Paṭhamacatukkaniddeso
166. Kathaṃ dīghaṃ assasanto ‘‘ dīghaṃ assasāmī ’’ ti pajānāti , dīghaṃ passasanto ‘‘ dīghaṃ passasāmī ’’ ti pajānāti ?
Dīghaṃ assāsaṃ addhānasaṅkhāte assasati , dīghaṃ passāsaṃ addhānasaṅkhāte passasati , dīghaṃ assāsapassāsaṃ addhānasaṅkhāte assasatipi passasatipi .
Dīghaṃ assāsapassāsaṃ addhānasaṅkhāte assasatopi passasatopi chando uppajjati .
Chandavasena tato sukhumataraṃ dīghaṃ assāsaṃ addhānasaṅkhāte assasati , chandavasena tato sukhumataraṃ dīghaṃ passāsaṃ addhānasaṅkhāte passasati , chandavasena tato sukhumataraṃ dīghaṃ assāsapassāsaṃ addhānasaṅkhāte assasatipi passasatipi .
Chandavasena tato sukhumataraṃ dīghaṃ assāsapassāsaṃ addhānasaṅkhāte assasatopi passasatopi pāmojjaṃ uppajjati .
Pāmojjavasena tato sukhumataraṃ dīghaṃ assāsaṃ addhānasaṅkhāte assasati , pāmojjavasena tato sukhumataraṃ dīghaṃ passāsaṃ addhānasaṅkhāte
T1.266 passasati , pāmojjavasena tato sukhumataraṃ dīghaṃ assāsapassāsaṃ addhānasaṅkhāte assasatipi passasatipi .Pāmojjavasena tato sukhumataraṃ dīghaṃ assāsapassāsaṃ addhānasaṅkhāte assasatopi passasatopi dīghaṃ assāsapassāsāpi cittaṃ vivattati , upekkhā saṇṭhāti .
Imehi navahākārehi dīghaṃ assāsapassāsā kāyo .
Upaṭṭhānaṃ sati .
Anupassanā ñāṇaṃ .
Kāyo upaṭṭhānaṃ , no sati ;
sati upaṭṭhānañceva sati ca .
Tāya satiyā tena ñāṇena taṃ kāyaṃ anupassati .
Tena vuccati –
‘‘ kāye kāyānupassanāsatipaṭṭhānabhāvanā ’’ ti .
167. Anupassatīti
V0.170P1.178 kathaṃ taṃ kāyaṃ anupassati ?Aniccato anupassati , no niccato .
Dukkhato anupassati , no sukhato .
Anattato anupassati , no attato .
Nibbindati , no nandati .
Virajjati , no rajjati .
Nirodheti , no samudeti .
Paṭinissajjati , no ādiyati .
Aniccato
M0.176 anupassanto niccasaññaṃ pajahati .Dukkhato anupassanto sukhasaññaṃ pajahati .
Anattato anupassanto attasaññaṃ pajahati .
Nibbindanto nandiṃ pajahati .
Virajjanto rāgaṃ pajahati .
Nirodhento samudayaṃ pajahati .
Paṭinissajjanto ādānaṃ pajahati .
Evaṃ taṃ kāyaṃ anupassati .
Bhāvanāti catasso bhāvanā – tattha jātānaṃ dhammānaṃ anativattanaṭṭhena bhāvanā , indriyānaṃ ekarasaṭṭhena bhāvanā , tadupagavīriyavāhanaṭṭhena bhāvanā , āsevanaṭṭhena bhāvanā .
Dīghaṃ assāsapassāsavasena
T1.267 cittassa ekaggataṃ avikkhepaṃ pajānato viditā vedanā uppajjanti , viditā upaṭṭhahanti , viditā abbhatthaṃ gacchanti .Viditā saññā uppajjanti , viditā upaṭṭhahanti , viditā abbhatthaṃ gacchanti .
Viditā vitakkā uppajjanti , viditā upaṭṭhahanti , viditā abbhatthaṃ gacchanti .
Kathaṃ viditā vedanā uppajjanti , viditā upaṭṭhahanti , viditā abbhatthaṃ gacchanti ?
Kathaṃ vedanāya uppādo vidito hoti ?
