Issues
Select Version
Paṭisambhidāmaggapāḷi
Paṭisambhidāmaggapāḷi

1. Dhammacakkapavattanavāro

Author: _System_Pali_VRI_ @ Administrator

1. Dhammacakkapavattanavāro

30. EvaṃV0.320P2.147 me sutaṃ – ekaṃ samayaṃ bhagavā bārāṇasiyaṃ viharati isipatane migadāye .
Tatra kho bhagavā pañcavaggiye bhikkhū āmantesi –
‘‘ DvemeM0.330 , bhikkhave , antā pabbajitena na sevitabbā .
Katame dve ?
Yo cāyaṃ kāmesu kāmasukhallikānuyogo hīno gammo pothujjaniko anariyo anatthasaṃhito ;
yo cāyaṃ attakilamathānuyogo dukkho anariyo anatthasaṃhito .
Ete kho [ ete te ( syā . ka . sī . aṭṭha .) saṃ . ni .5.1081; mahāva .13 passitabbā ], bhikkhave , ubho ante anupagamma majjhimā paṭipadā tathāgatena abhisambuddhā cakkhukaraṇī ñāṇakaraṇī upasamāya abhiññāya sambodhāya nibbānāya saṃvattati .
‘‘ Katamā ca sā , bhikkhave , majjhimā paṭipadā tathāgatena abhisambuddhā cakkhukaraṇī ñāṇakaraṇī upasamāya abhiññāya sambodhāya nibbānāya saṃvattati ?
Ayameva ariyo aṭṭhaṅgiko maggo , seyyathidaṃ – sammādiṭṭhi … pe … sammāsamādhi .
Ayaṃ kho sā , bhikkhave , majjhimā paṭipadā tathāgatena abhisambuddhā cakkhukaraṇī ñāṇakaraṇī upasamāya abhiññāya sambodhāya nibbānāya saṃvattati .
‘‘ IdaṃT1.507 kho pana , bhikkhave , dukkhaṃ ariyasaccaṃ .
Jātipi dukkhā , jarāpi dukkhā , byādhipi dukkho , maraṇampi dukkhaṃ , appiyehi sampayogo dukkho , piyehi vippayogo dukkho , yampicchaṃ na labhati tampi dukkhaṃ ;
saṃkhittena pañcupādānakkhandhā dukkhā .
Idaṃ kho pana , bhikkhave , dukkhasamudayaṃ ariyasaccaṃ – yāyaṃ taṇhā ponobhavikā nandirāgasahagatā tatratatrābhinandinīV0.321 , seyyathidaṃ – kāmataṇhā , bhavataṇhā , vibhavataṇhā .
IdaṃP2.148 kho pana , bhikkhave , dukkhanirodhaṃ ariyasaccaṃ – yo tassāyeva taṇhāya asesavirāganirodho cāgo paṭinissaggo mutti anālayo .
Idaṃ kho pana , bhikkhave , dukkhanirodhagāminī paṭipadā ariyasaccaṃ – ayameva ariyo aṭṭhaṅgiko maggo , seyyathidaṃ – sammādiṭṭhi … pe … sammāsamādhi .
‘‘‘ Idaṃ dukkhaṃ ariyasaccan ’ ti me , bhikkhave , pubbe ananussutesu dhammesu cakkhuṃ udapādi , ñāṇaṃ udapādi , paññā udapādi , vijjā udapādi , āloko udapādi .
‘ Taṃ kho panidaṃ dukkhaṃ ariyasaccaṃ pariññeyyan ’ ti me , bhikkhave … pe … pariññātanti me , bhikkhave , pubbe ananussutesu dhammesu cakkhuṃ udapādi , ñāṇaṃ udapādi , paññā udapādi , vijjā udapādi , āloko udapādi .
‘‘‘ IdaṃM0.331 dukkhasamudayaṃ ariyasaccan ’ ti me , bhikkhave , pubbe ananussutesu dhammesuT1.508 cakkhuṃ udapādi , ñāṇaṃ udapādi , paññā udapādi , vijjā udapādi , āloko udapādi .
‘ Taṃ kho panidaṃ dukkhasamudayaṃ ariyasaccaṃ pahātabban ’ ti me , bhikkhave … pe … pahīnanti me , bhikkhave , pubbe ananussutesu dhammesu cakkhuṃ udapādi , ñāṇaṃ udapādi , paññā udapādi , vijjā udapādi , āloko udapādi .
