Issues
Select Version
Sīlakkhandhavaggapāḷi
Sīlakkhandhavaggapāḷi

Paññākkhandho

Author: _System_Pali_VRI_ @ Administrator

Paññākkhandho

472.‘‘ KatamoM1.198 pana so , bho ānanda , ariyo paññākkhandho , yassa bho bhavaṃ gotamo vaṇṇavādī ahosi , yattha ca imaṃ janataṃ samādapesi nivesesi patiṭṭhāpesī ’’ ti ?
‘‘ So evaṃ samāhite citte parisuddhe pariyodāte anaṅgaṇe vigatūpakkilese mudubhūte kammaniye ṭhite āneñjappatte ñāṇadassanāya cittaṃ abhinīharati abhininnāmeti .
So evaṃ pajānāti –
‘ ayaṃ kho me kāyo rūpī cātumahābhūtiko mātāpettikasambhavo odanakummāsūpacayo aniccucchādanaparimaddanabhedanaviddhaṃsanadhammo ;
idañca pana me viññāṇaṃ ettha sitaṃ ettha paṭibaddhan ’ ti .
‘‘ Seyyathāpi , māṇava , maṇi veḷuriyo subho jātimā aṭṭhaṃso suparikammakato accho vippasanno anāvilo sabbākārasampanno .
Tatrāssa suttaṃ āvutaṃ nīlaṃ vā pītaṃ vā lohitaṃ vā odātaṃ vā paṇḍusuttaṃ vā .
Tamenaṃ cakkhumā puriso hatthe karitvā paccavekkheyya –
‘ ayaṃ kho maṇi veḷuriyo subho jātimā aṭṭhaṃsoT1.264 suparikammakato accho vippasanno anāvilo sabbākārasampanno .
Tatridaṃ suttaṃ āvutaṃ nīlaṃ vā pītaṃ vā lohitaṃ vā odātaṃ vā paṇḍusuttaṃ vā ’ ti .
Evameva kho , māṇava , bhikkhu evaṃ samāhite citte parisuddhe pariyodāte anaṅgaṇe vigatūpakkilese mudubhūte kammaniye ṭhite āneñjappatte ñāṇadassanāya cittaṃ abhinīharati abhininnāmeti .
So evaṃ pajānāti –
‘ ayaṃ kho me kāyo rūpī cātumahābhūtikoV1.190 mātāpettikasambhavo odanakummāsūpacayo aniccucchādanaparimaddanabhedana-viddhaṃsanadhammo .
Idañca pana me viññāṇaṃ ettha sitaṃ ettha paṭibaddhan ’ ti .
Yampi , māṇava , bhikkhu evaṃ samāhite citte … pe …P1.209 āneñjappatte ñāṇadassanāya cittaṃ abhinīharati abhininnāmeti .
So evaṃ pajānāti … pe … ettha paṭibaddhanti .
Idampissa hoti paññāya .
473.‘‘ So evaṃ samāhite citte parisuddhe pariyodāte anaṅgaṇe vigatūpakkilese mudubhūte kammaniye ṭhite āneñjappatte manomayaṃ kāyaṃ abhinimmānāya cittaṃ abhinīharati abhininnāmeti .
So imamhā kāyā aññaṃ kāyaṃ abhinimmināti rūpiṃ manomayaṃ sabbaṅgapaccaṅgiṃ ahīnindriyaṃ .
‘‘ SeyyathāpiM1.199 , māṇava , puriso muñjamhā īsikaṃ pavāheyya .
Tassa evamassa –
‘ ayaṃ muñjo ayaṃ īsikā ;
añño muñjo aññā īsikā ;
muñjamhā tveva īsikā pavāḷhā ’ ti .
Seyyathā vā pana , māṇava , puriso asiṃ kosiyā pavāheyya .
Tassa evamassa –
‘ ayaṃ asi , ayaṃ kosi ;
añño asi , aññā kosi ;
kosiyā tveva asi pavāḷho ’ ti .
Seyyathā vā pana , māṇava , puriso ahiṃ karaṇḍā uddhareyya .
Tassa evamassa –
‘ ayaṃ ahi , ayaṃ karaṇḍo ;
añño ahi , añño karaṇḍo ;
karaṇḍā tveva ahi ubbhato ’ tiT1.265 .