Avijjāsamudayā vedanāsamudayoti – paccayasamudayaṭṭhena vedanāya uppādo vidito hoti .
Taṇhāsamudayā vedanāsamudayoti … kammasamudayā vedanāsamudayoti … phassasamudayā vedanāsamudayoti paccayasamudayaṭṭhena vedanāya uppādo vidito hoti .
Nibbattilakkhaṇaṃ passatopi vedanāya uppādo vidito hoti .
Evaṃ vedanāya uppādo vidito hoti .
Kathaṃ vedanāya upaṭṭhānaṃ viditaṃ hoti ?
Aniccato manasikaroto khayatupaṭṭhānaṃ viditaṃ hoti .
Dukkhato manasikaroto bhayatupaṭṭhānaṃ viditaṃ hoti .
Anattato manasikaroto suññatupaṭṭhānaṃ viditaṃ hoti .
Evaṃ vedanāya upaṭṭhānaṃ viditaṃ hoti .
Kathaṃ vedanāya atthaṅgamo vidito hoti ?
Avijjānirodhā vedanānirodhoti – paccayanirodhaṭṭhena vedanāya atthaṅgamo vidito hoti .
Taṇhānirodhā vedanānirodhoti
P1.179 … pe … kammanirodhā vedanānirodhoti … pe … phassanirodhāT1.268 vedanānirodhoti paccayanirodhaṭṭhena vedanāya atthaṅgamo vidito hoti .Vipariṇāmalakkhaṇaṃ passatopi vedanāya atthaṅgamo vidito hoti .
Evaṃ vedanāya
V0.171 atthaṅgamo vidito hoti .Evaṃ viditā vedanā uppajjanti , viditā upaṭṭhahanti , viditā abbhatthaṃ gacchanti .
Kathaṃ
M0.177 viditā saññā uppajjanti , viditā upaṭṭhahanti , viditā abbhatthaṃ gacchanti ?Kathaṃ saññāya uppādo vidito hoti ?
Avijjāsamudayā saññāsamudayoti – paccayasamudayaṭṭhena saññāya uppādo vidito hoti .
Taṇhāsamudayā saññāsamudayoti … pe … kammasamudayā saññāsamudayoti … pe … phassasamudayā saññāsamudayoti – paccayasamudayaṭṭhena saññāya uppādo vidito hoti .
Nibbattilakkhaṇaṃ passatopi saññāya uppādo vidito hoti .
Evaṃ saññāya uppādo vidito hoti .
Kathaṃ saññāya upaṭṭhānaṃ viditaṃ hoti ?
Aniccato manasikaroto khayatupaṭṭhānaṃ viditaṃ hoti .
Dukkhato manasikaroto bhayatupaṭṭhānaṃ viditaṃ hoti .
Anattato manasikaroto suññatupaṭṭhānaṃ viditaṃ hoti .
Evaṃ saññāya upaṭṭhānaṃ viditaṃ hoti .
Kathaṃ saññāya atthaṅgamo vidito hoti ?
Avijjānirodhā saññānirodhoti – paccayanirodhaṭṭhena saññāya atthaṅgamo vidito hoti .
Taṇhānirodhā saññānirodhoti … pe … kammanirodhā saññānirodhoti … pe … phassanirodhā
T1.269 saññānirodhoti – paccayanirodhaṭṭhena saññāya atthaṅgamo vidito hoti .Vipariṇāmalakkhaṇaṃ passatopi saññāya atthaṅgamo vidito hoti .
Evaṃ saññāya atthaṅgamo vidito hoti .
Evaṃ viditā saññā uppajjanti , viditā upaṭṭhahanti , viditā abbhatthaṃ gacchanti .
Kathaṃ viditā vitakkā uppajjanti , viditā upaṭṭhahanti , viditā abbhatthaṃ gacchanti ?
Kathaṃ vitakkānaṃ uppādo vidito hoti ?
Avijjāsamudayā vitakkasamudayoti – paccayasamudayaṭṭhena vitakkānaṃ uppādo vidito hoti .
