2. Niddeso
48. Katamaṃ
M0.360 suññasuññaṃ ?Cakkhu suññaṃ attena vā attaniyena vā niccena vā dhuvena vā sassatena vā avipariṇāmadhammena vā .
Sotaṃ suññaṃ … pe … ghānaṃ suññaṃ … jivhā suññā … kāyo suñño … mano suñño attena vā attaniyena vā niccena vā dhuvena vā sassatena vā avipariṇāmadhammena vā .
Idaṃ suññasuññaṃ .
Katamaṃ saṅkhārasuññaṃ ?
Tayo saṅkhārā – puññābhisaṅkhāro , apuññābhisaṅkhāro , āneñjābhisaṅkhāro .
Puññābhisaṅkhāro apuññābhisaṅkhārena ca āneñjābhisaṅkhārena ca suñño .
Apuññābhisaṅkhāro puññābhisaṅkhārena ca āneñjābhisaṅkhārena ca suñño .
Āneñjābhisaṅkhāro puññābhisaṅkhārena ca apuññābhisaṅkhārena ca suñño .
Ime tayo saṅkhārā .
Aparepi tayo saṅkhārā – kāyasaṅkhāro , vacīsaṅkhāro , cittasaṅkhāro .
Kāyasaṅkhāro vacīsaṅkhārena ca cittasaṅkhārena ca suñño .
Vacīsaṅkhāro kāyasaṅkhārena ca cittasaṅkhārena ca suñño .
Cittasaṅkhāro kāyasaṅkhārena
T1.553 ca vacīsaṅkhārena ca suñño .Ime tayo saṅkhārā .
Aparepi tayo saṅkhārā – atītā saṅkhārā , anāgatā saṅkhārā , paccuppannā saṅkhārā .
Atītā saṅkhārā anāgatehi ca paccuppannehi ca saṅkhārehi suññā .
Anāgatā saṅkhārā atītehi ca paccuppannehi ca saṅkhārehi suññā paccuppannā saṅkhārā atītehi ca anāgatehi ca saṅkhārehi suññā .
Ime tayo saṅkhārā ;
idaṃ saṅkhārasuññaṃ .
Katamaṃ vipariṇāmasuññaṃ ?
Jātaṃ rūpaṃ sabhāvena suññaṃ .
Vigataṃ rūpaṃ vipariṇatañceva suññañca .
Jātā vedanā sabhāvena suññā .
Vigatā vedanā vipariṇatā ceva suññā ca
V0.354 … pe … jātā saññā … jātā saṅkhārā … jātaṃ viññāṇaṃ … jātaṃ cakkhu … pe … jāto bhavo sabhāvenaP2.179 suñño .Vigato bhavo vipariṇato ceva suñño ca .
Idaṃ vipariṇāmasuññaṃ .
Katamaṃ aggasuññaṃ ?
Aggametaṃ padaṃ seṭṭhametaṃ padaṃ visiṭṭhametaṃ [ viseṭṭhametaṃ ( ka .)] padaṃ yadidaṃ sabbasaṅkhārasamatho sabbūpadhipaṭinissaggo taṇhakkhayo virāgo nirodho nibbānaṃ .
Idaṃ aggasuññaṃ .
Katamaṃ
M0.361 lakkhaṇasuññaṃ ?Dve lakkhaṇāni – bālalakkhaṇañca paṇḍitalakkhaṇañca .
Bālalakkhaṇaṃ paṇḍitalakkhaṇena suññaṃ .
Paṇḍitalakkhaṇaṃ bālalakkhaṇena suññaṃ .
Tīṇi lakkhaṇāni – uppādalakkhaṇaṃ , vayalakkhaṇaṃ , ṭhitaññathattalakkhaṇaṃ .
Uppādalakkhaṇaṃ vayalakkhaṇena ca ṭhitaññathattalakkhaṇena ca suññaṃ .
Vayalakkhaṇaṃ uppādalakkhaṇena
T1.554 ca ṭhitaññathattalakkhaṇena ca suññaṃ , ṭhitaññathattalakkhaṇaṃ uppādalakkhaṇena ca vayalakkhaṇena ca suññaṃ .Rūpassa uppādalakkhaṇaṃ vayalakkhaṇena ca ṭhitaññathattalakkhaṇena ca suññaṃ .
