4. Indriyakathā
1. Paṭhamasuttantaniddeso
184. Evaṃ
V0.191P2.1 me sutaṃ – ekaṃ samayaṃ bhagavā sāvatthiyaṃ viharati jetavaneT1.301 anāthapiṇḍikassa ārāme .Tatra kho bhagavā bhikkhū āmantesi –
‘‘ bhikkhavo ’’ ti .
‘‘ Bhadante ’’ ti [‘‘ bhaddante ’’ ti ( ka .)] te bhikkhū bhagavato paccassosuṃ .
Bhagavā etadavoca –
‘‘ Pañcimāni , bhikkhave , indriyāni .
Katamāni pañca ?
Saddhindriyaṃ , vīriyindriyaṃ , satindriyaṃ , samādhindriyaṃ , paññindriyaṃ – imāni kho , bhikkhave , pañcindriyāni ’’[ saṃ . ni .5.471].
185. Imāni pañcindriyāni katihākārehi visujjhanti ?
Imāni pañcindriyāni pannarasahi ākārehi visujjhanti .
Assaddhe puggale parivajjayato , saddhe puggale sevato bhajato payirupāsato , pasādanīye suttante paccavekkhato – imehi tīhākārehi saddhindriyaṃ visujjhati .
Kusīte puggale parivajjayato , āraddhavīriye puggale sevato bhajato payirupāsato , sammappadhāne paccavekkhato – imehi tīhākārehi vīriyindriyaṃ visujjhati .
Muṭṭhassatī puggale parivajjayato , upaṭṭhitassatī puggale sevato bhajato payirupāsato , satipaṭṭhāne paccavekkhato – imehi tīhākārehi satindriyaṃ visujjhati .
Asamāhite puggale parivajjayato , samāhite puggale sevato bhajato payirupāsato , jhānavimokkhe paccavekkhato – imehi tīhākārehi samādhindriyaṃ visujjhati .
Duppaññe puggale parivajjayato , paññavante puggale sevato bhajato payirupāsato , gambhīrañāṇacariyaṃ paccavekkhato – imehi
P2.2 tīhākārehi paññindriyaṃ visujjhati .Iti ime pañca puggale parivajjayato
T1.302 , pañca puggaleM0.199 sevato bhajatoV0.192 payirupāsato , pañca suttantakkhandhe paccavekkhato – imehi pannarasahi ākārehi imāni pañcindriyāni visujjhanti .Katihākārehi pañcindriyāni bhāviyanti , katihākārehi pañcannaṃ indriyānaṃ bhāvanā hoti ?
Dasahākārehi pañcindriyāni bhāviyanti , dasahākārehi pañcannaṃ indriyānaṃ bhāvanā hoti .
Assaddhiyaṃ pajahanto saddhindriyaṃ bhāveti , saddhindriyaṃ bhāvento assaddhiyaṃ pajahati ;
kosajjaṃ pajahanto vīriyindriyaṃ bhāveti , vīriyindriyaṃ bhāvento kosajjaṃ pajahati ;
pamādaṃ pajahanto satindriyaṃ bhāveti , satindriyaṃ bhāvento pamādaṃ pajahati ;
uddhaccaṃ pajahanto samādhindriyaṃ bhāveti , samādhindriyaṃ bhāvento uddhaccaṃ pajahati ;
avijjaṃ pajahanto paññindriyaṃ bhāveti , paññindriyaṃ bhāvento avijjaṃ pajahati .
Imehi dasahākārehi pañcindriyāni bhāviyanti , imehi dasahākārehi pañcannaṃ indriyānaṃ bhāvanā hoti .
Katihākārehi pañcindriyāni bhāvitāni honti subhāvitāni ?
Dasahākārehi pañcindriyāni bhāvitāni honti subhāvitāni .
Assaddhiyassa pahīnattā suppahīnattā saddhindriyaṃ bhāvitaṃ hoti subhāvitaṃ ;
saddhindriyassa bhāvitattā subhāvitattā assaddhiyaṃ pahīnaṃ hoti suppahīnaṃ .
