4. Vodānañāṇaniddeso
158. Katamāni terasa vodāne ñāṇāni ?
Atītānudhāvanaṃ cittaṃ vikkhepānupatitaṃ ;
taṃ vivajjayitvā ekaṭṭhāne samādahati – evampi cittaṃ na vikkhepaṃ gacchati .
Anāgatapaṭikaṅkhanaṃ cittaṃ vikampitaṃ
P1.167 ;taṃ vivajjayitvā tattheva adhimoceti – evampi cittaṃ na vikkhepaṃ gacchati .
Līnaṃ cittaṃ kosajjānupatitaṃ ;
taṃ paggaṇhitvā kosajjaṃ pajahati – evampi cittaṃ na vikkhepaṃ gacchati .
Atipaggahitaṃ cittaṃ uddhaccānupatitaṃ ;
taṃ viniggaṇhitvā uddhaccaṃ pajahati – evampi cittaṃ na vikkhepaṃ gacchati .
Abhinataṃ cittaṃ rāgānupatitaṃ ;
taṃ sampajāno hutvā rāgaṃ pajahati – evampi cittaṃ na vikkhepaṃ gacchati .
Apanataṃ cittaṃ byāpādānupatitaṃ ;
taṃ sampajāno hutvā byāpādaṃ pajahati – evampi cittaṃ na vikkhepaṃ gacchati .
Imehi chahi ṭhānehi parisuddhaṃ cittaṃ pariyodātaṃ ekattagataṃ hoti .
Katame
M0.167 te ekattā ?Dānavosaggupaṭṭhānekattaṃ , samathanimittupaṭṭhānekattaṃ , vayalakkhaṇupaṭṭhānekattaṃ , nirodhupaṭṭhānekattaṃ .
Dānavosaggupaṭṭhānekattaṃ cāgādhimuttānaṃ , samathanimittupaṭṭhānekattañca
T1.252 adhicittamanuyuttānaṃ , vayalakkhaṇupaṭṭhānekattañca vipassakānaṃ , nirodhupaṭṭhānekattañca ariyapuggalānaṃ – imehi catūhi ṭhānehi ekattagataṃ cittaṃ paṭipadāvisuddhipakkhandañceva hoti , upekkhānubrūhitañca , ñāṇena ca sampahaṃsitaṃ .Paṭhamassa jhānassa ko ādi , kiṃ majjhe , kiṃ pariyosānaṃ ?
Paṭhamassa jhānassa paṭipadāvisuddhi ādi , upekkhānubrūhanā majjhe , sampahaṃsanā pariyosānaṃ .
Paṭhamassa jhānassa paṭipadāvisuddhi
V0.162 ādi .Ādissa kati lakkhaṇāni ?
Ādissa tīṇi lakkhaṇāni .
Yo tassa paripantho tato cittaṃ visujjhati , visuddhattā cittaṃ majjhimaṃ samathanimittaṃ paṭipajjati , paṭipannattā tattha cittaṃ pakkhandati .
Yañca paripanthato cittaṃ visujjhati , yañca visuddhattā cittaṃ majjhimaṃ samathanimittaṃ paṭipajjati , yañca paṭipannattā tattha cittaṃ pakkhandati .
Paṭhamassa
P1.168 jhānassa paṭipadāvisuddhi ādi .Ādissa imāni tīṇi lakkhaṇāni .
Tena vuccati –
‘‘ paṭhamaṃ jhānaṃ ādikalyāṇañceva hoti lakkhaṇasampannañca ’’.
Paṭhamassa jhānassa upekkhānubrūhanā majjhe .
Majjhassa kati lakkhaṇāni ?
Majjhassa tīṇi lakkhaṇāni .
Visuddhaṃ cittaṃ ajjhupekkhati , samathapaṭipannaṃ ajjhupekkhati , ekattupaṭṭhānaṃ ajjhupekkhati .
