Issues
Select Version
sāsanāre-သာသနာရေး
မြန်မာဘာသာ
Bhikkhu Bodhi
English
Sattakanipātapāḷi
Sattakanipātapāḷi

2. Anusayavaggo

Author: sāsanāre-သာသနာရေး @ IAPT

ဘိက္ခဝေ၊ တို့။ အနုသယာ၊ အနုသယတို့သည်။ ဝါ၊ သတ္တဝါတို့၏ ခန္ဓာအစဉ်၌ ကိန်းတတ်သော အကိန်းတရားတို့သည်။ ဝါ၊ အရိယမဂ်ဖြင့် မပယ်သတ်အပ်သေးသည် အဖြစ်ကြောင့် သင့်လျော်သောအကြောင်းကို ရလသော် ဖြစ်ပေါ်လာတတ်သော အကိန်းတရားတို့သည်။ ဣမေ သတ္တ၊ ဤ(၇)ပါးတို့တည်း။
သတ္တ၊ (၇)ပါးတို့ဟူသည်။ ကတမေ၊ အဘယ်တို့နည်းဟူမူ။
ကာမရာဂါနုသယော၊ ကာမရာဂါနုသယလည်းကောင်း။ ဝါ၊ ငါးပါးအာရုံ ကာမဂုဏ်တို့၌ စွဲမက်သော လောဘဟူသော အကိန်းတရားလည်းကောင်း။ ဝါ၊ လိုလားတတ်, စွဲမက်တတ်သော လောဘဟူသော အကိန်းတရားလည်းကောင်း။ ပဋိဃာနုသယော၊ ပဋိဃာနုသယလည်းကောင်း။ ဝါ၊ ဒေါသဟူသော အကိန်းတရားလည်းကောင်း။ ဒိဋ္ဌာနုသယော၊ လည်းကောင်း။ ဝါ၊ ၆၂-ပါးသော မိစ္ဆာ အယူဟူသော အကိန်းတရားလည်းကောင်း။ ဝိစိကိစ္ဆာနုသယော၊ ကောင်း။ ဝါ၊ ရတနာသုံးဖြာ အကျင့်သိက္ခာစသည်တို့၌ မဝေခွဲနိုင်ခြင်းသဘောဟူသော အကိန်းတရားလည်းကောင်း။ မာနာနုသယော၊ ကောင်း။ ဝါ၊ သေယျမာန်သုံးမျိုး အစရှိသော ကိုးမျိုးသော မာန်မာနဟူသော အကိန်းတရားလည်းကောင်း။ ဘဝရာဂါနုသယော၊ ကောင်း။ ဝါ၊ ရူပ အရူပကမ္မဘဝ, ဥပပတ္တိဘဝတို့၌ စွဲမက်သော လောဘဟူသော အကိန်းတရားလည်းကောင်း။ အဝိဇ္ဇာနုသယော၊ အဝိဇ္ဇာနုသယလည်းကောင်းတည်း။ ဝါ၊ သစ္စာလေးတန်, ပုဗ္ဗန္တာပရန္တ, ပဋိစ္စသမုပ္ပန္နဟူသော ရှစ်ဌာနတို့၌ မသိခြင်းမောဟဟူသော အကိန်းတရားလည်းကောင်းတည်း။
ဘိက္ခဝေ၊ တို့။ အနုသယာ၊ အနုသယတို့သည်။ ဝါ၊ အကိန်းတရားတို့သည်။ ဣမေ သတ္တ၊ တည်း။ ဣတိ (အဝေါစ)။
ပဌမံ။
ဒုတိယံ။
ဘိက္ခဝေ၊ တို့။ သတ္တဟိ၊ (၇)ပါးကုန်သော။ အင်္ဂေဟိ၊ အကြောင်းတို့နှင့်။ သမန္နာဂတံ၊ ပြည့်စုံသော။ ကုလံ၊ လူဒါယကာထံသို့။ ဝါ၊ လူဒါယကာအိမ်သို့။ အနုပဂန္တွာ ဝါ၊ ရှေးကမသွားရောက်ဖူးသေး၍လည်း။ ဝါ၊ ရှေးကမသွားရောက်ဖူးသေးလျှင်လည်း။ ဥပဂန္တုံ၊ သွားရောက်ခြင်းငှာ။ နအလံ၊ မသင့်လျော်။ ဥပဂန္တွာ ဝါ၊ (အကြောင်းတစ်ခုခုကြောင့်) သွားရောက်မိ၍လည်း။ ဝါ၊ မိလျှင်လည်း။ ဥပနိသီဒိတုံ၊ (အိမ်တွင်းဝင်ရောက်) ထိုင်နေခြင်းငှာ။ နာလံ၊ မသင့်လျော်။
ကတမေဟိ၊ အဘယ်မည်ကုန်သော။ သတ္တဟိ၊ ကုန်သော။
(အင်္ဂေဟိ၊ တို့နှင့်။ သမန္နာဂတံ၊ သော။ ကုလံ၊ သို့။ အနုပဂန္တွာ ဝါ၊ လည်း။ ဥပဂန္တုံ၊ ငှာ။ နာလံ၊ မသင့်လျော်သနည်း။ ဥပဂန္တွာ ဝါ၊ လည်း။ ဥပနိသီဒိတုံ၊ ငှာ။ နာလံ၊ မသင့်လျော်သနည်းဟူမူ။)
(ကုလာနိ၊ လူဒါယကာတို့သည်)။ မနာပေန၊ စိတ်နှလုံး၌ သက်ရောက်သော ကိုယ်နှုတ်အမူအရာဖြင့်။ ဝါ၊ နှစ်သက်မြတ်နိုးဖွယ် ကိုယ်နှုတ်အမူအရာဖြင့်။ န ပစ္စုဋ္ဌေန္တိ၊ (ထိုင်နေရာမှ) မထကြကုန်။ ဝါ၊ ခရီးဦး မကြိုဆိုကြကုန်။ မနာပေန၊ ဖြင့်။ န အဘိဝါဒေန္တိ၊ ရှိမခိုးကြကုန်။ မနာပေန၊ ဖြင့်။ အာသနံ၊ နေရာထိုင်ခင်းကို။ န ဒေန္တိ၊ မပေးကြကုန်။ အဿ၊ ထိုရဟန်းအတွက်။ သန္တံ၊ လှူဖွယ်ဝတ္ထုထင်ရှားရှိနေပါသော်လည်း။ ပရိဂုဟန္တိ၊ (လှူဖွယ်ဝတ္ထုကို) လျှို့ဝှက်ထားကြကုန်၏။ ဗဟုကံ၊ လှူဖွယ်ဝတ္ထု အများအပြားပင်။ (သမာနမ္ပိ၊ ဖြစ်ပါသော်လည်း)။ ထောကံ၊ အနည်းငယ်မျှကိုသာ။ ဒေန္တိ၊ ပေးလှူကြကုန်၏။ ပဏီတံ၊ လှူဖွယ်ဝတ္ထု မွန်မွန်မြတ်မြတ်သည်။ (သမာနမ္ပိ၊ ဖြစ်ပါသော်လည်း)။ လူခံ၊ အညံ့စားကိုသာ။ ဒေန္တိ၊ ၏။ အသက္ကစ္စံ၊ ရိုသေသမှု ကိုယ်တိုင်မပြုစု၍။ ဝါ၊ သူတပါးကို စေခိုင်းသမှု, မလေးမစားပြု၍။ ဒေန္တိ၊ ၏။ သက္ကစ္စံ၊ ရိုသေသမှု ကိုယ်တိုင်ပြုစု၍။ ဝါ၊ ကိုယ်တိုင်ပြုငြား လေးစားသောအားဖြင့်။ နော ဒေန္တိ၊ မပေးလှူကြကုန်။
ဘိက္ခဝေ၊ တို့။ သတ္တဟိ၊ ကုန်သော။ ဣမေဟိ အင်္ဂေဟိ၊ ဤအကြောင်းတို့နှင့်။ သမန္နာဂတံ၊ သော။ ကုလံ။ပ။ ဘိက္ခဝေ၊ တို့။ သတ္တဟိ၊ ကုန်သော။ပ။ အလံ၊ သင့်လျော်၏။ပ။ မနာပေန၊ ဖြင့်။ ပစ္စုဋ္ဌေန္တိ၊ (ထိုင်နေရာမှ) ထပေးကြကုန်၏။ ဝါ၊ နေရာမှ ထ၍ ခရီးဦးကြိုဆိုကြကုန်၏။ပ။ အဿ၊ ထိုရဟန်းအတွက်။ သန္တံ၊ လှူဖွယ်ဝတ္ထု ထင်ရှားရှိလသော်။ န ပရိဂုဟန္တိ၊ (လှူဖွယ်ဝတ္ထုကို) လျှို့ဝှက်မထားကြကုန်။ ဗဟုကံ၊ လှူဖွယ်ဝတ္ထုအများအပြားသည်။ (သမာနမ္ပိ၊ ဖြစ်လျှင်လည်း)။ ပဏီတံ၊ မွန်မြတ်သော လှူဖွယ်ဝတ္ထုကိုသာ။ ဒေန္တိ၊ ၏။ပ။ အသက္ကစ္စံ၊ ၍။ နော ဒေန္တီ၊ ပေးလှူကြသည်မဟုတ်။ပ။
တတိယံ။
ဘိက္ခဝေ၊ တို့။ သတ္တ၊ (၇)ဦးကုန်သော။ ဣမေ ပုဂ္ဂလာ၊ ဤပုဂ္ဂိုလ်တို့သည်။ အာဟုနေယျာ၊ လေးစားကြည်ဖြူ, အဝေးမှပင် ဆောင်ယူ၍ ပေးလှူအပ်သော ပစ္စည်းဝတ္ထုကို ခံယူတော်မူထိုက်ကုန်၏။ ပါဟုနေယျာ၊ ဝေးနယ်ရပ်ခြား, ဧည့်သည်များဖို့, သီးခြားစီမံထားအပ်သော ပစ္စည်းဝတ္ထုကိုပင် အလှူခံခြင်းငှာ ထိုက်တော်မူကုန်၏။ ဒက္ခိဏေယျာ၊ တမလွန်ဘဝအကျိုးကို မျှော်ကိုးယုံကြည်၍ ပေးလှူအပ်သော ပစ္စည်းဝတ္ထုကို ခံယူတော်မူထိုက်ကုန်၏။ အဉ္ဇလိကရဏီယာ၊ လက်အုပ်ချီမိုး ရှိခိုးသမှု ပြုထိုက်ကုန်၏။ လောကဿ၊ သတ္တဝါအပေါင်း၏။ အနုတ္တရံ၊ မိမိထက် ထူးကဲသာလွန် မြင့်မြတ်သောသူမရှိသော။ ဝါ၊ အထူးမြတ်ဆုံး ဖြစ်သော။ ပုညက္ခေတ္တံ၊ ကုသိုလ်ကောင်းမှု, မျိုးစေ့စု၏, ကြီးထုမြင့်မား, ဖွံ့ထွားပေါက်ရောက်ရာ လယ်ယာမြေကောင်းအတူ ဖြစ်တော်မူ၏။
သတ္တ၊ (၇)ဦးသော ပုဂ္ဂိုလ်တို့ဟူသည်။ ကတမေ၊ အဘယ်တို့နည်းဟူမူ။
ဥဘတောဘာဂဝိမုတ္တော၊ ဥဘတောဘာဂဝိမုတ္တရဟန္တာပုဂ္ဂိုလ်လည်းကောင်း။၁။ ဥဘတောဘာဂဝိမုတ္တပုဒ် ဝစနတ္ထ။ ။ ဤသုတ်ဋီကာနှင့် မဇ္ဈိမပဏ္စာသ၊ ကီဋာဂိရိသုတ်ဋီကာ(၆၄)တို့၌ "ဥဘတော ဥဘယထာ, ဥဘတော ဥဘောဟိ ဘာဂေဟိ ဝိမုတ္တောတိ ဥဘတောဘာဂဝိမုတ္တော ဧကဒေသသရူပေကသေသနယေန" ဟုဖွင့်၏။ ပုဂ္ဂလပညတ် အဋ္ဌကထာ(၄၁)၌လည်း "ဒွီဟိ ဘာဂေဟိ ဒွေ ဝါရေ ဝိမုတ္တောတိ ဥဘတောဘာဂဝိမုတ္တော"စသည်ဖြင့် ဖွင့်၏။
ဥဘတော ဥဘယထာ- နှစ်ပါးသော အခြင်းအရာအားဖြင့်။ ဝါ- နှစ်ကြိမ်တိုင်တိုင်။ ဥဘတော ဥဘောဟိ ဘာဂေဟိ- နှစ်ပါးသောအဖို့တို့ဖြင့်။ ဝိမုတ္တော- ကိလေသာတို့မှ လွတ်မြောက်သော ရဟန္တာပုဂ္ဂိုလ်တည်း။ ဣတိ- ထို့ကြောင့်။ ဧကဒေသသရူပေကသေသနယေန- တစိတ်တပိုင်း ရုပ်သွင်တူ တခုကြွင်းပြုနည်းအားဖြင့်။ ဥဘတောဘာဂဝိမုတ္တော- ဥဘတောဘာဂဝိမုတ္တောမည်၏။ ဆိုလိုသည်မှာ-
အရူပသမာပတ်ကို ရသောအခါ ထိုအရူပသမာပတ်ဖြင့် နီဝရဏကိလေသာတို့ကို ပယ်ခွာလိုက် (ဝိက္ခမ္ဘန ပြုလိုက်)၏။ ယင်းသို့ ပယ်ခွာခြင်းတည်းဟူသော လွတ်မြောက်ပုံ လွတ်မြောက်နည်း (ဝိက္ခမ္ဘနဝိမောက္ခ)ဖြင့် ဦးစွာပဌမတကြိမ် ကိလေသာတို့မှ လွတ်မြောက်၏။ ထို့နောက် အရူပသမာပတ်ကို အခြေခံပြု ဝိပဿနာရှု၍ အရဟတ္တမဂ်ကို ရသောအခါ ထိုအရဟတ္တမဂ်ဖြင့် ကိလေသာအားလုံးတို့ကို အကြွင်းမဲ့ အပြီးအပြတ် ပယ်သတ်လိုက် (သမုစ္ဆေဒပြုလိုက်)၏။ ယင်းသို့ ပယ်သတ်ခြင်းတည်းဟူသော လွတ်မြောက်ပုံ လွတ်မြောက်နည်း(သမုစ္ဆေဒဝိမောက္ခ)ဖြင့် ဒုတိယတကြိမ် ထပ်မံ၍ ကိလေသာတို့မှ လွတ်မြောက်ပြန်၏။ ဤသို့အားဖြင့် "ဒွီဟိ ဘာဂေဟိ- ဝိက္ခမ္ဘန, သမုစ္ဆေဒ ဟူသောနှစ်ပါးသောအဖို့တို့ဖြင့်။ (ဒွေ ဝါရေ- ဝိက္ခမ္ဘန တကြိမ်, သမုစ္ဆေဒ တကြိမ်အားဖြင့် နှစ်ကြိမ်တိတိ) ဝိမုတ္တော- ကိလေသာတို့မှ လွတ်မြောက်သော ရဟန္တာပုဂ္ဂိုလ်သည်။ ဥဘတောဘာဂဝိမုတ္တော- ဥဘတောဘာဂဝိမုတ္တောမည်၏။ ဤအဖွင့်ကို ကြည့်၍-
ဥဘတော ဥဘယထာ ဝိမုတ္တော ဥဘတောဝိမုတ္တော- နှစ်ကြိမ်လွတ်မြောက်သော ပုဂ္ဂိုလ်။ ဥဘတော ဥဘောဟိ ဘာဂဟိ ဝိမုတ္တော ဥဘတောဘာဂဝိမုတ္တော- နှစ်ပါးသော အဖို့တို့ဖြင့် ကိလေသာတို့မှ လွတ်မြောက်သော ပုဂ္ဂိုလ်။ ဤသို့ ဝိဂြိုဟ်နှစ်မျိုးပြုပြီးနောက် ဥဘတောဘာဂဝိမုတ္တတပုဒ်တည်းဖြင့် ထိုဝိဂြိုဟ်အနက် နှစ်မျိုးလုံး ပါဝင်နိုင်အောင် "ဥဘတောဝိမုတ္တော စ ဥဘတောဘာဂဝိမုတ္တော စ ဥဘတောဘာဂဝိမုတ္တော" ဟူ၍ ဧကဒေသသရူပေကသေသဝိဂြိုဟ်အစစ် ပြုသင့်သည်။
ဒွီဟိ ဘာဂေဟီတိ ဝိက္ခမ္ဘန သမုစ္ဆေဒဘာ‌ဂေဟိ၊ ဒွေ ဝါရေတိ ကိလေသာနံ ဝိက္ခမ္ဘနသမုစ္ဆိန္ဒနဝသေန ဒွိက္ခတ္တုံ။ ပုဂ္ဂလပညတ် အနုဋီကာ၊ ၄၇။
ထေရဝါဒသုံးမျိုး။ ။ဤနေရာ၌ အဘယ်ကြောင့် ဥဘတောဘာဂဝိမုတ္တခေါ်ဆိုရသည်ဟူသော ပြဿနာနှင့် စပ်၍ ပုဂ္ဂလပညတ်အဋ္ဌကထာ (၄၁)၌ ထေရဝါဒသုံးမျိုး ပြထား၏။ ၎င်းသုံးမျိုးကား-
