9. Saṅkhārupekkhāñāṇaniddeso
54. Kathaṃ
T1.87 muñcitukamyatāpaṭisaṅkhāsantiṭṭhanā [ muccitukamyatāpaṭisaṅkhāsantiṭṭhanā ( ka .)] paññā saṅkhārupekkhāsu ñāṇaṃ ?Uppādaṃ muñcitukamyatāpaṭisaṅkhāsantiṭṭhanā [ uppādamuñcitukamyatā …( syā .)] paññā saṅkhārupekkhāsu ñāṇaṃ , pavattaṃ muñcitukamyatāpaṭisaṅkhāsantiṭṭhanā paññā saṅkhārupekkhāsu ñāṇaṃ , nimittaṃ muñcitukamyatā … pe … āyūhanaṃ muñcitukamyatā … paṭisandhiṃ muñcitukamyatā … gatiṃ muñcitukamyatā … nibbattiṃ muñcitukamyatā … upapattiṃ muñcitukamyatā … jātiṃ muñcitukamyatā … jaraṃ muñcitukamyatā … byādhiṃ muñcitukamyatā … maraṇaṃ muñcitukamyatā … sokaṃ muñcitukamyatā … paridevaṃ muñcitukamyatā … pe … upāyāsaṃ muñcitukamyatāpaṭisaṅkhāsantiṭṭhanā paññā saṅkhārupekkhāsu ñāṇaṃ .
Uppādo
V0.55 dukkhanti – muñcitukamyatāpaṭisaṅkhāsantiṭṭhanāP1.61 paññā saṅkhārupekkhāsu ñāṇaṃ .Pavattaṃ dukkhanti – muñcitukamyatāpaṭisaṅkhāsantiṭṭhanā paññā saṅkhārupekkhāsu ñāṇaṃ … pe … upāyāso dukkhanti – muñcitukamyatāpaṭisaṅkhāsantiṭṭhanā paññā saṅkhārupekkhāsu ñāṇaṃ .
Uppādo
M0.59 bhayanti – muñcitukamyatāpaṭisaṅkhāsantiṭṭhanā paññā saṅkhārupekkhāsu ñāṇaṃ .Pavattaṃ bhayanti – muñcitukamyatāpaṭisaṅkhāsantiṭṭhanā paññā saṅkhārupekkhāsu ñāṇaṃ … pe … upāyāso bhayanti – muñcitukamyatāpaṭisaṅkhāsantiṭṭhanā paññā saṅkhārupekkhāsu ñāṇaṃ .
Uppādo
T1.88 sāmisanti – muñcitukamyatāpaṭisaṅkhāsantiṭṭhanā paññā saṅkhārupekkhāsu ñāṇaṃ .Pavattaṃ sāmisanti – muñcitukamyatāpaṭisaṅkhāsantiṭṭhanā paññā saṅkhārupekkhāsu ñāṇaṃ … pe … upāyāso sāmisanti – muñcitukamyatāpaṭisaṅkhāsantiṭṭhanā paññā saṅkhārupekkhāsu ñāṇaṃ .
Uppādo saṅkhārāti – muñcitukamyatāpaṭisaṅkhāsantiṭṭhanā paññā saṅkhārupekkhāsu ñāṇaṃ .
Pavattaṃ saṅkhārāti – muñcitukamyatāpaṭisaṅkhāsantiṭṭhanā paññā saṅkhārupekkhāsu ñāṇaṃ … pe … upāyāso saṅkhārāti – muñcitukamyatāpaṭisaṅkhāsantiṭṭhanā paññā saṅkhārupekkhāsu ñāṇaṃ .
Uppādo saṅkhārā , te saṅkhāre ajjhupekkhatīti – saṅkhārupekkhā .
Ye ca saṅkhārā yā ca upekkhā ubhopete saṅkhārā , te saṅkhāre ajjhupekkhatīti – saṅkhārupekkhā .
Pavattaṃ saṅkhārā … pe … nimittaṃ saṅkhārā … āyūhanā saṅkhārā … paṭisandhi saṅkhārā … gati saṅkhārā … nibbatti saṅkhārā … upapatti saṅkhārā … jāti saṅkhārā … jarā saṅkhārā … byādhi saṅkhārā … maraṇaṃ saṅkhārā … soko saṅkhārā … paridevo saṅkhārā … pe … upāyāso saṅkhārā , te saṅkhāre ajjhupekkhatīti – saṅkhārupekkhā .
