Issues
Select Version
Paṭisambhidāmaggapāḷi
Paṭisambhidāmaggapāḷi

4. Vodānañāṇaniddeso

Author: _System_Pali_VRI_ @ Administrator

4. Vodānañāṇaniddeso

158. Katamāni terasa vodāne ñāṇāni ?
Atītānudhāvanaṃ cittaṃ vikkhepānupatitaṃ ;
taṃ vivajjayitvā ekaṭṭhāne samādahati – evampi cittaṃ na vikkhepaṃ gacchati .
Anāgatapaṭikaṅkhanaṃ cittaṃ vikampitaṃP1.167 ;
taṃ vivajjayitvā tattheva adhimoceti – evampi cittaṃ na vikkhepaṃ gacchati .
Līnaṃ cittaṃ kosajjānupatitaṃ ;
taṃ paggaṇhitvā kosajjaṃ pajahati – evampi cittaṃ na vikkhepaṃ gacchati .
Atipaggahitaṃ cittaṃ uddhaccānupatitaṃ ;
taṃ viniggaṇhitvā uddhaccaṃ pajahati – evampi cittaṃ na vikkhepaṃ gacchati .
Abhinataṃ cittaṃ rāgānupatitaṃ ;
taṃ sampajāno hutvā rāgaṃ pajahati – evampi cittaṃ na vikkhepaṃ gacchati .
Apanataṃ cittaṃ byāpādānupatitaṃ ;
taṃ sampajāno hutvā byāpādaṃ pajahati – evampi cittaṃ na vikkhepaṃ gacchati .
Imehi chahi ṭhānehi parisuddhaṃ cittaṃ pariyodātaṃ ekattagataṃ hoti .
KatameM0.167 te ekattā ?
Dānavosaggupaṭṭhānekattaṃ , samathanimittupaṭṭhānekattaṃ , vayalakkhaṇupaṭṭhānekattaṃ , nirodhupaṭṭhānekattaṃ .
Dānavosaggupaṭṭhānekattaṃ cāgādhimuttānaṃ , samathanimittupaṭṭhānekattañcaT1.252 adhicittamanuyuttānaṃ , vayalakkhaṇupaṭṭhānekattañca vipassakānaṃ , nirodhupaṭṭhānekattañca ariyapuggalānaṃ – imehi catūhi ṭhānehi ekattagataṃ cittaṃ paṭipadāvisuddhipakkhandañceva hoti , upekkhānubrūhitañca , ñāṇena ca sampahaṃsitaṃ .
Paṭhamassa jhānassa ko ādi , kiṃ majjhe , kiṃ pariyosānaṃ ?
Paṭhamassa jhānassa paṭipadāvisuddhi ādi , upekkhānubrūhanā majjhe , sampahaṃsanā pariyosānaṃ .
Paṭhamassa jhānassa paṭipadāvisuddhiV0.162 ādi .
Ādissa kati lakkhaṇāni ?
Ādissa tīṇi lakkhaṇāni .
Yo tassa paripantho tato cittaṃ visujjhati , visuddhattā cittaṃ majjhimaṃ samathanimittaṃ paṭipajjati , paṭipannattā tattha cittaṃ pakkhandati .
Yañca paripanthato cittaṃ visujjhati , yañca visuddhattā cittaṃ majjhimaṃ samathanimittaṃ paṭipajjati , yañca paṭipannattā tattha cittaṃ pakkhandati .
PaṭhamassaP1.168 jhānassa paṭipadāvisuddhi ādi .
Ādissa imāni tīṇi lakkhaṇāni .
Tena vuccati –
‘‘ paṭhamaṃ jhānaṃ ādikalyāṇañceva hoti lakkhaṇasampannañca ’’.
Paṭhamassa jhānassa upekkhānubrūhanā majjhe .
Majjhassa kati lakkhaṇāni ?
Majjhassa tīṇi lakkhaṇāni .