(၁) အရူပသမာပတ်ဖြင့် ဝိက္ခမ္ဘနဝိမောက္ခအားဖြင့်လည်းကောင်း, မဂ်ဖြင့် သမုစ္ဆေဒဝိ‌မောက္ခအားဖြင့်လည်းကောင်း ဤသို့အားဖြင့် နှစ်ပါးသော အဖို့တို့ဖြင့် နှစ်ကြိမ်တိုင်တိုင် ကိလေသာတို့မှ လွတ်မြောက်သောကြောင့် ဥဘတောဘာဂဝိမုတ္တခေါ်သည်။ (၂) ရူပကာယ, နာမကာယဟူသော နှစ်ပါးသောအဖို့တို့မှ လွတ်မြောက်သောကြောင့် ဥဘတောဘာဂဝိမုတ္တခေါ်သည်။ (၃) အရူပသမာပတ်ဖြင့် ဝိက္ခမ္ဘနဝိမောက္ခ အားဖြင့်တကြိမ် ကိလေသာတို့မှ လွတ်မြောက်၍ မဂ်ဖြင့် သမုစ္ဆေဒဝိမောက္ခအားဖြင့် တကြိမ် ကိလေသာတို့မှ လွတ်မြောက်သောကြောင့် ဥဘတောဘာဂဝိမုတ္တခေါ်သည်။ ဤသို့ ထေရဝါဒ သုံးမျိုးရှိရာတွင် ယခုပြထားသော ဧကဒေသ သရူပေကသေသ ဝစနတ္ထ ရှင်းလင်းချက်၌ ပထမ, ဒုတိယ, တတိယ ထေရဝါဒနှစ်မျိုးသာ ပါဝင်နိုင်၍ ဒုတိယ ထေရဝါဒ မပါဝင်နိုင်။ ထို့ကြောင့် သက်ဆိုင်ရာသာဓကများဖြင့် ဆက်လက်ရှင်းလင်း ပြဦးမည်။
ဝိသုဒ္ဓိမဂ် မဟာဋီကာအဖွင့် ။ ။ ဝိသုဒ္ဓိမဂ် မဟာဋီကာ၊ ဒု-၄၆၈ ၌ "ဥဘတောဘာဂဝိမုတ္တောတိ ဒွီဟိ ဘာဂေဟိ ဒွေဝါရေ ဝိမုတ္တော" ဟူ၍ပင် အစချီ၍ ဖွင့်၏။ ထိုဋီကာအလို ဥဘတောဘာဂ (နှစ်ပါးသောအဖို့) ဟူသည် ရူပကာယ (ရုပ်အပေါင်း) နှင့် နာမကာယ (နာမ်အပေါင်း) ဟူသော အဖို့နှစ်ပါးတည်း။ ထိုနှစ်ပါးတို့တွင် ရူပကာယ၌ တပ်မက်သော ရူပတဏှာကို အရူပဈာန်ဖြင့် ပယ်ခွာ၏ (ဝိက္ခမ္ဘနပြု၏။) ထိုအရူပဈာန်ဖြင့်ပင် နီဝရဏကိလေသာတည်းဟူသော နာမကာယတချို့ကိုလည်း ပယ်ခွာ၏။ ထို့ကြောင့် အရူပဈာန်သမာပတ်ဖြင့် ရူပကာယမှလည်းကောင်း, နာမကာယ တချို့မှလည်းကောင်း ဝိက္ခမ္ဘနအားဖြင့် လွတ်မြောက်၏။
ထို့နောက် အရူပဈာန်ကို အခြေခံပြု ဝိပဿနာရှု၍ အရဟတ္တမဂ်ကို ရသောအခါ အရဟတ္တမဂ်ဖြင့် ကိလေသာအားလုံးဟူသော နာမကာယကို အကြွင်းမဲ့ အပြီးသတ် ပယ်သတ်လိုက် (သမုစ္ဆေဒ ပြုလိုက်)၏။ ထို့ကြောင့် အရဟတ္တမဂ်ဖြင့် နာမကာယမှ သမုစ္ဆေဒအားဖြင့် လွတ်မြောက်၏။ ဤနည်းအားဖြင့် ရူပကာယနာမကာယဟူသော နှစ်ပါးသောအဖို့တို့မှ ဝိက္ခမ္ဘနတကြိမ်, သမုစ္ဆေဒ တကြိမ်အားဖြင့် နှစ်ကြိမ်တိတိ လွတ်မြောက်သောကြောင့် ထိုရဟန္တာပုဂ္ဂိုလ်ကို ဥဘတောဘာဂဝိမုတ္တခေါ်၏။ ဤနည်း၌ကား ထေရဝါဒသုံးမျိုးလုံး ပါဝင်နိုင်၏။
ဥဘတောဘာဂဝိမုတ္တ ဝစနတ္ထ တနည်း ။ ။ ဥဘတောဘာဂဝိမုတ္တာတိ ဥဘယ ဘာဂေတိ ဥဘယဘာဂတော ဝိမုတ္တာတိ အယမေတ္ထ အတ္ထောတိ ဒဿေတိ "အရူပ သမာပတ္တိယာ ရူပကာယတော ဝိမုတ္တာ၊ အဂ္ဂမဂ္ဂေန နာမကာယတော"တိ ဣမိနာ။ သဂါထာဝဂ္ဂသံယုတ်၊ ပဝါရဏာသုတ်ဋီကာ၊ ၂၉၁။
ဤအဖွင့်အလို "ဥဘောဟိ ဘာဂေဟိ ဝိမုတ္တာ ဥဘတောဘာဂ ဝိမုတ္တာ" ဟု ဝစနတ္ထပြုပြီးလျှင် "ဥဘောဟိ ဘာဂေဟိ- နှစ်ပါးသောအဖို့တို့ဖြင့်။ ဥဘောဟိ ဘာဂေဟိ- နှစ်ပါးသောအဖို့တို့မှ။ ဝိမုတ္တော- လွတ်မြောက်သော ပုဂ္ဂိုလ်"ဟူ၍ "ဥဘောဟိ ဘာဂေဟိ"ပုဒ်ကို အာဝုတ္ထိနည်းအားဖြင့် နှစ်ကြိမ်အနက်ပြန်ဆိုရ၏။ ဆိုလိုသည်မှာ-
အရူပသမာပတ်ဖြင့် ရူပကာယမှ လွတ်မြောက်၍ အရဟတ္တမဂ်ဖြင့် ကိလေသာဟူသော နာမကာယမှ လွတ်မြောက်ရကား ထိုရဟန္တာအရှင်မြတ်သည် အရူသမာပတ်နှင့် အရဟတ္တမဂ်ဟူသော နှစ်ပါးသောအဖို့တို့ဖြင့် ရူပကာယ, နာမကာယဟူသော နှစ်ပါးသောအဖို့တို့မှ လွတ်မြောက်သောကြောင့် ဥဘတောဘာဂဝမုတ္တမည်၏ဟု ဆိုလို၏။ ဤနည်း၌လည်း ထေရဝါဒသုံးမျိုးလုံး ပါဝင်နိုင်၏။
ဥဘတောဘာဂဝိမုတ္တောတိ ဒွီဟိ ဘာဂေဟိ ဝိမုတ္တော၊ အရူပသမာပတ္တိယာ ရူပကာယတော ဝိမုတ္တော၊ မဂ္ဂေန နာမကာယတော။ ဤသုတ် အဋ္ဌကထာ၊ (ပုဂ္ဂလပညတ် အဋ္ဌကထာ၌လည်း "သင်္ခေပတော ပန" စသည်ဖြင့် ဤအတိုင်းပင် ဖွင့်၏။) ဒွီဟိ ဘာဂေဟီတိ ကရဏေ နိဿက္ကေစေတံ ဗဟုဝစနံ၊ အာဝုတ္တိအာဒိဝသေန အယံ နိယမော ဝေဒိတဗ္ဗောတိ အာဟ "အရူပသမာပတ္တိယာ"တိ အာဒိ။ ဤသုတ်ဋီကာနှင့် ဒီ,ပါထိကဝဂ်၊ သမ္ပသာဒနီယသုတ်ဋီကာ၊ ၇၂။
ဥဘတော ဘာဂဝိမုတ္တပုဒ် အနက်(၃)နည်း ပြန်ဆိုခြင်း ။ ။ ပြခဲ့သောအဖွင့်များနှင့် အညီ ဥဘတောဘာဂဝိမုတ္တပုဒ်ကို အနက်(၃)နည်း ပြန်ဆိုနိုင်၏။ ဥဘတောဘာဂဝိမုတ္တော- ဝိက္ခမ္ဘန သမုစ္ဆေဒဟူသော နှစ်ပါးသော အဖို့တို့ဖြင့် ဝိက္ခမ္ဘနတကြိမ်, သမုစ္ဆေဒတကြိမ်အားဖြင့် နှစ်ကြိမ်တိတိ ကိလေသာတို့မှ လွတ်မြောက်သော ပုဂ္ဂိုလ်။ ဝါ- ဝိက္ခမ္ဘန သမုစ္ဆေဒအားဖြင့် နှစ်ကြိမ်တိတိ ရူပကာယ နာမကာယဟူသော နှစ်ပါးသော အဖို့တို့မှ လွတ်မြောက်သော ပုဂ္ဂိုလ်။ [တတိယအနက်ကို နိဿယခန်းအတိုင်းဆိုလေ။ ဥဘတောဘာဂဝိမုတ္တ ပုဂ္ဂိုလ်အရေအတွက်ကို ဒုကနိပါတ်စာပိုဒ် (၄၉)နှင့် ပရိယာယနိပ္ပရိယာယ ဥဘတောဘာဂဝိမုတ္တခွဲခြားပုံကို နဝကနိပါတ်စာပိုဒ်(၄၅)၌ ရေးထားပြီ။]
ဝါ၊ အရူပသမာပတ်နှင့် အရဟတ္တမဂ်ဟူသော နှစ်ပါးသောအဖို့တို့ဖြင့် ရူပကာယ, နာမကာယဟူသော နှစ်ပါးသောအဖို့တို့မှ လွတ်မြောက်သော ရဟန္တာပုဂ္ဂိုလ်လည်းကောင်း။ ပညာဝိမုတ္တော၊ ပညာဝိမုတ္တော ရဟန္တာပုဂ္ဂိုလ်လည်းကောင်း။ ဝါ၊ (အရူပသမာပတ်မပါ) အရဟတ္တမဂ်ပညာဖြင့်သာ ကိလေသာအားလုံးမှ လွတ်မြောက်သော ရဟန္တာပုဂ္ဂိုလ်လည်းကောင်း။ ကာယသက္ခီ၊ နာမကာယဖြင့် နိဗ္ဗာန်ကို မျက်မှောက်ပြုသော သေက္ခပုဂ္ဂိုလ်လည်းကောင်း။ (အရူပါဝစရဈာန်ဖဿကို တွေ့ထိရရှိပြီးနောက် တဆက်တည်းပင် အလယ်မဂ်ဖိုလ်ခြောက်ပါးဟူသော နာမကာယဖြင့် နိဗ္ဗာန်ကို မျက်မှောက်ပြုသော သေက္ခပုဂ္ဂိုလ် လည်းကောင်း။)၁။ ကာယသက္ခိငါးယောက်နှင့် ခြောက်ယောက် ။ ။ ဖုဋ္ဌန္တံ- တွေ့ထိရရှိအပ်ပြီးသော အရူပါဝစရဈာန်တို့၏ အဆုံးကာလ, အခြားမဲ့ကာလ၌သာလျှင်။ ဝါ- အရူပဈာန်တို့ကို တွေ့ထိရရှိပြီးသည်နှင့် တဆက်တည်းသာလျှင်။ သစ္ဆိကတော- နိဗ္ဗာန်ကို မျက်မှောက်ပြုသော ပုဂ္ဂိုလ်တည်း။ ဣတိ- ထို့ကြောင့်။ ကာယသက္ခိ- ကာယသက္ခိမည်၏။ ဆိုလိုသည်မှာ-
ရှေးဦးစွာ အရူပါဝစရဈာန်ဖဿကို (သို့မဟုတ်) သမာပတ်ရှစ်ပါးဟူသော ဈာန်ဖဿကို တွေ့ထိရရှိ၏။ (အရူပဈာန်သမာပတ်ကို ဝင်စား၏ဟူလို) ထို့နောက် သမာပတ်မှ ထပြီးသည်နှင့် တပြိုင်နက် တဆက်တည်းပင် သင်္ခါရတို့ကို အနိစ္စစသည်ဖြင့် ရှု၍ နိဗ္ဗာန်ကို မျက်မှောက်ပြုသည်ဟု ဆိုလို၏။ ကာယေန နာမကာယေန သက္ခိ ကာယ သက္ခိ- နာမကာယဖြင့် နိဗ္ဗာန်ကို မျက်မှောက်ပြုသောပုဂ္ဂိုလ်။ ဤ၌ နာမကာယဟူသည် အလယ်မဂ်ဖိုလ်ခြောက်ပါးတည်း။ ထို့ကြောင့် အလယ်မဂ်ဖိုလ်ခြောက်ပါးတည်း ဟူသော နာမကာယဖြင့် နိဗ္ဗာန်ကို မျက်မှောက်ပြုသော (သောတာပတ္တိဖိုလ်မှ စ၍ အရဟတ္တမဂ်ပုဂ္ဂိုလ်တိုင်အောင်သော) အလယ်သေက္ခပုဂ္ဂိုလ်ခြောက်ဦးကို ကာယသက္ခိဟု ခေါ်၏။
ယင်းသို့ ကာယသက္ခိဟု ခေါ်ဆိုထိုက်သော ထိုပုဂ္ဂိုလ်(၆)ဦးသည် ကာယသက္ခိပုဂ္ဂိုလ် မဖြစ်မီကပင် သမာပတ်ရှစ်ပါးကို ရရှိထားရ၏။ ရှစ်ပါးလုံး မရသေးစေကာမူ အောက်ထစ်ဆုံးအားဖြင့် အာကာသာနဉ္စာယတနဈာန်အထိ ရရှိထားရ၏။ ထိုပုဂ္ဂိုလ်တို့သည် အရူပါဝစရဈာန် သမာပတ်လေးပါးတို့တွင် တပါးပါးကို ဝင်စားရာမှသော်လည်းကောင်း, နိရောဓသမာပတ် ဝင်စားရာမှသော်လည်းကောင်း ထပြီးနောက် ကာယသက္ခိပုဂ္ဂိုလ်အဖြစ်သို့ ရောက်ကြ၏။ ထို့ကြောင့် သမာပတ်ငါးမျိုးရှိသည့် အလျောက် ကာယသက္ခိပုဂ္ဂိုလ်ငါးယောက်ဟုလည်း ဆိုနိုင်၏။ (အရူပသမာပတ်နှင့် နိရောဓသမာပတ်ဟူသော သမာပတ်ငါးမျိုးသာ ကာယသက္ခိနှင့် သက်ဆိုင်သည်။)
ဖုဋ္ဌန္တံ သစ္ဆိကတောတိ (သစ္ဆိကရောတီတိ) ကာယသက္ခိ၊ သော စျာနဖဿံ ပဌမံ ဖုသတိ၊ ပစ္ဆာ နိရောဓံ နိဗ္ဗာနံ သစ္ဆိကရောတိ။ ဤသုတ် အဋ္ဌကထာနှင့်တကွ အခြားသုတ္တန် အဋ္ဌကထာတို့၌ "သစ္ဆိကရောတိ" တွင် အဆုံးသတ်၏။ ပုဂ္ဂလပညတ် အဋ္ဌကထာ(၄၂)၌မူ "သစ္ဆိကရောတီတိပိ ကာယသက္ခိ"ဟု အဆုံးသတ်ထားပြီး "ပိ" သဒ္ဒါပင် အပိုပါနေလေသေး၏။ အမှန်အားဖြင့်ကား "သော ဈာနဖဿံ"စသော ဝါကျသည် "ဖုဋ္ဌန္တံ သစ္ဆိကတော"ကို ရှင်းလင်းဖွင့်ပြသော ဝါကျသာ ဖြစ်၏။ ကာယသက္ခိခေါ်ဆိုရခြင်း၏ အကြောင်းတမျိုး (နောက်တနည်း) ဖွင့်ပြသော ဝါကျ မဟုတ်။ ယင်းသို့ မဟုတ်ကြောင်းမှာ ဝါကျ၏ ဆိုလိုရင်းအဓိပ္ပာယ်ဖြင့် ထင်ရှားနေသည့်အပြင် "ဖုဋ္ဌာနန္တရကာလမေဝ သစ္ဆိကာတဗ္ဖံ သစ္ဆိကတော သစ္ဆိကရဏူပါယေနာတိ ဝုတ္တံဟောတိ၊ တေနာဟ "သော ဈာနဖဿ'န္တိအာဒိ"ဟူ၍ ရှေ့နောက်အဋ္ဌကထာဝါကျများကို ဆက်သွယ်၍ ကျမ်းတက်ပြထားသော ပါထိကဝဂ်ဋီကာ(၇၃)အဖွင့်ကလည်း သကသေခံလျက် ရှိပါ၏။ ထို့ကြောင့် ပိသဒ္ဒါမပါသင့်ကြောင့် သတိပြုသင့်ပါသည်။