Rūpassa vayalakkhaṇaṃ uppādalakkhaṇena ca ṭhitaññathattalakkhaṇena ca suññaṃ .
Rūpassa ṭhitaññathattalakkhaṇaṃ uppādalakkhaṇena ca vayalakkhaṇena ca suññaṃ .
Vedanāya … pe … saññāya … saṅkhārānaṃ … viññāṇassa … cakkhussa … jarāmaraṇassa uppādalakkhaṇaṃ vayalakkhaṇena ca ṭhitaññathattalakkhaṇena ca suññaṃ .
Jarāmaraṇassa vayalakkhaṇaṃ uppādalakkhaṇena ca ṭhitaññathattalakkhaṇena ca suññaṃ .
Jarāmaraṇassa ṭhitaññathattalakkhaṇaṃ uppādalakkhaṇena ca vayalakkhaṇena ca suññaṃ .
Idaṃ lakkhaṇasuññaṃ .
Katamaṃ vikkhambhanasuññaṃ ?
Nekkhammena kāmacchando vikkhambhito ceva suñño ca .
Abyāpādena byāpādo vikkhambhito ceva suñño ca .
Ālokasaññāya thinamiddhaṃ vikkhambhitañceva suññañca .
Avikkhepena uddhaccaṃ vikkhambhitañceva suññañca .
Dhammavavatthānena vicikicchā vikkhambhitā ceva suññā ca .
Ñāṇena avijjā vikkhambhitā ceva suññā ca .
Pāmojjena arati vikkhambhitā ceva suññā ca .
Paṭhamena jhānena nīvaraṇā vikkhambhitā ceva suññā ca … pe … arahattamaggena sabbakilesā vikkhambhitā ceva suññā ca .
Idaṃ vikkhambhanasuññaṃ .
Katamaṃ
T1.555V0.355P2.180 tadaṅgasuññaṃ ?Nekkhammena kāmacchando tadaṅgasuñño .
Abyāpādena byāpādo tadaṅgasuñño .
Ālokasaññāya thinamiddhaṃ tadaṅgasuññaṃ .
Avikkhepena uddhaccaṃ tadaṅgasuññaṃ .
Dhammavavatthānena vicikicchā tadaṅgasuññā .
Ñāṇena avijjā tadaṅgasuññā .
Pāmojjena arati tadaṅgasuññā .
Paṭhamena jhānena nīvaraṇā tadaṅgasuññā … pe … vivaṭṭanānupassanāya saññogābhiniveso tadaṅgasuñño .
Idaṃ tadaṅgasuññaṃ .
Katamaṃ samucchedasuññaṃ ?
Nekkhammena kāmacchando samucchinno ceva suñño ca .
Abyāpādena byāpādo samucchinno ceva suñño ca .
Ālokasaññāya
M0.362 thinamiddhaṃ samucchinnañceva suññañca .Avikkhepena uddhaccaṃ samucchinnañceva suññañca .
Dhammavavatthānena vicikicchā samucchinnā ceva suññā ca .
Ñāṇena avijjā samucchinnā ceva suññā ca .
Pāmojjena arati samucchinnā ceva suññā ca .
Paṭhamena jhānena nīvaraṇā samucchinnā ceva suññā ca … pe … arahattamaggena sabbakilesā samucchinnā ceva suññā ca .
Idaṃ samucchedasuññaṃ .
Katamaṃ paṭippassaddhisuññaṃ ?
Nekkhammena kāmacchando paṭippassaddho ceva suñño ca .
Abyāpādena byāpādo paṭippassaddho ceva suñño ca .
Ālokasaññāya thinamiddhaṃ paṭippassaddhañceva suññañca .
Avikkhepena uddhaccaṃ paṭippassaddhañceva suññañca
T1.556 .Dhammavavatthānena vicikicchā paṭippassaddhā ceva suññā ca .
Ñāṇena avijjā paṭippassaddhā ceva suññā ca .
Pāmojjena arati paṭippassaddhā ceva suññā ca .
Paṭhamena jhānena nīvaraṇā paṭippassaddhā ceva suññā ca … pe … arahattamaggena sabbakilesā paṭippassaddhā ceva suññā ca .
