Issues
Select Version
Sīlakkhandhavaggapāḷi
Sīlakkhandhavaggapāḷi

Samādhikkhandho

Author: _System_Pali_VRI_ @ Administrator

Samādhikkhandho

454.‘‘ KatamoV1.184 pana so , bho ānanda , ariyo samādhikkhandho , yassa so bhavaṃ gotamo vaṇṇavādī ahosi , yattha ca imaṃ janataṃ samādapesi nivesesi patiṭṭhāpesī ’’ ti ?
‘‘ Kathañca , māṇava , bhikkhu indriyesu guttadvāro hoti ?
Idha , māṇava , bhikkhu cakkhunā rūpaṃ disvā na nimittaggāhī hoti nānubyañjanaggāhī ;
yatvādhikaraṇamenaṃ cakkhundriyaṃ asaṃvutaṃ viharantaṃ abhijjhādomanassā pāpakā akusalā dhammā anvāssaveyyuṃ tassa saṃvarāya paṭipajjati , rakkhati cakkhundriyaṃ , cakkhundriye saṃvaraṃ āpajjati .
SotenaT1.256 saddaṃ sutvā … pe … ghānena gandhaṃ ghāyitvā … jivhāya rasaṃ sāyitvā … kāyena phoṭṭhabbaṃ phusitvā … manasā dhammaṃ viññāya na nimittaggāhī hoti nānubyañjanaggāhī ;
yatvādhikaraṇamenaṃ manindriyaṃ asaṃvutaṃ viharantaṃ abhijjhādomanassā pāpakā akusalā dhammā anvāssaveyyuṃ tassa saṃvarāya paṭipajjati , rakkhati manindriyaṃ , manindriye saṃvaraṃ āpajjati .
So iminā ariyena indriyasaṃvarena samannāgato ajjhattaṃ abyāsekasukhaṃ paṭisaṃvedeti .
Evaṃ kho , māṇava , bhikkhu indriyesu guttadvāro hoti .
455.‘‘ Kathañca , māṇava , bhikkhu satisampajaññena samannāgato hoti ?
Idha , māṇava , bhikkhu abhikkante paṭikkante sampajānakārī hoti , ālokite vilokite sampajānakārī hoti , samiñjite pasārite sampajānakārī hoti , saṅghāṭipattacīvaradhāraṇe sampajānakārī hoti , asite pīte khāyite sāyite sampajānakārī hoti , uccārapassāvakamme sampajānakārī hoti , gate ṭhite nisinneM1.193 sutte jāgarite bhāsite tuṇhībhāve sampajānakārī hoti .
Evaṃ kho , māṇava , bhikkhu satisampajaññena samannāgato hoti .
456.‘‘ Kathañca , māṇava , bhikkhu santuṭṭho hoti ?
Idha , māṇava , bhikkhu santuṭṭho hoti kāyaparihārikena cīvarena kucchiparihārikena piṇḍapātena .
So yena yeneva pakkamati , samādāyeva pakkamati .
Seyyathāpi , māṇava , pakkhī sakuṇo yena yeneva ḍeti , sapattabhārova ḍetiT1.257 ;
evameva kho , māṇava , bhikkhu santuṭṭho hoti kāyaparihārikena cīvarena kucchiparihārikena piṇḍapātena .
So yena yeneva pakkamati , samādāyeva pakkamati .
Evaṃ kho , māṇava , bhikkhu santuṭṭho hoti .
457.‘‘ SoV1.185 iminā ca ariyena sīlakkhandhena samannāgato , iminā ca ariyena indriyasaṃvarena samannāgato , iminā ca ariyena satisampajaññena samannāgato , imāya ca ariyāya santuṭṭhiyā samannāgato vivittaṃ senāsanaṃ bhajati araññaṃ rukkhamūlaṃ pabbataṃ kandaraṃ giriguhaṃ susānaṃ vanapatthaṃ abbhokāsaṃ palālapuñjaṃ .
So pacchābhattaṃ piṇḍapātappaṭikkanto nisīdati pallaṅkaṃ ābhujitvā , ujuṃ kāyaṃ paṇidhāya , parimukhaṃ satiṃ upaṭṭhapetvā .
458.‘‘ So abhijjhaṃ loke pahāya vigatābhijjhena cetasā viharati abhijjhāya cittaṃ parisodheti .