Taṇhāsamudayā vitakkasamudayoti … pe … kammasamudayā vitakkasamudayoti … pe … saññāsamudayā vitakkasamudayoti – paccayasamudayaṭṭhena vitakkānaṃ uppādo vidito hoti .
Nibbattilakkhaṇaṃ passatopi vitakkānaṃ uppādo vidito hoti .
Evaṃ vitakkānaṃ uppādo vidito hoti .
Kathaṃ vitakkānaṃ upaṭṭhānaṃ viditaṃ hoti ?
Aniccato manasikaroto khayatupaṭṭhānaṃ viditaṃ
V0.172 hoti .Dukkhato manasikaroto bhayatupaṭṭhānaṃ viditaṃ hoti .
Anattato manasikaroto suññatupaṭṭhānaṃ viditaṃ hoti .
Evaṃ vitakkānaṃ upaṭṭhānaṃ viditaṃ hoti .
Kathaṃ
M0.178 vitakkānaṃ atthaṅgamo vidito hoti ?Avijjānirodhā vitakkanirodhoti – paccayanirodhaṭṭhena vitakkānaṃ atthaṅgamo vidito hoti .
Taṇhānirodhā vitakkanirodhoti … pe … kammanirodhā vitakkanirodhoti … pe … saññānirodhā
T1.270 vitakkanirodhoti – paccayanirodhaṭṭhena vitakkānaṃ atthaṅgamo vidito hoti .Vipariṇāmalakkhaṇaṃ passatopi vitakkānaṃ atthaṅgamo vidito hoti .
Evaṃ vitakkānaṃ atthaṅgamo vidito hoti .
Evaṃ viditā
P1.180 vitakkā uppajjanti , viditā upaṭṭhahanti , viditā abbhatthaṃ gacchanti . 168. Dīghaṃ assāsapassāsavasena cittassa ekaggataṃ avikkhepaṃ pajānanto indriyāni samodhāneti , gocarañca pajānāti , samatthañca paṭivijjhati … pe … maggaṃ samodhāneti , dhamme samodhāneti , gocarañca pajānāti , samatthañca paṭivijjhati .
Indriyāni samodhānetīti kathaṃ indriyāni samodhāneti ?
Adhimokkhaṭṭhena saddhindriyaṃ samodhāneti , paggahaṭṭhena vīriyindriyaṃ samodhāneti , upaṭṭhānaṭṭhena satindriyaṃ samodhāneti , avikkhepaṭṭhena samādhindriyaṃ samodhāneti , dassanaṭṭhena paññindriyaṃ samodhāneti .
Ayaṃ puggalo imāni indriyāni imasmiṃ ārammaṇe samodhāneti .
Tena vuccati –
‘‘ indriyāni samodhānetī ’’ ti .
Gocarañca pajānātīti yaṃ tassa ārammaṇaṃ , taṃ tassa gocaraṃ .
Yaṃ tassa gocaraṃ , taṃ tassa ārammaṇaṃ .
Pajānātīti puggalo .
Pajānanā paññā .
Saman ti ārammaṇassa upaṭṭhānaṃ samaṃ , cittassa avikkhepo samaṃ , cittassa adhiṭṭhānaṃ samaṃ , cittassa vodānaṃ samaṃ .
Atthoti
T1.271 anavajjaṭṭho nikkilesaṭṭho vodānaṭṭho paramaṭṭho .Paṭivijjhatīti ārammaṇassa upaṭṭhānaṭṭhaṃ paṭivijjhati , cittassa avikkhepaṭṭhaṃ paṭivijjhati , cittassa adhiṭṭhānaṭṭhaṃ paṭivijjhati , cittassa vodānaṭṭhaṃ paṭivijjhati .
Tena vuccati –
‘‘ samatthañca paṭivijjhatī ’’ ti .
Balāni samodhānetīti kathaṃ balāni samodhāneti ?
Assaddhiye akampiyaṭṭhena saddhābalaṃ samodhāneti , kosajje akampiyaṭṭhena vīriyabalaṃ samodhāneti , pamāde akampiyaṭṭhena satibalaṃ samodhāneti , uddhacce akampiyaṭṭhena samādhibalaṃ samodhāneti
V0.173 , avijjāya akampiyaṭṭhena paññābalaṃ samodhāneti .Ayaṃ puggalo imāni balāni imasmiṃ ārammaṇe samodhāneti
M0.179 .Tena vuccati – balāni samodhānetīti .