Idaṃ paṭippassaddhisuññaṃ .
Katamaṃ nissaraṇasuññaṃ ?
Nekkhammena kāmacchando nissaṭo ceva suñño ca .
Abyāpādena byāpādo nissaṭo ceva suñño ca .
Ālokasaññāya thinamiddhaṃ nissaṭañceva suññañca .
Avikkhepena uddhaccaṃ nissaṭañceva suññañca .
Dhammavavatthānena vicikicchā nissaṭā ceva suññā ca .
Ñāṇena avijjā nissaṭā ceva suññā ca .
Pāmojjena arati nissaṭā ceva suññā ca .
Paṭhamena jhānena nīvaraṇā nissaṭā ceva suññā ca
P2.181 … pe … arahattamaggena sabbakilesā nissaṭā ceva suññā ca .Idaṃ nissaraṇasuññaṃ .
Katamaṃ ajjhattasuññaṃ ?
Ajjhattaṃ cakkhuṃ suññaṃ attena vā attaniyena vā niccena vā dhuvena
V0.356 vā sassatena vā avipariṇāmadhammena vā .Ajjhattaṃ sotaṃ suññaṃ … ajjhattaṃ ghānaṃ suññaṃ … ajjhattaṃ jivhā suññā … ajjhattaṃ kāyo suñño … ajjhattaṃ mano suñño attena vā attaniyena vā niccena vā dhuvena
T1.557 vā sassatena vā avipariṇāmadhammena vā .Idaṃ ajjhattasuññaṃ .
Katamaṃ bahiddhāsuññaṃ ?
Bahiddhā rūpā suññā … pe … bahiddhā dhammā suññā attena vā attaniyena vā niccena vā dhuvena vā sassatena vā avipariṇāmadhammena vā .
Idaṃ bahiddhāsuññaṃ .
Katamaṃ
M0.363 dubhatosuññaṃ ?Yañca ajjhattaṃ cakkhu ye ca bahiddhā rūpā ubhayametaṃ suññaṃ [ ubhayato taṃ suññā ( syā .)] attena vā attaniyena vā niccena vā dhuvena vā sassatena vā avipariṇāmadhammena vā .
Yañca ajjhattaṃ sotaṃ ye ca bahiddhā saddā … pe … yañca ajjhattaṃ ghānaṃ ye ca bahiddhā gandhā … yā ca ajjhattaṃ jivhā ye ca bahiddhā rasā … yo ca ajjhattaṃ kāyo ye ca bahiddhā phoṭṭhabbā … yo ca ajjhattaṃ mano ye ca bahiddhā dhammā ubhayametaṃ suññaṃ attena vā attaniyena vā niccena vā dhuvena vā sassatena vā avipariṇāmadhammena vā .
Idaṃ dubhatosuññaṃ .
Katamaṃ sabhāgasuññaṃ ?
Cha ajjhattikāni āyatanāni sabhāgāni ceva suññāni ca .
Cha bāhirāni āyatanāni sabhāgāni ceva suññāni ca .
Cha viññāṇakāyā sabhāgā ceva suññā ca .
Cha phassakāyā sabhāgā ceva suññā ca .
Cha vedanākāyā sabhāgā ceva
T1.558 suññā ca .Cha saññākāyā sabhāgā ceva suññā ca .
Cha cetanākāyā sabhāgā ceva suññā ca .
Idaṃ sabhāgasuññaṃ .
Katamaṃ visabhāgasuññaṃ ?
Cha ajjhattikāni āyatanāni chahi bāhirehi āyatanehi visabhāgāni ceva suññāni ca .
Cha bāhirāni āyatanāni chahi viññāṇakāyehi visabhāgāni ceva suññāni ca .
Cha viññāṇakāyā chahi phassakāyehi visabhāgā ceva suññā ca .
Cha phassakāyā
P2.182 chahi vedanākāyehi visabhāgā ceva suññā ca .Cha vedanākāyā chahi saññākāyehi visabhāgā ceva suññā ca .
Cha saññākāyā chahi cetanākāyehi visabhāgā ceva suññā ca .
Idaṃ visabhāgasuññaṃ .
Katamaṃ
V0.357 esanāsuññaṃ ?Nekkhammesanā kāmacchandena suññā .
