34. Nirodhasamāpattiñāṇaniddeso
83. Kathaṃ dvīhi balehi samannāgatattā tayo ca saṅkhārānaṃ paṭippassaddhiyā soḷasahi ñāṇacariyāhi navahi samādhicariyāhi vasibhāvatā paññā nirodhasamāpattiyā ñāṇaṃ ?
Dvīhi
M0.95 balehīti dve balāni – samathabalaṃ , vipassanābalaṃ .Katamaṃ samathabalaṃ ?
Nekkhammavasena cittassekaggatā avikkhepo
T1.144 samathabalaṃ .Abyāpādavasena cittassekaggatā avikkhepo samathabalaṃ .
Ālokasaññāvasena cittassekaggatā avikkhepo
P1.98 samathabalaṃ .Avikkhepavasena cittassekaggatā avikkhepo samathabalaṃ … pe … paṭinissaggānupassī assāsavasena cittassekaggatā avikkhepo samathabalaṃ .
Paṭinissaggānupassī passāsavasena cittassekaggatā avikkhepo samathabalaṃ .
Samathabalan ti kenaṭṭhena samathabalaṃ ?
Paṭhamena jhānena nīvaraṇe na kampatīti – samathabalaṃ .
Dutiyena jhānena vitakkavicāre na kampatīti – samathabalaṃ .
Tatiyena jhānena pītiyā na kampatīti – samathabalaṃ .
Catutthena jhānena sukhadukkhe na kampatīti – samathabalaṃ .
Ākāsānañcāyatanasamāpattiyā rūpasaññāya paṭighasaññāya nānattasaññāya na kampatīti – samathabalaṃ .
Viññāṇañcāyatanasamāpattiyā ākāsānañcāyatanasaññāya na kampatīti – samathabalaṃ .
Ākiñcaññāyatanasamāpattiyā viññāṇañcāyatanasaññāya na kampatīti – samathabalaṃ .
Nevasaññānāsaññāyatanasamāpattiyā ākiñcaññāyatanasaññāya na kampatīti – samathabalaṃ .
Uddhacce ca uddhaccasahagatakilese ca khandhe ca na kampati na calati na vedhatīti – samathabalaṃ .
Idaṃ samathabalaṃ .
Katamaṃ vipassanābalaṃ ?
Aniccānupassanā vipassanābalaṃ .
Dukkhānupassanā vipassanābalaṃ .
Anattānupassanā vipassanābalaṃ .
Nibbidānupassanā vipassanābalaṃ .
Virāgānupassanā vipassanābalaṃ
T1.145 .Nirodhānupassanā vipassanābalaṃ .
Paṭinissaggānupassanā vipassanābalaṃ .
Rūpe aniccānupassanā vipassanābalaṃ
V0.91 … pe … rūpe paṭinissaggānupassanā vipassanābalaṃ .Vedanāya … pe … saññāya … saṅkhāresu … viññāṇe … cakkhusmiṃ … pe … jarāmaraṇe aniccānupassanā vipassanābalaṃ … pe … jarāmaraṇe paṭinissaggānupassanā vipassanābalaṃ .
Vipassanābalanti kenaṭṭhena vipassanābalaṃ ?
Aniccānupassanāya niccasaññāya na kampatīti – vipassanābalaṃ .
Dukkhānupassanāya sukhasaññāya na kampatīti – vipassanābalaṃ .
Anattānupassanāya attasaññāya na kampatīti – vipassanābalaṃ .
Nibbidānupassanāya nandiyā na kampatīti – vipassanābalaṃ .
Virāgānupassanāya rāge na kampatīti – vipassanābalaṃ .
Nirodhānupassanāya samudaye
P1.99 na kampatīti – vipassanābalaṃ .Paṭinissaggānupassanāya ādāne na kampatīti
M0.96 – vipassanābalaṃ .Avijjāya ca avijjā sahagatakilese ca khandhe ca na kampati na calati na vedhatīti – vipassanābalaṃ .
Idaṃ vipassanābalaṃ .
Tayo ca saṅkhārānaṃ paṭippassaddhiyāti katamesaṃ tiṇṇannaṃ saṅkhārānaṃ paṭippassaddhiyā ?
Dutiyaṃ jhānaṃ samāpannassa vitakkavicārā vacīsaṅkhārā paṭippassaddhā honti .
Catutthaṃ jhānaṃ samāpannassa assāsapassāsā kāyasaṅkhārā paṭippassaddhā honti .
Saññāvedayitanirodhaṃ samāpannassa saññā ca vedanā ca cittasaṅkhārā paṭippassaddhā honti .
