Dasaiddhiniddeso
10. Katamā
P2.207 adhiṭṭhānā iddhi ?Idha bhikkhu anekavihitaṃ iddhividhaṃ paccanubhoti – ekopi hutvā bahudhā hoti , bahudhāpi hutvā eko hoti ;
āvibhāvaṃ tirobhāvaṃ ;
tirokuṭṭaṃ tiropākāraṃ tiropabbataṃ asajjamāno gacchati , seyyathāpi ākāse .
Pathaviyāpi ummujjanimujjaṃ karoti , seyyathāpi udake .
Udakepi abhijjamāne [ abhijjamāno ( ka .) dī . ni .1.238 passitabbā ] gacchati , seyyathāpi pathaviyaṃ .
Ākāsepi pallaṅkena kamati , seyyathāpi pakkhī sakuṇo .
Imepi candimasūriye evaṃmahiddhike
V0.378 evaṃmahānubhāve pāṇinā parāmasati parimajjati .Yāva brahmalokāpi kāyena vasaṃ vattetīti .
Idhāti
T1.592 imissā diṭṭhiyā imissā khantiyā imissā ruciyā imasmiṃ ādāye imasmiṃ dhamme imasmiṃ vinaye imasmiṃ dhammavinaye imasmiṃ pāvacane imasmiṃ brahmacariye imasmiṃ satthusāsane .Tena vuccati –
‘‘ idhā ’’ ti .
Bhikkhūti puthujjanakalyāṇako vā hoti bhikkhu sekho vā arahā vā akuppadhammo .
Anekavihitaṃ iddhividhaṃ paccanubhotīti nānappakāraṃ iddhividhaṃ paccanubhoti .
Ekopi hutvā bahudhā hotīti pakatiyā eko bahukaṃ āvajjati , sataṃ vā sahassaṃ vā satasahassaṃ vā āvajjati .
Āvajjitvā ñāṇena adhiṭṭhāti –
‘‘ bahulo homī ’’ ti [ hotūti ( ka .)].
Bahulo hoti .
Yathāyasmā cūḷapanthako [ cullapanthako ( syā .)] ekopi hutvā bahudhā hoti , evamevaṃ so
M0.386 iddhimā cetovasippatto ekopi hutvā bahudhā hoti .Bahudhāpi hutvā eko hotīti pakatiyā bahuko ekaṃ āvajjati ;
āvajjitvā ñāṇena adhiṭṭhāti –
‘‘ eko homī ’’ ti .
Eko hoti .
Yathāyasmā cūḷapanthako bahudhāpi hutvā eko hoti , evamevaṃ so iddhimā cetovasippatto bahudhāpi hutvā eko hoti .
11. Āvibhāvan ti kenaci anāvaṭaṃ hoti appaṭicchannaṃ vivaṭaṃ pākaṭaṃ .
Tirobhāvan ti kenaci āvaṭaṃ hoti paṭicchannaṃ pihitaṃ paṭikujjitaṃ .
Tirokuṭṭaṃ
P2.208 tiropākāraṃ tiropabbataṃ asajjamāno gacchati , seyyathāpiT1.593 ākāseti pakatiyā ākāsakasiṇasamāpattiyā lābhī hoti .Tirokuṭṭaṃ tiropākāraṃ tiropabbataṃ āvajjati .
Āvajjitvā ñāṇena adhiṭṭhāti –
‘‘ ākāso hotū ’’ ti .
Ākāso hoti .
Tirokuṭṭaṃ tiropākāraṃ tiropabbataṃ asajjamāno gacchati .
Yathā manussā pakatiyā aniddhimanto kenaci anāvaṭe aparikkhitte asajjamānā gacchanti , evamevaṃ so iddhimā cetovasippatto tirokuṭṭaṃ tiropākāraṃ tiropabbataṃ asajjamāno gacchati , seyyathāpi ākāse .
Pathaviyāpi ummujjanimujjaṃ karoti , seyyathāpi udaketi pakatiyā āpokasiṇasamāpattiyā lābhī hoti .
Pathaviṃ āvajjati .
Āvajjitvā ñāṇena adhiṭṭhāti –
‘‘ udakaṃ hotū ’’ ti .
Udakaṃ hoti .