ဒိဋ္ဌိပ္ပတ္တော၊ သောတာပတ္တိမဂ်ဉာဏ်အမြင်၏ အခြားမဲ့၌ အလယ်မဂ်ဖိုလ်(၆)ပါးသို့ ရောက်သော သေက္ခပုဂ္ဂိုလ်လည်းကောင်း။ ဝါ၊ သောတာပတ္တိမဂ်ဉာဏ်ဖြင့် နိဗ္ဗာန်ကို မြင်ပြီးသည်အဖြစ်ကြောင့် အလယ်မဂ်ဖိုလ်ခြောက်ပါးဖြင့် နိဗ္ဗာန်သို့ရောက်သော သေက္ခပုဂ္ဂိုလ်လည်းကောင်း။ သဒ္ဓါဝိမုတ္တော၊ (အားလုံးစုံ လွတ်မြောက်သည်မဟုတ်သေးဘဲ) သဒ္ဓါတရားသက်သက်ဖြင့်သာ ကိလေသာတို့မှ လွတ်မြောက်သော သေက္ခပုဂ္ဂိုလ်လည်းကောင်း။ ဝါ၊ သဒ္ဓါတရားဖြင့် နိဗ္ဗာန်၌ ကောင်းစွာသက်ဝင်သော သေက္ခပုဂ္ဂိုလ်လည်းကောင်း။ ဓမ္မာနုသာရီ၊ (ရှေ့ဆောင် ရှေ့သွား ပဓာနအနေအားဖြင့် ဖြစ်သော) ပဌမမဂ်ပညာတရားသို့ အစဉ်လိုက်သော သောတာပတ္တိမဂ် ပုဂ္ဂိုလ်လည်းကောင်း။ ဝါ၊ ပညာကို ရှေ့ဆောင်ရှေ့သွား ပဓာနထားလျက် အရိယမဂ်ကို ဖြစ်ပေါ်လာစေသော သောတာပတ္တိမဂ်ပုဂ္ဂိုလ်လည်းကောင်း။ သဒ္ဓါနုသာရီ၊ (ရှေ့ဆောင်, ရှေ့သွား ပဓဦနအနေအားဖြင့်ဖြစ်သော) ပဌမမဂ်သဒ္ဓါသို့ အစဉ်လိုက်သော သောတာပတ္တိမဂ်ပုဂ္ဂိုလ် လည်းကောင်း။ ဝါ၊ သဒ္ဓါကို ရှေ့ဆောင်ရှေ့သွား ပဓာနထားလျက် အရိယမဂ်ကို ဖြစ်ပေါ်လာစေသော ဿောတာပတ္တိမဂ်ပုဂ္ဂိုလ်လည်းကောင်း။ (ဣတိ၊ ဤသည်တို့တည်း။)
ဘိက္ခဝေ၊ တို့။ သတ္တ၊ ကုန်သော။ ဣမေ ပုဂ္ဂလာ၊ တို့သည်။ အာဟုနေယျာ၊ ကုန်၏။ပ။ [ဒိဋ္ဌိပ္ပတ္တ စသည်တို့ကို ဒုတိယအကြိမ်ရိုက်နှိပ်သော ပထမတွဲနိဿယ စာအုပ်စာမျက်နှာ (၁၈၇)ဒုကနိပါတ်စာပိုဒ် (၄၉)သုတ်၌ ရေးခဲ့ပြီ။]
စတုတ္ထံ။
ဘိက္ခဝေ၊ တို့။ သတ္တ၊ (၇)ဦးကုန်သော။ ဥဒကူပမာ၊ ရေဟူသော ဥပမာရှိကုန်သော။ ဝါ၊ ရေဖြင့် ဥပမာ နှိုင်းခိုင်းအပ်ကုန်သော။ ဣမေ ပုဂ္ဂလာ၊ ဤပုဂ္ဂိုလ်တို့သည်။ ဝါ၊ တို့ကို။ လောကသ္မိံ၊ သတ္တလောက၌။ သန္တော၊ ထင်ရှားရှိကုန်၏။ သံဝိဇ္ဇမာနာ၊ ရအပ်ကုန်၏။ ဝါ၊ သိမြင်အပ်ကုန်၏။
ကတမေ၊ အဘယ်မည်ကုန်သော။ သတ္တ၊ ကုန်သော။ ဥဒကူပမာ၊ ကုန်သော။ ဣမေ ပုဂ္ဂလာ၊ တို့သည်။ ဝါ၊ တို့ကို။ လောကသ္မိံ၊ သတ္တလောက၌။ သန္တော၊ ထင်ရှားရှိကုန်သနည်း။ သံဝိဇ္ဇမာနာ၊ ရအပ်ကုန်သနည်းဟူမူ။ ဘိက္ခဝေ၊ တို့။ ဣဓ၊ ဤသတ္တလောက၌။ ဧကစ္စော၊ အချို့သော။ ပုဂ္ဂလော၊ ပုဂ္ဂိုလ်သည်။ သကိံ၊ တကြိမ်သာလျှင်။ နိမုဂ္ဂေါ၊ နစ်မြှုပ်သည်။ (သမာနော၊ ဖြစ်လသော်။) နိမုဂ္ဂေါဝ၊ နစ်မြှုပ်နေတော့သည်သာလျှင်။ (မြစ်ရေပြင်အထက်သို့ ပြန်၍ ပေါ်တက်မလာနိုင်တော့ဘဲ အမြဲမသွေ နစ်မြှုပ်နေတော့သည်သာလျှင်။) ဟောတိ၊ ဖြစ်၏။
ဘိက္ခဝေ၊ တို့။ ပန၊ ထိုမှတပါး။ ဣဓ၊ ဤသတ္တလောက၌။ ဧကစ္စော၊ သော။ ပုဂ္ဂလော၊ သည်။ ဥမ္မုဇ္ဇိတွာ၊ (မြစ်ရေပြင်အထက်) ပေါ်တက်ပြီး၍။ ဝါ၊ ပေါ်တက်ပြီးမှ။ နိမုဇ္ဇတိ၊ နစ်မြှုပ်သွား၏။
ဘိက္ခဝေ၊ တို့။ ပန၊ ပါး။ ဣဓ၊ ၌။ပ။ ဥမ္မုဇ္ဇိတွာ၊ (မြစ်ရေပြင်အထက်) ပေါ်တက်၍။ ဝါ၊ ပေါ်တက်လျက်။ ဌိတော၊ မကူးမခပ် ရပ်တန့်နေသည်။ ဟောတိ၊ ဖြစ်၏။ပ။
ဥမ္မုဇ္ဇိတွာ၊ (မြစ်ရေပြင်အထက်) ပေါ်တက်၍။ ဝိပဿတိ၊ ကူးခပ်သွားသင့်သော အရပ်မျက်နှာကို ကြည့်၏။ ဝိလောကေတိ၊ ကူးခပ်သွားသင့်သောအရပ်မျက်နှာကို ရှု၏။ပ။
ဥမ္မုဇ္ဇိတွာ၊ ၍။ ပတရတိ၊ (သွားထိုက်သောအရပ်သို့ ရှေ့ရှု)ကူးခပ်သွား၏။ပ။
ဥမ္မုဇ္ဇိတွာ၊ ၍။ (ဝိလောကေတွာ၊ သွားသင့်သောအရပ်ကို ကြည့်ရှုပြီး၍။ ပတိရိတွာ၊ သွားသင့်သောအရပ်သို့ ကူးခပ်သွားပြီး၍) ပတိဂါဓပ္ပတ္တော၊ (ခါးပမာဏမျှ ရေရှိရာ) တနေရာရာ၌ ထောက်တည်မှီနေခြင်းသို့ ရောက်သည်။ ဝါ၊ ထောက်တည်မှီနေရာတခုခုသို့ ရောက်သည်။ ဟောတိ၊ ၏။ပ။
ဥမ္မုဇ္ဇိတွာ၊ ၍။ တိဏ္ဏော၊ ကူးခပ်သွားသည်။ (ဟုတွာ၊ ဖြစ်၍။) ပါရင်္ဂတော၊ ကမ်းတဖက်သို့ ရောက်သည်။ ဟောတိ၊ ၏။ ဗြာဟ္မဏော၊ ဗြာဟ္မဏ ပုဂ္ဂိုလ်မြတ်သည်။ ဝါ၊ မကောင်းမှု အကုသိုလ်တို့ကို ပယ်ရှားမျောသွားစေပြီးသော ရဟန္တာပုဂ္ဂိုလ်သည်။ (ဟုတွာ)ထလေ၊ ကြည်းကုန်းထက်၌။ တိဋ္ဌတိ၊ ရပ်တည်နေ၏။
ဘိက္ခဝေ၊ တို့။ ကထဉ္စ၊ အဘယ်သို့သော အခြင်းအရာအားဖြင့်။ ဝါ၊ အဘယ်နည်း အဘယ်ပုံအားဖြင့်။ ပုဂ္ဂလော၊ သည်။ သကိံ၊ သာလျှင်။ နိမုဂ္ဂေါ၊ သည်။ (သမာနာ၊ သော်)။ နိမုဂ္ဂေါဝ၊ နစ်မြုပ်နေတော့သည်သာလျှင်။ ဟောတိ၊ ဖြစ်သနည်း။
ဘိက္ခဝေ၊ တို့။ ဣဓ၊ ဤသတ္တလောက၌။ ဧကစ္စော၊ သော။ ပုဂ္ဂလော၊ ပုဂ္ဂိုလ်သည်။ ဧကန္တကာဠကေဟိ၊ စင်စစ်ဧကန် မည်းညစ်ကုန်သော။ ၁။ ဧကန္တကာဠကေဟိ။ ။ ဧက- တခုသော + အန္တ- အဖို့။ ဘက်။ "ဧကန္တေန- တခုသောအဖို့အားဖြင့်။ ဝါ- တဖက်သတ်, တသမတ်တည်း အားဖြင့်။ ကာဠကာ- မည်းညစ်ကုန်သော နိယတမိစ္ဆာဒိဋ္ဌိ အကုသိုလ်တရားတို့တည်း။ ဧကန္တကာဠကာ- တရားတို့"ဟူ၍ ဝစနတ္ထပြု။ အကုသလေဟိ၊ အကုသိုလ်ဖြစ်ကုန်သော။ ဓမ္မေဟိ၊ နိယတမိစ္ဆာဒိဋ္ဌိတရားတို့နှင့်။ သမန္နာဂတော၊ ပြည့်စုံသည်။ ဟောတိ၊ ဖြစ်၏။
ဘိက္ခဝေ၊ တို့။ ဧဝံ၊ ဤသို့သော အခြင်းအရာအားဖြင့်။ (ဤသို့ ဧကန္တကာဠကအကုသိုလ် နိယတမိစ္ဆာဒိဋ္ဌိတရားတို့နှင့် ပြည့်စုံခြင်းအားဖြင့်။) ပုဂ္ဂလော၊ ပုဂ္ဂိုလ်သည်။ (မက္ခလိဂေါသာလ စသည်ကဲ့သို့သော ပုဂ္ဂိုလ်သည်) သကိံ၊ တကြိမ်သာလျှင်။ နိမုဂ္ဂေါ၊ (ဝဋ်ဒုက္ခဟူသော မြစ်ရေထဲ၌) နစ်မြုပ်သည်။ (သမာနော၊ သော်။) နိမုဂ္ဂေါဝ၊ (အမြဲမသွေ) နစ်မြုပ်နေတော့သည်သာလျှင်။ ဟောတိ၊ ဖြစ်၏။
ဘိက္ခဝေ၊ တို့။ ကထဉ္စ၊ ဖြင့်။ ပုဂ္ဂလော၊ သည်။ ဥမ္မုဇ္ဇိတွာ၊ ပေါ်တက်ပြီး၍။ ဝါ၊ ပေါ်တက်ပြီးမှ။ နိမုဇ္ဇတိ၊ နစ်မြုပ်သွားသနည်းဟူမူ။ ဝါ၊ နစ်မြုပ်သွားသည်မည်သနည်းဟူမူ။
ဘိက္ခဝေ၊ တို့။ ဣဓ၊ ၌။ ဧကစ္စော၊ သော။ ပုဂ္ဂလော၊ သည်။ ဥမ္မုဇ္ဇတိ၊ (ဝဋ်ဒုက္ခဟူသော မြစ်ရေပြင်အထက်သို့) ပေါ်တက်လာ၏။ (ကိန္တိ၊ အဘယ်သို့သော အခြင်းအရာအားဖြင့်။ ဝါ၊ အဘယ်နည်း အဘယ်ပုံအားဖြင့်။ ဥမ္မုဇ္ဇတိ၊ ပေါ်တက်လာသနည်းဟူမူ။) ကုသလေသု၊ ကုသိုလ်ဖြစ်ကုန်သော။ ဓမ္မေသု၊ တရားတို့၌။ ဝါ၊ တရားတွေထဲက။ သဒ္ဓါ၊ သဒ္ဓါတရားမည်သည်။ ဝါ၊ ရတနာသုံးတန် ကံ, ကံ၏အကျိုး စသည်တို့၌ ယုံကြည်ခြင်းသဘောတရားမည်သည်။ သာဓု၊ ကောင်းလှပေ၏။ ကုသလေသု၊ ကုန်သော။ ဓမ္မေသု၊ တို့၌။ ဝါ၊ က။ ဟိရီ၊ ဟိရီတရားမည်သည်။ ဝါ၊ အကုသိုလ်ဒုစ္စရိတ်ကို စက်ဆုပ်ခြင်း ရှက်ခြင်း သဘောတရားမည်သည်။ သာဓု၊ ၏။ ကုသလေသု၊ ကုန်သော။ ဓမ္မေသု၊ တို့၌။ ဝါ၊ က။ ဩတ္တပ္ပံ၊ ဩတ္တပ္ပတရားမည်သည်။ ဝါ၊ အကုသိုလ်ဒုစ္စရိတ်ကြောင့် ကြောက်လန့်ခြင်းသဘောတရားမည်သည်။ သာဓု၊ ၏။ ကုသလေသု၊ ကုန်သော။ ဓမ္မေသု၊ တို့၌။ ဝါ၊ က။ ဝီရိယံ၊ လုံလဝီရိယမည်သည်။ သာဓု၊ ၏။ ကုသလေသု၊ ကုန်သော။ ဓမ္မေသု၊ တို့၌။ ဝါ၊ က။ ပညာ၊ ပညာမည်သည်။ သာဓု၊ ၏။ ဣတိ၊ ဤသို့သောအခြင်းအရာအားဖြင့်။ (ဤသို့ သဒ္ဓါဟီရိ အစရှိသည်တို့ ကောင်းမွန်ပုံကို ဆင်ခြင်စဉ်းစား၍ ထိုသဒ္ဓါဟီရိ စသော ကုသိုလ်တရား ဖြစ်ပွားခြင်းဖြင့်) ဥမ္မုဇ္ဇတိ၊ (ဝဋ်ဒုက္ခမြစ်ရေပြင်အထက်သို့) ပေါ်တက်လာ၏။
တဿ၊ ထိုပုဂ္ဂိုလ်၏။ သာ သဒ္ဓါ၊ ထိုသဒ္ဓါတရားသည် (သဒ္ဓါ၏ ကောင်းမွန်ပုံကို ဆင်ခြင်စဉ်းစား၍ ဖြစ်ပေါ်လာသော ထိုသဒ္ဓါတရားသည်။) နေဝ တိဋ္ဌတိ၊ မတည်တံ့လည်း မတည်တံ့။ နော ဝဍ္ဎတိ၊ မတိုးလည်း မတိုးတက်။ ဟာယတိယေဝ၊ ဧကန် ဆုတ်ယုတ်သည်သာတည်း။ တဿ၊ ထိုပုဂ္ဂိုလ်၏။ သာ ဟိရီ၊ ထိုဟိရီသည်။ (ဟီရိ၏ ကောင်းမွန်ပုံကို ဆင်ခြင်စဉ်းစား၍ ဖြစ်ပေါ်လာသော ထိုဟီရိတရားသည်။) နေဝ တိဋ္ဌတိ၊ မတည်တံ့လည်း မတည်တံ့။ နော ဝဍ္ဎတိ၊ မတိုးလည်း မတိုးတက်။ ဟာယတိယေဝ၊ ဧကန် ဆုတ်ယုတ်သည်သာတည်း။ တဿ၊ ထိုပုဂ္ဂိုလ်၏။ တံ ဩတ္တပ္ပံ၊ ထိုဩတ္တပ္ပတရားသည်။ (ဩတ္တပ္ပ၏ ကောင်းမွန်ပုံကို ဆင်ခြင်စဉ်းစား၍ ဖြစ်ပေါ်လာသော ထိုဩတ္တပ္ပသည်။) နေဝ တိဋ္ဌတိ၊ တံ့။ပ။ တံ ဝီရိယံ၊ ထိုဝီရိယသည်။ (ဝီရိယ၏...သည်)။ပ။ တဿ၊ ၏။ သာ ပညာ၊ ထိုပညာသည်။ (ပညာ၏...သည်)။ပ။
ဘိက္ခဝေ၊ တို့။ ဧဝံ၊ ဤဆိုအပ်ပြီးသော အခြင်းအရာအားဖြင့် (ဤသို့ သဒ္ဓါဟိရီ စသည်တို့ဖြစ်ရုံမျှဖြစ်၍ မတည်တံ့, မတိုးပွား, ဆုတ်ယုတ်ခြင်းအားဖြင့်သာလျှင်။) ပုဂ္ဂလော၊ ပုဂ္ဂိုလ်သည်။ (ဒေဝဒတ် စသည်ကဲ့သို့သော ပုဂ္ဂိုလ်သည်။) ဥမ္မုဇ္ဇိတွာ၊ (ဝဋ်ဒုက္ခ မြစ်ရေပြင်အထက်) ပေါ်တက်ပြီး၍။ ဝါ၊ ပေါ်တက်ပြီးမှ။ နိမုဇ္ဇတိ၊ နစ်မြုပ်သွား၏။ ဝါ၊ နစ်မြုပ်သွားသည်မည်၏။