‘‘‘ Idaṃ dukkhanirodhaṃ ariyasaccan ’ ti me , bhikkhave , pubbe ananussutesu dhammesu cakkhuṃ udapādi , ñāṇaṃ udapādi , paññā udapādi , vijjā udapādi , āloko udapādi .
‘ Taṃ kho panidaṃ dukkhanirodhaṃ ariyasaccaṃ sacchikātabban ’ ti me , bhikkhave … pe … sacchikatanti me , bhikkhave , pubbe ananussutesu dhammesu cakkhuṃ udapādi , ñāṇaṃ udapādi , paññā udapādi , vijjā udapādi , āloko udapādi .
‘‘‘ Idaṃ dukkhanirodhagāminī paṭipadā ariyasaccan ’ ti me , bhikkhave , pubbe ananussutesu dhammesu cakkhuṃ udapādi , ñāṇaṃ udapādi , paññā udapādi , vijjā udapādi , āloko udapādi .
‘ Taṃ kho panidaṃ dukkhanirodhagāminī paṭipadā ariyasaccaṃ bhāvetabban ’ ti me , bhikkhave … pe … bhāvitanti me , bhikkhave , pubbe ananussutesu dhammesu cakkhuṃ udapādi , ñāṇaṃ udapādi , paññā udapādi , vijjā udapādi , āloko udapādi .
‘‘ YāvakīvañcaV0.322 me , bhikkhave , imesu catūsu ariyasaccesu evaṃ tiparivaṭṭaṃ dvādasākāraṃ yathābhūtaṃ ñāṇadassanaṃ na suvisuddhaṃ ahosiT1.509 , neva tāvāhaṃ , bhikkhaveP2.149 , sadevake loke samārake sabrahmake sassamaṇabrāhmaṇiyā pajāya sadevamanussāya ‘ anuttaraṃ sammāsambodhiṃ abhisambuddho ’ ti paccaññāsiṃ .
Yato ca kho me , bhikkhave , imesu catūsu ariyasaccesu evaṃ tiparivaṭṭaṃ dvādasākāraṃ yathābhūtaṃ ñāṇadassanaṃ suvisuddhaṃ ahosi , athāhaṃ , bhikkhave , sadevake loke samārake sabrahmake sassamaṇabrāhmaṇiyā pajāya sadevamanussāya ‘ anuttaraṃ sammāsambodhiṃ abhisambuddho ’ ti paccaññāsiṃ .
Ñāṇañca pana me dassanaṃ udapādi –
‘ akuppā me vimutti , ayamantimā jāti , natthi dāni punabbhavo ’’’ ti .
Idamavoca bhagavā .
Attamanā pañcavaggiyā bhikkhū bhagavato bhāsitaṃ abhinandunti .
ImasmiñcaM0.332 pana veyyākaraṇasmiṃ bhaññamāne āyasmato koṇḍaññassa virajaṃ vītamalaṃ dhammacakkhuṃ udapādi –
‘‘ yaṃ kiñci samudayadhammaṃ , sabbaṃ taṃ nirodhadhamman ’’ ti .
Pavattite ca pana bhagavatā dhammacakke bhummā [ bhūmā ( ka .)] devā saddamanussāvesuṃ –
‘‘ etaṃ bhagavatā bārāṇasiyaṃ isipatane migadāye anuttaraṃ dhammacakkaṃ pavattitaṃ appaṭivattiyaṃ samaṇena vā brāhmaṇena vā devena vā mārena vā brahmunā vā kenaci vā lokasmin ’’ ti .
Bhummānaṃ devānaṃ saddaṃ sutvā cātumahārājikā [ cātummahārājikā ( syā .)] devā saddamanussāvesuṃ … pe … cātumahārājikānaṃ devānaṃ saddaṃ sutvā tāvatiṃsā devā … pe … yāmā devā … pe … tusitā devā … pe … nimmānaratī devā … pe … paranimmitavasavattī devā … pe … brahmakāyikā devāT1.510 saddamanussāvesuṃ –
‘‘ etaṃ bhagavatā bārāṇasiyaṃ isipatane migadāye anuttaraṃ dhammacakkaṃ pavattitaṃ appaṭivattiyaṃ samaṇena vā brāhmaṇena vā devena vā mārena vā brahmunā vā kenaci vā lokasmin ’’ ti .
Itiha tena khaṇena tena layena tena muhuttena yāva brahmalokā saddo abbhuggacchi .