Gocarañca pajānātīti … pe … tena vuccati –
‘‘ samatthañca paṭivijjhatī ’’ ti .
Bojjhaṅge
P1.181 samodhānetīti kathaṃ bojjhaṅge samodhāneti ?Upaṭṭhānaṭṭhena satisambojjhaṅgaṃ samodhāneti , pavicayaṭṭhena dhammavicayasambojjhaṅgaṃ samodhāneti , paggahaṭṭhena vīriyasambojjhaṅgaṃ samodhāneti , pharaṇaṭṭhena pītisambojjhaṅgaṃ samodhāneti , upasamaṭṭhena passaddhisambojjhaṅgaṃ samodhāneti , avikkhepaṭṭhena samādhisambojjhaṅgaṃ samodhāneti , paṭisaṅkhānaṭṭhena upekkhāsambojjhaṅgaṃ
T1.272 samodhāneti .Ayaṃ puggalo ime bojjhaṅge imasmiṃ ārammaṇe samodhāneti .
Tena vuccati –
‘‘ bojjhaṅge samodhānetī ’’ ti .
Gocarañca pajānātīti … pe … tena vuccati –
‘‘ samatthañca paṭivijjhatī ’’ ti .
Maggaṃ samodhānetīti kathaṃ maggaṃ samodhāneti ?
Dassanaṭṭhena sammādiṭṭhiṃ samodhāneti , abhiniropanaṭṭhena sammāsaṅkappaṃ samodhāneti , pariggahaṭṭhena sammāvācaṃ samodhāneti , samuṭṭhānaṭṭhena sammākammantaṃ samodhāneti , vodānaṭṭhena sammāājīvaṃ samodhāneti , paggahaṭṭhena sammāvāyāmaṃ samodhāneti , upaṭṭhānaṭṭhena sammāsatiṃ samodhāneti , avikkhepaṭṭhena sammāsamādhiṃ samodhāneti .
Ayaṃ puggalo imaṃ maggaṃ imasmiṃ ārammaṇe samodhāneti .
Tena vuccati –
‘‘ maggaṃ samodhānetī ’’ ti .
Gocarañca pajānātīti … pe … tena vuccati –
‘‘ samatthañca paṭivijjhatī ’’ ti .
Dhamme samodhānetīti kathaṃ dhamme samodhāneti ?
Ādhipateyyaṭṭhena indriyāni samodhāneti , akampiyaṭṭhena balāni samodhāneti , niyyānaṭṭhena bojjhaṅge samodhāneti , hetuṭṭhena maggaṃ samodhāneti , upaṭṭhānaṭṭhena satipaṭṭhānaṃ samodhāneti , padahanaṭṭhena sammappadhānaṃ samodhāneti , ijjhanaṭṭhena iddhipādaṃ samodhāneti tathaṭṭhena saccaṃ samodhāneti , avikkhepaṭṭhena samathaṃ samodhāneti , anupassanaṭṭhena
T1.273 vipassanaṃ samodhāneti , ekarasaṭṭhena samathavipassanaṃ samodhāneti , anativattanaṭṭhena yuganaddhaṃ samodhāneti , saṃvaraṭṭhena sīlavisuddhiṃ samodhāneti , avikkhepaṭṭhena cittavisuddhiṃ samodhāneti , dassanaṭṭhena diṭṭhivisuddhiṃ samodhāneti , vimuttaṭṭhena vimokkhaṃ samodhānetiP1.182 , paṭivedhaṭṭhena vijjaṃ samodhāneti , pariccāgaṭṭhena vimuttiṃ samodhāneti , samucchedaṭṭhena khaye ñāṇaṃ samodhānetiV0.174 , paṭippassaddhaṭṭhena anuppāde ñāṇaṃ samodhāneti , chandaṃM0.180 mūlaṭṭhena samodhāneti , manasikāraṃ samuṭṭhānaṭṭhena samodhāneti , phassaṃ samodhānaṭṭhena samodhāneti , vedanaṃ samosaraṇaṭṭhena samodhāneti , samādhiṃ pamukhaṭṭhena samodhāneti , satiṃ ādhipateyyaṭṭhena samodhāneti , paññaṃ tatuttaraṭṭhena samodhāneti , vimuttiṃ sāraṭṭhena samodhāneti , amatogadhaṃ nibbānaṃ pariyosānaṭṭhena samodhāneti .Ayaṃ puggalo ime dhamme imasmiṃ ārammaṇe samodhāneti .