Byāpādapadosaṃ pahāya abyāpannacitto viharati sabbapāṇabhūtahitānukampī byāpādapadosā cittaṃ parisodheti .
Thinamiddhaṃ pahāya vigatathinamiddho viharati ālokasaññī sato sampajāno , thinamiddhā cittaṃ parisodheti .
Uddhaccakukkuccaṃ pahāya anuddhato viharati ajjhattaṃ vūpasantacitto uddhaccakukkuccā cittaṃ parisodheti .
Vicikicchaṃ pahāya tiṇṇavicikiccho viharati akathaṃkathī kusalesu dhammesu , vicikicchāya cittaṃ parisodheti .
459.‘‘ Seyyathāpi , māṇava , puriso iṇaṃ ādāya kammante payojeyya .
Tassa te kammantā samijjheyyuṃ .
So yāni ca porāṇāni iṇamūlāni tāni ca byantiṃ kareyya , siyā cassa uttariṃ avasiṭṭhaṃT1.258 dārabharaṇāya .
Tassa evamassa –
‘ ahaṃ kho pubbe iṇaṃ ādāya kammante payojesiṃM1.194 .
Tassa me te kammantā samijjhiṃsu .
Sohaṃ yāni ca porāṇāni iṇamūlāni tāni ca byantiṃ akāsiṃ , atthi ca me uttariṃ avasiṭṭhaṃ dārabharaṇāyā ’ ti .
So tatonidānaṃ labhetha pāmojjaṃ , adhigaccheyya somanassaṃ .
460.‘‘ Seyyathāpi , māṇava , puriso ābādhiko assa dukkhito bāḷhagilāno ;
bhattañcassa nacchādeyya , na cassa kāye balamattā .
So aparena samayena tamhā ābādhā mucceyya , bhattañcassa chādeyya , siyā cassa kāye balamattā .
Tassa evamassa –
‘ ahaṃ kho pubbe ābādhiko ahosiṃ dukkhito bāḷhagilāno , bhattañca me nacchādesi , na ca me āsi kāye balamattā .
Somhi etarahi tamhā ābādhā mutto bhattañca me chādeti , atthi ca me kāye balamattā ’ ti .
So tatonidānaṃ labhetha pāmojjaṃ , adhigaccheyya somanassaṃ .
461.‘‘ Seyyathāpi , māṇava , puriso bandhanāgāre baddho assa .
So aparena samayena tamhā bandhanāgārā mucceyya sotthinā abbhayena , na cassa kiñci bhogānaṃ vayo .
Tassa evamassa –
‘ ahaṃ kho pubbe bandhanāgāre baddho ahosiṃ .
Somhi etarahi tamhā bandhanāgārā muttoV1.186 sotthinā abbhayena , natthi ca me kiñci bhogānaṃ vayo ’ ti .
So tatonidānaṃ labhetha pāmojjaṃ , adhigaccheyya somanassaṃ .
462.‘‘ Seyyathāpi , māṇava , puriso dāso assa anattādhīno parādhīno na yenakāmaṃgamo .
So aparena samayena tamhā dāsabyā mucceyya , attādhīnoT1.259 aparādhīno bhujisso yenakāmaṃgamo .
Tassa evamassa –
‘ ahaṃ kho pubbe dāso ahosiṃ anattādhīno parādhīno na yenakāmaṃgamo .
Somhi etarahi tamhā dāsabyā mutto attādhīno aparādhīno bhujisso yenakāmaṃgamo ’ ti .
So tatonidānaṃ labhetha pāmojjaṃ , adhigaccheyya somanassaṃ .
463.‘‘ Seyyathāpi , māṇava , puriso sadhano sabhogo kantāraddhānamaggaṃ paṭipajjeyya dubbhikkhaṃ sappaṭibhayaṃ .
So aparena samayena taṃ kantāraṃ nitthareyya , sotthinā gāmantaṃ anupāpuṇeyya khemaṃ appaṭibhayaṃ .
Tassa evamassaM1.195 –
‘ ahaṃ kho pubbe sadhano sabhogo kantāraddhānamaggaṃ paṭipajjiṃ dubbhikkhaṃ sappaṭibhayaṃ .
Somhi etarahi kantāraṃ nitthiṇṇo , sotthinā gāmantaṃ anuppatto khemaṃ appaṭibhayan ’ ti .
So tatonidānaṃ labhetha pāmojjaṃ , adhigaccheyya somanassaṃ .