Yañca visuddhaṃ cittaṃ ajjhupekkhati , yañca samathapaṭipannaṃ
T1.253 ajjhupekkhati , yañca ekattupaṭṭhānaṃ ajjhupekkhati – paṭhamassa jhānassa upekkhānubrūhanā majjhe .Majjhassa imāni tīṇi lakkhaṇāni .
Tena vuccati –
‘‘ paṭhamaṃ jhānaṃ majjhekalyāṇañceva hoti lakkhaṇasampannañca ’’.
Paṭhamassa jhānassa sampahaṃsanā pariyosānaṃ .
Pariyosānassa kati lakkhaṇāni ?
Pariyosānassa cattāri lakkhaṇāni .
Tattha jātānaṃ dhammānaṃ anativattanaṭṭhena sampahaṃsanā , indriyānaṃ ekarasaṭṭhena sampahaṃsanā , tadupagavīriyavāhanaṭṭhena sampahaṃsanā , āsevanaṭṭhena sampahaṃsanā .
Paṭhamassa jhānassa sampahaṃsanā pariyosānaṃ .
Pariyosānassa imāni cattāri lakkhaṇāni .
Tena vuccati –
‘‘ paṭhamaṃ jhānaṃ pariyosānakalyāṇañceva hoti lakkhaṇasampannañca ’’.
Evaṃ tivattagataṃ cittaṃ tividhakalyāṇakaṃ dasalakkhaṇasampannaṃ vitakkasampannañceva hoti vicārasampannañca pītisampannañca sukhasampannañca cittassa adhiṭṭhānasampannañca saddhāsampannañca vīriyasampannañca satisampannañca samādhisampannañca paññāsampannañca .
Dutiyassa
M0.168 jhānassa ko ādi , kiṃ majjhe , kiṃ pariyosānaṃ ?Dutiyassa jhānassa paṭipadāvisuddhi ādi , upekkhānubrūhanā majjhe , sampahaṃsanā pariyosānaṃ … pe … evaṃ tivattagataṃ cittaṃ tividhakalyāṇakaṃ dasalakkhaṇasampannaṃ pītisampannañceva hoti sukhasampannañca cittassa adhiṭṭhānasampannañca saddhāsampannañca
T1.254 vīriyasampannañca satisampannañca samādhisampannañca paññāsampannañca .Tatiyassa
V0.163P1.169 jhānassa ko ādi , kiṃ majjhe , kiṃ pariyosānaṃ … pe … evaṃ tivattagataṃ cittaṃ tividhakalyāṇakaṃ dasalakkhaṇasampannaṃ sukhasampannañceva hoti cittassa adhiṭṭhānasampannañca saddhāsampannañca vīriyasampannañca satisampannañca samādhisampannañca paññāsampannañca .Catutthassa jhānassa ko ādi , kiṃ majjhe , kiṃ pariyosānaṃ … pe … evaṃ tivattagataṃ cittaṃ tividhakalyāṇakaṃ dasalakkhaṇasampannañca upekkhāsampannañceva hoti cittassa adhiṭṭhānasampannañca saddhāsampannañca vīriyasampannañca satisampannañca samādhisampannañca paññāsampannañca .
Ākāsānañcāyatanasamāpattiyā … pe … viññāṇañcāyatanasamāpattiyā … ākiñcaññāyatanasamāpattiyā … nevasaññānāsaññāyatanasamāpattiyā ko ādi , kiṃ majjhe , kiṃ pariyosānaṃ … pe … evaṃ tivattagataṃ cittaṃ tividhakalyāṇakaṃ dasalakkhaṇasampannaṃ upekkhāsampannañceva hoti cittassa adhiṭṭhānasampannaṃ ca … pe … paññāsampannañca .