Tena vuccati –
‘‘ dhamme samodhānetī ’’ ti .
Gocarañca pajānātīti yaṃ tassa ārammaṇaṃ , taṃ tassa gocaraṃ .
Yaṃ tassa gocaraṃ , taṃ tassa ārammaṇaṃ pajānātīti puggalo .
Pajānanā paññā .
Saman ti ārammaṇassa upaṭṭhānaṃ samaṃ , cittassa avikkhepo samaṃ , cittassa adhiṭṭhānaṃ samaṃ , cittassa vodānaṃ samaṃ .
Atthoti anavajjaṭṭho nikkilesaṭṭho vodānaṭṭho paramaṭṭho .
Paṭivijjhatīti
T1.274 ārammaṇassa upaṭṭhānaṭṭhaṃ paṭivijjhati , cittassa avikkhepaṭṭhaṃ paṭivijjhati , cittassa adhiṭṭhānaṭṭhaṃ paṭivijjhati , cittassa vodānaṭṭhaṃ paṭivijjhati .Tena vuccati –
‘‘ samatthañca paṭivijjhatī ’’ ti .
169. Kathaṃ rassaṃ assasanto ‘‘ rassaṃ assasāmī ’’ ti pajānāti , rassaṃ passasanto ‘‘ rassaṃ passasāmī ’’ ti pajānāti ?
Rassaṃ assāsaṃ ittarasaṅkhāte assasati , rassaṃ passāsaṃ ittarasaṅkhāte passasati , rassaṃ assāsapassāsaṃ ittarasaṅkhāte assasatipi passasatipi .
Rassaṃ assāsapassāsaṃ ittarasaṅkhāte assasatopi passasatopi chando uppajjati .
Chandavasena tato sukhumataraṃ rassaṃ assāsaṃ ittarasaṅkhāte assasati .
Chandavasena tato sukhumataraṃ rassaṃ passāsaṃ ittarasaṅkhāte passasati .
Chandavasena tato sukhumataraṃ rassaṃ assāsapassāsaṃ ittarasaṅkhāte assasatipi passasatipi .
Chandavasena tato sukhumataraṃ rassaṃ assāsapassāsaṃ ittarasaṅkhāte assasatopi passasatopi pāmojjaṃ uppajjati .
Pāmojjavasena tato sukhumataraṃ rassaṃ assāsaṃ ittarasaṅkhāte assasati , pāmojjavasena tato sukhumataraṃ rassaṃ passāsaṃ ittarasaṅkhāte passasati , pāmojjavasena tato sukhumataraṃ rassaṃ assāsapassāsaṃ ittarasaṅkhāte assasatipi passasatipi .
Pāmojjavasena tato sukhumataraṃ rassaṃ assāsapassāsaṃ ittarasaṅkhāte assasatopi passasatopi rassā assāsapassāsā cittaṃ vivattati , upekkhā saṇṭhāti .
Imehi
T1.275 navahākārehi rassā assāsapassāsāM0.181 kāyo upaṭṭhānaṃ sati anupassanā ñāṇaṃ .Kāyo upaṭṭhānaṃ , no
P1.183 sati ;sati upaṭṭhānañceva sati ca .
Tāya satiyā tena ñāṇena taṃ kāyaṃ anupassati .
Tena vuccati –
‘‘ kāye kāyānupassanāsatipaṭṭhānabhāvanā ’’ ti .
Anupassatīti
V0.175 kathaṃ taṃ kāyaṃ anupassati … pe … evaṃ taṃ kāyaṃ anupassati .Bhāvanāti catasso bhāvanā … pe … āsevanaṭṭhena bhāvanā .