Imesaṃ tiṇṇannaṃ saṅkhārānaṃ paṭippassaddhiyā
T1.146 . 84. Soḷasahi ñāṇacariyāhīti katamāhi soḷasahi ñāṇacariyāhi ?
Aniccānupassanā ñāṇacariyā , dukkhānupassanā ñāṇacariyā , anattānupassanā ñāṇacariyā , nibbidānupassanā ñāṇacariyā , virāgānupassanā ñāṇacariyā , nirodhānupassanā ñāṇacariyā , paṭinissaggānupassanā ñāṇacariyā , vivaṭṭanānupassanā ñāṇacariyā , sotāpattimaggo ñāṇacariyā , sotāpattiphalasamāpatti ñāṇacariyā , sakadāgāmimaggo ñāṇacariyā , sakadāgāmiphalasamāpatti ñāṇacariyā , anāgāmimaggo ñāṇacariyā , anāgāmiphalasamāpatti ñāṇacariyā , arahattamaggo ñāṇacariyā , arahattaphalasamāpatti ñāṇacariyā – imāhi soḷasahi ñāṇacariyāhi .
85. Navahi samādhicariyāhīti katamāhi navahi samādhicariyāhi ?
Paṭhamaṃ jhānaṃ samādhicariyā , dutiyaṃ jhānaṃ samādhicariyā , tatiyaṃ jhānaṃ samādhicariyā , catutthaṃ jhānaṃ samādhicariyā , ākāsānañcāyatanasamāpatti … pe … viññāṇañcāyatanasamāpatti … ākiñcaññāyatanasamāpatti … nevasaññānāsaññāyatanasamāpatti samādhicariyā .
Paṭhamaṃ jhānaṃ paṭilābhatthāya
V0.92 vitakko ca vicāro ca pīti ca sukhañca cittekaggatā ca … pe … nevasaññānāsaññāyatanasamāpattiṃ paṭilābhatthāya vitakko ca vicāro ca pīti ca sukhañca cittekaggatā ca – imāhi navahi samādhicariyāhi .Vasīti
T1.147 pañca vasiyo .Āvajjanavasī , samāpajjanavasī , adhiṭṭhānavasī
P1.100 , vuṭṭhānavasī , paccavekkhaṇāvasī .Paṭhamaṃ jhānaṃ yatthicchakaṃ yadicchakaṃ yāvaticchakaṃ āvajjati ;
āvajjanāya dandhāyitattaṃ natthīti – āvajjanavasī .
Paṭhamaṃ jhānaṃ yatthicchakaṃ yadicchakaṃ yāvaticchakaṃ samāpajjati ;
samāpajjanāya dandhāyitattaṃ natthīti – samāpajjanavasī .
Paṭhamaṃ jhānaṃ yatthicchakaṃ yadicchakaṃ yāvaticchakaṃ adhiṭṭhāti
M0.97 ;adhiṭṭhāne dandhāyitattaṃ natthīti – adhiṭṭhānavasī .
Paṭhamaṃ jhānaṃ yatthicchakaṃ yadicchakaṃ yāvaticchakaṃ vuṭṭhāti ;
vuṭṭhāne dandhāyitattaṃ natthīti – vuṭṭhānavasī .
Paṭhamaṃ jhānaṃ yatthicchakaṃ yadicchakaṃ yāvaticchakaṃ paccavekkhati ;
paccavekkhaṇāya dandhāyitattaṃ natthīti – paccavekkhaṇāvasī .
Dutiyaṃ jhānaṃ … pe … nevasaññānāsaññāyatanasamāpattiṃ yatthicchakaṃ yadicchakaṃ yāvaticchakaṃ āvajjati ;
āvajjanāya dandhāyitattaṃ natthīti – āvajjanavasī .
Nevasaññānāsaññāyatanasamāpattiṃ yatthicchakaṃ yadicchakaṃ yāvaticchakaṃ samāpajjati … pe … adhiṭṭhāti … vuṭṭhāti … paccavekkhati ;
paccavekkhaṇāya dandhāyitattaṃ natthīti – paccavekkhaṇāvasī .
Imā pañca vasiyo .
Taṃ ñātaṭṭhena ñāṇaṃ , pajānanaṭṭhena paññā .
Tena vuccati –
‘‘ dvīhi balehi samannāgatattā tayo ca saṅkhārānaṃ paṭipassaddhiyā soḷasahi ñāṇacariyāhi navahi samādhicariyāhi vasībhāvatā paññā nirodhasamāpattiyā ñāṇaṃ ’’.
Nirodhasamāpattiñāṇaniddeso catuttiṃsatimo .