5. Virāgakathā
28. Virāgo
T1.498V0.315P2.140 maggo , vimutti phalaṃ .Kathaṃ virāgo maggo ?
Sotāpattimaggakkhaṇe dassanaṭṭhena sammādiṭṭhi micchādiṭṭhiyā virajjati , tadanuvattakakilesehi ca khandhehi ca virajjati , bahiddhā ca sabbanimittehi virajjati .
Virāgo
M0.325 virāgārammaṇo virāgagocaro virāge samudāgato [ samupāgato ( syā .)] virāge ṭhito virāge patiṭṭhito .Virāgoti dve virāgā – nibbānañca virāgo , ye ca nibbānārammaṇatājātā dhammā sabbe virāgā hontīti – virāgā .
Sahajātāni sattaṅgāni virāgaṃ gacchantīti – virāgo maggo .
Etena maggena buddhā ca sāvakā ca agataṃ disaṃ nibbānaṃ gacchantīti – aṭṭhaṅgiko maggo .
Yāvatā puthusamaṇabrāhmaṇānaṃ parappavādānaṃ maggā , ayameva ariyo aṭṭhaṅgiko maggo aggo ca seṭṭho ca pāmokkho [ vimokkho ( syā .), mokkho ( aṭṭha .)] ca uttamo ca pavaro cāti – maggānaṃ aṭṭhaṅgiko seṭṭho .
Abhiniropanaṭṭhena sammāsaṅkappo micchāsaṅkappā virajjati .
Pariggahaṭṭhena sammāvācā micchāvācāya virajjati .
Samuṭṭhānaṭṭhena sammākammanto micchākammantā virajjati .
Vodānaṭṭhena sammāājīvo micchāājīvā virajjati .
Paggahaṭṭhena sammāvāyāmo micchāvāyāmā virajjati .
Upaṭṭhānaṭṭhena
T1.499 sammāsati micchāsatiyā virajjati .Avikkhepaṭṭhena sammāsamādhi micchāsamādhito virajjati .
Tadanuvattakakilesehi
P2.141 ca khandhehi ca virajjati .Bahiddhā ca sabbanimittehi virajjati .
Virāgo virāgārammaṇo virāgagocaro virāge samudāgato virāge ṭhito virāge patiṭṭhito .
Virāgoti dve virāgā – nibbānañca virāgo , ye ca nibbānārammaṇatājātā dhammā sabbe virāgā hontīti – virāgā .
Sahajātāni sattaṅgāni virāgaṃ gacchantīti – virāgo maggo
V0.316 .Etena maggena buddhā ca sāvakā ca agataṃ disaṃ nibbānaṃ gacchantīti – aṭṭhaṅgiko maggo .
Yāvatā puthusamaṇabrāhmaṇānaṃ parappavādānaṃ maggā , ayameva ariyo aṭṭhaṅgiko maggo aggo ca seṭṭho ca pāmokkho ca uttamo ca pavaro cāti – maggānaṃ aṭṭhaṅgiko seṭṭho .
Sakadāgāmimaggakkhaṇe dassanaṭṭhena sammādiṭṭhi … pe … avikkhepaṭṭhena sammāsamādhi oḷārikā kāmarāgasaññojanā paṭighasaññojanā oḷārikā kāmarāgānusayā paṭighānusayā virajjati , tadanuvattakakilesehi ca khandhehi
M0.326 ca virajjati , bahiddhā ca sabbanimittehi virajjati .Virāgo virāgārammaṇo virāgagocaro virāge samudāgato virāge ṭhito virāge patiṭṭhito .
Virāgoti dve virāgā – nibbānañca virāgo , ye ca nibbānārammaṇatājātā dhammā sabbe virāgā hontīti – virāgā .
Sahajātāni sattaṅgāni virāgaṃ
T1.500 gacchantīti – virāgo maggo .Etena maggena buddhā ca sāvakā ca agataṃ disaṃ nibbānaṃ gacchantīti – aṭṭhaṅgiko maggo .
Yāvatā puthusamaṇabrāhmaṇānaṃ parappavādānaṃ maggā .
