ဝါသေဋ္ဌဘာရဒွါဇ အဖွင့်
ဧဝံ မေ သုတန္တိ၊ သည်။
အဂ္ဂညသုတ္တံ၊ တည်း။
တတြ၊ ထိုသုတ်၌။
အယံ၊ ဤ ဆိုအံ့လတံ့ကား။
အနုတ္တာနပဒဝဏ္ဏနာ၊ မပေါ်လွင်သော အနက် ရှိသော ပုဒ်တို့၏အဖွင့်တည်း။
ပုဗ္ဗာရာမေ မိဂါရမာတု ပါသာဒေတိ ဧတ္ထ၊ ဟူသော ဤပါဌ်၌။
အယံ၊ ဤ ဆိုအပ်လတံ့ကား။
အနုပုဗ္ဗကထာ၊ အစဥ◌်အတိုင်းဖြစ်သော စကားတည်း။
[ရှေးနိဿယ၌ အတီတေ ကိရ ဟု ပါဌ်ရှိ၏ ။
ကိရ၊ ချဲ့ဦးအံ့ ဟု ပေး၏ ။]
အတီတေ၊ ၌။
သတသဟဿ ကပ္ပမတ္ထကေ၊ ကမ္ဘာတသိန်းအထက်၌။
ဧကာ၊ တယောက်သော။
ဥပါသိကာ၊ ဥပါသိကာမသည်။
ပဒုမုတ္တရံ၊ ပဒုမုတ္တရမည်သော။
[ပဒုမုတ္တိုရ်ဟု ခေါ်ကြ၏ ။]
ဘဂဝန္တံ၊ ကို။
နိမန္တေတွာ၊ ပင့်၍။
ဗုဒ္ဓပမုခဿ၊ ဘုရားအမှူးရှိသော။
ဘိက္ခုသတသဟဿဿ၊ ရဟန်းတသိန်းအား။
ဒါနံ၊ ကို။
ဒတွာ၊ ၍။
ဘဂဝတော၊ ၏ ။
ပါဒမူလေ၊ ခြေတော်ရင်း၌။
နိပဇ္ဇိတွာ၊ ပျပ်ဝပ်၍။
အနာဂတေ၊ နောင်အခါ၌။
တုမှာဒိသဿ၊ အရှင်ဘုရားကဲ့သို့ ရှုတော်မူအပ်သော။ (အရှင်ဘုရားတို့လိုဖြစ်သော)။
ဗုဒ္ဓဿ၊ ၏ ။
အဂ္ဂုပဋ္ဌာယိကာ၊ မြတ်သော အလုပ်အကျွေးမသည်။
ဟောမိ၊ ဖြစ်ရပါလို၏ ။
ဣတိ၊ သို့။
ပတ္ထနံ၊ ဆုတောင်းမှုကို။
အကာသိ၊ ပြုပြီ။
[ပစ္စည်းလေးပါးကို လှူရုံသာမက ရင်းရင်းနှီးနှီး အလိုရှိရာကို လှူဒါန်းသူသည် ဥပဋ္ဌာက မည်၏ ။ "အနီးအပါး၌ နေ၍ ပြုစုလုပ်ကျွေးသူ" ဆိုလိုသည်။]ဧတ္ထအယံ စသည်။ ။ ပုဗ္ဗာရာမေ, မိဂါရမာတုပါသာဒေဟူသော ပုဒ်နှစ်ပါးအပေါင်း၌ ( က) ကုဗ္ဗာရာမဟူသည် အဘယ်နည်း၊ ( ခ) အဘယ်ကြောင့် ပုဗ္ဗာရာမမည်သနည်း၊ ( ဂ) မိဂါရမာတာဟူသည် အဘယ်သူနည်း၊ (ဃ) အဘယ်ကြောင့် မိဂါရမာတာ မည်သနည်း၊ ( င) အဘယ်နည်းဖြင့်မိဂါရမာတာ၏ ပြသာဒ် ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သနည်း၊ ဤသို့ အတွင်း၌ မြုပ်နေသော အဓိပ္ပါယ်ရှိသော စောဒနာကို ဖြေတော်မူလို၍ “ပုဗ္ဗာရာမေ မိဂါရမာတုပါသာဒေတိ ဧတ္ထ” စသည်ကိုမိန့်။
ထိုတွင် ( က,ခ) ပုစ္ဆာတို့ကို “ဝိးသာခါ သာဝတ္ထိယာ၊ ပေ၊ ပုဗ္ဗာရာမံ နာမ ကာရာပေသိ” ဟူသောညစကားဖြင့်လည်းကောင်း , ( ဂ, ဃ) ပုစ္ဆာတို့ကို “အတီတေ၊ပေ၊ မိဂါရမာတာတိ ဝုစ္စတိ” ဟူသော စကားဖြင့်လည်းကောင်း၊ ( င) ပုစ္ဆာကို “ ပဋိကုလဲ၊ ပေ ၊ ပါသာဒံ ကာရာပေသိ” ဟူသောစကားဖြင့်လည်းကောင်းဖြေသည်။