Visuddhaṃ cittaṃ ajjhupekkhati , samathapaṭipannaṃ ajjhupekkhati , ekattupaṭṭhānaṃ ajjhupekkhati .
Yañca visuddhaṃ cittaṃ ajjhupekkhati , yañca samathapaṭipannaṃT1.253 ajjhupekkhati , yañca ekattupaṭṭhānaṃ ajjhupekkhati – paṭhamassa jhānassa upekkhānubrūhanā majjhe .
Majjhassa imāni tīṇi lakkhaṇāni .
Tena vuccati –
‘‘ paṭhamaṃ jhānaṃ majjhekalyāṇañceva hoti lakkhaṇasampannañca ’’.
Paṭhamassa jhānassa sampahaṃsanā pariyosānaṃ .
Pariyosānassa kati lakkhaṇāni ?
Pariyosānassa cattāri lakkhaṇāni .
Tattha jātānaṃ dhammānaṃ anativattanaṭṭhena sampahaṃsanā , indriyānaṃ ekarasaṭṭhena sampahaṃsanā , tadupagavīriyavāhanaṭṭhena sampahaṃsanā , āsevanaṭṭhena sampahaṃsanā .
Paṭhamassa jhānassa sampahaṃsanā pariyosānaṃ .
Pariyosānassa imāni cattāri lakkhaṇāni .
Tena vuccati –
‘‘ paṭhamaṃ jhānaṃ pariyosānakalyāṇañceva hoti lakkhaṇasampannañca ’’.
Evaṃ tivattagataṃ cittaṃ tividhakalyāṇakaṃ dasalakkhaṇasampannaṃ vitakkasampannañceva hoti vicārasampannañca pītisampannañca sukhasampannañca cittassa adhiṭṭhānasampannañca saddhāsampannañca vīriyasampannañca satisampannañca samādhisampannañca paññāsampannañca .
DutiyassaM0.168 jhānassa ko ādi , kiṃ majjhe , kiṃ pariyosānaṃ ?
Dutiyassa jhānassa paṭipadāvisuddhi ādi , upekkhānubrūhanā majjhe , sampahaṃsanā pariyosānaṃ … pe … evaṃ tivattagataṃ cittaṃ tividhakalyāṇakaṃ dasalakkhaṇasampannaṃ pītisampannañceva hoti sukhasampannañca cittassa adhiṭṭhānasampannañca saddhāsampannañcaT1.254 vīriyasampannañca satisampannañca samādhisampannañca paññāsampannañca .
TatiyassaV0.163P1.169 jhānassa ko ādi , kiṃ majjhe , kiṃ pariyosānaṃ … pe … evaṃ tivattagataṃ cittaṃ tividhakalyāṇakaṃ dasalakkhaṇasampannaṃ sukhasampannañceva hoti cittassa adhiṭṭhānasampannañca saddhāsampannañca vīriyasampannañca satisampannañca samādhisampannañca paññāsampannañca .
Catutthassa jhānassa ko ādi , kiṃ majjhe , kiṃ pariyosānaṃ … pe … evaṃ tivattagataṃ cittaṃ tividhakalyāṇakaṃ dasalakkhaṇasampannañca upekkhāsampannañceva hoti cittassa adhiṭṭhānasampannañca saddhāsampannañca vīriyasampannañca satisampannañca samādhisampannañca paññāsampannañca .
Ākāsānañcāyatanasamāpattiyā … pe … viññāṇañcāyatanasamāpattiyā … ākiñcaññāyatanasamāpattiyā … nevasaññānāsaññāyatanasamāpattiyā ko ādi , kiṃ majjhe , kiṃ pariyosānaṃ … pe … evaṃ tivattagataṃ cittaṃ tividhakalyāṇakaṃ dasalakkhaṇasampannaṃ upekkhāsampannañceva hoti cittassa adhiṭṭhānasampannaṃ ca … pe … paññāsampannañca .