Ayameva ariyo aṭṭhaṅgiko maggo aggo ca seṭṭho ca pāmokkho ca uttamo ca pavaro cāti – maggānaṃ aṭṭhaṅgiko seṭṭho .
Anāgāmimaggakkhaṇe dassanaṭṭhena sammādiṭṭhi … pe … avikkhepaṭṭhena sammāsamādhi anusahagatā kāmarāgasaññojanā paṭighasaññojanā anusahagatā kāmarāgānusayā paṭighānusayā virajjati , tadanuvattakakilesehi ca khandhehi ca virajjati , bahiddhā ca sabbanimittehi virajjati .
Virāgo virāgārammaṇo … pe … maggānaṃ aṭṭhaṅgiko seṭṭho .
Arahattamaggakkhaṇe dassanaṭṭhena sammādiṭṭhi … pe … avikkhepaṭṭhena sammāsamādhi rūparāgā arūparāgā mānā uddhaccā avijjāya mānānusayā bhavarāgānusayā avijjānusayā virajjati , tadanuvattakakilesehi ca khandhehi ca virajjati , bahiddhā ca sabbanimittehi virajjati virāgo virāgārammaṇo virāgagocaro virāge samudāgato virāge ṭhito virāge patiṭṭhito .
Virāgoti
P2.142 dve virāgā – nibbānañca virāgo , ye ca nibbānārammaṇatājātā dhammā sabbe virāgā hontīti – virāgā .Sahajātāni sattaṅgāni virāgaṃ gacchantīti – virāgo maggo .
Etena maggena buddhā ca
T1.501 sāvakā ca agataṃ disaṃ nibbānaṃ gacchantīti – aṭṭhaṅgiko maggoV0.317 .Yāvatā puthusamaṇabrāhmaṇānaṃ parappavādānaṃ maggā .
Ayameva ariyo aṭṭhaṅgiko maggo aggo ca seṭṭho ca pāmokkho ca uttamo ca pavaro cāti – maggānaṃ aṭṭhaṅgiko seṭṭho .
Dassanavirāgo sammādiṭṭhi .
Abhiniropanavirāgo sammāsaṅkappo .
Pariggahavirāgo sammāvācā .
Samuṭṭhānavirāgo sammākammanto .
Vodānavirāgo sammāājīvo
M0.327 .Paggahavirāgo sammāvāyāmo .
Upaṭṭhānavirāgo sammāsati .
Avikkhepavirāgo sammāsamādhi .
Upaṭṭhānavirāgo satisambojjhaṅgo .
Pavicayavirāgo dhammavicayasambojjhaṅgo .
Paggahavirāgo vīriyasambojjhaṅgo .
Pharaṇavirāgo pītisambojjhaṅgo .
Upasamavirāgo passaddhisambojjhaṅgo .
Avikkhepavirāgo samādhisambojjhaṅgo .
Paṭisaṅkhānavirāgo upekkhāsambojjhaṅgo .
Assaddhiye
P2.143 akampiyavirāgo saddhābalaṃ .Kosajje akampiyavirāgo vīriyabalaṃ .
Pamāde akampiyavirāgo satibalaṃ .
Uddhacce akampiyavirāgo samādhibalaṃ .
Avijjāya akampiyavirāgo paññābalaṃ .
Adhimokkhavirāgo saddhindriyaṃ .
Paggahavirāgo vīriyindriyaṃ .
Upaṭṭhānavirāgo satindriyaṃ .
Avikkhepavirāgo samādhindriyaṃ .
Dassanavirāgo paññindriyaṃ .
Ādhipateyyaṭṭhena indriyāni virāgo .
Akampiyaṭṭhena balaṃ virāgo .
Niyyānaṭṭhena bojjhaṅgā virāgo .
Hetuṭṭhena maggo virāgo .
Upaṭṭhānaṭṭhena satipaṭṭhānā virāgo .
Padahanaṭṭhena sammappadhānā
T1.502 virāgo .Ijjhanaṭṭhena iddhipādā virāgo .
Tathaṭṭhena saccā virāgo .
Avikkhepaṭṭhena samatho virāgo .
Anupassanaṭṭhena vipassanā virāgo .