So pathaviyā ummujjanimujjaṃ karoti .
Yathā manussā pakatiyā aniddhimanto udake ummujjanimujjaṃ karonti , evamevaṃ so iddhimā cetovasippatto pathaviyā ummujjanimujjaṃ karoti , seyyathāpi udake .
Udakepi
V0.379 abhijjamāne gacchati , seyyathāpi pathaviyan ti pakatiyā pathavīkasiṇasamāpattiyā lābhī hoti .Udakaṃ āvajjati .
Āvajjitvā ñāṇena adhiṭṭhāti –
‘‘ pathavī hotū ’’ ti .
Pathavī hoti .
So abhijjamāne udake gacchati .
Yathā manussā pakatiyā aniddhimanto abhijjamānāya pathaviyā gacchanti , evamevaṃ so iddhimā cetovasippatto abhijjamāne
T1.594 udake gacchati , seyyathāpi pathaviyaṃ .Ākāsepi pallaṅkena kamati , seyyathāpi pakkhī sakuṇoti pakatiyā pathavīkasiṇasamāpattiyā lābhī hoti .
Ākāsaṃ āvajjati
M0.387 .Āvajjitvā ñāṇena adhiṭṭhāti –
‘‘ pathavī hotū ’’ ti .
Pathavī hoti .
So ākāse antalikkhe caṅkamatipi tiṭṭhatipi nisīdatipi seyyampi kappeti .
Yathā manussā pakatiyā aniddhimanto pathaviyā caṅkamantipi tiṭṭhantipi nisīdantipi seyyampi kappenti , evamevaṃ so iddhimā cetovasippatto ākāse antalikkhe caṅkamatipi tiṭṭhatipi nisīdatipi seyyampi kappeti , seyyathāpi pakkhī sakuṇo .
12. Imepi candimasūriye evaṃmahiddhike evaṃmahānubhāve pāṇinā parāmasati parimajjatīti idha so iddhimā cetovasippatto
P2.209 nisinnako vā nipannako vā candimasūriye āvajjati .Āvajjitvā ñāṇena adhiṭṭhāti –
‘‘ hatthapāse hotū ’’ ti .
Hatthapāse hoti .
So nisinnako vā nipannako vā candimasūriye pāṇinā āmasati parāmasati parimajjati .
Yathā manussā pakatiyā aniddhimanto kiñcideva rūpagataṃ hatthapāse āmasanti parāmasanti parimajjanti , evamevaṃ so iddhimā cetovasippatto nisinnako vā nipannako vā candimasūriye pāṇinā āmasati parāmasati parimajjati .
Yāva brahmalokāpi kāyena vasaṃ vattetīti sace so iddhimā cetovasippatto brahmalokaṃ gantukāmo hoti , dūrepi santike adhiṭṭhāti
T1.595 –‘‘ santike hotū ’’ ti .
Santike hoti .
Santikepi dūre adhiṭṭhāti –
‘‘ dūre hotū ’’ ti .
Dūre hoti .
Bahukampi thokaṃ adhiṭṭhāti –
‘‘ thokaṃ hotū ’’ ti .
Thokaṃ hoti .
Thokampi bahukaṃ adhiṭṭhāti –
‘‘ bahukaṃ hotū ’’ ti .
Bahukaṃ hoti .
Dibbena cakkhunā tassa brahmuno rūpaṃ passati .
Dibbāya sotadhātuyā tassa brahmuno saddaṃ suṇāti .
Cetopariyañāṇena tassa brahmuno cittaṃ pajānāti .
Sace so iddhimā cetovasippatto dissamānena kāyena brahmalokaṃ gantukāmo hoti , kāyavasena cittaṃ pariṇāmeti , kāyavasena cittaṃ adhiṭṭhāti .
Kāyavasena cittaṃ pariṇāmetvā , kāyavasena cittaṃ adhiṭṭhahitvā , sukhasaññañca
V0.380 lahusaññañca okkamitvā dissamānena kāyena brahmalokaṃ gacchati .Sace so iddhimā cetovasippatto adissamānena kāyena brahmalokaṃ gantukāmo hoti , cittavasena kāyaṃ pariṇāmeti , cittavasena kāyaṃ adhiṭṭhāti .