Ye ca saṅkhārā yā ca upekkhā ubhopete saṅkhārā , te saṅkhāre ajjhupekkhatīti – saṅkhārupekkhā .
55. Katihākārehi saṅkhārupekkhāya cittassa abhinīhāro hoti ?
Aṭṭhahākārehi saṅkhārupekkhāya cittassa abhinīhāro hoti .
Puthujjanassa
T1.89 katihākārehi saṅkhārupekkhāya cittassa abhinīhāro hoti ?Sekkhassa katihākārehi saṅkhārupekkhāya cittassa abhinīhāro hoti ?
Vītarāgassa katihākārehi saṅkhārupekkhāya cittassa abhinīhāro hoti ?
Puthujjanassa
P1.62 dvīhākārehi saṅkhārupekkhāya cittassa abhinīhāro hoti .Sekkhassa tīhākārehi saṅkhārupekkhāya
V0.56 cittassa abhinīhāro hoti .Vītarāgassa tīhākārehi saṅkhārupekkhāya cittassa abhinīhāro hoti .
Puthujjanassa
M0.60 katamehi dvīhākārehi saṅkhārupekkhāya cittassa abhinīhāro hoti ?Puthujjano saṅkhārupekkhaṃ abhinandati vā vipassati vā .
Puthujjanassa imehi dvīhākārehi saṅkhārupekkhāya cittassa abhinīhāro hoti .
Sekkhassa katamehi tīhākārehi saṅkhārupekkhāya cittassa abhinīhāro hoti ?
Sekkho saṅkhārupekkhaṃ abhinandati vā vipassati vā paṭisaṅkhāya vā phalasamāpattiṃ samāpajjati .
Sekkhassa imehi tīhākārehi saṅkhārupekkhāya cittassa abhinīhāro hoti .
Vītarāgassa katamehi tīhākārehi saṅkhārupekkhāya cittassa abhinīhāro hoti ?
Vītarāgo saṅkhārupekkhaṃ vipassati vā paṭisaṅkhāya vā phalasamāpattiṃ samāpajjati , tadajjhupekkhitvā suññatavihārena vā animittavihārena vā appaṇihitavihārena vā viharati .
Vītarāgassa imehi tīhākārehi saṅkhārupekkhāya cittassa abhinīhāro hoti .
56. Kathaṃ
T1.90 puthujjanassa ca sekkhassa ca saṅkhārupekkhāya cittassa abhinīhāro ekattaṃ hoti ?Puthujjanassa saṅkhārupekkhaṃ abhinandato cittaṃ kilissati , bhāvanāya paripantho hoti , paṭivedhassa antarāyo hoti , āyatiṃ paṭisandhiyā paccayo hoti .
Sekkhassapi saṅkhārupekkhaṃ abhinandato cittaṃ kilissati , bhāvanāya paripantho hoti , uttaripaṭivedhassa antarāyo hoti , āyatiṃ paṭisandhiyā paccayo hoti .
Evaṃ puthujjanassa ca sekkhassa ca saṅkhārupekkhāya cittassa abhinīhāro ekattaṃ hoti abhinandaṭṭhena .
Kathaṃ puthujjanassa ca sekkhassa ca vītarāgassa ca saṅkhārupekkhāya cittassa abhinīhāro ekattaṃ hoti ?
Puthujjano saṅkhārupekkhaṃ aniccatopi dukkhatopi anattatopi vipassati .
Sekkhopi saṅkhārupekkhaṃ aniccatopi dukkhatopi anattatopi vipassati .
Vītarāgopi saṅkhārupekkhaṃ
P1.63 aniccatopi dukkhatopi anattatopi vipassati .Evaṃ puthujjanassa ca sekkhassa ca vītarāgassa ca saṅkhārupekkhāya cittassa abhinīhāro ekattaṃ hoti anupassanaṭṭhena .
Kathaṃ puthujjanassa ca sekkhassa ca vītarāgassa ca saṅkhārupekkhāya cittassa abhinīhāro nānattaṃ hoti ?
Puthujjanassa saṅkhārupekkhā kusalā hoti .
Sekkhassapi saṅkhārupekkhā kusalā hoti .