ဘိက္ခဝေ၊ တို့။ ကထဉ္စ၊ ဖြင့်။ ပုဂ္ဂလော၊ ပုဂ္ဂိုလ်သည်။ ဥမ္မုဇ္ဇိတွာ၊ (မြစ်ရေပြင်အထက်) ပေါ်တက်၍။ ဝါ၊ ပေါ်တက်လျက်။ ဌိတော၊ မကူးမခပ် ရပ်တန့်နေသူမည်သည်။ ဟောတိ၊ ဖြစ်သနည်းဟူမူ။ပ။ နေဝ ဟာယတိ၊ မဆုတ်ယုတ်လည်း မဆုတ်ယုတ်။ နော ဝဍ္ဎတိ၊ မတိုးပွားလည်း မတိုးပွား။ ဌိတာ၊ ရပ်တန့်နေသည်။ ဟောတိ၊ ၏။ပ။ ဘိက္ခဝေ၊ တို့။ ဧဝံ၊ ဤဆိုအပ်ပြီးသော အခြင်းအရာအားဖြင့်။ (ဤသို့ သဒ္ဓါ ဟိရီစသည်တို့ ဖြစ်ပြီး၍ မဆုတ်ယုတ်, မတိုးပွား. ရပ်တန့်နေခြင်းအားဖြင့်) ပုဂ္ဂလော၊ ပုဂ္ဂိုလ်သည်။ (ပက္ခိကဘတ်, သလာကဘတ်, ဝဿာဝါသိကသင်္ကန်း လှူဒါန်းမှုကုသိုလ်ကို တိုးတက်ပြုလုပ်ရန် မစွမ်းဆောင်နိုင်သော အခါ၌လည်း ယင်းကုသိုလ်မှ ယုတ်လျော့မသွားမူ၍ စွမ်းဆောင်သော အခါ၌လည်း ယင်းကုသိုလ်ကို တိုးတက်မပြုလုပ်သော အဂါရိကလူပုဂ္ဂိုလ်နှင့် တိုးတက်ပြုလုပ်ရန် မစွမ်းဆောင်သောအခါ၌လည်း ပါဠိသင်ယူမှု၊ ဓုတင်ဆောင်မှု ကုသိုလ်မှ မယုတ်လျော့မူ၍ စွမ်းဆောင်သောအခါ၌လည်း ယင်းကုသိုလ်တိုးတက်အောင် အားထုတ်မှု မရှိသော အနဂါရိက ရဟန်းပုဂ္ဂိုလ်သည်) ဥမ္မုဇ္ဇတိ၊ (ဝဋ်ဒုက္ခဟူသော မြစ်ရေပြင်အထက်) ပေါ်တက်၍။ ဝါ၊ ပေါ်တက်လျက်။ ဌိတော၊ မကူးမခပ် ရပ်တန့်နေသူမည်သည်။ ဟောတိ၊ ဖြစ်၏။
ဘိက္ခဝေ၊ တို့။ ကထဉ္စ၊ ဖြင့်။ ပုဂ္ဂလော၊ သည်။ ဥမ္မုဇ္ဇိတွာ၊ (မြစ်ရေပြင်အထက်) ပေါ်တက်၍။ ဝိပဿတိ၊ ကူးခတ်သွားသင့်သော အရပ်မျက်နှာကို ကြည့်သနည်း။ ဝိလောကေတိ၊ ကူးခပ်သွားသင့်သော အရပ်မျက်နှာကို ရှုသနည်းဟူမူ။ပ။
ကုသလေသု၊ ကုန်သော။ ဓမ္မေသု၊ တို့၌။ ပညာ၊ သည်။ သာဓု၊ ၏။ ဣတိ၊ ဖြင့်။ (ဥမ္မုဇ္ဇတိ၊ ၏။)
သော၊ ထိုပုဂ္ဂိုလ်သည်။ တိဏ္ဏံ၊ သုံးပါးကုန်သော။ (သက္ကာယဒိဋ္ဌိ, ဝိစိကိစ္ဆာ, သီလဗ္ဗတပရာမာသအားဖြင့် သုံးပါးကုန်သော) သံယောဇနာနံ၊ သံယောဇဉ်တို့၏။ ဝါ၊ အနှောင်အဖွဲ့တို့၏။ ပရိက္ခယာ၊ ကုန်ခန်းခြင်းကြောင့်။ သောတာပန္နော၊ သောတာပန်ပုဂ္ဂိုလ်သည်။ ဝါ၊ ဆန့်ကျင်ဘက်အကုသိုလ်တို့ကို အကြွင်းမဲ့ သွန်ချစွန့်ပစ်တတ်သော အရီယမဂ်ဖြင့် ဖိုလ်သို့ ရောက်ပြီး ပုဂ္ဂိုလ်သည်။ အဝိနိပါတဓမ္မော၊ မိမိကိုယ်ကို အပါယ်လေးပါးတို့၌ ဖောက်ပြန်စွာ ကျရောက်စေတတ်သော (သက္ကာယဒိဋ္ဌိ အစရှိသော အကုသိုလ်တရား)သဘော မရှိသူသည်။ နိယတော၊ သောတာပတ္တိမဂ်တည်းဟူသော နိယာမတရားဖြင့် အထက်မဂ်ရရန် ကိန်းသေမုချ မြဲသော သူသည်။ ဝါ၊ အောက်ထစ်ဆုံး(၇)ဘဝမှ နောက်၌ မဖြစ်ခြင်းသဘောအားဖြင့် မြဲသောသူသည် (ခုနစ်ဘဝအတွင်း၌ ခန္ဓပရိနိဗ္ဗာန်စံခြင်းသဘောအားဖြင့် မြဲသောသူသည်)။ သမ္ဗောဓိပရာယဏေ၊ အထက်မဂ်သုံးပါးတည်းဟူသော နောက်ထပ်လားရောက်အပ်သော တရားထူးရှိသူသည်။ ဝါ၊ သောတာပတ္တိမဂ်တည်းဟူသော ဖြစ်ရာမှီရာ ရှိသူသည်။ ဟောတိ၊ ဖြစ်၏။
ဘိက္ခဝေ၊ တို့။ ဧဝံ၊ ဤဆိုအပ်ပြီးသော အခြင်းအရာအားဖြင့်။ (ဤသို့ သဒ္ဓါဟိရီစသော ကုသိုလ်တရားဖြစ်ပွား၍ သံယောဇဉ်သုံးမျိုး ကုန်ခန်းလျက် သောတာပန် ပုဂ္ဂိုလ်အဖြစ်သို့ ရောက်ခြင်းအားဖြင့်) ပုဂ္ဂလော၊ ပုဂ္ဂိုလ်သည်။ ဥမ္မုဇ္ဇိတွာ၊ (ဝဋ်ဒုက္ခတည်းဟူသော မြစ်ရေပြင်အထက်သို့) ပေါ်တက်၍။ ဝိပဿတိ၊ (နိဗ္ဗာန်တည်းဟူသော) ကူးခပ်သွားသင့်သော အရပ်မျက်နှာကို ကြည့်၏။ (ဝါ၊ ကြည့်သည် မည်၏။) ဝိလောကေတိ၊ ၏။
ဘိက္ခဝေ၊ တို့။ ကထဉ္စ၊ ဖြင့်။ ပုဂ္ဂလော၊ သည်။ ဥမ္မုဇ္ဇိတွာ၊ ၍။ ပတရတိ၊ (သွားထိုက်သောအရပ်သို့ ရှေ့ရှု) ကူးခပ်သွားသနည်းဟူမူ။ပ။
သော၊ ထိုပုဂ္ဂိုလ်သည်။ တိဏ္ဏံ၊ ကုန်သော။ သံယောဇနာနံ၊ တို့၏။ ပရိက္ခယာ၊ ကုန်ခန်းခြင်းကြောင့်။ ရာဂဒေါသမောဟာနံ၊ ရာဂ, ဒေါသ, မောဟတို့၏။ တနုတ္တာ၊ နည်းပါးကုန်သည် အဖြစ်ကြောင့်။ သကဒါဂါမီ၊ သကဒါဂါမ်ပုဂ္ဂိုလ်သည်။ ဝါ၊ တကြိမ်တခါသာ ပဋိသန္ဓေ တည်နေလာရောက်တတ်သော ပုဂ္ဂိုလ်သည်။ ဟောတိ၊ ဖြစ်၏။ သကိဒေဝ၊ တကြိမ်သာလျှင်။ ဣမံ လောကံ၊ ဤလူ့ပြည်သို့။ အာဂန္တွာ၊ ပဋိသန္ဓေ တည်နေလာ၍။ ဒုက္ခဿ၊ ဝဋ်ဒုက္ခ၏။ အန္တံ၊ အဆုံးအပိုင်းအခြားကို။ ဝါ၊ နောက်ထပ်မဖြစ်လုံးလုံး ကုန်ဆုံးခြင်းကို။ ကရောတိ၊ ပြု၏။ [တနည်း-ဒုက္ခဿ၊ ဝဋ်ဒုက္ခ၏။ အန္တံ၊ အဆုံးဖြစ်သော နိဗ္ဗာန်ကို။ ကရောတိ၊ မျက်မှောက်ပြု၏။]
ဘိက္ခဝေ၊ တို့။ ဧဝံ၊ ဤဆိုအပ်ပြီးသော အခြင်းအရာအားဖြင့်။ (ဤသို့ သဒ္ဓါဟိရီ စသော ကုသိုလ်တရားဖြစ်ပွား၍ သံယောဇဉ်သုံးမျိုး ကုန်ခန်းခြင်းနှင့် ရာဂ, ဒေါသ, မောဟတို့ နည်းပါးခြင်းတို့ကြောင့် သကဒါဂါမ်ပုဂ္ဂိုလ် ဖြစ်ခြင်းအားဖြင့်) ပုဂ္ဂလော၊ ပုဂ္ဂိုလ်သည်။ ဥမ္မုဇ္ဇိတွာ၊ (ဝဋ်ဒုက္ခ မြစ်ရေပြင်အထက်သို့) ပေါ်တက်၍။ ပတရတိ၊ (သွားထိုက်သော နိဗ္ဗာန်အရပ်သို့) ကူးခပ်သွားသည်မည်၏။
ဘိက္ခဝေ၊ တို့။ ကထဉ္စ၊ အားဖြင့်။ ပုဂ္ဂလော၊ သည်။ ဥမ္မုဇ္ဇိတွာ၊ (မြစ်ရေပြင်အထက်) ပေါ်တက်၍။ (ဝိလောကေတွာ၊ သွားသင့်သောအရပ်ကို ကြည့်ရှုပြီး၍။ ပတရိတွာ၊ သွားသင့်သောအရပ်၌ ကူးခပ်သွားပြီး၍)။ ပတိဂါဓပ္ပတ္တော၊ (ခါးပမာဏမျှ ရေရှိရာ) တနေရာရာ၌ ထောက်တည်မှီနေခြင်းသို့ ရောက်သည်။ ဝါ၊ ထောက်တည်မှီနေရာ တခုခုသို့ ရောက်သည်။ ဟောတိ၊ ဖြစ်သနည်း။ပ။
သော၊ ထိုပုဂ္ဂိုလ်သည်။ ပဉ္စန္နံ၊ ငါးမျိုးကုန်သော။ (ကာမရာဂ, ပဋိဃနှင့် သီလ, ဒိဋ္ဌိ, ဝိစိကိစ္ဆာအားဖြင့် ငါးမျိုးကုန်သော) ဩရမ္ဘာဂိယာနံ၊ အောက်ကာမဓာတ်သို့ ချဉ်းကပ်တတ်ကုန်သော။ ဝါ၊ အောက်ကာမဓာတ်အဖို့၏ စီးပွားဖြစ်ကုန်သော။ ဝါ၊ အောက်ကာမဘဝ၌ ပဋိသန္ဓေ တည်နေစေတတ်ကုန်သော။ သံယောဇနာနံ၊ သံယောဇဉ် အနှောင်အဖွဲ့တို့၏။ ပရိက္ခယာ၊ ကုန်ဆုံးခြင်းကြောင့်။ ဩပပါတိကော၊ (သုဒ္ဓါဝါသဗြဟ္မာ့ဘုံ၌) ဥပပတ်ပဋိသန္ဓေတည်နေသော ပုဂ္ဂိုလ်သည်။ တတ္ထ၊ ထိုသုဒ္ဓါဝါသ ဗြဟ္မာ့ဘုံ၌။ (ဥပပတ်ပဋိသန္ဓေတည်နေရာ ထိုသုဒ္ဓါဝါသဗြဟ္မာ့ဘုံ၌) ပရိနိဗ္ဗာယီ၊ ပရိနိဗ္ဗာန် ဝင်စံသည်။ ဝါ၊ ခန္ဓာဇာတ်သိမ်း ချုပ်ငြိမ်းသည်။ တသ္မာ လောကာ၊ ထိုသုဒ္ဓါဝါသဗြဟ္မာ့ဘုံမှ။ အနာဝတ္တိဓမ္မော၊ ဤကာမဘုံသို့ ပဋိသန္ဓေ ပြန်နေလာခြင်းသဘော မရှိသည်။ ဟောတိ၊ ၏။
ဘိက္ခဝေ၊ တို့။ ဧဝံ၊ ဖြင့်။ (ဤသို့ သဒ္ဓါဟိရီစသော ကုသိုလ်တရား ဖြစ်ပွား၍ ဩရမ္ဘာဂိယ သံယောဇဉ်ငါးမျိုးကုန်ဆုံးခြင်းကြောင့် သုဒ္ဓါဝါသဗြဟ္မာပြည်၌ ဥပပတ် ပဋိသန္ဓေတည်နေ၍ ဤကာမဘုံသို့ ပဋိသန္ဓေမနေလာတော့ဘဲ ထိုသုဒ္ဓါဝါသဗြဟ္မာ့ဘုံ၌ပင် ပရိနိဗ္ဗာန်ဝင်စံခြင်းအားဖြင့်) ပုဂ္ဂလော၊ အနာဂါမ်ပုဂ္ဂိုလ်သည်။ ဥမ္မုဇ္ဇိတွာ၊ (ဝဋ်ဒုက္ခ မြစ်ရေပြင်အထက်သို့) ပေါ်တက်၍။ (ဝိလောကေတွာ၊ သွားသင့်သော နိဗ္ဗာန်အရပ်ကို ကြည့်ရှုပြီး၍။ ပတရိတွာ၊ သွားသင့်သောနိဗ္ဗာန်အရပ်သို့ ကူးခပ်သွားပြီး၍) ပတိဂါဓပ္ပတ္တော၊ (အနာဂါမ်ပုဂ္ဂိုလ်ဘဝတည်းဟူသော ခါးပမာဏမျှ ရေရှိရာ) တနေရာ၌ ထောက်တည်မှီနေခြင်းသို့ ရောက်သည်။ ဝါ၊ (အနာဂါမ် ဘဝဟူသော) ထောက်တည်မှီနေရာသို့ ရောက်သည်။ ဟောတိ၊ ၏။
ဘိက္ခဝေ၊ တို့။ ကထဉ္စ၊ အားဖြင့်။ ပုဂ္ဂလော၊ သည်။ ဥမ္မုဇ္ဇိတွာ၊ (မြစ်ရေပြင်အထက်) ပေါ်တက်၍။ တိဏ္ဏော၊ ကူးခပ်သွားသည်။ (ဟုတွာ၊ ဖြစ်၍) ပါရင်္ဂတော၊ ကမ်းတဖက်သို့‌ရောက်သည်။ ဟောတိ၊ ဖြစ်သနည်း။ ဗြာဟ္မဏော၊ မကောင်းမှုအကုသိုလ်တို့ကို ပယ်ရှားမျောသွားစေပြီးသော ရဟန္တာပုဂ္ဂိုလ်သည်။ (ဟုတွာ၊ ၍) ထလေ၊ ကြည်းကုန်းထက်၌။ တိဋ္ဌတိ၊ ရပ်တည်နေသနည်းဟူမူ။ပ။
သော၊ ထိုပုဂ္ဂိုလ်သည်။ အာသဝါနံ၊ အာသဝတရားတို့၏။ ခယာ၊ ကုန်ခန်းခြင်းကြောင့်။ အနာသဝံ၊ အာသဝမရှိသော။ စေတောဝိမုတ္တိံ၊ ကိလေသာတို့မှ လွတ်မြောက်သော အရဟတ္တဖိုလ်စိတ် သမာဓိကိုလည်းကောင်း။ ဝါ၊ သမာဓိသို့လည်းကောင်း။ ပညာဝိမုတ္တိံ၊ ကိလေသာတို့မှ လွတ်မြောက်သော အရဟတ္တဖိုလ်ပညာကိုလည်းကောင်း။ ဝါ၊ သို့လည်းကောင်း။ ဒိဋ္ဌေဝဓမ္မေ၊ ယခုတွေ့ကြုံနေရသော မျက်မှောက်အတ္တဘော၌ပင်။ ဝါ၊ ယခုဘဝ၌ပင်။ သယံ၊ ကိုယ်တိုင်သာလျှင်။ အဘိညာ(အဘိညာယ)၊ သိ၍။ သစ္ဆိကတွာ၊ မျက်မှောက်ပြု၍။ [တနည်း- အဘိညာ (အဘိညာယ)၊ ထူးသော ပစ္စဝေက္ခဏာဉာဏ်ဖြင့်။ သစ္ဆိကတွာ၊ မျက်မှောက်ပြု၍။] ဥပသမ္ပဇ္ဇ၊ ရောက်၍။ ဝါ၊ ရ၍။ ဝါ၊ ပြီးစီးစေ၍။ ဝိဟရတိ၊ နေ၏။