အနုပုဗ္ဗိကထာ။ ။ ပုဗ္ဗံ+ အနုဂတာ အနုပုဗ္ဗီ၊ အနုနှင့် ပုဗ္ဗကို သမာသ်စပ်၊ ဣတ္ထိဇောတက ဤပစ္စည်း၊ အနုပုဗ္ဗီစ+ သာ+ ကထာစာတိ အနုပုဗ္ဗိကထာ၊ ဗ္ဗီ၌ ရဿပြု၊ အစဉ်အတိုင်းဖြစ်သောစကား၊ ဆရာမြတ်တို့ကား အ၌ ဝုဒ္ဓီဖြင့် အာနုပုဗ္ဗိကထာ ဟုရှိစေလို၏၊ ထိုအလို” ပုဗ္ဗံ+ အနုဂတံ အနုပုဗ္ဗံဟု သမာသ်တွဲ၊ အနုပုဗ္ဗေန+ ကထေတဗ္ဗာ အာနုပြဗ္ဗီ” ဟု တဒ္ဓိတ်ဆက်၊ ကထေတဗ္ဗ အနက်၌ ဏပစ္စည်း, ဣတ္ထိဇောတက ဤ ပစ္စည်း၊”အာနုပုဗ္ဗိကထာ- အစဉ်အတိုင်းဆိုထိုက်သော စကား” ဟုအနက်ပေးပါ၊ [ အနုပုဗ္ဗိံ ကထံ ငထေသန ဒါနကထံ သီလကထံ စသည်၌ခည်း နည်တူသိပါ။]
သာ၊ ထို ဥပါကာမသည်။
ကပ္ပသတသဟဿံ၊ ကမ္ဘာတသိန်းပတ်လုံး။ (ကမ္ဘာတသိန်းလုံးလုံး)။
ဒေဝေသုစေဝ၊ တို့၌လည်းကောင်း။
မနုဿေသု စ၊ တို့၌လည်းကောင်း။
သံသရိတွာ၊ ကျင်လည်၍။
အမှာကံ၊ တို့၏ ။
ဘဂဝတော၊ ၏ ။
ကာလေ၊ လက်ထက်တော်၌။
ဘဒ္ဒိယနဂရေ၊ ဘဒ္ဒိယမြို့၌။
မေဏ္ဍကသေဋ္ဌိပုတ္တဿ၊ မေဏ္ဍကသဌေး၏ သားဖြစ်သော။
ဓနဥ္စယသေဋ္ဌိနော၊ ဓနဥ္စယသဌေး၏ ။
ဂေဟေ၊ ၌။
သုမနာ ဒေဝိယာ၊ သုမနာဒေဝီ၏ ။ (သုမနာမည်သော သူဌေးကတော်၏) ။
ကုစ္ဆိမှိ၊ ဝမ်း၌။
ပဋိသန္ဓိံ၊ ကို။
ဂဏှိ၊ ယူပြီ။
[သုမနာဒေဝိယာ၌ သုမနာနှင့် ဒေဝီသည် သမာသ်ဖြစ်သော်လည်း သညာသဒ္ဒါြဖစ်သောကြောင့် သုမနာ၌ ပုမ္ဘောမငဲ့ရ။ ထို့ကြောင့် "သုမနာဒေဝိယာ" ဟု နာ၌ ဒီဃဖြင့်ရှိပါစေ။ ရူပသိဒ္ဓိ ကမ္မဓာရဘသမာသ်ခန်း၌ ကြည့်ပါ။]
ဇာတကာလေ၊ ဖွားမြင်ရာအခါ၌။
တဿာ၊ ထိုအမျိုးသ္မီး၏ ။
(နာမံ၌စပ်)။
ဝိသာခါတိ၊ ဝိသာခါဟူသော။
နာမံ၊ အမည်ကို။
အကံသု၊ ပြုကြကုန်ပြီ။ (မှည့်ကြကုန်ပြီ)။
သာ၊ ထို ဝိသာခါသည်။
ယဒါ၊ ၌။
ဘဂဝါ၊ သည်။
ဘဒ္ဒိယ နဂရံ၊ သို့။
အာဂမာသိ၊ ကြွလာတော်မူပြီ။
တဒါ၊ ၌။
ပဥ္စဒါသိသတေဟိ၊ ငါးရာသော ကျမတို့နှင့်။
[ကျမဟု ဆိုသော်လည်း တကယ့်ကျမများ မဟုတ်, အခြံအရံ အမျိုးကောင်းသ္မီးများသာတည်း။]