Aniccānupassanāya ko ādi , kiṃ majjhe , kiṃ pariyosānaṃ … pe … evaṃ tivattagataṃ cittaṃ tividhakalyāṇakaṃ dasalakkhaṇasampannaṃT1.255 vitakkasampannañceva hoti vicārasampannañca pītisampannañca sukhasampannañca cittassa adhiṭṭhānasampannañca saddhāsampannañca vīriyasampannañca satisampannañca samādhisampannañca paññāsampannañca .
Dukkhānupassanāya … pe … anattānupassanāya … nibbidānupassanāya … virāgānupassanāya … nirodhānupassanāya … paṭinissaggānupassanāya … khayānupassanāya … vayānupassanāya … vipariṇāmānupassanāya … animittānupassanāya … appaṇihitānupassanāya … suññatānupassanāya … adhipaññādhammavipassanāya … yathābhūtañāṇadassanāya … ādīnavānupassanāya … paṭisaṅkhānupassanāya … vivaṭṭanānupassanāya … paññāsampannañca .
Sotāpattimaggassa … pe … sakadāgāmimaggassa … anāgāmimaggassa … arahattamaggassa ko ādi , kiṃ majjhe , kiṃ pariyosānaṃ ?
Arahattamaggassa paṭipadāvisuddhiM0.169 ādi upekkhānubrūhanā majjhe , sampahaṃsanā pariyosānaṃ .
Arahattamaggassa paṭipadāvisuddhi ādi .
Ādissa kati lakkhaṇāni ?
Ādissa tīṇi lakkhaṇāni .
Yo tassa paripantho tato cittaṃ visujjhati , visuddhattā cittaṃ majjhimaṃ samathanimittaṃ paṭipajjati , paṭipannattā tattha cittaṃ pakkhandatiP1.170 .
Yañca paripanthato cittaṃ visujjhati , yañca visuddhattā cittaṃ majjhimaṃ samathanimittaṃV0.164 paṭipajjati , yañca paṭipannattā tattha cittaṃ pakkhandati – arahattamaggassa paṭipadāvisuddhi ādi .
Ādissa imāni tīṇi lakkhaṇāni .
TenaT1.256 vuccati –
‘‘ arahattamaggo ādikalyāṇo ceva hoti lakkhaṇasampanno ca ’’.
Arahattamaggassa upekkhānubrūhanā majjhe .
Majjhassa kati lakkhaṇāni ?
Majjhassa tīṇi lakkhaṇāni .
Visuddhaṃ cittaṃ ajjhupekkhati , samathapaṭipannaṃ ajjhupekkhati , ekattupaṭṭhānaṃ ajjhupekkhati .
Yañca visuddhaṃ cittaṃ ajjhupekkhati , yañca samathapaṭipannaṃ ajjhupekkhati , yañca ekattupaṭṭhānaṃ ajjhupekkhati .
Tena vuccati –
‘‘ arahattamaggo majjhekalyāṇo ceva hoti lakkhaṇasampanno ca ’’.
Arahattamaggassa sampahaṃsanā pariyosānaṃ .
Pariyosānassa kati lakkhaṇāni ?
Pariyosānassa cattāri lakkhaṇāni .
Tattha jātānaṃ dhammānaṃ anativattanaṭṭhena sampahaṃsanā , indriyānaṃ ekarasaṭṭhena sampahaṃsanā , tadupagavīriyavāhanaṭṭhena sampahaṃsanā , āsevanaṭṭhena sampahaṃsanā .
Arahattamaggassa sampahaṃsanā pariyosānaṃ .
Pariyosānassa imāni cattāri lakkhaṇāni .
Tena vuccati –
‘‘ arahattamaggo pariyosānakalyāṇo ceva hoti lakkhaṇasampanno ca ’’.
Evaṃ tivattagataṃ cittaṃ tividhakalyāṇakaṃ dasalakkhaṇasampannaṃ vitakkasampannañceva hoti vicārasampannañca pītisampannañca sukhasampannañca cittassa adhiṭṭhānasampannañca saddhāsampannañca vīriyasampannañca satisampannañca samādhisampannañca paññāsampannañcaT1.257 .