Evameva kho , māṇava , bhikkhu … pe … yampi , māṇava , bhikkhu evaṃ samāhite citte parisuddhe pariyodāte anaṅgaṇe vigatūpakkilese mudubhūte kammaniye ṭhite āneñjappatte manomayaṃ kāyaṃ abhinimmānāya cittaṃ abhinīharati abhininnāmeti … pe ….
Idampissa hoti paññāya .
474.‘‘ So evaṃ samāhite citte parisuddhe pariyodāte anaṅgaṇe vigatūpakkilese mudubhūte kammaniye ṭhite āneñjappatte iddhividhāya cittaṃ abhinīharati abhininnāmeti .
So anekavihitaṃ iddhividhaṃ paccanubhoti .
Ekopi hutvā bahudhā hoti , bahudhāpi hutvā eko hoti .
Āvibhāvaṃ tirobhāvaṃ tirokuṭṭaṃ tiropākāraṃ tiropabbataṃ asajjamāno gacchati seyyathāpi ākāse .
Pathaviyāpi ummujjanimujjaṃ karoti , seyyathāpi udake .
Udakepi abhijjamāne gacchati seyyathāpi pathaviyaṃ .
Ākāsepi pallaṅkena kamati seyyathāpi pakkhī sakuṇo .
Imepi candimasūriye evaṃ mahiddhike evaṃ mahānubhāve pāṇinā parāmasati parimajjati .
Yāva brahmalokāpi kāyena vasaṃ vatteti .
‘‘ SeyyathāpiV1.191 , māṇava , dakkho kumbhakāro vā kumbhakārantevāsī vā suparikammakatāya mattikāya yaññadeva bhājanavikatiṃ ākaṅkheyya , taṃ tadeva kareyya abhinipphādeyya .
Seyyathā vā pana , māṇava , dakkho dantakāro vā dantakārantevāsī vā suparikammakatasmiṃ dantasmiṃ yaññadeva dantavikatiṃ ākaṅkheyya , taṃ tadeva kareyya abhinipphādeyya .
Seyyathā vā pana , māṇava , dakkho suvaṇṇakāro vā suvaṇṇakārantevāsī vā suparikammakatasmiṃ suvaṇṇasmiṃT1.266 yaññadeva suvaṇṇavikatiṃ ākaṅkheyya , taṃ tadeva kareyya abhinipphādeyya .
Evameva kho , māṇava , bhikkhuM1.200 … pe … yampi māṇava bhikkhu evaṃ samāhite citte parisuddhe pariyodāte anaṅgaṇe vigatūpakkilese mudubhūte kammaniye ṭhite āneñjappatte iddhividhāya cittaṃ abhinīharati abhininnāmeti .
So anekavihitaṃ iddhividhaṃ paccanubhoti .
Ekopi hutvā bahudhā hoti … pe … yāva brahmalokāpi kāyena vasaṃ vatteti .
Idampissa hoti paññāya .
475.‘‘ So evaṃ samāhite citte … pe … āneñjappatte dibbāya sotadhātuyā cittaṃ abhinīharati abhininnāmeti .
So dibbāya sotadhātuyā visuddhāya atikkantamānusikāya ubho sadde suṇāti dibbe ca mānuse ca ye dūre santike ca .
Seyyathāpi , māṇava , puriso addhānamaggappaṭipanno .
So suṇeyya bherisaddampi mudiṅgasaddampi saṅkhapaṇavadindimasaddampi .
Tassa evamassa –
‘ bherisaddo itipi mudiṅgasaddo itipi saṅkhapaṇavadindimasaddo iti ’ pi [ itipīti ( ka .)].
Evameva kho , māṇava , bhikkhu … pe ….
Yampi māṇava , bhikkhu evaṃ samāhite citte … pe … āneñjappatte dibbāya sotadhātuyā cittaṃ abhinīharati abhininnāmeti .
So dibbāya sotadhātuyā visuddhāya atikkantamānusikāya ubho sadde suṇātiT1.267 dibbe ca mānuse ca ye dūre santike ca .
Idampissa hoti paññāya .
476.‘‘ So evaṃ samāhite citte parisuddhe pariyodāte anaṅgaṇe vigatūpakkilese mudubhūte kammaniye ṭhite āneñjappatte cetopariyañāṇāya cittaṃ abhinīharati abhininnāmeti .