Vītarāgassa saṅkhārupekkhā
M0.61 abyākatā hoti .Evaṃ puthujjanassa ca
V0.57 sekkhassaT1.91 ca vītarāgassa ca saṅkhārupekkhāya cittassa abhinīhāro nānattaṃ hoti kusalābyākataṭṭhena .Kathaṃ puthujjanassa ca sekkhassa ca vītarāgassa ca saṅkhārupekkhāya cittassa abhinīhāro nānattaṃ hoti ?
Puthujjanassa saṅkhārupekkhā kiñcikāle suviditā hoti , kiñcikāle na suviditā hoti .
Sekkhassapi saṅkhārupekkhā kiñcikāle suviditā hoti , kiñcikāle na suviditā hoti .
Vītarāgassa saṅkhārupekkhā accantaṃ suviditā hoti .
Evaṃ puthujjanassa ca sekkhassa ca vītarāgassa ca saṅkhārupekkhāya cittassa abhinīhāro nānattaṃ hoti viditaṭṭhena ca aviditaṭṭhena ca .
Kathaṃ puthujjanassa ca sekkhassa ca vītarāgassa ca saṅkhārupekkhāya cittassa abhinīhāro nānattaṃ hoti ?
Puthujjano saṅkhārupekkhaṃ atittattā vipassati .
Sekkhopi saṅkhārupekkhaṃ atittattā vipassati .
Vītarāgo saṅkhārupekkhaṃ tittattā vipassati .
Evaṃ puthujjanassa ca sekkhassa ca vītarāgassa ca saṅkhārupekkhāya cittassa abhinīhāro nānattaṃ hoti tittaṭṭhena ca atittaṭṭhena ca .
Kathaṃ puthujjanassa ca sekkhassa ca vītarāgassa ca saṅkhārupekkhāya cittassa abhinīhāro nānattaṃ hoti ?
Puthujjano saṅkhārupekkhaṃ tiṇṇaṃ saṃyojanānaṃ pahānāya sotāpattimaggaṃ paṭilābhatthāya vipassati .
Sekkho saṅkhārupekkhaṃ tiṇṇaṃ saññojanānaṃ pahīnattā uttaripaṭilābhatthāya vipassati .
Vītarāgo saṅkhārupekkhaṃ sabbakilesānaṃ
T1.92 pahīnattā diṭṭhadhammasukhavihāratthāya vipassati .Evaṃ puthujjanassa ca sekkhassa ca vītarāgassa ca saṅkhārupekkhāya cittassa abhinīhāro nānattaṃ hoti pahīnaṭṭhena ca appahīnaṭṭhena ca .
Kathaṃ
P1.64 sekkhassa ca vītarāgassa ca saṅkhārupekkhāya cittassa abhinīhāro nānattaṃ hoti ?Sekkho saṅkhārupekkhaṃ abhinandati vā vipassati vā paṭisaṅkhāya vā phalasamāpattiṃ samāpajjati .
Vītarāgo saṅkhārupekkhaṃ vipassati vā paṭisaṅkhāya vā phalasamāpattiṃ samāpajjati , tadajjhupekkhitvā suññatavihārena vā animittavihārena vā appaṇihitavihārena vā viharati .
Evaṃ sekkhassa ca vītarāgassa ca saṅkhārupekkhāya cittassa abhinīhāro nānattaṃ hoti vihārasamāpattaṭṭhena .
57. Kati
V0.58M0.62 saṅkhārupekkhā samathavasena uppajjanti ?Kati saṅkhārupekkhā vipassanāvasena uppajjanti ?
Aṭṭha saṅkhārupekkhā samathavasena uppajjanti .
Dasa saṅkhārupekkhā vipassanāvasena uppajjanti .
Katamā aṭṭha saṅkhārupekkhā samathavasena uppajjanti ?
Paṭhamaṃ jhānaṃ paṭilābhatthāya nīvaraṇe paṭisaṅkhāsantiṭṭhanā paññā saṅkhārupekkhāsu ñāṇaṃ .
Dutiyaṃ jhānaṃ paṭilābhatthāya vitakkavicāre paṭisaṅkhāsantiṭṭhanā paññā saṅkhārupekkhāsu ñāṇaṃ .
Tatiyaṃ jhānaṃ paṭilābhatthāya pītiṃ paṭisaṅkhāsantiṭṭhanā paññā saṅkhārupekkhāsu ñāṇaṃ
T1.93 .Catutthaṃ jhānaṃ paṭilābhatthāya sukhadukkhe paṭisaṅkhāsantiṭṭhanā paññā saṅkhārupekkhāsu ñāṇaṃ .