သဒ္ဓိံ၊ အတူ။
ဘဂဝတော၊ မြတ်စွာဘုရားအား။
ပစ္စုဂ္ဂမနံ၊ ခရီးဦးကြိုဆိုမှုကို။
ကတွာ၊ ၍။
ပဌမ ဒဿနမှိယေဝ၊ ဘုရားရှင်ကို ရှေးဦးစွာ ဖူးမြင်ရရာအခါ၌ပင်။ (ဘုရားရှင်နှင့် မဌမအကြိမ်တွေ့ရာ အခါ၌ပင်)။
တောတာပန္နာ၊ သောတာပန်သည်။
အဟောသိ၊ ပြီ။
[အခြံအရံ အမျိုးသ္မီးငါးရာနှင့်အတူ သောတာပန်ဖြစ်သည်။]
အပရဘာဂေ၊ နောက်အဖို့၌။
သာဝတ္ထိယံ၊ ၌။
မိဂါရသေဋ္ဌိပုတ္တဿ၊ မိဂါရ သဌေး၏သားဖြစ်သော။
ပုဏ္ဏဝဎုနကုမာရဿ၊ ပုဏ္ဏဝဎုနသတို့သား၏ ။
ဂေဟံ၊ သို့။
ဂတာ၊ ရောက်ပြီ။
တတ္ထ၊ ထိုအိမ်၌။
နံ၊ ထို ဝိသာခါကို။
မိဂါရေသေဋ္ဌိ၊ သည်။
မာတုဋ္ဌာနေ၊ အမိအရာ၌။
ဌပေသိ၊ ထားပြီ။ [ဝိသာခါ၏ သီလအကျင့်နှင့် ပြည့်စုံသည့်အတွက် လေးစားထိုက်သောအရာ၌ တည်သောကြောင့် မိဂါရသဌေးက မိမိ၏ အမိအရာ၌ထားသည်။ ထားရခြင်း၏အကြောင်းကို ဓမ္မပဒ, ပုပ္ဖဝဂ်, ဝိသာခါဝတ္ထု၌ကြည့်ပါ။]
တသ္မာ၊ ကြောင့်။
မိဂါရမာတာတိ၊ ဟူ၍။
ဝုစ္စတိ၊ ဆိုအပ်၏ ။
[အတီတေ၊ ပေ၊ ဝုစ္စတိတိုင်အောင် စကားဖြင့် (ခ- ဂ) ပုစ္ဆာတို့ကို ဖြေသည်။]
စ၊ ဆက်။
ပတိကုလံ၊ ခင်ပွန်းအိမ်သို့။
ဂစ္ဆ န္တိယာ၊ လိုက်သွားသော။
အဿာ၊ ထို ဝိသာခါ၏ (အတွက်။)
ပိတာ၊ သည်။
မဟာလတာ ပိဠန္ဓနံ နာမ၊ မဟာလတာ မည်သော တန်ဆာကို။
ကာရာပေသိ၊ ပြုလုပ်စေပြီ။
တသ္မိံ ပိဠန္ဓနေ၊ ၌။
စတဿော ဝဇိရနာဠိယော၊ ဝဇိရစိန် လေးကွမ်းစားတို့သည်လည်းကောင်း။
မုတ္တာနံ၊ ပုလဲတို့၏ ။
ဧကာဒသ နာဠိယော၊ တဆယ့် တကွမ်းစား တို့သည်လည်းကောင်း။
ပဝါဠဿ၊ သန္တာ၏ ။
ဗာဝီသတိနာဠိယော၊ နှစ်ဆယ့်နှစ် ကွမ်းစားတို့သည် လည်းကောင်း။
မဏီနံ၊ ပတ္တမြားတို့၏ ။
တေတ္တိံ သနာဠိယော၊ သုံးဆယ်သုံးကွမ်းစားတို့သည်လည်းကောင်း။
ဥပယောဂ၊ ယှဥ◌်စပ်သုံးစွဲခြင်းသို့။
ဝါ၊ သင့်လျော်ရာ အရပ်၌ ထည့်သွင်းခြင်းသို့။
အဂမံသု၊ ရောက်ကုန်ပြီ။
ဣတိ၊ ဤသို့လျှင်။
ဧတေဟိ စ၊ ဤ ရတနာတို့ဖြင့် လည်းကောင်း။
အညေဟိစ၊ (ကြောင်မျက်ရွဲ, ပတ္တမြားနီ, ပတ္တမြားပြောက် အစရှိသော) အခြားသော ရတနာတို့ဖြင့်လည်းကောင်း။
သတ္တဟိ၊ ကုန်သော။
ရတနေဟိ၊ တို့ဖြင့်။