Kosajjassa pahīnattā suppahīnattā vīriyindriyaṃ bhāvitaṃ hoti subhāvitaṃ ;
vīriyindriyassa bhāvitattā subhāvitattā kosajjaṃ pahīnaṃ hoti suppahīnaṃ .
Pamādassa pahīnattā suppahīnattā satindriyaṃ bhāvitaṃ hoti subhāvitaṃ ;
satindriyassa bhāvitattā subhāvitattā pamādo pahīno hoti suppahīno .
Uddhaccassa pahīnattā suppahīnattā samādhindriyaṃ bhāvitaṃ hoti subhāvitaṃ ;
samādhindriyassa bhāvitattā subhāvitattā uddhaccaṃ
T1.303 pahīnaṃ hoti suppahīnaṃ .Avijjāya pahīnattā paññindriyaṃ bhāvitaṃ hoti subhāvitaṃ ;
paññindriyassa bhāvitattā subhāvitattā avijjā pahīnā hoti suppahīnā .
Imehi dasahākārehi pañcindriyāni bhāvitāni honti subhāvitāni .
186. Katihākārehi pañcindriyāni bhāviyanti , katihākārehi pañcindriyāni bhāvitāni ceva honti subhāvitāni ca paṭippassaddhāni ca suppaṭippassaddhāni ca ?
Catūhākārehi
P2.3 pañcindriyāni bhāviyanti catūhākārehi pañcindriyāni bhāvitāni ceva honti subhāvitāni ca paṭippassaddhāni ca suppaṭippassaddhāni ca .Sotāpattimaggakkhaṇe pañcindriyāni bhāviyanti ;
sotāpattiphalakkhaṇe
M0.200 pañcindriyāni bhāvitāni ceva honti subhāvitāni ca paṭippassaddhāni ca suppaṭippassaddhāni ca .Sakadāgāmimaggakkhaṇe pañcindriyāni
V0.193 bhāviyanti ;sakadāgāmiphalakkhaṇe pañcindriyāni bhāvitāni ceva honti subhāvitāni ca paṭippassaddhāni ca suppaṭippassaddhāni ca .
Anāgāmimaggakkhaṇe pañcindriyāni bhāviyanti ;
anāgāmiphalakkhaṇe pañcindriyāni
T1.304 bhāvitāni ceva honti subhāvitāni ca paṭippassaddhāni ca suppaṭippassaddhāni ca .Arahattamaggakkhaṇe pañcindriyāni bhāviyanti ;
arahattaphalakkhaṇe pañcindriyāni bhāvitāni ceva honti subhāvitāni ca paṭippassaddhāni ca suppaṭippassaddhāni ca .
Iti catasso maggavisuddhiyo , catasso phalavisuddhiyo , catasso samucchedavisuddhiyo , catasso paṭippassaddhivisuddhiyo .
Imehi catūhākārehi pañcindriyāni bhāviyanti ;
imehi catūhākārehi pañcindriyāni bhāvitāni ceva honti subhāvitāni ca paṭippassaddhāni ca suppaṭippassaddhāni ca .
Katinaṃ puggalānaṃ indriyabhāvanā ;
kati puggalā bhāvitindriyā ?
Aṭṭhannaṃ puggalānaṃ indriyabhāvanā ;
tayo puggalā bhāvitindriyā .
Katamesaṃ aṭṭhannaṃ puggalānaṃ indriyabhāvanā ?
Sattannañca sekkhānaṃ , puthujjanakalyāṇakassa ca – imesaṃ aṭṭhannaṃ puggalānaṃ indriyabhāvanā .
Katame tayo puggalā bhāvitindriyā ?
Savanena buddho tathāgatassa sāvako khīṇāsavo bhāvitindriyo , sayaṃ bhūtaṭṭhena paccekasambuddho bhāvitindriyo , appameyyaṭṭhena tathāgato arahaṃ sammāsambuddho bhāvitindriyo – ime tayo puggalā bhāvitindriyā .
Iti imesaṃ aṭṭhannaṃ puggalānaṃ indriyabhāvanā ;
ime tayo puggalā
T1.305 bhāvitindriyā .Suttantaniddeso paṭhamo .