464.‘‘ Evameva kho , māṇava , bhikkhu yathā iṇaṃ yathā rogaṃ yathā bandhanāgāraṃ yathā dāsabyaṃ yathā kantāraddhānamaggaṃ , evaṃ ime pañca nīvaraṇe appahīne attani samanupassati .
465.‘‘ Seyyathāpi , māṇava , yathā āṇaṇyaṃ yathā ārogyaṃ yathā bandhanāmokkhaṃ yathā bhujissaṃ yathā khemantabhūmiṃ .
Evameva bhikkhu ime pañca nīvaraṇe pahīne attani samanupassati .
466.‘‘ Tassime pañca nīvaraṇe pahīne attani samanupassato pāmojjaṃ jāyati , pamuditassa pīti jāyati , pītimanassa kāyo passambhati , passaddhakāyo sukhaṃ vedeti , sukhino cittaṃ samādhiyati .
467.‘‘ So vivicceva kāmehi vivicca akusalehi dhammehi savitakkaṃ savicāraṃ vivekajaṃ pītisukhaṃ paṭhamaṃ jhānaṃ upasampajja viharati .
SoT1.260 imameva kāyaṃ vivekajena pītisukhenaV1.187 abhisandeti parisandeti paripūreti parippharati , nāssa kiñci sabbāvato kāyassa vivekajena pītisukhena apphuṭaṃ hoti .
‘‘ Seyyathāpi , māṇava , dakkho nhāpako vā nhāpakantevāsī vā kaṃsathāle nhānīyacuṇṇāni ākiritvā udakena paripphosakaṃ paripphosakaṃ sandeyya .
Sāyaṃ nhānīyapiṇḍi snehānugatā snehaparetā santarabāhirā phuṭā snehena , na ca paggharaṇī .
Evameva kho , māṇava , bhikkhu imameva kāyaṃ vivekajena pītisukhena abhisandeti parisandeti paripūreti parippharati , nāssa kiñci sabbāvato kāyassa vivekajena pītisukhena apphuṭaṃ hoti .
Yampi , māṇava , bhikkhu vivicceva kāmehi vivicca akusalehi dhammehi savitakkaṃ savicāraṃ vivekajaṃ pītisukhaṃ paṭhamaṃ jhānaṃ upasampajja viharati .
So imameva kāyaṃ vivekajena pītisukhena abhisandeti parisandeti paripūreti parippharati , nāssa kiñci sabbāvato kāyassaM1.196 vivekajena pītisukhena apphuṭaṃ hoti .
Idampissa hoti samādhismiṃ .
468.‘‘ Puna caparaṃ , māṇava , bhikkhu vitakkavicārānaṃ vūpasamā ajjhattaṃ sampasādanaṃ cetaso ekodibhāvaṃ avitakkaṃ avicāraṃ samādhijaṃ pītisukhaṃ dutiyaṃ jhānaṃ upasampajja viharati .
So imameva kāyaṃ samādhijena pītisukhena abhisandeti parisandeti paripūreti parippharati , nāssa kiñci sabbāvato kāyassa samādhijena pītisukhena apphuṭaṃ hoti .
‘‘ SeyyathāpiP1.208 , māṇava , udakarahado gambhīro ubbhidodako .
Tassa nevassa puratthimāya disāya udakassa āyamukhaṃ , na dakkhiṇāya disāya udakassa āyamukhaṃ , na pacchimāya disāya udakassa āyamukhaṃ , na uttarāya disāya udakassaT1.261 āyamukhaṃ , devo ca na kālena kālaṃ sammā dhāraṃ anupaveccheyya .
Atha kho tamhāva udakarahadā sītā vāridhārā ubbhijjitvā tameva udakarahadaṃ sītena vārinā abhisandeyya parisandeyya paripūreyya paripphareyya , nāssa kiñci sabbāvato udakarahadassa sītena vārinā apphuṭaṃ assa .
Evameva kho , māṇava , bhikkhu … pe … yampi , māṇava , bhikkhu vitakkavicārānaṃ vūpasamā … pe … dutiyaṃ jhānaṃ upasampajja viharati , so imameva kāyaṃ samādhijena pītisukhena abhisandeti parisandeti paripūreti parippharati , nāssa kiñci sabbāvato kāyassa samādhijena pītisukhena apphuṭaṃ hoti .
Idampissa hoti samādhismiṃ .