Ayañca dasasahassī lokadhātu saṃkampi sampakampi sampavedhi , appamāṇo ca uḷāro obhāso loke pāturahosi atikkamma [ atikkammeva ( syā . ka .) saṃ . ni .5.1081 passitabbā ] devānaṃ devānubhāvanti .
Atha kho bhagavā imaṃ udānaṃ udānesi –
‘‘ aññāsi vata , bho , koṇḍañño ;
aññāsi vata , bho , koṇḍañño ’’ ti .
Iti hidaṃ āyasmato koṇḍaññassa aññāsikoṇḍañño tveva [ aññākoṇḍaññotveva ( syā .)] nāmaṃ ahosi .
[ Ka ]‘ idaṃV0.323 dukkhaṃ ariyasaccan ’ ti pubbe ananussutesu dhammesuP2.150 cakkhuṃ udapādi , ñāṇaṃ udapādi , paññā udapādi , vijjā udapādi , āloko udapādi ’’.
Cakkhuṃ udapādīti – kenaṭṭhena ?
Ñāṇaṃ udapādīti – kenaṭṭhena ?
Paññā udapādīti – kenaṭṭhena ?
Vijjā udapādīti – kenaṭṭhena ?
Āloko udapādīti – kenaṭṭhena ?
Cakkhuṃ udapādīti – dassanaṭṭhena .
Ñāṇaṃ udapādīti – ñātaṭṭhena .
Paññā udapādīti – pajānanaṭṭhena .
Vijjā udapādīti – paṭivedhaṭṭhena .
Āloko udapādīti – obhāsaṭṭhena .
CakkhuṃT1.511M0.333 dhammo , ñāṇaṃ dhammo , paññā dhammo , vijjā dhammo , āloko dhammo .
Ime pañca dhammā dhammapaṭisambhidāya ārammaṇā ceva honti gocarā ca .
Ye tassā ārammaṇā te tassā gocarā .
Ye tassā gocarā te tassā ārammaṇā .
Tena vuccati –
‘‘ dhammesu ñāṇaṃ dhammapaṭisambhidā ’’.
Dassanaṭṭho attho , ñātaṭṭho attho , pajānanaṭṭho attho , paṭivedhaṭṭho attho , obhāsaṭṭho attho .
Ime pañca atthā atthapaṭisambhidāya ārammaṇā ceva honti gocarā ca .
Ye tassā ārammaṇā te tassā gocarā .
Ye tassā gocarā te tassā ārammaṇā .
Tena vuccati –
‘‘ atthesu ñāṇaṃ atthapaṭisambhidā ’’.
Pañca dhamme sandassetuṃ byañjananiruttābhilāpā , pañca atthe sandassetuṃ byañjananiruttābhilāpā .
Imā dasa niruttiyā niruttipaṭisambhidāya ārammaṇā ceva honti gocarā ca .
Ye tassā ārammaṇā te tassā gocarā .
Ye tassā gocarā te tassā ārammaṇā .
Tena vuccati –
‘‘ niruttīsu ñāṇaṃ niruttipaṭisambhidā ’’.
Pañcasu dhammesu ñāṇāni , pañcasu atthesu ñāṇāni , dasasu niruttīsu ñāṇāni .
Imāni vīsati ñāṇāni paṭibhānapaṭisambhidāya ārammaṇā ceva honti gocarā ca .
Ye tassā ārammaṇā te tassā gocarā .
Ye tassā gocarā te tassā ārammaṇā .
Tena vuccati –
‘‘ paṭibhānesu ñāṇaṃ paṭibhānapaṭisambhidā ’’.
‘‘‘ TaṃT1.512 kho panidaṃ dukkhaṃ ariyasaccaṃ pariññeyyan ’ ti … pe … pariññātanti pubbe ananussutesuV0.324 dhammesu cakkhuṃ udapādi , ñāṇaṃ udapādi , paññā udapādi , vijjā udapādi , āloko udapādi ’’.
CakkhuṃP2.151 udapādīti – kenaṭṭhena ?
Ñāṇaṃ udapādīti – kenaṭṭhena ?
Paññā udapādīti – kenaṭṭhena ?
Vijjā udapādīti – kenaṭṭhena ?
Āloko udapādīti – kenaṭṭhena ?
Cakkhuṃ udapādīti – dassanaṭṭhena .
Ñāṇaṃ udapādīti – ñātaṭṭhena .
Paññā udapādīti – pajānanaṭṭhena .