ဘိက္ခဝေ၊ တို့။ ဧဝံ၊ ဖြင့်။(ဤသို့ သဒ္ဓါဟိရီစသော ကုသိုလ်တရား ဖြစ်ပွား၍ အာသဝမရှိသော စေတောဝိမုတ္တိ ပညာဝိမုတ္တိသို့ ကိုယ်တိုင်သိမြင် ဆိုက်ရောက် မျက်မှောက်ပြုနေခြင်းအားဖြင့်) ပုဂ္ဂလော၊ ရဟန္တာပုဂ္ဂိုလ်သည်။ ဥမ္မုဇ္ဇိတွာ၊ (ဝဋ်ဒုက္ခမြစ်ရေပြင်အထက်သို့) ပေါ်တက်၍။ တိဏ္ဏော၊ (အားလုံးသောကိလေသာ ရေအလျဉ်ကို) ကူးခပ်သည်။ (ဟုတွာ၊ ဖြစ်၍)။ ပါရင်္ဂတော၊ (နိဗ္ဗာန်ဟူသော) တဖက်ကမ်းသို့ရောက်သည်။ ဟောတိ၊ ဖြစ်၏။ ဗြာဟ္မဏော၊ သည်။ (ဟုတွာ၊ ၍။) ထလေ၊ နိဗ္ဗာန်ဟူသော ကြည်းကုန်းထက်၌။ တိဋ္ဌတိ၊ ရပ်တည်နေ၏။ပ။
ပဉ္စမံ။
ဘိက္ခဝေ၊ ရဟန်းတို့။ ဣဓ၊ ဤငါဘုရားသာသနာတော်၌။ ဧကစ္စော၊ သော။ ပုဂ္ဂလော၊ သည်။ သဗ္ဗသင်္ခါရေသု၊ အားလုံးစုံသော တေဘူမကသင်္ခါရတရားတို့၌။ အနိစ္စာနုပဿီ၊ အနိစ္စဟူ၍ ပညာဖြင့် အဖန်ဖန်ရှုသည်။ အနိစ္စသညီ၊ အနိစ္စဟု ရှုမှတ်သော သညာရှိသည်။ အနိစ္စပဋိသံဝေဒီ၊ အနိစ္စဟူ၍ ဉာဏ်ဖြင့်ထိုးထွင်းသိသည်။ (ဟုတွာ၊ ဖြစ်၍) သတတံ၊ အခါခပ်သိမ်း။ သမိတံ၊ ‌(ရှေ့စိတ်နှင့် နောက်စိတ်) ဆက်စပ်မိအောင်။ ["သမိတံ(သံ+ဣတံ) သမုပဂတံ ဃဋိတံ၊ ဆက်စပ်ကပ်မိသည်။ ဝါ၊ ဆက်စပ်ကပ်မိအောင်"ဟူ၍ အဋ္ဌကထာဖွင့်၏] အဗ္ဗောကိဏ္ဏံ၊ အခြားသောစိတ်နှင့် မရောမစပ် အကြားမလပ်အောင်။ စေတသာ၊ ဝိပဿနာစိတ်ဖြင့်။ အဓိမုစ္စမာနော၊ ခိုင်မြဲစွာဆုံးဖြတ်လျက်။ (သံသယကင်းပျောက်၍ စွဲမြဲစွာ သက်ရောက်ဆုံးဖြတ်လျက်) ပညာယ၊ ဝိပဿနာပညာဖြင့်။ ပရိယောဂါဟမာနော၊ သက်ဝင်ဆိုက်ရောက်လျက်။ ဝိဟရတိ၊ နေ၏။
သော၊ ထိုပုဂ္ဂိုလ်သည် (အားလုံးစုံသော တေဘူမကသင်္ခါရတို့၌ အနိစ္စဟု ရှုလျက်, အခါခပ်သိမ်း ဝိပဿနာစိတ်ဖြင့် ခိုင်မြဲစွာဆုံးဖြတ်လျက်, ဝိပဿနာပညာဖြင့် သက်ဝင်ဆိုက်ရောက်လျက်နေသော ထိုပုဂ္ဂိုလ်သည်) အာသဝါနံ၊ တို့၏။ ခယာ၊ ကြောင့်။ပ။ ဝိဟရတိ၊ ၏။
ဘိက္ခဝေ၊ တို့။ ပဌမော၊ ရှေးဦးစွာသော။ အယံ ပုဂ္ဂလော၊ ဤပုဂ္ဂိုလ်သည်။ (အာသဝကိလေသာ မရှိသော စေတောဝိမုတ္တိ, ပညာဝိမုတ္တိသို့ ကိုယ်တိုင်သိမြင် ဆိုက်ရောက်မျက်မှောက်ပြု၍နေသော ဤရဟန္တာပုဂ္ဂိုလ်သည်) အာဟုနေယျော၊ လေးစားကြည်ဖြူ, အဝေးမှပင် ဆောင်ယူ၍ ပေးလှူအပ်သော ပစ္စည်းဝတ္ထုကို ခံယူတော်မူထိုက်၏။ ပါဟုနေယျော၊ ထိုက်တော်မူ၏။ပ။
ဘိက္ခဝေ၊ တို့။ ပုနစပရံ၊ နောက်ထပ်အခြားသော ပုဂ္ဂိုလ်တဦးကား။ [တနည်း- ဘိက္ခဝေ၊ တို့။ ပုန၊ နောက်ထပ်။ အပရံစ၊ အခြားသောပုဂ္ဂိုလ်တဦိးကိုလည်း။ အဟံ၊ ငါသည်။ ဘာသိဿာမိ၊ ဟောတော်မူဦးအံ့] ဣဓ၊ ၌။ ဧကစ္စော၊ သော။ ပုဂ္ဂလော။ပ။
တဿ၊ ထိုပုဂ္ဂိုလ်၏။ (အားလုံးသော တေဘူမကသင်္ခါရတို့၌ အနိစ္စဟု ရှုလျက်, အခါခပ်သိမ်း ဝိပဿနာစိတ်ဖြင့် ခိုင်မြဲစွာ ဆုံးဖြတ်လျက်, ဝိပဿနာပညာဖြင့် သက်ဝင်ဆိုက်ရောက်လျက်နေသော ထိုပုဂ္ဂိုလ်၏) ဝါ၊ ထိုပုဂ္ဂိုလ်မှာ။ အပုဗ္ဗံ၊ ရှေ့လည်းမကျ။ အစရိမံ၊ နောက်လည်းမကျ။ [တနည်း- အပုဗ္ဗံ အစရိမံ၊ ရှေ့နောက်မကျ တပြိုင်နက်တည်းသော ခဏ၌သာလျှင်။] အာသဝပရိယာဒါနဉ္စ၊ (အရဟတ္တမဂ်ဖြင့်) အာသဝကိလေသာ ကုန်ခန်းခြင်းသည်လည်းကောင်း။ ဇီဝိတပရိယာဒါနဉ္စ၊ (ပရိနိဗ္ဗာန စုတိစိတ်ဖြင့်) ဇီဝိတိန္ဒြေ၏ ကုန်ခန်းခြင်းသည်လည်းကောင်း။ ဟောတိ၊ ၏။
ဘိက္ခဝေ၊ တို့။ ဒုတိယော၊ နှစ်ယောက်မြောက်သော။ အယံ ပုဂ္ဂလော၊ ဤပုဂ္ဂိုလ်သည်။ (အာသဝ, ဇီဝိတိန္ဒြေ ဤနှစ်ထွေ၏ တပြိုင်နက် ကုန်ခန်းချုပ်ပျောက်ခြင်းကြောင့် ဇီဝိတသမသီသီ မည်သော ဤရဟန္တာပုဂ္ဂိုလ်သည်။)။ပ။၁။ သီသနှစ်မျိုးနှင့် သမသီသီပုဂ္ဂိုလ်လေးမျိုး ။ ။ သမံ- ညီမျှသော။ သီသံ- ဦးခေါင်း- ဦးခေါင်းပမာ အချုပ်အခြာပဓာနတရား။ ပဋိသမ္ဘိဒါမဂ် ပါဠိတော်(၉၉)၌ "သီသန္တိ တေရသ သီသာနိ၊ ပလိဗောဓသီသဉ္စ တဏှာ။ပ။ သံကိလေသသီသဉ္စ အဝိဇ္ဇာ။ပ။ ပဝတ္တသီသဉ္စ ဇီဝိတိန္ဒြိယံ"စသည်ဖြင့် သီသ(၁၃)ပါး ဟောတော်မူရာတွင် ကိလေသသီသနှင့် ပဝတ္တသီသဟူသော သီသနှစ်မျိုးသာ ဤနေရာနှင့်ဆိုင်၏။ ထိုနှစ်ပါးတို့တွင် ကိလေသာတို့၏ ဦးခေါင်းပမာ အချုပ်အခြာပဓာနဖြစ်သောအဝိဇ္ဇာကို ကိလေသသီသ ဟု ခေါ်၏။ ဝဋ်ဒုက္ခ၏ အချုပ်အခြာ ပဓာနဖြစ်သော ဇီဝိတိန္ဒြေကို ပဝတ္တသီသ (ဝဋ္ဋသီသ)ဟု ခေါ်၏။ သမသီသံ ယဿ အတ္တီတိ သမသီသီ- တူညီမျှသော အချုပ်အခြာ ပဓာနတရားရှိသော ပုဂ္ဂိုလ်။ ထိုသမသီသီပုဂ္ဂိုလ်သည် သုံးဦး (သို့မဟုတ်)လေးဦး ရှိ၏။ ထိုလေးဦးမှာ-
(၁) ရောဂသမသီသီ ။ ။ ပုဂ္ဂိုလ်တဦ်းသည် မျက်စိရောဂါ စသောရောဂါတခုခု စွဲကပ်နေချိန်တွင် "ငါသည် ဤရောဂါ မပျောက်မီမှာပင် အာသဝကင်းပျောက်၍ အရဟတ္တဖိုလ်ရောက်မည်"ဟူသော အဓိဋ္ဌာန်ချက်ဖြင့် ဝိပဿနာတရား ပွားများ အားထုတ်လေရာ အရဟတ္တဖိုလ်သို့ ရောက်သည်နှင့် တပြိုင်နက် တချိန်တည်းပင် ထိုရောဂါလည်း ပျောက်သွား၏။ ယင်းသို့ရောဂါပျောက်ကင်းခြင်းနှင့် အာသဝကိလေသာ ကုန်ခန်းခြင်းတို့ တပြိုင်နက် တချိန်တည်းဖြစ်ခြင်း, ကြုံကြိုက်တိုက်ဆိုင်ခြင်းရှိသော ပုဂ္ဂိုလ်ကို (ဝါ- အရဟတ္တဖိုလ်သို့ ရောက်သည်နှင့်တပြိုင်နက် တချိန်တည်းပင် ရောဂါကင်းပျောက်သောပုဂ္ဂိုလ်ကို) ရောဂသမသီသီဟု ခေါ်၏။ "ရောဂဝသေန သမသီသီ ရောဂသမသီသီ၊ ဧသ နယော သေသေသုပိ"ဟု ဋီကာ ဝစနတ္ထပြု၏။ ရောဂဝသေန- ရောဂါ၏အလိုကျအားဖြင့်။ ဝါ- ရောဂါနှင့် စပ်‌သောအားဖြင့်။ သမသီသီ- သမသီသီဖြစ်သောပုဂ္ဂိုလ်။ ဝါ- ယင်းရောဂါနှင့် ချုပ်ချိန်ကာလ တူညီမျှသော ကိလေသသီသ ရှိသောပုဂ္ဂိုလ်။
(၂) ဝေဒနာသမသီသီ ။ ။ ဝေဒနာတခုခု ခံစားရင်းပင် ဝိပဿနာအားထုတ်ရာ ထိုဝေဒနာ ပျောက်ကင်းခြင်းနှင့် အာသဝကုန်ခန်းခြင်းတို့ တပြိုင်နက် တချိန်တည်း ဖြစ်ခြင်းရှိသော ပုဂ္ဂိုလ်ကို ဝေဒနာသမသီသီဟု ခေါ်၏။ ဤသုတ်အင်္ဂုတ္တိုရ် အဋ္ဌကထာ၌ ဤဝေဒနာသမသီသီကို ထည့်၍ သမသီသီပုဂ္ဂိုလ်လေးမျိုးဟု ရေတွက်ပြ၏။ သို့သော် ပုဂ္ဂလပညတ် အဋ္ဌကထာ (၃၇)နှင့် သဂါထာဝဂ္ဂသံယုတ်အဋ္ဌကထာ၊ ဂေါဓိကသုတ်အဖွင့် (၁၆၉)၌မူ ဝေဒနာသမသီသီကို မပြတော့ဘဲ သမသီသီသုံးမျိုးဟုသာ မိန့်ဆို၏။ ဝေဒနာသမသီသီကို ရောဂသမသီသီကို ရောဂသမသီသီနှင့် တပေါင်းတည်းထားလိုဟန် တူ၏။
(၃) ဣရိယာပထ သမသီသီ ။ ။ ပုဂ္ဂိုလ်တဦးကား စင်္ကြံသွားခြင်း, ရပ်ခြင်း စသော ဣရိယာပုထ်တခုခုကို စွဲမြဲစွာပြုပြီးလျှင် "ငါသည် ဤဣရိယာပုထ်ကို မဖျက်မီ အချိန်အတွင်းမှာပင် အရဟတ္တဖိုလ်သို့ ရောက်ရမည်ဟု အဓိဋ္ဌာန်ပြု၍ ဝိပဿနာအားထုတ်ရာ အရဟတ္တဖိုလ်ရောက်သည်နှင့် တပြိုင်နက် တချိန်တည်းပင် ထိုဣရိယာပုတ်လည်း ပျက်သွား၏။ ယင်းသို့ ဣရိယာပုထ်ပျက်ခြင်းနှင့် အာသဝကုန်ခန်းခြင်းတို့ ပြိုင်တူကြုံကြိုက် တိုက်ဆိုင်မှုရှိသော ပုဂ္ဂိုလ်ကို ဣရိယာပထသမသီသီဟု ခေါ်၏။ "ဣရိယာပထဝသေန သမသီသီ ဣရိယာပထသမသီသီ၊ ဧသ နယော သေသဒွယေပိ" ဟု သံယုတ်ဋီကာ ဝစနတ္ထပြု၏။
(၄) ဇီဝိတသမသီသီ ။ ။ "ယဿ ပုဂ္ဂလဿ အပုဗ္ဗံ အစရိမံ အာသဝပရိယာ ဒါနဉ္စ ဟောတိ ဇီဝိတပရိယာဒါနဉ္စ၊ အယံ ဝုစ္စတိ ပုဂ္ဂလော သမသီသီ"ဟူသော ပုဂ္ဂလပညတ်ပါဠိတော်(၁၁၆)။ "ယဿ စေတံ သီသဒွယံ သမံ ပရိယာဒါနံ ဂစ္ဆတိ၊ သော ဇီဝိတသမသီသီ နာမ" ဟူသော ပုဂ္ဂလပညတ် အဋ္ဌကထာ (၃၈)တို့နှင့် အညီ အာသဝကိလေသာ ကုန်ဆုံးချုပ်ပျောက်သည်နှင့် တပြိုင်နက်တချိန်တည်းပင် အသက်ဇီဝိတိန္ဒြေလည်း ကုန်ဆုံးချုပ်ပျောက်မှုရှိသော ပုဂ္ဂိုလ်ကို (သို့မဟုတ်) ကိလေသသီသခေါ် အဝိဇ္ဇာနှင့် ပဝတ္တသီသခေါ် ဇီဝိတိန္ဒြေတို့ ပြိုင်တူချုပ်ပျောက်မှုရှိသော ပုဂ္ဂိုလ်ကို ဇီဝိတသမသီသီဟု ခေါ်၏။ ရိုက်နှက်သတ်ဖြတ်မှု ပယောဂကြောင့်သော်လည်းကောင်း, မိမိ အလိုအလျောက်သော်လည်းကောင်း သေခါနီးဆဲဆဲတွင် ရဟန္တာဖြစ်သည်နှင့် တပြိုင်နက် ပရိနိဗ္ဗာန်ပြုသော ပုဂ္ဂိုလ်ပေတည်း။
ဤဇီဝိတသမသီသီပုဂ္ဂိုလ်ကိုပင် ရည်ရွယ်၍ ဤသုတ်အင်္ဂုတ္တိုရ်ပါဠိတော်နှင့် ယခင် ပုဂ္ဂလပညတ်ပါဠိတော်တို့၌ အာသဝပရိယာဒါန (အာသဝကိလေသာ ကုန်ဆုံးချုပ်ပျောက်ခြင်း)နှင့် ဇီဝိတပရိယာဒါန(အသက်ဇီဝိတိန္ဒြေကုန်ဆုံးခြင်း)တို့သည် ပြိုင်တူ(အပုဗ္ဗအစရိမ) ဖြစ်သည်ဟု ဟောတော်မူသည်။ အဋ္ဌကထာ၌ "ဧတံ သီသဒွယံ- ဤပဝတ္တသီသနှင့် ဇီဝိတသီသနှစ်မျိုးသည်။ သမံ- အချိန်ကာလအားဖြင့် ထပ်တူညီမျှ အတူတကွ။ ဝါ- တပြိုင်နက်။ ပရိယာဒါနံ- ကုန်ဆုံးခြင်းသို့။ ဂစ္ဆတိ- ရောက်၏"ဟု အနက်ဆိုပါ။ အဋ္ဌကထာမှ "သမံ"ပုဒ်သည် ပါဠိတော်မှ "အပုဗ္ဗံ အစရိမံ"ပုဒ်နှင့် အနက်အတူတူပင် ဖြစ်သည်။
