṃ yuganaddhaṃ bhāvetī ’’ ti .
Kathaṃ pahānaṭṭhena samathavipassanaṃ yuganaddhaṃ bhāveti ?
Uddhaccasahagatakilese ca khandhe ca pajahato cittassa ekaggatā avikkhepo samādhi nirodhagocaro , avijjāsahagatakilese ca khandhe ca pajahato anupassanaṭṭhena vipassanā nirodhagocarā .
Iti pahānaṭṭhena samathavipassanā ekarasā honti , yuganaddhā honti , aññamaññaṃ nātivattantīti .
Tena vuccati –
‘‘ pahānaṭṭhena samathavipassanaṃ yuganaddhaṃ bhāvetī ’’ ti .
Kathaṃ pariccāgaṭṭhena samathavipassanaṃ yuganaddhaṃ bhāveti ?
Uddhaccasahagatakilese ca khandhe ca pariccajato cittassa ekaggatā avikkhepo samādhi nirodhagocaro , avijjāsahagatakilese ca khandhe ca pariccajato anupassanaṭṭhena
M0.289 vipassanā nirodhagocarā .Iti pariccāgaṭṭhena samathavipassanā ekarasā honti , yuganaddhā honti , aññamaññaṃ nātivattantīti .
Tena vuccati –
‘‘ pariccāgaṭṭhena samathavipassanaṃ yuganaddhaṃ bhāvetī ’’ ti .
Kathaṃ vuṭṭhānaṭṭhena samathavipassanaṃ yuganaddhaṃ bhāveti ?
Uddhaccasahagatakilesehi ca khandhehi ca vuṭṭhahato cittassa ekaggatā avikkhepo samādhi nirodhagocaro , avijjāsahagatakilesehi ca khandhehi ca
T1.442 vuṭṭhahato anupassanaṭṭhena vipassanā nirodhagocarā .Iti vuṭṭhānaṭṭhena samathavipassanā ekarasā honti , yuganaddhā honti , aññamaññaṃ nātivattantīti .
Tena vuccati –
‘‘ vuṭṭhānaṭṭhena samathavipassanaṃ yuganaddhaṃ bhāvetī ’’ ti .
Kathaṃ
V0.279 vivaṭṭanaṭṭhena samathavipassanaṃ yuganaddhaṃ bhāveti ?Uddhaccasahagatakilesehi ca khandhehi ca vivaṭṭato cittassa ekaggatā avikkhepo samādhi nirodhagocaro , avijjāsahagatakilesehi ca khandhehi ca vivaṭṭato anupassanaṭṭhena vipassanā nirodhagocarā .
Iti vivaṭṭanaṭṭhena samathavipassanā ekarasā honti , yuganaddhā honti , aññamaññaṃ nātivattantīti .
Tena vuccati –
‘‘ vivaṭṭanaṭṭhena samathavipassanaṃ yuganaddhaṃ bhāvetī ’’ ti .
Kathaṃ santaṭṭhena samathavipassanaṃ yuganaddhaṃ bhāveti ?
Uddhaccaṃ pajahato cittassa ekaggatā avikkhepo samādhi santo honti nirodhagocaro , avijjaṃ pajahato
P2.99 anupassanaṭṭhena vipassanā santā hoti nirodhagocarā .Iti santaṭṭhena samathavipassanā ekarasā honti , yuganaddhā honti , aññamaññaṃ nātivattantīti .
Tena vuccati –
‘‘ santaṭṭhena samathavipassanaṃ yuganaddhaṃ bhāvetī ’’ ti .
Kathaṃ paṇītaṭṭhena samathavipassanaṃ yuganaddhaṃ bhāveti ?
Uddhaccaṃ pajahato cittassa ekaggatā avikkhepo samādhi paṇīto hoti nirodhagocaro , avijjaṃ pajahato anupassanaṭṭhena vipassanā paṇītā hoti nirodhagocarā
T1.443 .Iti paṇītaṭṭhena samathavipassanā ekarasā honti , yuganaddhā honti , aññamaññaṃ nātivattantīti .
Tena vuccati –
‘‘ paṇītaṭṭhena samathavipassanaṃ yuganaddhaṃ bhāvetī ’’ ti .
Kathaṃ vimuttaṭṭhena samathavipassanaṃ yuganaddhaṃ bhāveti ?