159.
Nimittaṃ assāsapassāsā , anārammaṇamekacittassa ;
Ajānato ca tayo dhamme , bhāvanā nupalabbhati .
NimittaṃP1.171 assāsapassāsā , anārammaṇamekacittassa ;
Jānato ca tayo dhamme , bhāvanā upalabbhatīti .
Kathaṃ ime tayo dhammā ekacittassa ārammaṇā na honti , na cime tayo dhammā aviditā honti , na ca cittaṃ vikkhepaṃ gacchati , padhānañca paññāyati , payogañca sādheti , visesamadhigacchati ?
Seyyathāpi rukkhoM0.170 same bhūmibhāge nikkhitto .
Tamenaṃ puriso kakacena chindeyya .
Rukkhe phuṭṭhakakacadantānaṃ vasena purisassa sati upaṭṭhitā hoti ;
na āgate vā gate vā kakacadante manasi karoti .
Na āgatā vā gatā vā kakacadantā aviditā hontiV0.165 , padhānañca paññāyati , payogañca sādheti .
Yathā rukkho same bhūmibhāge nikkhitto .
Evaṃ upanibandhanā nimittaṃ .
Yathā kakacadantā , evaṃ assāsapassāsā .
Yathā rukkhe phuṭṭhakakacadantānaṃ vasena purisassa sati upaṭṭhitā hoti , na āgate vā gate vā kakacadante manasi karoti , na āgatā vā gatā vā kakacadantā aviditā honti , padhānañca paññāyati , payogañca sādheti .
Evamevaṃ bhikkhu nāsikagge vā mukhanimitte vā satiṃ upaṭṭhapetvā nisinno hoti , na āgate vāT1.258 gate vā assāsapassāse manasi karoti , na āgatā vā gatā vā assāsapassāsā aviditā honti , padhānañca paññāyati , payogañca sādheti .
Visesamadhigacchati padhānañca .
Katamaṃ padhānaṃ ?
Āraddhavīriyassa kāyopi cittampi kammaniyaṃ hoti – idaṃ padhānaṃ .
Katamo payogo ?
Āraddhavīriyassa upakkilesā pahīyanti , vitakkā vūpasamanti – ayaṃ payogo .
Katamo viseso ?
Āraddhavīriyassa saññojanā pahīyanti , anusayā byantīhonti [ anusayā byāsanti ( syā .)].
Ayaṃ viseso .
Evaṃ ime tayo dhammā ekacittassa ārammaṇā na hontiP1.172 , na cime tayo dhammā aviditā honti , na ca cittaṃ vikkhepaṃ gacchati , padhānañca paññāyati , payogañca sādheti , visesamadhigacchati .
160.
Ānāpānassati yassa , paripuṇṇā subhāvitā ;
Anupubbaṃ paricitā , yathā buddhena desitā ;
So imaṃ lokaṃ pabhāseti , abbhā muttova candimāti .
Ānan ti assāso , no passāso .
Apānan ti [ apānanti ( ka .)] passāso , no assāso .
Assāsavasena upaṭṭhānaṃ sati , passāsavasena upaṭṭhānaṃ sati .
Yo assasati tassupaṭṭhāti , yo passasati tassupaṭṭhāti .
Paripuṇṇāti pariggahaṭṭhena paripuṇṇā , parivāraṭṭhena paripuṇṇā , paripūraṭṭhena paripuṇṇāT1.259 .
Subhāvitāti catasso bhāvanā – tattha jātānaṃ dhammānaṃ anativattanaṭṭhenaM0.171 bhāvanā , indriyānaṃ ekarasaṭṭhena bhāvanā , tadupagavīriyavāhanaṭṭhena bhāvanā , āsevanaṭṭhena bhāvanā .
Tassime cattāro bhāvanaṭṭhā yānīkatā honti vatthukatā anuṭṭhitā paricitā susamāraddhā .
Yānīkatāti yattha yattha ākaṅkhati tattha tattha vasippatto hoti balappatto vesārajjappattoV0.166 .