Cittavasena kāyaṃ pariṇāmetvā , cittavasena kāyaṃ adhiṭṭhahitvā sukhasaññañca lahusaññañca okkamitvā
M0.388 adissamānena kāyena brahmalokaṃ gacchati .So tassa brahmuno purato rūpiṃ [ rūpaṃ ( syā . ka .) dī . ni .1.236 passitabbā ] abhinimmināti manomayaṃ sabbaṅgapaccaṅgiṃ [ sabbaṅgapaccaṅgaṃ ( syā . ka .)] ahīnindriyaṃ .
Sace so iddhimā caṅkamati , nimmitopi tattha caṅkamati .
Sace so iddhimā tiṭṭhati , nimmitopi tattha tiṭṭhati .
Sace so iddhimā nisīdati , nimmitopi tattha nisīdati .
Sace so iddhimā seyyaṃ kappeti , nimmitopi tattha
P2.210 seyyaṃ kappeti .Sace
T1.596 so iddhimā dhūmāyati , nimmitopi tattha dhūmāyati .Sace so iddhimā pajjalati , nimmitopi tattha pajjalati .
Sace so iddhimā dhammaṃ bhāsati , nimmitopi tattha dhammaṃ bhāsati .
Sace so iddhimā pañhaṃ pucchati , nimmitopi tattha pañhaṃ pucchati .
Sace so iddhimā pañhaṃ puṭṭho visajjeti , nimmitopi tattha pañhaṃ puṭṭho visajjeti .
Sace so iddhimā tena brahmunā saddhiṃ santiṭṭhati sallapati sākacchaṃ samāpajjati , nimmitopi tattha tena brahmunā saddhiṃ santiṭṭhati sallapati sākacchaṃ samāpajjati .
Yaññadeva so iddhimā karoti , taṃ tadeva hi so nimmito karotīti – ayaṃ adhiṭṭhānā iddhi .
13. Katamā vikubbanā iddhi ?
Sikhissa bhagavato arahato sammāsambuddhassa abhibhū nāma sāvako brahmaloke ṭhito sahassilokadhātuṃ [ sahassīlokadhātuṃ ( syā .) vatthu saṃ . ni .1.185] sarena viññāpesi .
So dissamānenapi kāyena dhammaṃ desesi ;
adissamānenapi kāyena dhammaṃ desesi ;
dissamānenapi heṭṭhimena upaḍḍhakāyena adissamānenapi uparimena upaḍḍhakāyena dhammaṃ desesi .
Dissamānenapi uparimena upaḍḍhakāyena , adissamānenapi heṭṭhimena upaḍḍhakāyena dhammaṃ desesi .
So pakativaṇṇaṃ vijahitvā kumārakavaṇṇaṃ vā dasseti , nāgavaṇṇaṃ vā dasseti , supaṇṇavaṇṇaṃ vā dasseti , yakkhavaṇṇaṃ vā dasseti , indavaṇṇaṃ vā [ asuravaṇṇaṃ vā dasseti , indavaṇṇaṃ vā ( syā .)] dasseti , devavaṇṇaṃ vā dasseti
T1.597 , brahmavaṇṇaṃ vā dasseti , samuddavaṇṇaṃ vā dasseti , pabbatavaṇṇaṃ vā dasseti , vanavaṇṇaṃ vā dasseti , sīhavaṇṇaṃ vā dasseti , byagghavaṇṇaṃ vā dasseti , dīpivaṇṇaṃ vā dasseti , hatthimpi dasseti , assampi dasseti , rathampi dasseti , pattimpi dasseti , vividhampi senābyūhaṃ dassetīti – ayaṃ vikubbanā iddhi . 14. Katamā
M0.389 manomayā iddhi ?Idha bhikkhu imamhā kāyā aññaṃ kāyaṃ abhinimmināti rūpiṃ manomayaṃ sabbaṅgapaccaṅgiṃ
P2.211 ahīnindriyaṃ .Seyyathāpi puriso muñjamhā īsikaṃ
V0.381 pavāheyya .Tassa evamassa –
‘‘ ayaṃ muñjo , ayaṃ īsikā .
Añño muñjo , aññā īsikā .
Muñjamhā tveva īsikā pavāḷhā ’’ ti .
