Tatiyacatukkaniddeso
176. Kathaṃ ‘‘ cittapaṭisaṃvedī assasissāmī ’’ ti sikkhati ,‘‘ cittapaṭisaṃvedī passasissāmī ’’ ti sikkhati ?
Katamaṃ taṃ cittaṃ ?
Dīghaṃ assāsavasena viññāṇaṃ cittaṃ .
Yaṃ cittaṃ
V0.182 mano mānasaṃ hadayaṃ paṇḍaraṃ manoP1.190 manāyatanaṃ manindriyaṃ viññāṇaṃ viññāṇakkhandho tajjā manoviññāṇadhātu .Dīghaṃ passāsavasena
T1.287 … pe … passambhayaṃ cittasaṅkhāraṃ assāsavasena … passambhayaṃ cittasaṅkhāraṃ passāsavasenaM0.189 viññāṇaṃ cittaṃ .Yaṃ cittaṃ mano mānasaṃ hadayaṃ paṇḍaraṃ mano mānayatanaṃ manindriyaṃ viññāṇaṃ viññāṇakkhandho tajjā manoviññāṇadhātu – idaṃ cittaṃ .
Kathaṃ taṃ cittaṃ paṭividitaṃ hoti ?
Dīghaṃ assāsavasena cittassa ekaggataṃ avikkhepaṃ pajānato sati upaṭṭhitā hoti .
Tāya satiyā tena ñāṇena taṃ cittaṃ paṭividitaṃ hoti .
Dīghaṃ passāsavasena cittassa ekaggataṃ avikkhepaṃ pajānato sati upaṭṭhitā hoti .
Tāya satiyā tena ñāṇena taṃ cittaṃ paṭividitaṃ hoti … pe … sacchikātabbaṃ sacchikaroto taṃ cittaṃ paṭividitaṃ hoti .
Evaṃ taṃ cittaṃ paṭividitaṃ hoti .
Cittapaṭisaṃvedī assāsapassāsavasena viññāṇaṃ cittaṃ upaṭṭhānaṃ sati anupassanā ñāṇaṃ .
Cittaṃ upaṭṭhānaṃ , no sati ;
sati upaṭṭhānañceva sati ca .
Tāya satiyā tena ñāṇena taṃ cittaṃ anupassati .
Tena vuccati –
‘‘ citte cittānupassanāsatipaṭṭhānabhāvanā ’’ ti .
Anupassatīti kathaṃ taṃ cittaṃ anupassati … pe … evaṃ taṃ cittaṃ anupassati .
Bhāvanāti catasso bhāvanā … pe … āsevanaṭṭhena bhāvanā .
Cittapaṭisaṃvedī assāsapassāsānaṃ saṃvaraṭṭhena sīlavisuddhi … pe … cittapaṭisaṃvedī assāsapassāsavasena cittassa ekaggataṃ avikkhepaṃ pajānato … pe … pajānanto indriyāni samodhāneti .
Tena vuccati –
‘‘ samatthañca paṭivijjhatī ’’ ti .
177. Kathaṃ
T1.288 ‘‘ abhippamodayaṃ cittaṃ assasissāmī ’’ ti ,‘‘ abhippamodayaṃ cittaṃ passasissāmī ’’ ti sikkhati ?Katamo cittassa abhippamodo ?
Dīghaṃ assāsavasena cittassa ekaggataṃ avikkhepaṃ pajānato uppajjati cittassa abhippamodo .
Yā cittassa āmodanā pamodanā hāso pahāso vitti odagyaṃ attamanatā .
Cittassa dīghaṃ assāsapassāsavasena cittassa ekaggataṃ avikkhepaṃ pajānato uppajjati cittassa abhippamodo .
Yā cittassa āmodanā pamodanā hāso pahāso vitti odagyaṃ attamanatā cittassa … pe … cittapaṭisaṃvedī assāsavasena … cittapaṭisaṃvedī passāsavasena cittassa ekaggataṃ avikkhepaṃ pajānato uppajjati cittassa abhippamodo .
Yā cittassa āmodanā pamodanā hāso pahāso vitti odagyaṃ attamanatā cittassa – ayaṃ cittassa abhippamodo .
Abhippamodayaṃ cittaṃ assāsapassāsavasena viññāṇaṃ cittaṃ upaṭṭhānaṃ sati
M0.190 anupassanā ñāṇaṃ .Cittaṃ upaṭṭhānaṃ , no
V0.183 sati ;sati upaṭṭhānañceva sati ca .
Tāya satiyā tena ñāṇena taṃ cittaṃ anupassati .
Tena vuccati –
‘‘ citte cittānupassanāsatipaṭṭhānabhāvanā ’’ ti .
Anupassatīti kathaṃ taṃ cittaṃ anupassati … pe … evaṃ taṃ cittaṃ anupassatīti .
Bhāvanāti catasso bhāvanā … pe … āsevanaṭṭhena bhāvanā .