Abyāpādesanā byāpādena suññā .
Ālokasaññesanā thinamiddhena suññā .
Avikkhepesanā uddhaccena suññā .
Dhammavavatthānesanā vicikicchāya suññā .
Ñāṇesanā avijjāya suññā .
Pāmojjesanā aratiyā suññā .
Paṭhamajjhānesanā nīvaraṇehi suññā … pe … arahattamaggesanā sabbakilesehi suññā .
Idaṃ esanāsuññaṃ .
Katamaṃ pariggahasuññaṃ ?
Nekkhammapariggaho kāmacchandena suñño .
Abyāpādapariggaho byāpādena suñño .
Ālokasaññāpariggaho thinamiddhena
M0.364 suñño .Avikkhepapariggaho uddhaccena suñño
T1.559 .Dhammavavatthānapariggaho vicikicchāya suñño .
Ñāṇapariggaho avijjāya suñño .
Pāmojjapariggaho aratiyā suñño .
Paṭhamajjhānapariggaho nīvaraṇehi suñño … pe … arahattamaggapariggaho sabbakilesehi suñño .
Idaṃ pariggahasuññaṃ .
Katamaṃ paṭilābhasuññaṃ ?
Nekkhammapaṭilābho kāmacchandena suñño .
Abyāpādapaṭilābho byāpādena suñño .
Ālokasaññāpaṭilābho thinamiddhena suñño .
Avikkhepapaṭilābho uddhaccena suñño .
Dhammavavatthānapaṭilābho vicikicchāya suñño .
Ñāṇapaṭilābho avijjāya suñño .
Pāmojjapaṭilābho aratiyā suñño .
Paṭhamajjhānapaṭilābho nīvaraṇehi suñño … pe … arahattamaggapaṭilābho sabbakilesehi suñño .
Idaṃ paṭilābhasuññaṃ .
Katamaṃ paṭivedhasuññaṃ ?
Nekkhammappaṭivedho kāmacchandena suñño .
Abyāpādappaṭivedho byāpādena suñño .
Ālokasaññāppaṭivedho thinamiddhena suñño .
Avikkhepappaṭivedho uddhaccena suñño .
Dhammavavatthānappaṭivedho vicikicchāya suñño .
Ñāṇappaṭivedho avijjāya suñño .
Pāmojjappaṭivedho aratiyā suñño .
Paṭhamajjhānappaṭivedho nīvaraṇehi suñño … pe … arahattamaggappaṭivedho sabbakilesehi suñño .
Idaṃ paṭivedhasuññaṃ .
Katamaṃ
P2.183 ekattasuññaṃ , nānattasuññaṃ ?Kāmacchando nānattaṃ , nekkhammaṃ ekattaṃ .
Nekkhammekattaṃ cetayato kāmacchandena
T1.560 suññaṃ .Byāpādo nānattaṃ , abyāpādo ekattaṃ .
Abyāpādekattaṃ cetayato byāpādena suññaṃ .
Thinamiddhaṃ nānattaṃ , ālokasaññā ekattaṃ .
Ālokasaññekattaṃ cetayato thinamiddhena suññaṃ .
Uddhaccaṃ nānattaṃ , avikkhepo ekattaṃ .
Avikkhepekattaṃ cetayato uddhaccena suññaṃ .
Vicikicchā nānattaṃ , dhammavavatthānaṃ ekattaṃ .
Dhammavavatthānekattaṃ cetayato vicikicchāya suññaṃ .
Avijjā nānattaṃ , ñāṇaṃ ekattaṃ .
Ñāṇekattaṃ cetayato
V0.358 avijjāya suññaṃ .Arati nānattaṃ , pāmojjaṃ ekattaṃ .
Pāmojjekattaṃ cetayato aratiyā suññaṃ .
Nīvaraṇā nānattaṃ , paṭhamajjhānaṃ ekattaṃ .
Paṭhamajjhānekattaṃ cetayato nīvaraṇehi suññaṃ … pe … sabbakilesā nānattaṃ , arahattamaggo ekattaṃ .
Arahattamaggekattaṃ
M0.365 cetayato sabbakilesehi suññaṃ .Idaṃ ekattasuññaṃ nānattasuññaṃ .
Katamaṃ khantisuññaṃ ?