သီသနှစ်ခု ပြိုင်တူချုပ်ချယ်ပုံ။ ။ အမှန်အားဖြင့်ကား ကိလေသသီသခေါ် အဝိဇ္ဇာအမှုးပြုသော အာသဝ ကိလေသာတို့ ချုပ်ဆုံးမှု (အာသဝကိလေသ ပရိယာဒါန) နှင့် ပဝတ္တသီသဖြစ်သော အသက်ဇီဝိတိန္ဒြေချုပ်ဆုံးမှု (ဇီဝိတပရိယာဒါန)တို့သည် ပြိုင်တူ (အပုဗ္ဗ အစရိမ) ဖြစ်ကြသည်မဟုတ်ပါ။ အချိန်ကာလ ကွာခြားပါ၏။ ကွာခြားပုံမှာ-
အာသဝကိလေသ ပရိယာဒါနသည် အရဟတ္တမဂ်ကြောင့် ဖြစ်ရ၏။ (အရဟတ္တမဂ်‌ေကြောင့် အာသဝကိလေသာတို့ ချုပ်ဆုံးကြရ၏။) ထို့ကြောင့် အရဟတ္တမဂ်စိတ်ဖြစ်ချိန် (အရဟတ္တမဂ္ဂစိတ္တက္ခဏ)တုန်းက အာသဝကိလေသာတို့ ချုပ်ဆုံးခဲ့ကြ၏။ ဇီဝိတ ပရိယာဒါနသည်ကား စုတိစိတ်ကြောင့် ဖြစ်ရ၏၊ (စုတိစိတ်ကြောင့် ဇီဝိတိန္ဒြေ ချုပ်ရ၏။) ထို့ကြောင့် စုတိစိတ်ဖြစ်ခိုက် (စုတိစိတ္တက္ခဏ)ကျမှ ဇီဝိတိန္ဒြေ ချုပ်ဆုံး၏။ သို့ဖြစ်၍ အရဟတ္တမဂ်စိတ် ဖြစ်ပြီးနောက်မှ စုတိစိတ်ဖြစ်ရသကဲ့သို့ပင် ကိလေသ ပရိယာဒါန ဖြစ်ပြီးနောက်မှသာ ဇီဝိတပရိယာဒါန ဖြစ်ရ၏။ ထို့ကြောင့် ထိုပရိယာဒါန နှစ်ခုသည် အချိန်ကာလအားဖြင့် ကွာခြားပါ၏။
သို့သော် မဂ်စိတ်ဝါရ (မဂ်စိတ်အလှည့်အကြိမ်)တည်းဟူသော ကိလေသပရိယာဒါနစိတ်ဝါရနှင့် စုတိစိတ်တည်းဟူသော ဇီဝိတပရိယာဒါနစိတ်ဝါရနှစ်ခုတို့၏ အကြား၌ အခြားသော မည်သည့်စိတ်ဝါရမျှ (မည်သည့်စိတ်အသိုင်းအဝိုင်းမျှ) ခြားကွယ်မှုမရှိချေ။ ကိလေသပရိယာဒါနစိတ်ဝါရ ဖြစ်ပြီးသည်နှင့် တဆက်တည်းပင် ဇီဝိတပရိယာဒါနစိတ်ဝါရ ဖြစ်၏။ ထိုသို့ဖြစ်ရာ၌ "ဝါရသမတာယ"ဟူသော ပုဂ္ဂလပညတ် အဋ္ဌကထာနှင့်အညီ ထိုစိတ်ဝါရ နှစ်ခုတို့သည် တချိန်တည်းပြိုင်တူ ဖြစ်ကြသည် မဟုတ်ဘဲလျက် တချိန်တည်း, တခဏတည်း ပြိုင်တူ(ဝါရသမ)ဖြစ်သည်ဟု ထင်ရလောက်အောင် စိတ်ဖြစ်ပုံ လျင်မြန်လှ၏။ ယင်းသို့ စိတ်ဖြစ်ပုံ လျင်မြန်ခြင်းအားဖြင့် စိတ်ဝါရနှစ်ခုတို့ ပြိုင်တူဖြစ်ကြသောကြောင့် ပြခဲ့သော သီသနှစ်ခုသည်လည်း (ဝါ- အာသဝကိလေသာ အားလုံးနှင့် ဇီဝိတိန္ဒြေသည်လည်း) ပြိုင်တူချုပ်ကြသည်။
အဋ္ဌကထာ ။ ။ ကထမိဒံ (သီသဒွယံ) သမံ ဟောတိ- အဘယ်နည်း အဘယ်ပုံအားဖြင့် သီသနှစ်ခု ပြိုင်တူချုပ်သနည်း။ ဝါရသမတာယ- စိတ်ဝါရနှစ်ခု ပြိုင်တူဖြစ်ကြခြင်းအားဖြင့် (သီသနှစ်ခု ပြိုင်တူချုပ်ကြသည်)။ ပေါ်လွင်အောင် ဥပမာပြရသော် လက်နက်ကိုင် စစ်သားနှစ်ယောက် ပြိုင်တူရောက်လာသောကြောင့် သူခိုးနှစ်ယောက်ပြိုင်တူထွက်ပြေးသွားကြသကဲ့သို့ ထို့အတူ ကိလေသပရိယာဒါန မဂ်စိတ်ဝါရနှင့် ဇီဝိတပရိယာဒါန စုတိစိတ်ဝါရဟူသော စိတ်ဝါရနှစ်ခု ပြိုင်တူဖြစ်ပေါ်လာသောကြောင့် ပဝတ္တသီသနှင့် ကိလေသသီသဟူသော သီသနှစ်ခုလည်း ပြိုင်တူချုပ်ကြသည်ဟု အလွယ်တကူ မှတ်ရာ၏။
ကိလေသပရိယာဒါန စိတ်ဝါရနယ်ပယ် ။ ။ ဤနေရာဝယ် ကိလေသပရိယာဒါနဝါရဟု ဆိုရာ၌ ကိလေသာတို့ကို ချုပ်ငြိမ်းစေတတ်သော မဂ်စိတ်ကို ကိလေသပရိယာဒါနဟု ခေါ်၍ ထိုမဂ်စိတ်နှင့် တဆက်တည်းကဲ့သို့ပင်ဖြစ်သော ပစ္စဝေက္ခဏာဇောဝါရများကိုလည်း ကိလေသပရိယာဒါန ဝါရဟုပင် ခေါ်ဆိုရ၏။ ဘာကြောင့်နည်း။ ပစ္စဝေက္ခဏဉာဏ်များ ဖြစ်ပြီးမှသာ ကိလေသာတို့ကို ပယ်သတ်ခြင်းကိစ္စလည်း ပြီးစီးခြင်းကြောင့်တည်း။ ဆက်လက်ရှင်းပြပါဦးမည်-
အရဟတ္တမဂ် ဖြစ်သည်နှင့်တပြိုင်နက် ကိလေသာအားလုံး ကုန်ဆုံးချုပ်ပျောက်သွားသည် မှန်သော်လည်း ထိုကိလေသာအားလုံး ကုန်ဆုံးအောင်ပယ်သတ်ခြင်းကိစ္စ(ကိလေသပရိယာဒါနကိစ္စ)သည်ကား ထိုအရဟတ္တမဂ် ဖြစ်ခိုက်၌ လုံးဝဥဿုံ ပြီးစီးသွားပြီဟု မဆိုနိုင်သေး။ "ဝိမုတ္တသ္မိံ ဝိမုတ္တမီတိ ဉာဏံ ဟောတိ"ဟူသော ပါဠိတော်နှင့်အညီ ငါ၏စိတ်သည် ကိလေသာတို့မှ ကိလေသာတို့မှ လွတ်မြောက်ပြီ"ဟူ၍ ပြန်လည်စဉ်းစားဆင်ခြင် သိမြင်သော ပစ္စဝေက္ခဏာဉာဏ်များ ဖြစ်ပြီးမှသာ ထိုကိလေသပရိယာဒါနကိစ္စသည် လုံးဝဥဿုံ ပြီးစီးသည်ဟု ဆိုရမည်ဖြစ်၏။ ဥပမာပြရသော်-
ရန်သူကို သတ်လိုက်၍ သေသွားသော်လည်း ထိုရန်သူ သေသွား သည်နှင့် တပြိုင်နက် ရန်သူကို သတ်ခြင်းကိစ္စသည် လုံးဝဥဿုံ ပြီးသွားပြီဟု မဆိုနိုင်သေး။ ထိုရန်သူကို မြေမြှုပ်ပြီးမှသာ (သို့မဟုတ်) မီးရှို့ပြီးမှသာ "ကိုင်း... ဒီကောင်ကိစ္စတော့ ပြီးပြီ၊ အောင်ပြီ၊အေးပြီ"ဟု စိတ်နှလုံး ဒုံးဒုံးချရလောက်အောင် ကိစ္စအားလုံး ပြီးဆုံးတော့၏။ ဤ၌လည်း ထိုဥပမာနှင့် အတူတူပင် ဖြစ်၏။
သို့ဖြစ်ရကား ရိုက်နှက်သတ်ဖြတ်ခံရခြင်းသော အကြောင်းတစ်ခုခုကြောင့် သေလုဆဲဆဲ အချိန်ရောက်မှ ရဟန္တာဖြစ်သော ပုဂ္ဂိုလ်၌ ယခုမှ သောတာပတ္တိမဂ်ကစ၍ မဂ်လေးပါးကို ရသည်ဖြစ်လျှင် သောတာပတ္တိမဂ္ဂဝီထိနောင် ပစ္စဝေက္ခဏာဝီထိငါးခု, သကဒါမိမဂ္ဂဝီထိနောင် ပစ္စဝေက္ခဏာဝီထိငါးခု, အနာဂါမိမဂ္ဂဝီထိနောင် ငါးခု, အရဟတ္တမဂ္ဂဝီထိနောင် လေးခုအားဖြင့် ပစ္စဝေက္ခဏာဝီထိ (၁၉)ဝီထိ ဖြစ်ရာတွင် (၁၉)ကြိမ်မြောက် နောက်ဆုံးပစ္ဏဝေက္ဃဏာဝီထိ၏အဆုံး၌ ပရိနိဗ္ဗာနစုတိခေါ်သော ဘဝင်သို့ သက်ရောက်၍ ပရိနိဗ္ဗာန်ပြု၏။ ယင်းသို့ ပရိနိဗ္ဗာန်ပြုရာ၌ ပစ္စဝေက္ခဏာဝီထိများသည် မဂ်စိတ်နှင့် တဆက်တည်းကဲ့သို့ဖြစ်၍ မဂ်စိတ်၏ နောက်လိုက် သဘောတူ စိတ်အသိုင်းအဝိုင်းများဖြစ်ခြင်းကြောင့်လည်းကောင်း, ဖော်ပြခဲ့သည့်အတိုင်း ထိုပစ္စဝေက္ခဏာဉာဏ်များ ဖြစ်ပြီးမှသာ မဂ်၏ ကိလေသပရိယာဒါနကိစ္စလည်း ပြီးစီးသောကြောင့်လည်းကောင်း ပစ္စဝေက္ခဏာဇောဝါရများကိုလည်း ကိလေသာတို့ကို ကုန်ခန်းစေတတ်သော မဂ်စိတ်၏ ဝါရ(ကိလေသပရိယာဒါနဝါရ)ဟု ခေါ်ဆိုထိုက် ပေ၏။
စိတ်ဖြစ်၏ လျင်မြန်ပုံ ။ ။ ဤနေရာဝယ် သံယုတ်အဋ္ဌကထာ (ပ-၁၆၉)၌ "စိတ္တာနံ ပန လဟုပရိဝတ္တိတာယ အာသဝက္ခယော စ ဇီဝိတပရိယာဒါနဉ္စ ဧကက္ခဏေ ဝိယ ပညာယတိ"ဟု မိန့်ဆို၏။ လက်ဖျောက်တချက်တီးအချိန်အတွင်း (သို့မဟုတ် တစက္ကန့်အတွင်း) စိတ်ပေါင်း ကုဋေတသိန်းခန့်အထိ အလွန်များပြားလှစွာ ဖြစ်နိုင် ချုပ်နိုင်လောက်အောင် စိတ်တ်ို့၏ အဖြစ်အပျက်သည် လျင်မြန်လှသောကြောင့် ထို တစက္ကန့် အချိန်ကာလကလေးကိုပင် အပုံပေါင်း (အစိတ်အမြွှာပေါင်း) ကုဋေတသိန်းခန့်မျှ ပုံခဲ့(စိတ်မြွှာခဲ့)သော် အာသဝပရိယာဒါန ဖြစ်သည်မှစ၍ ဇီဝိတပရိယာဒါန ဖြစ်သည်အထိ (သို့မဟုတ်) အရဟတ္တမဂ်စိတ်ဖြစ်သည်မှစ၍ ပရိနိဗ္ဗာနစုတိစိတ် ဖြစ်သည်အထိ အချိန်ကာလသည် ထိုကုဋေတသိန်းသော အစိတ်အမြွှာထဲမှ မပြောလောက်ဖွယ် အနည်းငယ်သော အစိတ်အမြွှာမျှသာ ဖြစ်၍ ဥပမာပြ၍ မရနိုင်လောက်အောင် အလွန့်အလွန် လျင်မြန်တိုတောင်းလှ၏။ ထို့ကြောင့် သံယုတ်အဋ္ဌကထာ မိန့်ဆိုသည့်အတိုင်း အာသဝက္ခယ (အာသဝပရိယာဒါန)နှင့် ဇီဝိတပရိယာဒါနတို့သည် အတူတကွ တခဏတည်း ပြိုင်တူဖြစ်ကြသည်မဟုတ်ဘဲလျက် စိတ်ဖြစ်ပုံ လျင်မြန်သောကြောင့် ပြိုင်တူဖြစ်သကဲ့သို့ ထင်ရပေသည်။
ဋီကာပါဠိစာမူများ ။ ။ ပုဂ္ဂလပညတ်မူလဋီကာ (၃၄)၌ "ဣမာယ ဝါရစုတိသမဝာာယ- ဤကိလေသပရိယာဒါနဝါရနှင့် စုတိစိတ်တို့ ထပ်တူညီမျှ ပြိုင်တူဖြစ်ကြသည် အဖြစ်ကြောင့်။ ကိလေသပရိယာဒါန ဇီဝိတပရိယာဒါနာနံ- ကိလေသာ ချုပ်ငြိမ်းခြင်းနှင့် ဇီဝိတိန္ဒြေ ချုပ်ငြိမ်းခြင်းတို့၏။ အပုဗ္ဗာစရိမတာ- ရှေ့မရောက်, နောက်မကျ ပြိုင်တူညီမျှ ကုန်သည်အဖြစ်သည်။ ဟောတိ-၏"ဟု အနက်ပြန်ဆိုရာ၏။ ထိုမူလဋီကာ ဘာသာဋီကာ (၄၉၀)၌မူ "ဣမာယ ဝါရစုတိသမတာယ- ဤကိလေသ ပရီယာဒါနဝါရ, ဇီဝိတပရိယာဒါနဝါရတို့၏ စုတိအားဖြင့် ညီမျှကုန်သည်၏ အဖြစ်ကြောင့်"ဟု အနက်ပြန်ဆိုထား၏။ သို့သော် ဇီဝိတပရိယာဒါနဟူသည် စုတိစိတ်ပင် ဖြစ်၏။ ဇီဝိတပရိယာဒါနဝါရက တခြား, စုတိစိတ်က တခြားမဟုတ်။ ထို့ကြောင့် ဝါရစုတိပုဒ်သည် ဒွန်ပုဒ်သာဖြစ်သည်ဟု ယူဆ၏။ ဤနေရာ အင်္ဂုတ္တိုရ်ဋီကာ၌မူ "ဣမာယ ဝါရဝုတ္တိယာ သမဝာာယ (ဤဝါရနှစ်ခုဖြစ်ပုံ ပြိုင်တူကျသည် အဖြစ်ကြောင့်) ကိလေသပရိယာဒါန ဇီတိတပရိယာဒါနာနံ- တို့၏။ သမတာ- အတူတကွ ပြိုင်တူကျသည် အဖြစ်သည်။ ဟောတိ- ၏။" ဟူ၍ ပါဌ်ရှိ၏။
ဇီဝိတသမသီသီပုဒ်၏ ဝိဂြိုဟ် ။ ။ ပြခဲ့သော ဋီကာတို့ကို နည်းမှီ၍ "ဇီဝိတ ဝသေန သမသီသီ ဇီဝိတသမသီသီ"ဟု ဝိဂြိုဟ်ပြု။ "ဇီတိတဝသေန- ပဝတ္တသီသမည်‌သော ဇီဝိတန္ဒြေ၏ အလိုကျအားဖြင့်။ ဝါ- ပဝတ္တသီသမည်သေ ဇီဝိတိန္ဒြေနှင့် ဆက်သွယ်စပ်ဆိုင်သောအားဖြင့်။ သမသီသီ- သမသီသီဖြစ်သော ပုဂ္ဂိုလ်တည်း။ ဝါ- ယင်းဇီဝိတိန္ဒြေနှင့် ချုပ်ချိန်ကာလ ပြိုင်တူကျသော ကိလေသသီသရှိသော ပုဂ္ဂိုလ်တည်း" စသည် အနက်ဆို။ ဝီထိသုံးချက်စု ဘာသာဋီကာ၌မူ "ဇီဝိတေန သမံ အဝိဇ္ဇာသီသံ ယဿာတိ ဇီဝိတသမသီသီ"ဟု ဝစနတ္ထပြုတော်မူ၏။