Aniccānupassanāya ko ādi , kiṃ majjhe , kiṃ pariyosānaṃ … pe … evaṃ tivattagataṃ cittaṃ tividhakalyāṇakaṃ dasalakkhaṇasampannaṃ
T1.255 vitakkasampannañceva hoti vicārasampannañca pītisampannañca sukhasampannañca cittassa adhiṭṭhānasampannañca saddhāsampannañca vīriyasampannañca satisampannañca samādhisampannañca paññāsampannañca .Dukkhānupassanāya … pe … anattānupassanāya … nibbidānupassanāya … virāgānupassanāya … nirodhānupassanāya … paṭinissaggānupassanāya … khayānupassanāya … vayānupassanāya … vipariṇāmānupassanāya … animittānupassanāya … appaṇihitānupassanāya … suññatānupassanāya … adhipaññādhammavipassanāya … yathābhūtañāṇadassanāya … ādīnavānupassanāya … paṭisaṅkhānupassanāya … vivaṭṭanānupassanāya … paññāsampannañca .
Sotāpattimaggassa … pe … sakadāgāmimaggassa … anāgāmimaggassa … arahattamaggassa ko ādi , kiṃ majjhe , kiṃ pariyosānaṃ ?
Arahattamaggassa paṭipadāvisuddhi
M0.169 ādi upekkhānubrūhanā majjhe , sampahaṃsanā pariyosānaṃ .Arahattamaggassa paṭipadāvisuddhi ādi .
Ādissa kati lakkhaṇāni ?
Ādissa tīṇi lakkhaṇāni .
Yo tassa paripantho tato cittaṃ visujjhati , visuddhattā cittaṃ majjhimaṃ samathanimittaṃ paṭipajjati , paṭipannattā tattha cittaṃ pakkhandati
P1.170 .Yañca paripanthato cittaṃ visujjhati , yañca visuddhattā cittaṃ majjhimaṃ samathanimittaṃ
V0.164 paṭipajjati , yañca paṭipannattā tattha cittaṃ pakkhandati – arahattamaggassa paṭipadāvisuddhi ādi .Ādissa imāni tīṇi lakkhaṇāni .
Tena
T1.256 vuccati –‘‘ arahattamaggo ādikalyāṇo ceva hoti lakkhaṇasampanno ca ’’.
Arahattamaggassa upekkhānubrūhanā majjhe .
Majjhassa kati lakkhaṇāni ?
Majjhassa tīṇi lakkhaṇāni .
Visuddhaṃ cittaṃ ajjhupekkhati , samathapaṭipannaṃ ajjhupekkhati , ekattupaṭṭhānaṃ ajjhupekkhati .
Yañca visuddhaṃ cittaṃ ajjhupekkhati , yañca samathapaṭipannaṃ ajjhupekkhati , yañca ekattupaṭṭhānaṃ ajjhupekkhati .
Tena vuccati –
‘‘ arahattamaggo majjhekalyāṇo ceva hoti lakkhaṇasampanno ca ’’.
Arahattamaggassa sampahaṃsanā pariyosānaṃ .
Pariyosānassa kati lakkhaṇāni ?
Pariyosānassa cattāri lakkhaṇāni .
Tattha jātānaṃ dhammānaṃ anativattanaṭṭhena sampahaṃsanā , indriyānaṃ ekarasaṭṭhena sampahaṃsanā , tadupagavīriyavāhanaṭṭhena sampahaṃsanā , āsevanaṭṭhena sampahaṃsanā .
Arahattamaggassa sampahaṃsanā pariyosānaṃ .
Pariyosānassa imāni cattāri lakkhaṇāni .
Tena vuccati –
‘‘ arahattamaggo pariyosānakalyāṇo ceva hoti lakkhaṇasampanno ca ’’.
Evaṃ tivattagataṃ cittaṃ tividhakalyāṇakaṃ dasalakkhaṇasampannaṃ vitakkasampannañceva hoti vicārasampannañca pītisampannañca sukhasampannañca cittassa adhiṭṭhānasampannañca saddhāsampannañca vīriyasampannañca satisampannañca samādhisampannañca paññāsampannañca
T1.257 . 159.
Nimittaṃ assāsapassāsā , anārammaṇamekacittassa ;
Ajānato ca tayo dhamme , bhāvanā nupalabbhati .