Tassa me te dhammā āvajjanapaṭibaddhā [ āvajjanapaṭibandhā ( ka .) evamīdisesu padesu ] honti ākaṅkhapaṭibaddhā manasikārapaṭibaddhā cittuppādapaṭibaddhā .
Tena vuccati –
‘‘ yānīkatā ’’ ti .
Vatthukatāti yasmiṃ yasmiṃ vatthusmiṃ cittaṃ svādhiṭṭhitaṃ hoti , tasmiṃ tasmiṃ vatthusmiṃ sati supaṭṭhitā hoti .
Yasmiṃ yasmiṃ vā pana vatthusmiṃ sati sūpaṭṭhitā [ supaṭṭhitā ( ka .)] hoti , tasmiṃ tasmiṃ vatthusmiṃ cittaṃ svādhiṭṭhitaṃ hoti .
Tena vuccati –
‘‘ vatthukatā ’’ ti .
Anuṭṭhitāti vatthusmiṃ yena yena cittaṃ abhinīharati tena tena sati anuparivattati .
Yena yena vā pana sati anuparivattati tena tena cittaṃ abhinīharati .
Tena vuccati –
‘‘ anuṭṭhitā ’’ ti .
Paricitāti pariggahaṭṭhena paricitā , parivāraṭṭhena paricitā , paripūraṭṭhena paricitā .
Satiyā pariggaṇhanto jinātiP1.173 pāpake akusale dhamme .
Tena vuccati –
‘‘ paricitā ’’ ti .
SusamāraddhātiT1.260 cattāro susamāraddhā – tattha jātānaṃ dhammānaṃ anativattanaṭṭhena susamāraddhā , indriyānaṃ ekarasaṭṭhena susamāraddhā , tadupagavīriyavāhanaṭṭhena susamāraddhā , tappaccanīkānaṃ kilesānaṃ susamūhatattā [ susamuhatattā ( ka .)] susamāraddhā .
161. Susaman ti atthi samaṃ , atthi susamaṃ .
Katamaṃ samaṃ ?
Ye tattha jātā anavajjā kusalā bodhipakkhiyā – idaṃ samaṃ .
Katamaṃ susamaṃ ?
Yaṃ tesaṃ tesaṃ dhammānaṃ ārammaṇaṃ nirodho nibbānaṃ – idaṃ susamaṃ .
Iti idañca samaṃ idañca susamaṃ ñātaṃ hoti diṭṭhaṃ viditaṃ sacchikataṃ phassitaṃ paññāya .
Āraddhaṃ hoti vīriyaṃ asallīnaṃ , upaṭṭhitā sati asammūḷā [ apamuṭṭhā ( syā .)], passaddho kāyo asāraddho , samāhitaṃ cittaṃ ekaggaṃ .
Tena vuccati –
‘‘ susamāraddhā ’’ ti .
Anupubbaṃ paricitāti dīghaṃ assāsavasena purimā purimā paricitā , pacchimā pacchimā anuparicitā .
Dīghaṃ passāsavasena purimā purimā paricitā , pacchimā pacchimā anuparicitā .
Rassaṃ assāsavasena purimā purimā paricitāM0.172 , pacchimā pacchimā anuparicitā .
Rassaṃ passāsavasena purimā purimā paricitā , pacchimā pacchimā anuparicitā … pe … paṭinissaggānupassī assāsavasena purimā purimā paricitā , pacchimā pacchimā anuparicitā .
Paṭinissaggānupassī passāsavasena purimā purimā paricitā , pacchimā pacchimā anuparicitā .
Sabbāpi soḷasavatthukā ānāpānassatiyo aññamaññaṃ paricitāT1.261 ceva honti anuparicitā ca .
Tena vuccati –
‘‘ anupubbaparicitā ’’ ti .