So parasattānaṃ parapuggalānaṃ cetasā ceto paricca pajānāti ,‘ sarāgaṃ vā cittaṃ sarāgaṃ cittan ’ ti pajānāti ,‘ vītarāgaṃ vā cittaṃ vītarāgaṃ cittan ’ ti pajānāti ,‘ sadosaṃ vā cittaṃ sadosaṃ cittan ’ ti pajānāti ,‘ vītadosaṃ vā cittaṃ vītadosaṃ cittan ’ ti pajānāti ,‘ samohaṃ vā cittaṃ samohaṃ cittan ’ ti pajānāti ,‘ vītamohaṃ vā cittaṃ vītamohaṃ cittan ’ ti pajānāti ,‘ saṅkhittaṃ vā cittaṃ saṅkhittaṃ cittan ’ ti pajānāti ,‘ vikkhittaṃ vā cittaṃ vikkhittaṃ cittan ’ ti pajānāti ,‘ mahaggataṃ vā cittaṃ mahaggataṃ cittan ’ ti pajānāti ,‘ amahaggataṃ vā cittaṃ amahaggataṃ cittan ’ ti pajānāti ,‘ sauttaraṃ vā cittaṃ sauttaraṃ cittan ’ ti pajānāti ,‘ anuttaraṃ vā cittaṃ anuttaraṃ cittan ’ tiV1.192 pajānāti ,‘ samāhitaṃ vā cittaṃ samāhitaṃ cittan ’ ti pajānāti ,‘ asamāhitaṃ vā cittaṃ asamāhitaṃ cittan ’ ti pajānāti ,‘ vimuttaṃM1.201 vā cittaṃ vimuttaṃ cittan ’ ti pajānāti ,‘ avimuttaṃ vā cittaṃ avimuttaṃ cittan ’ ti pajānāti .
‘‘ Seyyathāpi , māṇava , itthī vā puriso vā daharo yuvā maṇḍanajātiko ādāse vā parisuddhe pariyodāte acche vā udakapatte sakaṃ mukhanimittaṃ paccavekkhamāno sakaṇikaṃ vā sakaṇikantiT1.268 jāneyya , akaṇikaṃ vā akaṇikanti jāneyya .
Evameva kho , māṇava , bhikkhu … pe … yampi , māṇava , bhikkhu evaṃ samāhite … pe … āneñjappatte cetopariyañāṇāya cittaṃ abhinīharati abhininnāmeti .
So parasattānaṃ purapuggalānaṃ cetasā ceto paricca pajānāti , sarāgaṃ vā cittaṃ sarāgaṃ cittanti pajānāti … pe … avimuttaṃ vā cittaṃ avimuttaṃ cittanti pajānāti .
Idampissa hoti paññāya .
477.‘‘ So evaṃ samāhite citte … pe … āneñjappatte pubbenivāsānussatiñāṇāya cittaṃ abhinīharati abhininnāmeti .
So anekavihitaṃ pubbenivāsaṃ anussarati .
Seyyathidaṃ , ekampi jātiṃ dvepi jātiyo tissopi jātiyo catassopi jātiyo pañcapi jātiyo dasapi jātiyo vīsampi jātiyo tiṃsampi jātiyo cattālīsampi jātiyo paññāsampi jātiyo jātisatampi jātisahassampi jātisatasahassampi anekepi saṃvaṭṭakappe anekepi vivaṭṭakappe anekepi saṃvaṭṭavivaṭṭakappe –
‘ amutrāsiṃ evaṃnāmo evaṃgotto evaṃvaṇṇo evamāhāro evaṃsukhadukkhappaṭisaṃvedī evamāyupariyanto .
So tato cuto amutra udapādiṃ ;
tatrāpāsiṃ evaṃnāmo evaṃgotto evaṃvaṇṇo evamāhāro evaṃsukhadukkhappaṭisaṃvedī evamāyupariyanto ;
so tato cuto idhūpapanno ’ ti .
Iti sākāraṃ sauddesaṃ anekavihitaṃ pubbenivāsaṃ anussarati .
‘‘ Seyyathāpi , māṇava , puriso sakamhā gāmā aññaṃ gāmaṃ gaccheyya ;
tamhāpi gāmā aññaṃ gāmaṃ gaccheyya ;
so tamhā gāmā sakaṃyeva gāmaṃ paccāgaccheyyaT1.269 .