Rassaṃ assāsapassāsavasena cittassa ekaggataṃ avikkhepaṃ pajānato viditā vedanā uppajjanti … pe … rassaṃ assāsapassāsavasena cittassa ekaggataṃ avikkhepaṃ pajānanto indriyāni samodhāneti … pe … tena vuccati –
‘‘ samatthañca paṭivijjhatī ’’ ti .
170. Kathaṃ ‘‘ sabbakāyapaṭisaṃvedī assasissāmī ’’ ti sikkhati ,‘‘ sabbakāyapaṭisaṃvedī passasissāmī ’’ ti sikkhati ?
Kāyoti dve kāyā – nāmakāyo ca rūpakāyo ca .
Katamo nāmakāyo ?
Vedanā , saññā , cetanā , phasso , manasikāro , nāmañca nāmakāyo ca , ye ca vuccanti cittasaṅkhārā – ayaṃ nāmakāyo .
Katamo rūpakāyo ?
Cattāro ca mahābhūtā , catunnañca mahābhūtānaṃ upādāyarūpaṃ , assāso ca passāso ca , nimittañca upanibandhanā , ye ca vuccanti kāyasaṅkhārā – ayaṃ rūpakāyo .
Kathaṃ te kāyā paṭividitā honti ?
Dīghaṃ assāsavasena cittassa
T1.276 ekaggataṃ avikkhepaṃ pajānato sati upaṭṭhitā hoti .Tāya satiyā tena ñāṇena te kāyā paṭividitā honti .
Dīghaṃ passāsavasena cittassa ekaggataṃ avikkhepaṃ pajānato sati upaṭṭhitā hoti .
Tāya satiyā tena ñāṇena te kāyā paṭividitā honti .
Rassaṃ assāsavasena cittassa ekaggataṃ avikkhepaṃ pajānato sati upaṭṭhitā hoti .
Tāya satiyā tena ñāṇena te kāyā paṭividitā honti .
Rassaṃ passāsavasena cittassa ekaggataṃ avikkhepaṃ pajānato sati upaṭṭhitā hoti .
Tāya satiyā tena ñāṇena te kāyā paṭividitā honti .
Āvajjato te kāyā paṭividitā honti , pajānato te kāyā paṭividitā honti , passato te kāyā paṭividitā honti , paccavekkhato
M0.182 te kāyā paṭividitā honti , cittaṃ adhiṭṭhahato te kāyā paṭividitā honti , saddhāya adhimuccato te kāyā paṭividitā honti , vīriyaṃ paggaṇhato te kāyā paṭividitā honti , satiṃ upaṭṭhāpayato te kāyā paṭividitā honti , cittaṃ samādahato te kāyā paṭividitā honti , paññāya pajānato te kāyā paṭividitā honti , abhiññeyyaṃ abhijānato te kāyā paṭividitā honti , pariññeyyaṃ parijānato te kāyā paṭividitāP1.184 honti , pahātabbaṃ pajahato te kāyā paṭividitā honti , bhāvetabbaṃ bhāvayato te kāyā paṭividitā honti , sacchikātabbaṃ sacchikaroto te kāyā paṭividitāV0.176 honti .Evaṃ te kāyā paṭividitā
T1.277 honti .Sabbakāyapaṭisaṃvedī assāsapassāsā kāyo upaṭṭhānaṃ sati anupassanā ñāṇaṃ .
Kāyo upaṭṭhānaṃ , no sati .
Sati upaṭṭhānañceva sati ca .
Tāya satiyā tena ñāṇena taṃ kāyaṃ anupassati .
Tena vuccati –
‘‘ kāye kāyānupassanāsatipaṭṭhānabhāvanā ’’ ti .
Anupassatīti kathaṃ taṃ kāyaṃ anupassati … pe … evaṃ taṃ kāyaṃ anupassati .
Bhāvanāti catasso bhāvanā … pe … āsevanaṭṭhena bhāvanā .
Sabbakāyapaṭisaṃvedī assāsapassāsānaṃ [ assāsapassāsā ( syā .)] saṃvaraṭṭhena sīlavisuddhi , avikkhepaṭṭhena cittavisuddhi , dassanaṭṭhena diṭṭhivisuddhi .