Nimittaṃ
P1.171 assāsapassāsā , anārammaṇamekacittassa ;Jānato ca tayo dhamme , bhāvanā upalabbhatīti .
Kathaṃ ime tayo dhammā ekacittassa ārammaṇā na honti , na cime tayo dhammā aviditā honti , na ca cittaṃ vikkhepaṃ gacchati , padhānañca paññāyati , payogañca sādheti , visesamadhigacchati ?
Seyyathāpi rukkho
M0.170 same bhūmibhāge nikkhitto .Tamenaṃ puriso kakacena chindeyya .
Rukkhe phuṭṭhakakacadantānaṃ vasena purisassa sati upaṭṭhitā hoti ;
na āgate vā gate vā kakacadante manasi karoti .
Na āgatā vā gatā vā kakacadantā aviditā honti
V0.165 , padhānañca paññāyati , payogañca sādheti .Yathā rukkho same bhūmibhāge nikkhitto .
Evaṃ upanibandhanā nimittaṃ .
Yathā kakacadantā , evaṃ assāsapassāsā .
Yathā rukkhe phuṭṭhakakacadantānaṃ vasena purisassa sati upaṭṭhitā hoti , na āgate vā gate vā kakacadante manasi karoti , na āgatā vā gatā vā kakacadantā aviditā honti , padhānañca paññāyati , payogañca sādheti .
Evamevaṃ bhikkhu nāsikagge vā mukhanimitte vā satiṃ upaṭṭhapetvā nisinno hoti , na āgate vā
T1.258 gate vā assāsapassāse manasi karoti , na āgatā vā gatā vā assāsapassāsā aviditā honti , padhānañca paññāyati , payogañca sādheti .Visesamadhigacchati padhānañca .
Katamaṃ padhānaṃ ?
Āraddhavīriyassa kāyopi cittampi kammaniyaṃ hoti – idaṃ padhānaṃ .
Katamo payogo ?
Āraddhavīriyassa upakkilesā pahīyanti , vitakkā vūpasamanti – ayaṃ payogo .
Katamo viseso ?
Āraddhavīriyassa saññojanā pahīyanti , anusayā byantīhonti [ anusayā byāsanti ( syā .)].
Ayaṃ viseso .
Evaṃ ime tayo dhammā ekacittassa ārammaṇā na honti
P1.172 , na cime tayo dhammā aviditā honti , na ca cittaṃ vikkhepaṃ gacchati , padhānañca paññāyati , payogañca sādheti , visesamadhigacchati . 160.
Ānāpānassati yassa , paripuṇṇā subhāvitā ;
Anupubbaṃ paricitā , yathā buddhena desitā ;
So imaṃ lokaṃ pabhāseti , abbhā muttova candimāti .
Ānan ti assāso , no passāso .
Apānan ti [ apānanti ( ka .)] passāso , no assāso .
Assāsavasena upaṭṭhānaṃ sati , passāsavasena upaṭṭhānaṃ sati .
Yo assasati tassupaṭṭhāti , yo passasati tassupaṭṭhāti .
Paripuṇṇāti pariggahaṭṭhena paripuṇṇā , parivāraṭṭhena paripuṇṇā , paripūraṭṭhena paripuṇṇā
T1.259 .Subhāvitāti catasso bhāvanā – tattha jātānaṃ dhammānaṃ anativattanaṭṭhena
M0.171 bhāvanā , indriyānaṃ ekarasaṭṭhena bhāvanā , tadupagavīriyavāhanaṭṭhena bhāvanā , āsevanaṭṭhena bhāvanā .Tassime cattāro bhāvanaṭṭhā yānīkatā honti vatthukatā anuṭṭhitā paricitā susamāraddhā .