Tassa evamassa –
‘ ahaṃ kho sakamhā gāmā amuṃ gāmaṃ agacchiṃ , tatra evaṃ aṭṭhāsiṃ evaṃ nisīdiṃ evaṃ abhāsiṃ evaṃ tuṇhī ahosiṃ .
So tamhāpi gāmā amuṃ gāmaṃ gacchiṃ , tatrāpi evaṃ aṭṭhāsiṃ evaṃ nisīdiṃ evaṃ abhāsiṃ evaṃ tuṇhī ahosiṃ .
Somhi tamhā gāmā sakaṃyeva gāmaṃ paccāgato ’ ti .
Evameva kho , māṇava , bhikkhu … pe … yampi , māṇava , bhikkhu evaṃM1.202 samāhite citte … pe … āneñjappatte pubbenivāsānussatiñāṇāya cittaṃ abhinīharati abhininnāmetiV1.193 .
So anekavihitaṃ pubbenivāsaṃ anussarati .
Seyyathidaṃ – ekampi jātiṃ … pe … iti sākāraṃ sauddesaṃ anekavihitaṃ pubbenivāsaṃ anussarati .
Idampissa hoti paññāya .
478.‘‘ So evaṃ samāhite citte … pe … āneñjappatte sattānaṃ cutūpapātañāṇāya cittaṃ abhinīharati abhininnāmeti .
So dibbena cakkhunā visuddhena atikkantamānusakena satte passati cavamāne upapajjamāne hīne paṇīte suvaṇṇe dubbaṇṇe sugate duggate , yathākammūpage satte pajānāti –
‘ ime vata bhonto sattā kāyaduccaritena samannāgatā vacīduccaritena samannāgatā manoduccaritena samannāgatā ariyānaṃ upavādakā micchādiṭṭhikā micchādiṭṭhikammasamādānā .
Te kāyassa bhedā paraṃ maraṇā apāyaṃ duggatiṃ vinipātaṃ nirayaṃ upapannā .
Ime vā pana bhonto sattā kāyasucaritena samannāgatāT1.270 vacīsucaritena samannāgatā manosucaritena samannāgatā ariyānaṃ anupavādakā sammādiṭṭhikā sammādiṭṭhikammasamādānā .
Te kāyassa bhedā paraṃ maraṇā sugatiṃ saggaṃ lokaṃ upapannā ’ ti .
Iti dibbena cakkhunā visuddhena atikkantamānusakena satte passati cavamāne upapajjamāne hīne paṇīte suvaṇṇe dubbaṇṇe sugate duggate , yathākammūpage satte pajānāti .
‘‘ Seyyathāpi , māṇava , majjhesiṅghāṭake pāsādo , tattha cakkhumā puriso ṭhito passeyya manusse gehaṃ pavisantepi nikkhamantepi rathikāyapi vīthiṃ sañcarante majjhesiṅghāṭake nisinnepi .
Tassa evamassa –
‘ ete manussā gehaṃ pavisanti , ete nikkhamanti , ete rathikāya vīthiṃ sañcaranti , ete majjhesiṅghāṭake nisinnā ’ ti .
Evameva kho , māṇava , bhikkhu … pe … yampi , māṇava , bhikkhu evaṃ samāhite citte … pe … āneñjappatte sattānaṃ cutūpapātañāṇāya cittaṃ abhinīharati abhininnāmeti .
So dibbena cakkhunā visuddhena atikkantamānusakena satte passati cavamāne upapajjamāne hīne paṇīte suvaṇṇe dubbaṇṇe sugate duggate , yathākammūpage satte pajānāti .
Idampissa hoti paññāya .
479.‘‘ So evaṃ samāhite citte parisuddhe pariyodāte anaṅgaṇe vigatūpakkilese mudubhūte kammaniye ṭhite āneñjappatte āsavānaṃ khayañāṇāyaM1.203 cittaṃ abhinīharati abhininnāmeti .