Uddhaccaṃ pajahato cittassa ekaggatā avikkhepo samādhi kāmāsavā vimutto hoti nirodhagocaro , avijjaṃ pajahato anupassanaṭṭhena vipassanā avijjāsavā vimuttā
M0.290 hoti nirodhagocarā .Iti rāgavirāgā cetovimutti avijjāvirāgā paññā vimuttaṭṭhena samathavipassanā ekarasā honti , yuganaddhā honti , aññamaññaṃ nātivattantīti .
Tena vuccati –
‘‘ vimuttaṭṭhena samathavipassanaṃ yuganaddhaṃ bhāvetī ’’ ti .
Kathaṃ anāsavaṭṭhena samathavipassanaṃ yuganaddhaṃ bhāveti ?
Uddhaccaṃ pajahato cittassa ekaggatā avikkhepo samādhi kāmāsavena anāsavo hoti nirodhagocaro , avijjaṃ pajahato anupassanaṭṭhena vipassanā avijjāsavena anāsavā hoti nirodhagocarā .
Iti anāsavaṭṭhena samathavipassanā ekarasā honti , yuganaddhā honti , aññamaññaṃ nātivattantīti .
Tena vuccati –
‘‘ anāsavaṭṭhena samathavipassanaṃ yuganaddhaṃ bhāvetī ’’ ti .
Kathaṃ
V0.280 taraṇaṭṭhena samathavipassanaṃ yuganaddhaṃ bhāveti ?Uddhaccasahagatakilese ca khandhe ca tarato cittassa ekaggatā avikkhepo samādhi nirodhagocaro , avijjāsahagatakilese ca khandhe ca tarato anupassanaṭṭhena
T1.444 vipassanā nirodhagocarā .Iti taraṇaṭṭhena samathavipassanā ekarasā honti , yuganaddhā honti , aññamaññaṃ nātivattantīti .
Tena vuccati –
‘‘ taraṇaṭṭhena samathavipassanaṃ yuganaddhaṃ bhāvetī ’’ ti .
Kathaṃ animittaṭṭhena samathavipassanaṃ yuganaddhaṃ
P2.100 bhāveti ?Uddhaccaṃ pajahato cittassa ekaggatā avikkhepo samādhi sabbanimittehi animitto hoti nirodhagocaro , avijjaṃ pajahato anupassanaṭṭhena vipassanā sabbanimittehi animittā hoti nirodhagocarā .
Iti animittaṭṭhena samathavipassanā ekarasā honti , yuganaddhā honti , aññamaññaṃ nātivattantīti .
Tena vuccati –
‘‘ animittaṭṭhena samathavipassanaṃ yuganaddhaṃ bhāvetī ’’ ti .
Kathaṃ appaṇihitaṭṭhena samathavipassanaṃ yuganaddhaṃ bhāveti ?
Uddhaccaṃ pajahato cittassa ekaggatā avikkhepo samādhi sabbapaṇidhīhi appaṇihito hoti nirodhagocaro , avijjaṃ pajahato anupassanaṭṭhena vipassanā sabbapaṇidhīhi appaṇihitā hoti nirodhagocarā .
Iti appaṇihitaṭṭhena samathavipassanā ekarasā honti , yuganaddhā honti , aññamaññaṃ nātivattantīti .
Tena vuccati –
‘‘ appaṇihitaṭṭhena samathavipassanaṃ yuganaddhaṃ bhāvetī ’’ ti .
Kathaṃ
M0.291 suññataṭṭhena samathavipassanaṃ yuganaddhaṃ bhāveti ?Uddhaccaṃ pajahato cittassa ekaggatā avikkhepo samādhi sabbābhinivesehi suñño hoti nirodhagocaro , avijjaṃ pajahato anupassanaṭṭhena vipassanā
T1.445 sabbābhinivesehi suññā hoti nirodhagocarā .Iti suññataṭṭhena samathavipassanā ekarasā honti , yuganaddhā honti , aññamaññaṃ nātivattantīti .
Tena vuccati –
‘‘ suññataṭṭhena samathavipassanaṃ yuganaddhaṃ bhāvetī ’’ ti .
Bhāvetīti catasso bhāvanā – āsevanaṭṭhena bhāvanā … pe … maggo sañjāyatīti kathaṃ maggo sañjāyati … pe … evaṃ maggo sañjāyati .
Evaṃ saññojanāni pahīyanti , anusayā byantīhonti .
Evaṃ suññataṭṭhena samathavipassanaṃ yuganaddhaṃ bhāveti .
Imehi soḷasahi ākārehi samathavipassanaṃ yuganaddhaṃ bhāveti , evaṃ samathavipassanaṃ yuganaddhaṃ bhāveti .
Suttantaniddeso .