469.‘‘ Puna caparaṃ , māṇava , bhikkhu pītiyā ca virāgā upekkhako ca viharati sato sampajānoV1.188 , sukhañca kāyena paṭisaṃvedeti , yaṃ taṃ ariyā ācikkhanti –
‘‘ upekkhako satimā sukhavihārī ’’ ti , tatiyaṃ jhānaṃ upasampajja viharati .
So imameva kāyaṃ nippītikena sukhena abhisandeti parisandeti paripūreti parippharati , nāssa kiñci sabbāvato kāyassa nippītikena sukhena apphuṭaṃ hoti .
‘‘ Seyyathāpi , māṇava , uppaliniyaṃ vā paduminiyaṃ vā puṇḍarīkiniyaṃ vā appekaccāni uppalāni vā padumāni vā puṇḍarīkāni vā udake jātāni udake saṃvaḍḍhāni udakānuggatāni antonimuggaposīni , tāni yāva caggā yāva ca mūlā sītena vārinā abhisannāni parisannāni paripūrāni paripphuṭāni , nāssa kiñci sabbāvataṃ uppalānaṃ vā padumānaṃ vā puṇḍarīkānaṃ vāM1.197T1.262 sītena vārinā apphuṭaṃ assa .
Evameva kho , māṇava , bhikkhu … pe … yampi , māṇava , bhikkhu pītiyā ca virāgā … pe … tatiyaṃ jhānaṃ upasampajja viharati .
So imameva kāyaṃ nippītikena sukhena abhisandeti parisandeti paripūreti parippharati , nāssa kiñci sabbāvato kāyassa nippītikena sukhena apphuṭaṃ hoti .
Idampissa hoti samādhismiṃ .
470.‘‘ Puna caparaṃ , māṇava , bhikkhu sukhassa ca pahānā dukkhassa ca pahānā pubbeva somanassadomanassānaṃ atthaṅgamā adukkhamasukhaṃ upekkhāsatipārisuddhiṃ catutthaṃ jhānaṃ upasampajja viharati .
So imameva kāyaṃ parisuddhena cetasā pariyodātena pharitvā nisinno hoti ;
nāssa kiñci sabbāvato kāyassa parisuddhena cetasā pariyodātena apphuṭaṃ hoti .
‘‘ Seyyathāpi , māṇava , puriso odātena vatthena sasīsaṃ pārupitvā nisinno assa , nāssa kiñci sabbāvato kāyassa odātena vatthena apphuṭaṃ assa .
Evameva kho , māṇava , bhikkhu … pe … yampi , māṇava , bhikkhu sukhassa ca pahānā dukkhassa ca pahānā pubbeva somanassadomanassānaṃ atthaṅgamā adukkhamasukhaṃ upekkhāsatipārisuddhiṃ catutthaṃ jhānaṃ upasampajja viharati .
So imameva kāyaṃ parisuddhena cetasā pariyodātena pharitvā nisinno hoti ;
nāssa kiñci sabbāvato kāyassa parisuddhena cetasā pariyodātena apphuṭaṃ hoti .
Idampissa hoti samādhismiṃ .
471.‘‘ Ayaṃ kho so , māṇava , ariyo samādhikkhandho yassa so bhagavā vaṇṇavādī ahosiV1.189 , yattha ca imaṃ janataṃ samādapesi nivesesi patiṭṭhāpesi .
Atthi cevettha uttarikaraṇīyan ’’ ti .
‘‘ Acchariyaṃ , bho ānanda , abbhutaṃ , bhoT1.263 ānanda !
So cāyaṃ , bho ānanda , ariyo samādhikkhandho paripuṇṇo , no aparipuṇṇo .
Evaṃ paripuṇṇaṃ cāhaṃ , bho ānanda , ariyaṃ samādhikkhandhaṃ ito bahiddhā aññesu samaṇabrāhmaṇesu na samanupassāmi .
Evaṃ paripuṇṇañca , bho ānanda , ariyaṃ samādhikkhandhaṃ ito bahiddhā aññe samaṇabrāhmaṇā attani samanupasseyyuṃ , te tāvatakeneva attamanā assu –
‘ alamettāvatā , katamettāvatā , anuppatto no sāmaññattho , natthi no kiñci uttarikaraṇīyan ’ ti .
Atha ca pana bhavaṃ ānando evamāha –
‘ atthi cevettha uttarikaraṇīyan ’’’ ti .