ဝါဒတမျိုး ။ ။ စင်္ကြံသွားခြင်းစသော ဣရိယာပုထ်တခုခုဖြင့် ဝိပဿနာ အားထုတ်၍ အရဟတ္တဖိုလ်သို့ ‌ရောက်ပြီး ထိုဣရိယာပုထ်ဖြင့်ပင် ပရိနိဗ္ဗာန်ပြုသော ပုဂ္ဂိုလ်ကို ဣရိယာပထသမသီသီဟုလည်းကောင်း, ရောဂါတခုခု စွဲကပ်၍ ထိုရောဂါ ဖြစ်နေစဉ်အတွင်းမှာပင် ဝိပဿနာအားထုတ်၍ အရဟတ္တဖိုလ်သို့ ရောက်ပြီး ထိုရောဂါဖြင့်ပင် ပရိနိဗ္ဗာန်ပြုသော ပုဂ္ဂိုလ်ကို ရောဂသမသီသီဟုလည်းကောင်း ခေါ်ကြောင်းကို ပုဂ္ဂလပညတ် အဋ္ဌကထာ(၃၇)နှင့် ပဋိသမ္ဘိဒါမဂ် အဋ္ဌကထာ (ပ-၃၉)တို့၌ ဖွင့်၏။ ယင်းအဖွင့်ကို သဂါထာဝဂ္ဂသံယုတ် အဋ္ဌကထာ၊ ၁၆၉ (ဂေါဓိကသုတ်)၌ ကေစိဝါဒ အဖြစ်ဖြင့် ပြ၍ ထိုဣရိယာပုထ်, ထိုရောဂါဖြင့် ပရိနိဗ္ဗာန်ပြုသော ရဟန္တာပုဂ္ဂိုလ် မြောက်မြားစွာပင် ဇီဝိတသမသီသီ ဖြစ်ကုန်ရာ၏ဟု သံယုတ်ဋီကာ မိန့်ဆိုထားသည်။
ထိုကေစိဝါဒအတိုင်းဆိုလျှင် ဣရိယာပထသမသီသီ, ရောဂသမသီသီနှစ်ပါးနှင့် ဇီဝိတသမသီသီတို့ ရောထွေးကုန်မည် ဖြစ်သည့်အပြင် ဣရိယာပုထ်ပျက်ခြင်း, ရောဂါဝေဒနာ ပျောက်ကင်းခြင်းနှင့် ပြိုင်တူညီမျှ ထပ်တူကျသော သီသရှိသည်ဟု ဆိုရာ၌ အဘယ်သီသကို ဆိုလိုပါသနည်း။ ပဝတ္တသီသကို ဆိုလိုပါသလော။ ကိလေသ သီသကို ဆိုလိုပါသလောဟု တွေးတောစရာလည်း ရှိ၏။
ဘိက္ခဝေ၊ တို့။ ပုန စပရံ၊ ကား။ ဣဓ၊ ၌။ ဧကစ္စော။ပ။
သော၊ ထိုပုဂ္ဂိုလ်သည်။ [အကျယ်ဖွင့်အနက်ကို ယခင်ကအတိုင်းဆိုပါ။] ပဉ္စန္နံ၊ ကုန်သော။ပ။ [ယခင် ဥဒကုပမာသုတ်ကြည့်။] အန္တရာပရိနိဗ္ဗာယီ၊ အန္တရာပရိနိဗ္ဗာယီမည်သော အနာဂါမ်ပုဂ္ဂိုလ်သည်။ ဝါ၊ သုဒ္ဓါဝါသဘုံ၏ သက်တမ်းထက်ဝက်ကို မကျော်လွန်မီ အကြားကာလ၌ ကိလေသာခပ်သိမ်း ချုပ်ငြိမ်းသော အနာဂါမ်ပုဂ္ဂိုလ်သည်။ ( သုဒ္ဓါဝါသဘုံ၌ ဖြစ်ပြီးသည်၏ အခြားမဲ့၌လည်းကောင်း, ဖြစ်ပြီးနောက် သက်တမ်း ထက်ဝက်သို့ မရောက်မီကာလ၌လည်းကောင်း၊ သက်တမ်းထက်ဝက်သို့ ရောက်နေဆဲကာလ၌လည်းကောင်း ဤသို့အားဖြင့် သက်တမ်းထက်ဝက်ကို မကျော်လွန်မီ သုံးမျိုးသော ကာလအပိုင်းအခြား၌ ကိလေသာခပ်သိမ်း ချုပ်ငြိမ်းသော သုံးမျိုးသော အနာဂါမ်ပုဂ္ဂိုလ်သည်)၁။ အန္တရာပရိနိဗ္ဗာယီပုဂ္ဂိုလ်သုံးဦး ။ ။ အန္တရာ- အကြားကာလ၌+ ပရိနိဗ္ဗာယီ- ကိလေသာခပ်သိမ်း ချုပ်ငြိမ်းခြင်းဖြင့် ချုပ်ငြိမ်းသော ပုဂ္ဂိုလ်။ ထိုပုဂ္ဂိုလ်သုံးဦးမှာ-
(၁) သုဒ္ဓါဝါသငါးဘုံတွင် တဘုံဘုံ၌ ဖြစ်ပြီးသည်၏ (ပဋိသန္ဓေတည်နေပြီးသည်၏) အခြားမဲ့၌ပင် ရဟန္တာအဖြစ်သို့ ရောက်သော ပဌမအန္တရာပရိနိဗ္ဗာယီ အနာဂါမ်ပုဂ္ဂိုလ် [ဤ၌ "ဥပပန္နံ ဝါ သမနန္တရာ"ဟူသော ပုဂ္ဂလပညတ်ပါဠိတော(၁၁၉)ကိုပင် "သုဒ္ဓါဝါသငါးဘုံ တဘုံဘုံ၌ ဖြစ်ပြီးသည်၏ အခြားမဲ့၌"ဟု တိုက်ရိုက်မြန်မာပြန်လိုက်ခြင်း ဖြစ်သည်။ ဤအနိစ္စာနုပဿီသုတ် အဋ္ဌကထာမှ "နိဗ္ဗတ္တက္ခဏေ"ဟူသော အဖွင့်အတိုင်း "သုဒ္ဓါဝါသငါးဘုံ တဘုံဘုံ၌ ဖြစ်ခါစခဏ (ဖြစ်ခါစ အခိုက်အတန့်ကာလ)၌ပင် ရဟန္တာအဖြစ်သို့ ရောက်သော ပဌမအန္တရာပရိနိဗ္ဗာယီအနာဂါမ်ပုဂ္ဂိုလ်" ဟုလည်း ဆိုနိုင်၏။]
(၂)သုဒ္ဓါဝါသဘုံ၌ ဖြစ်ပြီးနောက် သက်တမ်းထက်ဝက်သို့ မရောက်မီ ရဟန္တာအဖြစ်သို့ ရောက်သော ဒုတိယအန္တရာပရိနိဗ္ဗာယီ အနာဂါမ်ပုဂ္ဂိုလ်။
(၃) ယင်းသက်တမ်းထက်ဝက်သို့ ရောက်၍ ထိုထက်ဝက်ကို မကျော်လွန်မီအတွင်း၌ ရဟန္တာအဖြစ်သို့ ရောက်သော တတိယအန္တရာပရိနိဗ္ဗာယီအနာဂါမ်ပုဂ္ဂိုလ်ဟူ၍ သုံးမျိုးခွဲရာ၏။ တိကနိပါတ် စာပိုဒ်(၈၈) ဒုတိယသိက္ခာသုတ် အဋ္ဌကထာ(၂၁၈)၌ မဟာကပ်သက်တမ်းတထောင်ရှိသော အဝိဟာဘုံသား ဗြဟ္မာကို နမူနာပြ၍ ထိုအန္တရာပရိနိဗ္ဗာယီအနာဂါမ်သုံးမျိုး ခွဲထားပုံမှာ-
(၁) အဝိဟာဘုံ၌ ဖြစ်၍ ထိုဖြစ်ရာနေ့၌ပင် ရဟန္တာအဖြစ်သို့ ရောက်သော အနာဂါမ်ပုဂ္ဂိုလ်သည်လည်းကောင်း, အကယ်၍ ထိုနေ့၌ ရဟန္တာမဖြစ်နိုင်သေးလျှင် ပဌမမဟာကပ်တရာ၏ အထက်၌ ရဟန္တာအဖြစ်သို့ ရောက်သော အနာဂါမ်ပုဂ္ဂိုလ်သည်လည်းကောင်း, ပဌမအန္တရာပိရိနိဗ္ဗာယီပုဂ္ဂိုလ် မည်၏။ [ဤ၌ "ပဌမဿ ကပ္ပသတဿ မတ္ထကေ- ပဌမမဟာကပ်တရား၏အထက်"ဟူသည် ပဌမမဟာကပ် တစ်ရာတိတိပြည့်မြောက်သည်မှစ၍ မဟာကပ်နှစ်ရာမပြည့်မီ (၁၉၉ ကမ္ဘာကျော်ကျော်ကာလ) အချိန်အတွင်း (ရဟန္တာဖြစ်သော ပုဂ္ဂိုလ်)ဟု ဆိုလို၏။ ဤ၌ မတ္ထကသဒ္ဒါသည် ပူရဏအနက်ဟော "မ"ပစ္စည်းနှင့် သဘောတူ၏၊ ပထမအကြိမ်ရိုက် စာအုပ် ဘာသာပြန်ကို ပြင်ထားသည်။]
(၂) ယင်းအချိန်အတွင်း၌ ရဟန္တာ မဖြစ်နိုင်စွမ်းသေး၍ မဟာကပ်နှစ်ရာတို့၏အထက်၌ (သို့မဟုတ် မဟာကပ်နှစ်ရာတိတိပြည့်မြောက်သည်မှစ၍ မဟာကပ် ၃၉၉ကျော်ကျော်ကာလအချိန်အတွင်း၌) ရဟန္တာဖြစ်သောပုဂ္ဂိုလ်သည် ဒုတိယအန္တရာ ပရိနိဗ္ဗာယီ အနာဂါမ်ပုဂ္ဂိုလ်မည်၏။
(၃) ထိုအချိန်တိုင်အောင်ပင် ရဟန္တာ မဖြစ်နိုင်သေး၍ မဟာကပ်လေးရာတို့၏အထက်၌ (သို့မဟုတ် ထိုမဟာကပ်လေးရာတိတိပြည့်သည်မှစ၍ မဟာကပ်ငါးရာကို မကျော်လွန်မီ အတွင်း၌) ရဟန္တာအဖြစ်သို့ ရောက်သောပုဂ္ဂိုလ်သည် တတိယအန္တရာပရိနိဗ္ဗာယီ အနာဂါမ်ပုဂ္ဂိုလ် မည်၏။
ဟောတိ၊ ၏။ ဘိက္ခဝေ၊ တို့။ တတိယော၊ သုံးယောက်မြောက်သော။ အယံ ပုဂ္ဂလော၊ ဤအန္တရာပရိနိဗ္ဗာယီ အနာဂါမ်ပုဂ္ဂိုလ်သည်။ အာဟုနေယျော၊ ၏။ပ။ ပုညက္ခေတ္တံ၊ ၏။ ဘိက္ခဝေ၊ တို့။ ပုန စပရံ၊ ကား။ ဣဓ၊ ၌။ ဧကစ္စော။ပ။ သော၊ ထိုပုဂ္ဂိုလ်သည်။ ပဉ္စန္နံ၊ ကုန်သော။ပ။ ပရိက္ခယာ၊ ကြောင့်။ ဥပဟစ္စပရိနိဗ္ဗာယီ၊ ဥပဟစ္စပရိနိဗ္ဗာယီအနာဂါမ်ပုဂ္ဂိုလ်သည်။ ဝါ၊ သုဒ္ဓါဝါသဘုံ၏ သက်တမ်းထက်ဝက်ကို ကျော်လွန်ပြီးမှ ကိလေသာခပ်သိမ်း ချုပ်ငြိမ်းသောအနာဂါမ်ပုဂ္ဂိုလ်သည်။ ဝါ၊ သုဒ္ဓါဝါသဘုံ၏ သက်တမ်းထက်ဝက်ကို ကျော်လွန်ပြီး၍လည်းကောင်း, သေခါနီးရောက်၍လည်းကောင်း ကိလေသာခပ်သိမ်း ချုပ်ငြိမ်းသောအနာဂါမ်ပုဂ္ဂိုလ်သည်။၁။ဥပဟစ္စပရိနိဗ္ဗာယီ ။ ။ ဥပဟစ္စ(အတိက္ကမိတွာ)- (သုဒ္ဓါဝါသဘုံ၏ သက်တမ်းထက်ဝက်ကို) ကျော်လွန်၍။ ဥပဟစ္စ(ဥပဂန္တာ)- (သေခါနီးကာလသို့) ရောက်၍ ဟူ၍ ဥပဟစ္စသဒ္ဒါအတွက် အနက်နှစ်မျိုးရ၏။ ထို့ကြောင့် အကယ်၍ မဟာကပ်တထောင် သက်တမ်းရှိသော အဝိဟာဘုံသား ဗြဟ္မာဖြစ်လျှင် မဟာကပ်ငါးရာ ကျော်လွန်စ အချိန်မှစ၍ မဟာကပ်တထောင် သက်တမ်းစေ့ခါနီး (ကွယ်လွန်ခါနီး) အချိန်အတွင်း ရဟန္တာအဖြစ်သို့ရောက်သော ပုဂ္ဂိုလ်သည် ဥပဟစ္စပရိနိဗ္ဗာယီအနာဂါမ် မည်၏။ ဟောတိ၊ ၏။ ဘိက္ခဝေ၊ တို့။ စတုတ္ထော၊ လေးယောက်မြောက်သော။ အယံ ပုဂ္ဂလော၊ ဤဥပဟစ္စ ပရိနိဗ္ဗာယီ အနာဂါမ်ပုဂ္ဂိုလ်သည်။ပ။ ပုညက္ခေတ္တံ၊ ၏။ပ။ အသင်္ခါရပရိနိဗ္ဗာယီ၊ ဝိပဿနာအကျင့်ကို ခက်ခဲလွန်ကဲစွာ အားထုတ်ရခြင်း မရှိဘဲ ကိလေသာခပ်သိမ်း ချုပ်ငြိမ်းသော အနာဂါမ်ပုဂ္ဂိုလ်သည်။ ဟောတိ၊ ၏။ [သင်္ခါရ၊ ခက်ခဲလွန်ကဲစွာ အားထုတ်မှု လုံ့လပယောဂ] ဘိက္ခဝေ၊ တို့။ ပဉ္စမော၊ ငါးဦးမြောက်သော။ အယံ ပုဂ္ဂလော၊ ဤအသင်္ခါရပရိနိဗ္ဗာယီ အနာဂါမ်ပုဂ္ဂိုလ်သည်။ပ။ အသင်္ခါရပရိနိဗ္ဗာယီ၊ ဤအသင်္ခါရပရိနိဗ္ဗာယီ အနာဂါမ်ပုဂ္ဂိုလ်သည်။ ဝါ၊ ဝိပဿနာအကျင့်ကို ခက်ခဲလွန်ကဲစွာ အားထုတ်ရခြင်းနှင့်တကွ အားဖြင့် ကိလေသာခပ်သိမ်း ချုပ်ငြိမ်းသော အနာဂါမ်ပုဂ္ဂိုလ်သည်။ ဝါ၊ ခက်ခဲလွန်ကဲစွာ အားထုတ်ရခြင်း ရှိသော ဝိပဿနာအကျင့်ဖြင့် ကိလေသာခပ်သိမ်း ချုပ်ငြိမ်းသော အနာဂါမ်ပုဂ္ဂိုလ်သည်။ ဟောတိ၊ ၏။ပ။ ဥဒ္ဓံသောတော၊ အထက်သုဒ္ဓါဝါသဘုံသို့ ရောက်၍ ရအပ်လတ္တံ့သော အရဟတ္တမဂ် အလျဉ်ရှိသော။ ဝါ၊ အထက်သုဒ္ဓါဝါသဘုံသို့ ပို့ဆောင်တတ်သော တဏှာအလျဉ်, ဝဋ်ဒုက္ခအလျဉ်ရှိသော။ အကနိဋ္ဌဂါမီ၊ အကနိဋ္ဌဘုံသို့ ပဋိသန္ဓေတည်နေ သွားရောက်တတ်သော အနာဂါမ်ပုဂ္ဂိုလ်သည်။ ဟောတိ၊ ၏။ [တိကနိပါတ်စာပိုဒ် (၈၈)ဒုတိယသိက္ခာသုတ် နိဿယလည်းကြည့်။]
ဘိက္ခဝေ၊ တို့။ သတ္တမော၊ (၇)ယောက်မြောက်သော။ အယံ ပုဂ္ဂလော၊ ဤဥဒ္ဓံသောတ အကနိဋ္ဌဂါမီ အနာဂါမ်ပုဂ္ဂိုလ်သည်။ပ။ ပုညက္ခေတ္တံ၊ ၏။
ဣတိ(အဝေါစ) ဆဋ္ဌံ။
ဒုက္ခာနုပဿီ၊ (ညှဉ်းပန်းနှိပ်စက်တတ်သော) ဆင်းရဲဒုက္ခဟု အဖန်ဖန်ရှုသည်။ ဒုက္ခသညီ၊ ဒုက္ခဟု ရှုမှတ်တတ်သော သညာရှိသည်။ ဒုက္ခ ပဋိသံဝေဒီ၊ ဒုက္ခဟု ဉာဏ်ဖြင့် ထိုးထွင်းသိသည်။ (ဟုတွာ)။ပ။ ပရိယောဂါဟမာနော၊ လျက်။ ဝိဟရတိ၊ နေ၏။ပ။