Yo tattha saṃvaraṭṭho , ayaṃ adhisīlasikkhā .
Yo tattha avikkhepaṭṭho , ayaṃ adhicittasikkhā .
Yo tattha dassanaṭṭho , ayaṃ adhipaññāsikkhā .
Imā tisso sikkhāyo āvajjanto sikkhati , jānanto sikkhati , passanto sikkhati , paccavekkhanto sikkhati , cittaṃ adhiṭṭhahanto sikkhati , saddhāya adhimuccanto sikkhati , vīriyaṃ paggaṇhanto sikkhati , satiṃ upaṭṭhapento sikkhati , cittaṃ samādahanto sikkhati , paññāya pajānanto sikkhati , abhiññeyyaṃ abhijānanto sikkhati , pariññeyyaṃ parijānanto sikkhati , pahātabbaṃ pajahanto sikkhati , bhāvetabbaṃ bhāvento sikkhati , sacchikātabbaṃ sacchikaronto sikkhati .
Sabbakāyapaṭisaṃvedī
M0.183 assāsapassāsavasena cittassa ekaggataṃ avikkhepaṃ pajānato viditā vedanā uppajjanti … pe … sabbakāyapaṭisaṃvedī assāsapassāsavasena cittassa ekaggataṃ avikkhepaṃ pajānanto indriyāni samodhāneti … pe … tena vuccati –‘‘ samatthañca paṭivijjhatī ’’ ti .
171. Kathaṃ
T1.278 ‘‘ passambhayaṃ kāyasaṅkhāraṃ assasissāmī ’’ ti sikkhati ,‘‘ passambhayaṃ kāyasaṅkhāraṃ passasissāmī ’’ ti sikkhati ?Katamo kāyasaṅkhāro ?
Dīghaṃ assāsā kāyikā .
Ete dhammā kāyapaṭibaddhā kāyasaṅkhārā .
Te kāyasaṅkhāre passambhento nirodhento vūpasamento sikkhati .
Dīghaṃ passāsā kāyikā .
Ete dhammā kāyapaṭibaddhā kāyasaṅkhārā .
Te kāyasaṅkhāre passambhento nirodhento vūpasamento sikkhati .
Rassaṃ assāsā rassaṃ passāsā .
Sabbakāyapaṭisaṃvedī assāsā sabbakāyapaṭisaṃvedī passāsā kāyikā .
Ete dhammā kāyapaṭibaddhā kāyasaṅkhārā .
Te kāyasaṅkhāre passambhento nirodhento vūpasamento sikkhati .
Yathārūpehi
V0.177 kāyasaṅkhārehi yā kāyassa ānamanā vinamanā sannamanā paṇamanā iñjanā phandanā calanā pakampanāP1.185 – passambhayaṃ kāyasaṅkhāraṃ assasissāmīti sikkhati , passambhayaṃ kāyasaṅkhāraṃ passasissāmīti sikkhati .Yathārūpehi kāyasaṅkhārehi yā kāyassa na ānamanā na vinamanā na sannamanā na paṇamanā aniñjanā aphandanā acalanā akampanā santaṃ sukhumaṃ passambhayaṃ kāyasaṅkhāraṃ assasissāmīti sikkhati , passambhayaṃ kāyasaṅkhāraṃ passasissāmīti sikkhati .
Iti kira ‘‘ passambhayaṃ kāyasaṅkhāraṃ assasissāmī ’’ ti sikkhati ,‘‘ passambhayaṃ kāyasaṅkhāraṃ passasissāmī ’’ ti sikkhati .
Evaṃ sante vātūpaladdhiyā ca pabhāvanā na hoti , assāsapassāsānañca pabhāvanā na hoti , ānāpānassatiyā ca pabhāvanā na hoti , ānāpānassatisamādhissa ca
T1.279 pabhāvanā na hoti ;na ca naṃ taṃ samāpattiṃ paṇḍitā samāpajjantipi vuṭṭhahantipi .
Iti kira ‘‘ passambhayaṃ kāyasaṅkhāraṃ assasissāmī ’’ ti sikkhati ,‘‘ passambhayaṃ kāyasaṅkhāraṃ passasissāmī ’’ ti sikkhati .