Nekkhammakhanti kāmacchandena suññā .
Abyāpādakhanti byāpādena suññā .
Ālokasaññākhanti thinamiddhena suññā .
Avikkhepakhanti uddhaccena suññā .
Dhammavavatthānakhanti vicikicchāya suññā .
Ñāṇakhanti avijjāya suññā .
Pāmojjakhanti aratiyā suññā .
Paṭhamajjhānakhanti nīvaraṇehi suññā … pe … arahattamaggakhanti sabbakilesehi suññā .
Idaṃ khantisuññaṃ .
Katamaṃ adhiṭṭhānasuññaṃ ?
Nekkhammādhiṭṭhānaṃ kāmacchandena suññaṃ .
Abyāpādādhiṭṭhānaṃ byāpādena suññaṃ .
Ālokasaññādhiṭṭhānaṃ thinamiddhena suññaṃ .
Avikkhepādhiṭṭhānaṃ uddhaccena suññaṃ .
Dhammavavatthānādhiṭṭhānaṃ vicikicchāya suññaṃ .
Ñāṇādhiṭṭhānaṃ avijjāya suññaṃ .
Pāmojjādhiṭṭhānaṃ aratiyā suññaṃ .
Paṭhamajjhānādhiṭṭhānaṃ
T1.561 nīvaraṇehi suññaṃ … pe … arahattamaggādhiṭṭhānaṃ sabbakilesehi suññaṃ .Idaṃ adhiṭṭhānasuññaṃ .
Katamaṃ pariyogāhaṇasuññaṃ ?
Nekkhammapariyogāhaṇaṃ kāmacchandena suññaṃ .
Abyāpādapariyogāhaṇaṃ byāpādena suññaṃ .
Ālokasaññāpariyogāhaṇaṃ thinamiddhena suññaṃ .
Avikkhepapariyogāhaṇaṃ uddhaccena suññaṃ .
Dhammavavatthānapariyogāhaṇaṃ vicikicchāya suññaṃ .
Ñāṇapariyogāhaṇaṃ avijjāya suññaṃ .
Pāmojjapariyogāhaṇaṃ aratiyā suññaṃ .
Paṭhamajjhānapariyogāhaṇaṃ nīvaraṇehi suññaṃ … pe … arahattamaggapariyogāhaṇaṃ sabbakilesehi suññaṃ .
Idaṃ pariyogāhaṇasuññaṃ .
Katamaṃ
P2.184 sampajānassa pavattapariyādānaṃ sabbasuññatānaṃ paramatthasuññaṃ ?Idha sampajāno nekkhammena kāmacchandassa pavattaṃ pariyādiyati , abyāpādena byāpādassa pavattaṃ pariyādiyati , ālokasaññāya thinamiddhassa pavattaṃ pariyādiyati , avikkhepena uddhaccassa pavattaṃ pariyādiyati , dhammavavatthānena vicikicchāya pavattaṃ pariyādiyati , ñāṇena avijjāya pavattaṃ pariyādiyati , pāmojjena aratiyā pavattaṃ pariyādiyati , paṭhamena jhānena nīvaraṇānaṃ pavattaṃ pariyādiyati … pe … arahattamaggena sabbakilesānaṃ pavattaṃ pariyādiyati .
Atha vā pana sampajānassa
V0.359 anupādisesāya nibbānadhātuyā parinibbāyantassa idaṃ ceva cakkhupavattaṃ pariyādiyati , aññañca cakkhupavattaṃT1.562 naM0.366 uppajjati .Idañceva sotapavattaṃ … pe … ghānapavattaṃ … jivhāpavattaṃ … kāyapavattaṃ … manopavattaṃ pariyādiyati , aññañca manopavattaṃ na uppajjati .
Idaṃ sampajānassa pavattapariyādānaṃ sabbasuññatānaṃ paramatthasuññanti .
Suññakathā niṭṭhitā .
Yuganaddhavaggo dutiyo .
Tassuddānaṃ –
Yuganaddhā saccabojjhaṅgā , mettā virāgapañcamā ;
Paṭisambhidā dhammacakkaṃ , lokuttarabalasuññāti .
Esa nikāyadharehi ṭhapito , asamo dutiyo pavaro
Varavaggoti .