သတ္တမံ။
သဗ္ဗေသု၊ (ကသိုဏ်းစသော ပညတ်နှင့်တကွ) အားလုံးကုန်သော။ ဓမ္မေသု၊ စတုဘူမကတရားတို့၌။ ဝါ၊ တေဘူမကတရားတို့၌။ အနတ္တာနုပဿီ၊ အနတ္တဟု အဖန်ဖန်ရှုသည်။ ဝါ၊ (အလိုဆန္ဒအတိုင်း ဖြစ်စေနိုင်သော) အနှစ်သာရ အသက်ရှင် အတ္တကောင် မဟုတ်ဟု အဖန်ဖန်ရှုသည်။ အနတ္တသညီ၊ အနတ္တဟု ရှုမှတ်တတ်သော သညာရှိသည်။ ဝါ၊ သည်။ ပ။
အဋ္ဌမံ။
နိဗ္ဗာနေ၊ နိဗ္ဗာန်၌။ သုခါနုပဿီ၊ သုခဟုဉာဏ်ဖြင့် အဖန်ဖန်ရှုသည်။ သုခသညီ၊ သုခဟု ရှုမှတ်တတ်သော သညာရှိသည်။ပ။
နဝမံ။
ဘိက္ခဝေ၊ တို့။ နိဒ္ဒသဝတ္ထူနိ၊ နောက်ထပ်ဆယ်နှစ်မရှိသော ရဟန်းစသည်ဖြင့် ပြောဆိုခြင်း၏ အကြောင်းတို့သည်။၁။ နိဒ္ဒသဝတ္ထု။ ။ နတ္ထိ ဒါနိ ဣမဿ ဒသာတိ နိဒ္ဒသော။ ဣမဿ- ဤရဟန်းမှာ။ ဒါနိ- ပရိနိဗ္ဗာန်စံရာ ယခုအခါ၌။ ဒသ- နောက်ထပ်ဆယ်နှစ်တို့သည်။ နတ္ထိ- မရှိတော့ကုန်။ ဣတိ- ထို့ကြောင့်။ သော- ထိုရဟန်းသည်။ နိဒ္ဒသော- နိဒ္ဒသမည်၏။ ရဟန္တာပုဂ္ဂိုလ်သည် ဆယ်နှစ်(ဆယ်ဝါ)ရှိသောအခါ ပရိနိဗ္ဗာန်ပြုလျှင် နောက်ထပ်ဆယ်နှစ်နေရတော့မည် မဟုတ်သောကြောင့် နိဒ္ဒသမည်၏။ အနှစ်(၂၀)ရှိသောအခါ ပရိနိဗ္ဗာန်ပြုသော ရဟန္တာပုဂ္ဂိုလ်သည် နောက်ထပ် အနှစ်(၂၀)နေရတော့မည် မဟုတ်သောကြောင့် နိဗ္ဗီသမည်၏။
ထို့အတူပင် အနှစ်(၃၀) အနှစ်(၄၀) အနှစ်(၅၀)ရှိသောအခါ ပရိနိဗ္ဗာန်စံသော ရဟန္တာအရှင်မြတ်သည်လည်း နိတ္တိံသ နိစ္စတ္တာလီသ, နိပ္ပညာသမည်၏။ ထို့ကြောင့် "နိဒ္ဒသော အာဒိ ယေသန္တိ နိဒ္ဒသာဒယော"ဟု အာဒိသဒ္ဒါနှင့်တကွ ဗဟုဗ္ဗီဟိသမာသ်တွဲ ရ၏။ ယေသံ- အကြင်နိဗ္ဗီသ အစရှိသော ရဟန်းတို့မှာ။ နိဒ္ဒသော- ဆယ်နှစ်မရှိသော ရဟန်းဟူသော။ အာဒိ- အဦးအစ ပုဂ္ဂိုလ်သည်။ အတ္ထိ-ရှိ၏။ ဣတိ- ထို့ကြောင့်။ တေ- ထိုနိဗ္ဗီသ အစရှိသော ရဟန်းတို့သည်။ နိဒ္ဒသာဒယော- နိဒ္ဒသာဒိတို့ မည်၏။
နိဒ္ဒသာဒီနံ ဝတ္ထူနိ ကာရဏာနိ နိဒ္ဒသဝတ္ထူနိ- ဆယ်နှစ်မရှိသော ရဟန်း အစရှိသည်တို့၏ အကြောင်းတရားများ။ ဝါ- ဆယ်နှစ်မရှိသော ရဟန်းစသည်ဖြင့် ခေါ်ဝေါ်ပြောဆိုရခြင်း၏ အကြောင်းတရားများ။ [နိဒ္ဒသာဒိဝတ္ထူနိဟု ဆိုလိုလျက် အာဒိသဒ္ဒါကို ချေထားသည်။] ယင်းအကြောင်းတရားများကို "သိက္ခာသမာဒါန တိဗ္ဗစ္ဆန္ဒော ဟောတိ" စသည်ဖြင့် ပါဠိတော်၌ (၇)မျိုး ဟောတော်မူ၏။
နိန္နဝ, နိရဋ္ထစသည်။ ။ အမှန်စင်စစ်အားဖြင့်ကား ရဟန္တာပုဂ္ဂိုလ်သည် ပရိနိဗ္ဗာန်စံပြီးလျှင် နောက်ထပ် ပဋိသန္ဓေနေရတော့မည် မဟုတ်သောကြောင့် ဆယ်နှစ်သာမက (၉)နှစ်လည်း နေရတော့မည်မဟုတ်။ (၈)နှစ်လည်း နေရတော့မည်မဟုတ်။ တမုဟုတ်, တစက္ကန့်မျှပင် နေရတော့မည်မဟုတ်၊ ထို့ကြောင့် နိန္နဝ (၉နှစ် မရှိသော ရဟန္တာ)။ နိရဋ္ဌ (ရှစ်နှစ်မရှိသော ရဟန္တာ) စသည်ဖြင့်လည်း ဆိုနိုင်သည်သာ ဖြစ်၏။
သို့ဖြစ်လျှင် ဘာကြောင့် နိဒ္ဒသဟူသော အသုံးအနှုန်းဖြင့် ဤသုတ်ကို ဟောတော်မူရပါသနည်းဟု မေးဖွယ်ရှိ၏။ အဖြေကား- တိတ္ထိယတို့၏ အယူဝါဒ၌ ဆယ်နှစ် (ဆယ်ဝါ) ရရှိသောအခါ၌ ကွယ်လွန်သွားသော နိဂဏ္ဌကို နောက်ထပ်ဆယ်နှစ် မနေရလတ္တံ့ဖြစ်သောကြောင့် နို္ဒသဟု ခေါ်သတတ်၊ ထို့အတူ အနှစ်(၂၀) စသည်ရှိသောအခါ၌ ကွယ်လွန်သွားသော နိဂဏ္ဌကိုလည်း နိဗ္ဗီသ, နိတ္တိံသ, နိစ္စတ္တာလီသ, နိပ္ပညာသဟု ဆိုကြသတတ်။
သို့သော် နောက်ထပ်ပဋိသ‌န္ဓေနေရဦးမည့်ပုဂ္ဂိုလ်မှန်သမျှကို နိဒ္ဒသ စသည်ဖြင့် မဆိုထိုက်ရကား သာမာန်ပုထုဇဉ်ကို မဆိုထားဘိ သေက္ခပုဂ္ဂိုလ်များကိုပင် နိဒ္ဒသစသည်ဖြင့် မဆိုထိုက်။ ထို့ကြောင့် တိတ္ထိယတို့ စကားမှားယွင်းကြောင်းနှင့် ရဟန္တာပုဂ္ဂိုလ်များကိုသာ နိဒ္ဒသ စသည်ဖြင့် ခေါ်ဆိုထိုက်ကြောင်း ပြတော်မူလိုသောကြောင့် နိဒ္ဒသဟူသော အသုံးအနှုန်းဖြင့် ဤသုတ်ကို ဟောတော်မူသည်။
ဤ၌ အပ္ပဋိသန္ဓိကဘာဝ (နောက်ထပ် ပဋိသန္ဓေ မနေရခြင်းဟူသော အကြောင်း)သည် ပရိနိဗ္ဗာန်စံသော ရဟန္တာပုဂ္ဂိုလ်အတွက် နိဒ္ဒသစသည်ဖြင့် ခေါ်ဆိုရခြင်း၏ ယခုလက်ငင်း တိုက်ရိုက်မျက်မှောက် (ပစ္စက္ခ) အကြောင်းများ ဖြစ်၍ ပါဠိတော်၌ ဟောတော်မူအပ်သော "သိက္ခာသမာဒါနေ တိဗ္ဗစ္ဆန္ဒတာ"စသော အကြောင်းများကား ယင်းသို့ ခေါ်ဝေါ်ရခြင်း၏ ပရမ္ပရ (ဆင့်ကဲဆင့်ကဲ) အကြောင်းများဖြစ်သည်ဟု ဋီကာတို့ ဖွင့်တော်မူကြသည်။ အပ္ပဋီသန္ဓိကဘာဝေါ ဟိဿ ပစ္စက္ခတော ကာရဏံ၊ ပရမ္ပရာယ ဣတရာနိ၊ ယာနိ ပါဠိယံ အာဂတာနိ။
ဝါ၊ နောက်ထပ်ဆယ်နှစ် မရှိသော ရဟန်း, အနှစ်(၂၀)မရှိသောရဟန်း, အနှစ်(၃၀)မရှိသော ရဟန်း, အနှစ်(၄၀)မရှိသော ရဟန်း, အနှစ်(၅၀)မရှိသောရဟန်းဟု ပြောဆိုရခြင်း၏အကြောင်းတို့သည်။ ဣမာနိ၊ သတ္တ။ပ။
ဘိက္ခဝေ၊ တို့။ ဣဓ၊ ဤသာသနာတော်၌။ ဝါ၊ ဤသာသနာတော်က။ ဘိက္ခု၊ ရဟန်းသည်။ သိက္ခာသမာဒါနေ၊ သိက္ခာသုံးပါးကို ကောင်းစွာသာလျှင် ခံယူဖြည့်ကျင့်ခြင်း၌။၁။ သိက္ခာသမာဒါနေ။ ။ သမ္မဒေဝ အာဒါနံ သမာဒါနံ။ သမ္မ‌ဒေတ- ကောင်းစွာသာလျှင်။ ဝါ- ဧကန်ကောင်းစွာ။ အာဒါနံ- ခံယူခြင်း။ ဝါ- ဖြည့်ကျင့်ခြင်း။ သိက္ခာယ- (သိက္ခာသုံးပါးကို) သမာဒါနံ သိက္ခာသမာဒါနံ။ ဤနည်းအလို အာပုဗ္ဗ ဒါဓာတ်သည် ထုံးစံအတိုင်း ဂဟဏတ္ထထည်း။
(တနည်း) သမာဒါနံ၌ အာဥပသာရကို အာဒိအနက်ဟော၊ ဒါဓာတ်ကို ရက္ခဏ အနက်ဟောကြံ၍ "အာဒိတော ပဋ္ဌာယ ဒါနံ ရက္ခဏံ အာဒါနံ- အစမှ စ၍ ထိန်းသိမ်းဖြည့်ကျင့်ခြင်း။ သမ္မဒေဝ အာဒါနံ သမာဒါနံ- ကောင်းစွာသာလျှင် အစမှစ၍ ထိန်းသိမ်းဖြည့်ကျင့်ခြင်း" စသည်ဖြင့် ဝစနတ္ထပြု။
ဝါ၊ သိက္ခာသုံးပါးကို ကောင်းစွာသာလျှင် အစမှစ၍ စောင့်ထိန်းဖြည့်ကျင့်ခြင်း၌။ တိဗ္ဗစ္ဆန္ဒော၊ (မြဲမြံထန်သည်း) အားကြီးသောဆန္ဒရှိသည်။ ‌ ဟောတိ၊ ဖြစ်၏။ အာယတိံ စ၊ နောင်လာလတ္တံ့သော နေ့ရက် စသည်တို့၌လည်း။ သိက္ခာသမာဒါနေ၊ ၌။ အဝိဂတပေမော၊ မကင်းကွာသော ချစ်ခင်မှုရှိသည်။ ဝါ၊ မကင်းမကွာ မြဲစွာသက်ဝင်သော လိုချင်ဆန္ဒရှိသည်။ [ဒီ၊ ပါထိကဝဂ်ဋီကာ၊ ၂၅၉-၌ "နိဝဋ္ဌ အတ္ထိတာ အဝိဂတပေမတာ"ဟု ဖွင့်၏။ ဤသုတ်ဋီကာ၌ "နိဗဒ္ဓဘတ္တိတာ"ဟု ပါဌ်ရှိ၏။] ဟောတိ၊ ၏။ ဓမ္မနိသန္တိယာ၊ တေဘူမကတရားတို့ကို အနိစ္စစသည်ဖြင့် ကောင်းစွာရှုမှတ်မှု ဝိပဿနာ၌။ ၁။ဓမ္မနိသန္တိ။ ။ နိသာမနံ နိဇ္ဈာနံ နိသန္တိ- ရှုမှတ်ခြင်းသဘောတည်း ဟူသော ဝိပဿနာ။ [နိ+သမ+တိ] ဓမ္မာနံ (အနိစ္စာဒိဝသေန) နိသန္တိ ဓမ္မနိသန္တိ။ တိဗ္ဗစ္ဆန္ဒော၊ သည်။ အာပတိံ စ၊ ၌လည်း။ ဓမ္မနိသန္တိယာ၊ ၌။ အဝိဂတပေမော၊ သည်။ ဝါ၊ သည်။ ဟောတိ၊ ၏။ **ဣစ္ဆာဝိနယေ**၊ လိုလားတပ်မက်သော တဏှာကို ပယ်ခွာခြင်း၌။ (ဘင်္ဂါနုပဿနာဉာဏ်အစွမ်းဖြင့် ပြီးစီးသောတဏှာအလိုရမ္မက်ကို ပယ်ခွာခြင်းကိစ္စ၌)။ပ။ ၂။ ဣစ္ဆာဝိနယေ။ ။ "ဣစ္ဆာဝိနယေတိ တဏှာဝိနယေ"ဟု အဋ္ဌကထာဖွင့်၏။ "တဏှာဝိနယေတိ ဘင်္ဂါနုပဿနာဉာဏာနုဘာဝသိဒ္ဓေ တဏှာဝိက္ခမ္ဘနေ- တေဘူမက ရုပ်နာမ်တရားတို့၏ အပျက်ကို ရှုသောဉာဏ် (ဘင်္ဂါနုပဿနာဉာဏ်) အစွမ်းကြောင့် ပြီးစီးသော တဏှာပယ်ခွာခြင်း၌"ဟု ဋီကာဖွင့်၏။ ဒီ,ပါထိကဝဂ်ဋီကာ (၂၅၉)၌မူ "တဏှာဝိနယနေတိ ဝိရာဂါနုပဿနာဒိဝိပဿနာဉာဏာနုဘာဝသိဒ္ဓေ တဏှာဝိက္ခမ္ဘနေ"ဟု ပါဌ်ရှိ၏။ ပဋိသလ္လာနေ၊ တပါးတည်း ကိန်းအောင်းနေထိုင်ခြင်း၌။ (အပေါင်းအသင်း, ကိလေသာ၊ ဤနှစ်ဖြာကင်းရှင်း၍ တပါးတည်း ကိန်းအောင်းနေထိုင်ခြင်း၌)။ပ။ ဝီရိယာရမ္ဘေ၊ ကာယိက,စေတသိက, ဝီရိယနှစ်ပါးကို အားထုတ်ဖြည့်ကျင့်ခြင်း၌။ပ။ **သတိနေပက္ကေ**၊ သတိနှင့် သမ္ပဇဉ်ဉာဏ်ပညာ၌။ ၃။ သတိနေပက္က။ ။ နိပကဿ ဘာဝေါ နေပက္ကံ- ကိလေသာတို့ကို ‌ခြောက်ခန်းစေတတ်သော ပညာရှိပုဂ္ဂိုလ်၏ ဖြစ်ကြောင်းဖြစ်သော သမ္ပဇဉ်ဉာဏ်ပညာ။ သတိ စ နေပက္ကဉ္စ သတိနေပတ္တံ- သတိနှင့် သမ္ပဇဉ်ဉာဏ်ပညာ။ ဝါ- သတိနှင့် သမ္ပဇဉ်ဉာဏ်ကိုပြုလေ့(ဖြစ်စေလေ့) ရှိခြင်း။ ဝါ-သတိသမ္ပဇဉ်ဉာဏ်ဖြင့် (အဘိက္ကန္တ ပဋိက္ကန္တ စသော ကိစ္စအားလုံးကို) ပြုလေ့ရှိခြင်း။ ဝါ၊ သတိနှင့် သမ္ပဇဉ် ဉာဏ်ပညာကို ဖြစ်စေခြင်း၌။ ဝါ၊ သတိ သမ္ပဇဉ်ဉာဏ်ပညာဖြင့် အဘိက္ကန္တ, ပဋိက္ကန္တစသော ကိစ္စခပ်သိမ်းကို ပြုလုပ်ခြင်း၌။ပ။ ဒိဋ္ဌိပဋိဝေ‌‌ဓေ၊ မဂ္ဂသမ္မာဒိဋ္ဌိကို ထိုးထွင်းမြင်သိရရှိခြင်း၌။ တိဗ္ဗစ္ဆန္ဒော၊ သည်။ အာယတိံ စ၊ ၌လည်း။ ဒိဋ္ဌိပဋိဝေဓေ၊ ၌။ အဝိဂတပေမော၊ သည်။ ဟောတိ၊ ၏။ ပ။
ဒသမံ။
ဒုတိယော၊ သော။ အနုသယဝဂ္ဂေါ၊ ဝဂ်တည်း။