Ākāsānañcāyatanasamāpattiṃ paṭilābhatthāya rūpasaññaṃ paṭighasaññaṃ nānattasaññaṃ paṭisaṅkhāsantiṭṭhanā paññā saṅkhārupekkhāsu ñāṇaṃ .
Viññāṇañcāyatanasamāpattiṃ paṭilābhatthāya ākāsānañcāyatanasaññaṃ paṭisaṅkhāsantiṭṭhanā paññā saṅkhārupekkhāsu ñāṇaṃ .
Ākiñcaññāyatanasamāpattiṃ paṭilābhatthāya viññāṇañcāyatanasaññaṃ paṭisaṅkhāsantiṭṭhanā paññā saṅkhārupekkhāsu ñāṇaṃ .
Nevasaññānāsaññāyatanasamāpattiṃ paṭilābhatthāya ākiñcaññāyatanasaññaṃ paṭisaṅkhāsantiṭṭhanā paññā saṅkhārupekkhāsu ñāṇaṃ .
Imā aṭṭha saṅkhārupekkhā samathavasena uppajjanti .
Katamā dasa saṅkhārupekkhā vipassanāvasena uppajjanti ?
Sotāpattimaggaṃ
P1.65 paṭilābhatthāya uppādaṃ pavattaṃ nimittaṃ āyūhanaṃ paṭisandhiṃ gatiṃ nibbattiṃ upapattiṃ jātiṃ jaraṃ byādhiṃ maraṇaṃ sokaṃ paridevaṃ upāyāsaṃ paṭisaṅkhāsantiṭṭhanā paññā saṅkhārupekkhāsu ñāṇaṃ .Sotāpattiphalasamāpattatthāya uppādaṃ pavattaṃ nimittaṃ āyūhanaṃ paṭisandhiṃ … pe … paṭisaṅkhāsantiṭṭhanā paññā saṅkhārupekkhāsu ñāṇaṃ .
Sakadāgāmimaggaṃ paṭilābhatthāya … pe … sakadāgāmiphalasamāpattatthāya … pe … anāgāmimaggaṃ paṭilābhatthāya … pe … anāgāmiphalasamāpattatthāya
T1.94 … pe … arahattamaggaṃ paṭilābhatthāya uppādaṃ pavattaṃ nimittaṃ āyūhanaṃ paṭisandhiṃ gatiṃ nibbattiṃ upapattiṃ jātiṃ jaraṃ byādhiṃ maraṇaṃ sokaṃ paridevaṃ upāyāsaṃ paṭisaṅkhāsantiṭṭhanā paññā saṅkhārupekkhāsu ñāṇaṃ .Arahattaphalasamāpattatthāya … pe … suññatavihārasamāpattatthāya … pe … animittavihārasamāpattatthāya uppādaṃ pavattaṃ nimittaṃ āyūhanaṃ paṭisandhiṃ … pe … paṭisaṅkhāsantiṭṭhanā paññā saṅkhārupekkhāsu ñāṇaṃ .
Imā dasa saṅkhārupekkhā vipassanāvasena uppajjanti .
58. Kati
V0.59M0.63 saṅkhārupekkhā kusalā , kati akusalā , kati abyākatā ?Pannarasa saṅkhārupekkhā kusalā , tisso saṅkhārupekkhā abyākatā .
Natthi saṅkhārupekkhā akusalā .
Paṭisaṅkhāsantiṭṭhanā paññā , aṭṭha cittassa gocarā ;
Puthujjanassa dve honti , tayo sekkhassa gocarā ;
Tayo ca vītarāgassa , yehi cittaṃ vivaṭṭati .
Aṭṭha samādhissa paccayā , dasa ñāṇassa gocarā ;
Aṭṭhārasa saṅkhārupekkhā , tiṇṇaṃ vimokkhāna paccayā .
Ime aṭṭhārasākārā , paññā yassa pariccitā ;
Kusalo saṅkhārupekkhāsu , nānādiṭṭhīsu na kampatīti .
Taṃ
T1.95 ñātaṭṭhena ñāṇaṃ , pajānanaṭṭhena paññā .Tena vuccati –
‘‘ muñcitukamyatāpaṭisaṅkhāsantiṭṭhanā paññā saṅkhārupekkhāsu ñāṇaṃ ’’.
Saṅkhārupekkhāñāṇaniddeso navamo .