So idaṃ dukkhanti yathābhūtaṃ pajānāti , ayaṃ dukkhasamudayoti yathābhūtaṃ pajānāti , ayaṃ dukkhanirodhotiT1.271 yathābhūtaṃ pajānāti , ayaṃ dukkhanirodhagāminī paṭipadāti yathābhūtaṃ pajānāti ;
ime āsavāti yathābhūtaṃ pajānāti , ayaṃ āsavasamudayoti yathābhūtaṃ pajānāti , ayaṃ āsavanirodhoti yathābhūtaṃ pajānātiV1.194 , ayaṃ āsavanirodhagāminī paṭipadāti yathābhūtaṃ pajānāti .
Tassa evaṃ jānato evaṃ passato kāmāsavāpi cittaṃ vimuccati , bhavāsavāpi cittaṃ vimuccati , avijjāsavāpi cittaṃ vimuccati , vimuttasmiṃ vimuttamiti ñāṇaṃ hoti .
‘ Khīṇā jāti , vusitaṃ brahmacariyaṃ , kataṃ karaṇīyaṃ , nāparaṃ itthattāyā ’ ti pajānāti .
‘‘ Seyyathāpi , māṇava , pabbatasaṅkhepe udakarahado accho vippasanno anāvilo .
Tattha cakkhumā puriso tīre ṭhito passeyya sippikasambukampi sakkharakathalampi macchagumbampi carantampi tiṭṭhantampi .
Tassa evamassa –
‘ ayaṃ kho udakarahado accho vippasanno anāvilo .
Tatrime sippikasambukāpi sakkharakathalāpi macchagumbāpi carantipi tiṭṭhantipī ’ ti .
Evameva kho , māṇava , bhikkhu … pe … yampi , māṇava , bhikkhu evaṃ samāhite citte … pe … āneñjappatte āsavānaṃ khayañāṇāya cittaṃ abhinīharati abhininnāmeti .
So idaṃ dukkhanti yathābhūtaṃ pajānāti … pe … āsavanirodhagāminī paṭipadāti yathābhūtaṃ pajānāti .
Tassa evaṃ jānato evaṃ passato kāmāsavāpi cittaṃ vimuccati , bhavāsavāpi cittaṃ vimuccati , avijjāsavāpi cittaṃ vimuccati , vimuttasmiṃ vimuttamiti ñāṇaṃ hoti ,‘ khīṇā jāti , vusitaṃ brahmacariyaṃ , kataṃ karaṇīyaṃ , nāparaṃ itthattāyā ’ ti pajānātiT1.272 .
Idampissa hoti paññāya .
480.‘‘ Ayaṃ kho , so māṇava , ariyo paññākkhandho yassa so bhagavā vaṇṇavādī ahosi , yattha ca imaṃ janataṃ samādapesi nivesesi patiṭṭhāpesi .
Natthi cevettha uttarikaraṇīyan ’’ ti .
‘‘ AcchariyaṃP1.210 , bho ānanda , abbhutaṃ , bho ānanda !
So cāyaṃ , bho ānanda , ariyo paññākkhandho paripuṇṇo , no aparipuṇṇo .
Evaṃ paripuṇṇaṃ cāhaṃ , bho ānanda , ariyaṃ paññākkhandhaṃ ito bahiddhā aññesu samaṇabrāhmaṇesu na samanupassāmi .
NatthiM1.204 cevettha [ na samanupassāmi … pe … natthi no kiñci ( syā . ka .)] uttarikaraṇīyaṃ [ uttariṃ karaṇīyanti ( sī . syā . pī .) uttarikaraṇīyanti ( ka .)].
Abhikkantaṃ , bho ānanda , abhikkantaṃ , bho ānanda !
Seyyathāpi , bho ānanda , nikkujjitaṃ vā ukkujjeyya , paṭicchannaṃ vā vivareyya , mūḷhassa vā maggaṃ ācikkheyya , andhakāre vā telapajjotaṃ dhāreyya ‘ cakkhumanto rūpāni dakkhantī ’ ti .
Evamevaṃ bhotā ānandena anekapariyāyena dhammo pakāsito .
Esāhaṃ , bho ānanda , taṃ bhavantaṃ gotamaṃ saraṇaṃ gacchāmi dhammañca bhikkhusaṅghañca .
Upāsakaṃ maṃ bhavaṃ ānando dhāretu ajjatagge pāṇupetaṃ saraṇaṃ gatan ’’ ti .
Subhasuttaṃ niṭṭhitaṃ dasamaṃ .