Yathāti dasa yathatthā – attadamathattho yathattho , attasamathattho yathattho , attaparinibbāpanattho yathattho , abhiññattho yathattho , pariññattho yathattho , pahānattho yathattho , bhāvanattho yathattho , sacchikiriyatthoP1.174 yathattho , saccābhisamayattho yathattho , nirodhe patiṭṭhāpakattho yathattho .
BuddhotiV0.167 yo so bhagavā sayambhū anācariyako pubbe ananussutesu dhammesu sāmaṃ saccāni abhisambujjhi , tattha ca sabbaññutaṃ pāpuṇi , balesu ca vasībhāvaṃ .
162. Buddhoti kenaṭṭhena buddho ?
Bujjhitā saccānīti – buddho .
Bodhetā pajāyāti – buddho .
Sabbaññutāya buddho .
Sabbadassāvitāya buddho .
Anaññaneyyatāya buddho .
Visavitāya [ vikatitāya ( syā .)] buddho .
Khīṇāsavasaṅkhātena buddho .
Nirupalepasaṅkhātena [ nirupakkilesasaṅkhātena ( syā .)] buddho .
Ekantavītarāgoti – buddho .
Ekantavītadosoti – buddho .
Ekantavītamohoti – buddho .
Ekantanikkilesoti – buddho .
Ekāyanamaggaṃ gatoti – buddho .
Eko anuttaraṃ sammāsambodhiṃ abhisambuddhoti – buddho .
Abuddhivihatattā buddhipaṭilābhā – buddho .
Buddhoti netaṃ nāmaṃ mātarā kataṃ , na pitarā kataṃ , na bhātarā kataṃ , na bhaginiyā kataṃ , na mittāmaccehi kataṃ , na ñātisālohitehi kataṃ , na samaṇabrāhmaṇehiT1.262 kataṃ , na devatāhi kataṃ .
Vimokkhantikametaṃ buddhānaṃ bhagavantānaṃ bodhiyā mūle saha sabbaññutañāṇassa paṭilābhā sacchikā paññatti yadidaṃ – buddhoti .
Desitāti attadamathattho yathattho yathā buddhena desito , attasamathattho yathattho yathā buddhena desito , attaparinibbāpanattho yathattho yathā buddhena desito … pe … nirodhe patiṭṭhāpakattho yathattho yathā buddhena desito .
SotiM0.173 gahaṭṭho vā hoti pabbajito vā .
Lokoti .
Khandhaloko dhātuloko āyatanaloko vipattibhavaloko vipattisambhavaloko sampattibhavaloko sampattisambhavaloko .
Eko loko – sabbe sattā āhāraṭṭhitikā … pe … aṭṭhārasa lokā – aṭṭhārasa dhātuyo .
Pabhāsetīti attadamathatthaṃ yathatthaṃ abhisambuddhattāP1.175 .
So imaṃ lokaṃ obhāseti bhāseti pabhāseti .
Attasamathatthaṃ yathatthaṃ abhisambuddhattā .
So imaṃ lokaṃ obhāseti bhāseti pabhāseti .
Attaparinibbāpanatthaṃ yathatthaṃ abhisambuddhattā .
So imaṃ lokaṃ obhāseti bhāseti pabhāseti … pe … nirodhe patiṭṭhāpakatthaṃ yathatthaṃ abhisambuddhattā .
So imaṃ lokaṃ obhāseti bhāseti pabhāseti .
Abbhā muttova candimāti yathā abbhā , evaṃ kilesā .
Yathā cando , evaṃ ariyañāṇaṃ .
Yathā candimā devaputto , evaṃ bhikkhu .
YathāT1.263 cando abbhā mutto mahikā mutto dhūmarajā mutto rāhugahaṇā [ rāhupāṇā ( syā .)] vippamutto bhāsate ca tapate ca virocate [ virocati ( syā .)] ca , evamevaṃ bhikkhu sabbakilesehi vippamuttoV0.168 bhāsate ca tapate ca virocate ca .
Tena vuccati – abbhā muttova candimāti .
Imāni terasa vodāne ñāṇāni .
Vodānañāṇaniddeso catuttho .
Bhāṇavāro .