Evaṃ sante vātūpaladdhiyā ca pabhāvanā hoti , assāsapassāsānañca pabhāvanā hoti , ānāpānassatiyā ca pabhāvanā hoti .
Ānāpānassatisamādhissa
M0.184 ca pabhāvanā hoti ;tañca naṃ samāpattiṃ paṇḍitā samāpajjantipi vuṭṭhahantipi .
Yathā kathaṃ viya ?
Seyyathāpi kaṃse ākoṭite paṭhamaṃ oḷārikā saddā pavattanti .
Oḷārikānaṃ saddānaṃ nimittaṃ suggahitattā sumanasikatattā sūpadhāritattā niruddhepi oḷārike sadde , atha pacchā sukhumakā saddā pavattanti .
Sukhumakānaṃ saddānaṃ nimittaṃ suggahitattā sumanasikatattā sūpadhāritattā niruddhepi sukhumake sadde , atha pacchā sukhumasaddanimittārammaṇatāpi cittaṃ pavattati .
Evamevaṃ paṭhamaṃ oḷārikā assāsapassāsā pavattanti ;
oḷārikānaṃ assāsapassāsānaṃ nimittaṃ suggahitattā sumanasikatattā sūpadhāritattā niruddhepi oḷārike assāsapassāse , atha pacchā sukhumakā assāsapassāsā pavattanti .
Sukhumakānaṃ assāsapassāsānaṃ nimittaṃ suggahitattā sumanasikatattā
P1.186 sūpadhāritattā niruddhepi sukhumake assāsapassāse , atha pacchā sukhumakaassāsapassāsānaṃ nimittārammaṇatāpi cittaṃ na vikkhepaṃ gacchati .Evaṃ sante vātūpaladdhiyā ca pabhāvanā hoti , assāsapassāsānañca pabhāvanā
T1.280 hoti , ānāpānassatiyā ca pabhāvanā hoti , ānāpānassatisamādhissa ca pabhāvanā hoti ;tañca naṃ
V0.178 samāpattiṃ paṇḍitā samāpajjantipi vuṭṭhahantipi .Passambhayaṃ kāyasaṅkhāraṃ assāsapassāsā kāyo upaṭṭhānaṃ sati anupassanā ñāṇaṃ .
Kāyo upaṭṭhānaṃ , no sati ;
sati upaṭṭhānañceva sati ca .
Tāya satiyā tena ñāṇena taṃ kāyaṃ anupassati .
Tena vuccati –
‘‘ kāye kāyānupassanāsatipaṭṭhānabhāvanā ’’ ti .
Anupassatīti kathaṃ taṃ kāyaṃ anupassati … pe … evaṃ taṃ kāyaṃ anupassati .
Bhāvanāti catasso bhāvanā … pe … āsevanaṭṭhena bhāvanā .
Passambhayaṃ kāyasaṅkhāraṃ , assāsapassāsānaṃ saṃvaraṭṭhena sīlavisuddhi , avikkhepaṭṭhena cittavisuddhi , dassanaṭṭhena diṭṭhivisuddhi .
Yo tattha saṃvaraṭṭho , ayaṃ adhisīlasikkhā ;
yo tattha avikkhepaṭṭho , ayaṃ adhicittasikkhā ;
yo tattha dassanaṭṭho ayaṃ adhipaññāsikkhā .
Imā tisso sikkhāyo āvajjanto sikkhati … pe … sacchikātabbaṃ sacchikaronto sikkhati , passambhayaṃ kāyasaṅkhāraṃ assāsapassāsavasena cittassa ekaggataṃ avikkhepaṃ pajānato viditā vedanā uppajjanti … pe … passambhayaṃ kāyasaṅkhāraṃ assāsapassāsavasena cittassa ekaggataṃ avikkhepaṃ pajānanto
M0.185 indriyāni samodhāneti … pe … tena vuccati –‘‘ samatthañca paṭivijjhatī ’’ ti .
Aṭṭha anupassanāñāṇāni , aṭṭha ca upaṭṭhānānussatiyo
T1.281 , cattāri suttantikavatthūni kāye kāyānupassanāya .Bhāṇavāro .