Seyyathā vā pana puriso asiṃ kosiyā pavāheyya .
Tassa evamassa –
‘‘ ayaṃ asi , ayaṃ kosi .
Añño asi , aññā kosi .
Kosiyā tveva asi pavāḷho ’’ ti .
Seyyathā vā pana puriso ahiṃ karaṇḍā uddhareyya .
Tassa evamassa –
‘‘ ayaṃ ahi , ayaṃ karaṇḍo .
Añño ahi , añño karaṇḍo .
Karaṇḍā tveva ahi ubbhato ’’ ti .
Evamevaṃ bhikkhu imamhā kāyā aññaṃ kāyaṃ abhinimmināti rūpiṃ manomayaṃ sabbaṅgapaccaṅgiṃ ahīnindriyaṃ .
Ayaṃ manomayā iddhi .
15. Katamā ñāṇavipphārā iddhi ?
Aniccānupassanā niccasaññāya pahānaṭṭho ijjhatīti – ñāṇavipphārā iddhi .
Dukkhānupassanā sukhasaññāya … anattānupassanā attasaññāya … nibbidānupassanāya
T1.598 nandiyā … virāgānupassanāya rāgassa … nirodhānupassanāya samudayassa … paṭinissaggānupassanāya ādānassa pahānaṭṭho ijjhatīti – ñāṇavipphārā iddhi .Āyasmato bākulassa ñāṇavipphārā iddhi , āyasmato saṃkiccassa ñāṇavipphārā iddhi , āyasmato bhūtapālassa ñāṇavipphārā iddhi .
Ayaṃ ñāṇavipphārā iddhi .
16. Katamā samādhivipphārā iddhi ?
Paṭhamena jhānena nīvaraṇānaṃ pahānaṭṭho ijjhatīti – samādhivipphārā iddhi .
Dutiyena jhānena vitakkavicārānaṃ pahānaṭṭho ijjhatīti – samādhivipphārā iddhi .
Tatiyena jhānena pītiyā pahānaṭṭho ijjhatīti … pe … catutthena jhānena sukhadukkhānaṃ pahānaṭṭho ijjhatīti … pe … ākāsānañcāyatanasamāpattiyā rūpasaññāya paṭighasaññāya nānattasaññāya pahānaṭṭho ijjhatīti … pe … viññāṇañcāyatanasamāpattiyā ākāsānañcāyatanasaññāya pahānaṭṭho ijjhatīti … pe … ākiñcaññāyatanasamāpattiyā viññāṇañcāyatanasaññāya
P2.212 pahānaṭṭho ijjhatīti … pe … nevasaññānāsaññāyatanasamāpattiyā ākiñcaññāyatanasaññāya pahānaṭṭho ijjhatīti – samādhivipphārā iddhi .Āyasmato sāriputtassa samādhivipphārā iddhi , āyasmato sañjīvassa samādhivipphārā iddhi
M0.390 , āyasmato khāṇukoṇḍaññassa samādhivipphārā iddhi , uttarāya upāsikāya samādhivipphārā iddhi , sāmāvatiyā upāsikāyaT1.599 samādhivipphārā iddhi .Ayaṃ samādhivipphārā iddhi .
17. Katamā ariyā iddhi ?
Idha bhikkhu [ ma . ni .3.462 passitabbā ] sace ākaṅkhati –
‘‘ paṭikūle appaṭikūlasaññī vihareyyan ’’ ti , appaṭikūlasaññī tattha viharati .
Sace ākaṅkhati –
‘‘ appaṭikūle paṭikūlasaññī vihareyyan ’’ ti , paṭikūlasaññī tattha viharati .
Sace ākaṅkhati –
‘‘ paṭikūle ca appaṭikūle ca appaṭikūlasaññī vihareyyan ’’ ti , appaṭikūlasaññī tattha viharati .
Sace ākaṅkhati –
‘‘ appaṭikūle ca paṭikūle
V0.382 ca paṭikūlasaññī vihareyyan ’’ ti , paṭikūlasaññī tattha viharati .Sace ākaṅkhati –
‘‘ paṭikūle ca appaṭikūle ca tadubhayaṃ abhinivajjetvā upekkhako vihareyyaṃ sato sampajāno ’’ ti , upekkhako tattha viharati sato sampajāno .