Abhippamodayaṃ
T1.289 cittaṃ assāsapassāsānaṃ saṃvaraṭṭhena sīlavisuddhi … pe … abhippamodayaṃ cittaṃ assāsapassāsavasena cittassa ekaggataṃ avikkhepaṃ pajānato … pe … pajānanto indriyāni samodhāneti .Tena vuccati –
‘‘ samatthañca paṭivijjhatī ’’ ti .
178. Kathaṃ ‘‘ samādahaṃ cittaṃ assasissāmī ’’ ti sikkhati ,‘‘ samādahaṃ cittaṃ passasissāmī ’’ ti sikkhati ?
Katamo
P1.191 samādhi [ katamañca samādhindiyaṃ ( syā .)]?Dīghaṃ assāsavasena cittassa ekaggatā avikkhepo samādhi , yā cittassa ṭhiti saṇṭhiti avaṭṭhiti [ adhiṭṭiti ( syā .)] avisāhāro avikkhepo avisāhaṭamānasatā [ avisāhatamānasatā ( syā . ka .)] samatho samādhindriyaṃ samādhibalaṃ sammāsamādhi .
Dīghaṃ passāsavasena cittassa ekaggatā avikkhepo samādhi … pe … samādahaṃ cittaṃ assāsavasena … pe … samādahaṃ cittaṃ passāsavasena cittassa ekaggatā avikkhepo samādhi .
Yā cittassa ṭhiti saṇṭhiti avaṭṭhiti avisāhāro avikkhepo avisāhaṭamānasatā samatho samādhindriyaṃ samādhibalaṃ sammāsamādhi – ayaṃ samādhi .
Samādahaṃ cittaṃ assāsapassāsavasena viññāṇaṃ cittaṃ upaṭṭhānaṃ sati anupassanā ñāṇaṃ .
Cittaṃ upaṭṭhānaṃ , no sati ;
sati upaṭṭhānañceva sati ca .
Tāya satiyā tena ñāṇena taṃ cittaṃ anupassati .
Tena vuccati –
‘‘ citte cittānupassanāsatipaṭṭhānabhāvanā ’’ ti .
Anupassatīti kathaṃ taṃ cittaṃ anupassati … pe … evaṃ taṃ cittaṃ anupassati .
Bhāvanāti catasso bhāvanā … pe … āsevanaṭṭhena bhāvanā .
Samādahaṃ cittaṃ assāsapassāsānaṃ saṃvaraṭṭhena sīlavisuddhi … pe … samādahaṃ
T1.290 cittaṃ assāsapassāsavasena cittassa ekaggataṃ avikkhepaṃ pajānato … pe … pajānanto indriyāni samodhāneti .Tena vuccati –
‘‘ samatthañca paṭivijjhatī ’’ ti .
179. Kathaṃ
M0.191 ‘‘ vimocayaṃ cittaṃ assasissāmī ’’ ti sikkhati ,‘‘ vimocayaṃ cittaṃ passasissāmī ’’ ti sikkhati ?‘‘ Rāgato vimocayaṃ cittaṃ assasissāmī ’’ ti sikkhati ,‘‘ rāgato vimocayaṃ cittaṃ passasissāmī ’’ ti sikkhati .
‘‘ Dosato vimocayaṃ cittaṃ assasissāmī ’’ ti
V0.184 sikkhati ,‘‘ dosato vimocayaṃ cittaṃ passasissāmī ’’ ti sikkhati .‘‘ Mohato vimocayaṃ cittaṃ assasissāmī ’’ ti sikkhati … pe … mānato vimocayaṃ cittaṃ … diṭṭhiyā vimocayaṃ cittaṃ … vicikicchāya vimocayaṃ cittaṃ … thinato vimocayaṃ cittaṃ … uddhaccato vimocayaṃ cittaṃ … ahirikato vimocayaṃ cittaṃ …‘‘ anottappato vimocayaṃ cittaṃ assasissāmī ’’ ti sikkhati ,‘‘ anottappato vimocayaṃ cittaṃ passasissāmī ’’ ti sikkhati .
Vimocayaṃ cittaṃ assāsapassāsavasena viññāṇaṃ cittaṃ upaṭṭhānaṃ sati … pe ….
Anupassatīti kathaṃ taṃ cittaṃ anupassati … pe … evaṃ taṃ cittaṃ anupassati .
Bhāvanāti catasso bhāvanā … pe … āsevanaṭṭhena bhāvanā .
Vimocayaṃ cittaṃ assāsapassāsānaṃ saṃvaraṭṭhena sīlavisuddhi … pe … vimocayaṃ cittaṃ assāsapassāsavasena cittassa ekaggataṃ avikkhepaṃ pajānato
T1.291 … pe … pajānanto indriyāni samodhāneti .Tena vuccati –
‘‘ samatthañca paṭivijjhatī ’’ ti .
Aṭṭha anupassanāñāṇāni aṭṭha ca upaṭṭhānānussatiyo cattāri suttantikavatthūni citte cittānupassanāya .