Vijjā udapādīti – paṭivedhaṭṭhena .
Āloko udapādīti – obhāsaṭṭhena .
Cakkhuṃ dhammo , ñāṇaṃ dhammo , paññā dhammo , vijjā dhammo , āloko dhammo .
Ime pañca dhammā dhammapaṭisambhidāya ārammaṇā ceva honti gocarā caM0.334 .
Ye tassā ārammaṇā te tassā gocarā .
Ye tassā gocarā te tassā ārammaṇā .
Tena vuccati –
‘‘ dhammesu ñāṇaṃ dhammapaṭisambhidā ’’.
Dassanaṭṭho attho , ñātaṭṭho attho , pajānanaṭṭho attho , paṭivedhaṭṭho attho , obhāsaṭṭho attho .
Ime pañca atthā atthapaṭisambhidāya ārammaṇā ceva honti gocarā ca .
Ye tassā ārammaṇā te tassā gocarā .
Ye tassā gocarā te tassā ārammaṇā .
Tena vuccati –
‘‘ atthesu ñāṇaṃ atthapaṭisambhidā ’’.
Pañca dhamme sandassetuṃ byañjananiruttābhilāpā , pañca atthe sandassetuṃ byañjananiruttābhilāpā .
Imā dasa niruttiyo niruttipaṭisambhidāya ārammaṇāT1.513 ceva honti gocarā ca .
Ye tassā ārammaṇā te tassā gocarā .
Ye tassā gocarā te tassā ārammaṇā .
Tena vuccati –
‘‘ niruttīsu ñāṇaṃ niruttipaṭisambhidā ’’.
Pañcasu dhammesu ñāṇāni , pañcasu atthesu ñāṇāni , dasasu niruttīsu ñāṇāni .
Imāni vīsati ñāṇāni paṭibhānapaṭisambhidāya ārammaṇā ceva honti gocarā ca .
Ye tassā ārammaṇā te tassā gocarā .
Ye tassā gocarā te tassā ārammaṇā .
Tena vuccati –
‘‘ paṭibhānesu ñāṇaṃ paṭibhānapaṭisambhidā ’’.
Dukkhe ariyasacce pannarasa dhammā , pannarasa atthā , tiṃsa niruttiyo , saṭṭhi ñāṇāni .
[ Kha ]‘‘‘ idaṃV0.325 dukkhasamudayaṃ ariyasaccan ’ ti pubbe ananussutesu dhammesu cakkhuṃ udapādi … pe … āloko udapādi .
‘ Taṃ kho panidaṃ dukkhasamudayaṃ ariyasaccaṃ pahātabban ’ ti … pe … pahīnanti pubbe ananussutesu dhammesu cakkhuṃ udapādi … pe .
P2.152 … āloko udapādi … pe …’’.
Dukkhasamudaye ariyasacce pannarasa dhammā , pannarasa atthā , tiṃsa niruttiyo , saṭṭhi ñāṇāni .
[ Ga ]‘‘‘ idaṃ dukkhanirodhaṃ ariyasaccan ’ ti pubbe ananussutesu dhammesu cakkhuṃ udapādi … pe … āloko udapādi .
‘ Taṃ kho panidaṃ dukkhanirodhaṃ ariyasaccaṃ sacchikātabban ’ ti … pe … sacchikatanti pubbe ananussutesuT1.514 dhammesu cakkhuṃ udapādi … pe … āloko udapādi … pe …’’.
DukkhanirodheM0.335 ariyasacce pannarasa dhammā , pannarasa atthā , tiṃsa niruttiyo , saṭṭhi ñāṇāni .
[ Gha ]‘‘‘ idaṃ dukkhanirodhagāminī paṭipadā ariyasaccan ’ ti pubbe ananussutesu dhammesu cakkhuṃ udapādi … pe … āloko udapādi .
‘ Taṃ kho panidaṃ dukkhanirodhagāminī paṭipadā ariyasaccaṃ bhāvetabban ’ ti … pe … bhāvitanti pubbe ananussutesu dhammesu cakkhuṃ udapādi … pe … āloko udapādi … pe …’’.
Dukkhanirodhagāminiyā paṭipadāya ariyasacce pannarasa dhammā , pannarasa atthā , tiṃsa niruttiyo , saṭṭhi ñāṇāni .
Catūsu ariyasaccesu saṭṭhi dhammā , saṭṭhi atthā , vīsatisataniruttiyo , cattālīsañca dve ca ñāṇasatāni .