Kathaṃ paṭikūle appaṭikūlasaññī viharati ?
Aniṭṭhasmiṃ vatthusmiṃ mettāya vā pharati , dhātuto vā upasaṃharati .
Evaṃ paṭikūle appaṭikūlasaññī viharati .
Kathaṃ appaṭikūle paṭikūlasaññī viharati ?
Iṭṭhasmiṃ vatthusmiṃ asubhāya vā pharati , aniccato vā upasaṃharati .
Evaṃ appaṭikūle paṭikūlasaññī viharati .
Kathaṃ paṭikūle ca appaṭikūle ca appaṭikūlasaññī viharati ?
Aniṭṭhasmiñca iṭṭhasmiñca vatthusmiṃ mettāya vā pharati , dhātuto vā upasaṃharati .
Evaṃ paṭikūle ca appaṭikūle ca appaṭikūlasaññī viharati
T1.600 .Kathaṃ appaṭikūle ca paṭikūle ca paṭikūlasaññī viharati ?
Iṭṭhasmiñca aniṭṭhasmiñca vatthusmiṃ asubhāya vā pharati , aniccato vā upasaṃharati .
Evaṃ appaṭikūle ca paṭikūle ca paṭikūlasaññī viharati .
Kathaṃ paṭikūle ca appaṭikūle ca tadubhayaṃ abhinivajjetvā
P2.213 upekkhako viharati sato sampajāno ?Idha bhikkhu cakkhunā rūpaṃ disvā neva sumano hoti na dummano , upekkhako viharati sato sampajāno .
Sotena saddaṃ sutvā … pe … ghānena gandhaṃ ghāyitvā … jivhāya rasaṃ sāyitvā … kāyena
M0.391 phoṭṭhabbaṃ phusitvā … manasā dhammaṃ viññāya neva sumano hoti na dummano , upekkhako viharati sato sampajāno .Evaṃ paṭikūle ca appaṭikūle ca tadubhayaṃ abhinivajjetvā upekkhako viharati sato sampajāno .
Ayaṃ ariyā iddhi .
18. Katamā kammavipākajā iddhi ?
Sabbesaṃ pakkhīnaṃ , sabbesaṃ devānaṃ , ekaccānaṃ manussānaṃ , ekaccānaṃ vinipātikānaṃ .
Ayaṃ kammavipākajā iddhi .
Katamā
V0.383 puññavato iddhi ?Rājā cakkavattī [ cakkavatti ( syā .)] vehāsaṃ gacchati saddhiṃ caturaṅginiyā senāya , antamaso assabandhagopurise [ assabandhagopake purise ( syā .)] upādāya .
Jotikassa gahapatissa puññavato iddhi , jaṭilassa gahapatissa puññavato iddhi , meṇḍakassa gahapatissa puññavato
T1.601 iddhi , ghositassa gahapatissa puññavato iddhi , pañcannaṃ mahāpuññānaṃ puññavato iddhi .Ayaṃ puññavato iddhi .
Katamā vijjāmayā iddhi ?
Vijjādharā vijjaṃ parijappetvā vehāsaṃ gacchanti , ākāse antalikkhe hatthimpi dassenti , assampi dassenti , rathampi dassenti , pattimpi dassenti , vividhampi senābyūhaṃ dassenti .
Ayaṃ vijjāmayā iddhi .
Kathaṃ tattha tattha sammā payogapaccayā ijjhanaṭṭhena iddhi ?
Nekkhammena kāmacchandassa pahānaṭṭho ijjhatīti – tattha tattha sammā payogapaccayā ijjhanaṭṭhena
P2.214 iddhi .Abyāpādena byāpādassa pahānaṭṭho ijjhatīti – tattha tattha sammā payogapaccayā ijjhanaṭṭhena iddhi … pe … arahattamaggena sabbakilesānaṃ pahānaṭṭho ijjhatīti – tattha tattha sammā payogapaccayā ijjhanaṭṭhena iddhi .
Evaṃ tattha tattha sammā payogapaccayā ijjhanaṭṭhena iddhi .
Imā dasa iddhiyo .
Iddhikathā niṭṭhitā .