Yānīkatāti yattha yattha ākaṅkhati tattha tattha vasippatto hoti balappatto vesārajjappatto
V0.166 .Tassa me te dhammā āvajjanapaṭibaddhā [ āvajjanapaṭibandhā ( ka .) evamīdisesu padesu ] honti ākaṅkhapaṭibaddhā manasikārapaṭibaddhā cittuppādapaṭibaddhā .
Tena vuccati –
‘‘ yānīkatā ’’ ti .
Vatthukatāti yasmiṃ yasmiṃ vatthusmiṃ cittaṃ svādhiṭṭhitaṃ hoti , tasmiṃ tasmiṃ vatthusmiṃ sati supaṭṭhitā hoti .
Yasmiṃ yasmiṃ vā pana vatthusmiṃ sati sūpaṭṭhitā [ supaṭṭhitā ( ka .)] hoti , tasmiṃ tasmiṃ vatthusmiṃ cittaṃ svādhiṭṭhitaṃ hoti .
Tena vuccati –
‘‘ vatthukatā ’’ ti .
Anuṭṭhitāti vatthusmiṃ yena yena cittaṃ abhinīharati tena tena sati anuparivattati .
Yena yena vā pana sati anuparivattati tena tena cittaṃ abhinīharati .
Tena vuccati –
‘‘ anuṭṭhitā ’’ ti .
Paricitāti pariggahaṭṭhena paricitā , parivāraṭṭhena paricitā , paripūraṭṭhena paricitā .
Satiyā pariggaṇhanto jināti
P1.173 pāpake akusale dhamme .Tena vuccati –
‘‘ paricitā ’’ ti .
Susamāraddhāti
T1.260 cattāro susamāraddhā – tattha jātānaṃ dhammānaṃ anativattanaṭṭhena susamāraddhā , indriyānaṃ ekarasaṭṭhena susamāraddhā , tadupagavīriyavāhanaṭṭhena susamāraddhā , tappaccanīkānaṃ kilesānaṃ susamūhatattā [ susamuhatattā ( ka .)] susamāraddhā . 161. Susaman ti atthi samaṃ , atthi susamaṃ .
Katamaṃ samaṃ ?
Ye tattha jātā anavajjā kusalā bodhipakkhiyā – idaṃ samaṃ .
Katamaṃ susamaṃ ?
Yaṃ tesaṃ tesaṃ dhammānaṃ ārammaṇaṃ nirodho nibbānaṃ – idaṃ susamaṃ .
Iti idañca samaṃ idañca susamaṃ ñātaṃ hoti diṭṭhaṃ viditaṃ sacchikataṃ phassitaṃ paññāya .
Āraddhaṃ hoti vīriyaṃ asallīnaṃ , upaṭṭhitā sati asammūḷā [ apamuṭṭhā ( syā .)], passaddho kāyo asāraddho , samāhitaṃ cittaṃ ekaggaṃ .
Tena vuccati –
‘‘ susamāraddhā ’’ ti .
Anupubbaṃ paricitāti dīghaṃ assāsavasena purimā purimā paricitā , pacchimā pacchimā anuparicitā .
Dīghaṃ passāsavasena purimā purimā paricitā , pacchimā pacchimā anuparicitā .
Rassaṃ assāsavasena purimā purimā paricitā
M0.172 , pacchimā pacchimā anuparicitā .Rassaṃ passāsavasena purimā purimā paricitā , pacchimā pacchimā anuparicitā … pe … paṭinissaggānupassī assāsavasena purimā purimā paricitā , pacchimā pacchimā anuparicitā .
Paṭinissaggānupassī passāsavasena purimā purimā paricitā , pacchimā pacchimā anuparicitā .
Sabbāpi soḷasavatthukā ānāpānassatiyo aññamaññaṃ paricitā
T1.261 ceva honti anuparicitā ca .Tena vuccati –
‘‘ anupubbaparicitā ’’ ti .