Ekarasaṭṭhena samathavipassanā virāgo .
Anativattanaṭṭhena yuganaddhaṃ virāgo .
Saṃvaraṭṭhena sīlavisuddhi virāgo .
Avikkhepaṭṭhena cittavisuddhi virāgo .
Dassanaṭṭhena diṭṭhivisuddhi virāgo .
Vimuttaṭṭhena vimokkho virāgo .
Paṭivedhaṭṭhena vijjā virāgo .
Pariccāgaṭṭhena vimutti virāgo .
Samucchedaṭṭhena khaye ñāṇaṃ virāgo .
Chando mūlaṭṭhena virāgo .
Manasikāro samuṭṭhānaṭṭhena virāgo .
Phasso samodhānaṭṭhena virāgo .
Vedanā samosaraṇaṭṭhena virāgo .
Samādhi pamukhaṭṭhena virāgo .
Sati ādhipateyyaṭṭhena virāgo .
Paññā tatuttaraṭṭhena virāgo .
Vimutti sāraṭṭhena virāgo .
Amatogadhaṃ nibbānaṃ pariyosānaṭṭhena maggo .
Dassanamaggo sammādiṭṭhi , abhiniropanamaggo sammāsaṅkappo … pe … amatogadhaṃ nibbānaṃ pariyosānaṭṭhena maggo .
Evaṃ virāgo maggo .
29. Kathaṃ vimutti phalaṃ ?
Sotāpattiphalakkhaṇe dassanaṭṭhena sammādiṭṭhi micchādiṭṭhiyā vimuttā hoti , tadanuvattakakilesehi ca khandhehi ca vimuttā hoti , bahiddhā ca sabbanimittehi vimuttā hoti , vimutti vimuttārammaṇā vimuttigocarā vimuttiyā samudāgatā vimuttiyā
V0.318 ṭhitā vimuttiyā patiṭṭhitā .Vimuttīti dve muttiyo – nibbānañca vimutti , ye ca nibbānārammaṇatājātā dhammā
T1.503 sabbe ca vimuttā hontīti – vimutti phalaṃ .Abhiniropanaṭṭhena
M0.328 sammāsaṅkappo micchāsaṅkappā vimuttoP2.144 hoti , tadanuvattakakilesehi ca khandhehi ca vimutto hoti , bahiddhā ca sabbanimittehi vimutto hoti , vimutti vimuttārammaṇā vimuttigocarā vimuttiyā samudāgatā vimuttiyā ṭhitā vimuttiyā patiṭṭhitā .Vimuttīti dve vimuttiyo – nibbānañca vimutti , ye ca nibbānārammaṇatājātā dhammā sabbe vimuttā hontīti – vimutti phalaṃ .
Pariggahaṭṭhena sammāvācā micchāvācāya vimuttā hoti , samuṭṭhānaṭṭhena sammākammanto micchākammantā vimutto hoti , vodānaṭṭhena sammāājīvo micchāājīvā vimutto hoti , paggahaṭṭhena sammāvāyāmo micchāvāyāmā vimutto hoti , upaṭṭhānaṭṭhena sammāsati micchāsatiyā vimuttā hoti , avikkhepaṭṭhena sammāsamādhi micchāsamādhito vimutto hoti , tadanuvattakakilesehi ca khandhehi ca vimutto hoti , bahiddhā ca sabbanimittehi vimutto hoti , vimutti vimuttārammaṇā vimuttigocarā vimuttiyā samudāgatā vimuttiyā ṭhitā vimuttiyā patiṭṭhitā .
Vimuttīti .
Dve vimuttiyo – nibbānañca vimutti , ye ca nibbānārammaṇatājātā dhammā sabbe vimuttā hontīti – vimutti phalaṃ .