Yathāti dasa yathatthā – attadamathattho yathattho , attasamathattho yathattho , attaparinibbāpanattho yathattho , abhiññattho yathattho , pariññattho yathattho , pahānattho yathattho , bhāvanattho yathattho , sacchikiriyattho
P1.174 yathattho , saccābhisamayattho yathattho , nirodhe patiṭṭhāpakattho yathattho .Buddhoti
V0.167 yo so bhagavā sayambhū anācariyako pubbe ananussutesu dhammesu sāmaṃ saccāni abhisambujjhi , tattha ca sabbaññutaṃ pāpuṇi , balesu ca vasībhāvaṃ . 162. Buddhoti kenaṭṭhena buddho ?
Bujjhitā saccānīti – buddho .
Bodhetā pajāyāti – buddho .
Sabbaññutāya buddho .
Sabbadassāvitāya buddho .
Anaññaneyyatāya buddho .
Visavitāya [ vikatitāya ( syā .)] buddho .
Khīṇāsavasaṅkhātena buddho .
Nirupalepasaṅkhātena [ nirupakkilesasaṅkhātena ( syā .)] buddho .
Ekantavītarāgoti – buddho .
Ekantavītadosoti – buddho .
Ekantavītamohoti – buddho .
Ekantanikkilesoti – buddho .
Ekāyanamaggaṃ gatoti – buddho .
Eko anuttaraṃ sammāsambodhiṃ abhisambuddhoti – buddho .
Abuddhivihatattā buddhipaṭilābhā – buddho .
Buddhoti netaṃ nāmaṃ mātarā kataṃ , na pitarā kataṃ , na bhātarā kataṃ , na bhaginiyā kataṃ , na mittāmaccehi kataṃ , na ñātisālohitehi kataṃ , na samaṇabrāhmaṇehi
T1.262 kataṃ , na devatāhi kataṃ .Vimokkhantikametaṃ buddhānaṃ bhagavantānaṃ bodhiyā mūle saha sabbaññutañāṇassa paṭilābhā sacchikā paññatti yadidaṃ – buddhoti .
Desitāti attadamathattho yathattho yathā buddhena desito , attasamathattho yathattho yathā buddhena desito , attaparinibbāpanattho yathattho yathā buddhena desito … pe … nirodhe patiṭṭhāpakattho yathattho yathā buddhena desito .
Soti
M0.173 gahaṭṭho vā hoti pabbajito vā .Lokoti .
Khandhaloko dhātuloko āyatanaloko vipattibhavaloko vipattisambhavaloko sampattibhavaloko sampattisambhavaloko .
Eko loko – sabbe sattā āhāraṭṭhitikā … pe … aṭṭhārasa lokā – aṭṭhārasa dhātuyo .
Pabhāsetīti attadamathatthaṃ yathatthaṃ abhisambuddhattā
P1.175 .So imaṃ lokaṃ obhāseti bhāseti pabhāseti .
Attasamathatthaṃ yathatthaṃ abhisambuddhattā .
So imaṃ lokaṃ obhāseti bhāseti pabhāseti .
Attaparinibbāpanatthaṃ yathatthaṃ abhisambuddhattā .
So imaṃ lokaṃ obhāseti bhāseti pabhāseti … pe … nirodhe patiṭṭhāpakatthaṃ yathatthaṃ abhisambuddhattā .
So imaṃ lokaṃ obhāseti bhāseti pabhāseti .
Abbhā muttova candimāti yathā abbhā , evaṃ kilesā .
Yathā cando , evaṃ ariyañāṇaṃ .
Yathā candimā devaputto , evaṃ bhikkhu .
Yathā
T1.263 cando abbhā mutto mahikā mutto dhūmarajā mutto rāhugahaṇā [ rāhupāṇā ( syā .)] vippamutto bhāsate ca tapate ca virocate [ virocati ( syā .)] ca , evamevaṃ bhikkhu sabbakilesehi vippamuttoV0.168 bhāsate ca tapate ca virocate ca .Tena vuccati – abbhā muttova candimāti .
Imāni terasa vodāne ñāṇāni .
Vodānañāṇaniddeso catuttho .
Bhāṇavāro .