Sakadāgāmiphalakkhaṇe dassanaṭṭhena sammādiṭṭhi … pe … avikkhepaṭṭhena sammāsamādhi oḷārikā kāmarāgasaññojanā paṭighasaññojanā
T1.504 oḷārikā kāmarāgānusayā paṭighānusayā vimutto hoti , tadanuvattakakilesehi ca khandhehi ca vimutto hoti , bahiddhā ca sabbanimittehi vimutto hoti , vimutti vimuttārammaṇā vimuttigocarā vimuttiyā samudāgatā vimuttiyā ṭhitā vimuttiyā patiṭṭhitā .Vimuttīti dve vimuttiyo – nibbānañca vimutti , ye ca nibbānārammaṇatājātā dhammā sabbe vimuttā hontīti – vimutti phalaṃ .
Anāgāmiphalakkhaṇe dassanaṭṭhena sammādiṭṭhi … pe … avikkhepaṭṭhena sammāsamādhi anusahagatā kāmarāgasaññojanā paṭighasaññojanā anusahagatā kāmarāgānusayā paṭighānusayā vimutto hoti , tadanuvattakakilesehi ca khandhehi ca vimutto hoti , bahiddhā ca sabbanimittehi vimutto hoti , vimutti
P2.145 vimuttārammaṇā vimuttigocarā vimuttiyā samudāgatā vimuttiyā ṭhitā vimuttiyā patiṭṭhitā … pe ….Arahattaphalakkhaṇe
V0.319M0.329 dassanaṭṭhena sammādiṭṭhi … pe … avikkhepaṭṭhena sammāsamādhi rūparāgā arūparāgā mānā uddhaccā avijjāya mānānusayā bhavarāgānusayā avijjānusayā vimutto hoti , tadanuvattakakilesehi ca khandhehi ca vimutto hoti , bahiddhā ca sabbanimittehi vimutto hoti , vimutti vimuttārammaṇā vimuttigocarā vimuttiyā samudāgatā vimuttiyā ṭhitā vimuttiyā patiṭṭhitā .Vimuttīti dve vimuttiyo – nibbānañca vimutti , ye ca nibbānārammaṇatā jātā dhammā sabbe vimuttā hontīti – vimutti phalaṃ .
Dassanavimutti
T1.505 sammādiṭṭhi … pe … avikkhepavimutti sammāsamādhi , upaṭṭhānavimutti satisambojjhaṅgo , paṭisaṅkhānavimutti upekkhāsambojjhaṅgo .Assaddhiye akampiyavimutti saddhābalaṃ … pe … avijjāya akampiyavimutti paññābalaṃ .
Adhimokkhavimutti saddhindriyaṃ … pe … dassanavimutti paññindriyaṃ .
Ādhipateyyaṭṭhena indriyā vimutti .
Akampiyaṭṭhena balā vimutti , niyyānaṭṭhena bojjhaṅgā vimutti , hetuṭṭhena maggo vimutti , upaṭṭhānaṭṭhena satipaṭṭhānā vimutti , padahanaṭṭhena sammappadhānā vimutti , ijjhanaṭṭhena iddhipādā vimutti , tathaṭṭhena saccā vimutti , avikkhepaṭṭhena samatho
P2.146 vimutti , anupassanaṭṭhena vipassanā vimutti , ekarasaṭṭhena samathavipassanā vimutti , anativattanaṭṭhena yuganaddhaṃ vimutti , saṃvaraṭṭhena sīlavisuddhi vimutti , avikkhepaṭṭhena cittavisuddhi vimutti , dassanaṭṭhena diṭṭhivisuddhi vimutti , vimuttaṭṭhena vimokkho vimutti , paṭivedhaṭṭhena vijjā vimutti , pariccāgaṭṭhena vimutti vimutti , paṭippassaddhiyaṭṭhena anuppāde ñāṇaṃ vimutti , chando mūlaṭṭhena vimutti , manasikāro samuṭṭhānaṭṭhena vimutti , phasso samodhānaṭṭhena vimutti , vedanā samosaraṇaṭṭhena vimutti , samādhi pamukhaṭṭhena vimutti , sati ādhipateyyaṭṭhena vimutti , paññā tatuttaraṭṭhena vimutti , vimutti sāraṭṭhena vimutti , amatogadhaṃ nibbānaṃ pariyosānaṭṭhena vimutti .Evaṃ vimutti phalaṃ .
Evaṃ virāgo maggo
T1.506 , vimutti phalanti .Virāgakathā niṭṭhitā .