နိဠာနံ၊ ပြီးဆုံးခြင်းသို့။
အဂမာသိ၊ ရောက်ပြီ။
တံ၊ ထို တန်ဆာသည်။
သီသေ၊ ဦးခေါင်း၌။
ပဋိမုက္ကံ၊ စွပ်အပ်သည်။
(သမာနံ၊ ဖြစ်လသော်)။
ယာဝပါဒပိဠိယာ၊ ခြေဖမိုးတိုင်အောင်။
ဘဿတိ၊ လျှောကျ၏ ။
ဝါ၊ ရောက်၏ ။
[အောက်သို့ လျှောကျသွားခြင်းမျိုးမဟုတ်။ ဦးခေါင်းမှစွပ်၍ ဝတ်လိုက်လျှင် ခြေဖမိုးအထိ ရောက်သည် ဟု ဆိုလိုသည်။]
ပဥ္စန္နံ၊ ငါးစီးကုန်သော။
ဟတ္ထီနံ၊ တို့၏ ။
ဗလံ၊ အားကို။
ဓာရယမာနဝ၊ ဆောင်နိုင်သည်သာလျှင် ဖြစ်သော။
ဣတ္ထီ၊ သည်။
နံ၊ ထို တန်ဆာကို။
ဓာရေတုံ၊ ဆောင်ခြင်းငှါ။
သက္ကောတိ၊ ၏ ။
[ဆင်ပြောင် ငါးစီး၏ ခွန်အားနှင့် ညီမျှသော ခွန်အားရှိသည့် အမျိုးသမီးများသာ ဤ မဟာလတာ တန်ဆာကို ဝတ်ဆင်နိုင်သည်။
ခါန်အားနည်းသော အမျိုးသမီးများ မဝတ်ဆင်နိုင်ပါ၊ ဟူလို။]
သာ၊ ထို ဝိသာခါသည်။
အပရဘာဂေ၊ ၌။
ဒသလေဿ၊ ၏ ။
အဂ္ဂုပဠာယိကာ၊ မြတ်သော အလုပ်အကျွေး ဒါယိကာမသည်။ ဟုတွာ။
တံ ပသာဓနံ၊ ထို တန်ဆာကို။
ဝိဿဇ္ဇေတွာ၊ စွန့်လှူ၍။
နဝဟိကောဋီဟိ၊ ကိုးကုဋေတို့ဖြင့်။
ဘဂဝတော၊ ၏ ။ (အတွက်)။
ဝိဟာရံ၊ ကို။
ကာရယမာနာ၊ ပြုလုပ်စေလျက်။ (ဆောက်လုပ်စေလျက်)။
ကရီသမတ္တေ၊ တကရီသမျှလောက်သော။
ဘူမိဘာဂေ၊ မြေအဖို့၌။
ပါသာဒံ၊ ပြသာဒ်ကို။
ကာရေသိ၊ ပြုလုပ်စေပြီ။ (ဆောက်လုပ်စေပြီ)။
ကရိသမတ္တေ။ ။ တအမ္ဗဏသည် တစိတ်ရှိ၏၊ ကရီသံ စတုရမ္ဗဏံ ဟုဆိုသောကြောင့် လေး အမ္ဗဏ ( မျိုးတကင်း) ကြဲလောက်ရာ အရပ်သည် တကရီသရှိ၏၊ မြန်မာအခေါ်အားဖြင့် တဧကလောက်ရှိ၏၊ ကရီသကို ရှေးကတပယ်ဟု ဘာသာပြန့်၏၊ ပယ် အတိုင်းအတာကို ကျွမ်းကျင်သူများအား မေးပါလေ။
တဿ၊ ထိုပြသာဒ်၏ ။
ဥပရိဘူမိယံ၊ အထက်ဘုံ၌ (အထက်ထပ်၌)။
ပဥ္စ ဂဗ္ဘသတာနီ၊ ငါးရာသော အခန်းတို့သည်လည်းကောင်း။
ဟေဋ္ဌိမဘူမိယံ၊ ၌။ (အောက်ထပ်၌)။
မဥ္စ၊ (ဂဗ္ဘသတာနိ= တို့သည်လည်းကောင်း။)
ဟောန္တိ။ ဣတိ၊ သို့။
ဂဗ္ဘသဟဿပဋိမဏ္ဍိဧတာ၊ အခန်းတထောင်ဖြင့် တန်ဆာဆင်အပ်သော ပြာသာဒ်သည်။ အဟောသိ။ [ပဋိကုလုံ။ ပေ။ အဟောသိ တိုင်အောင်သော စကားတို့ဖြင့် (င) ပုစ္ဆာကိုဖြေသည််
သာ၊ ထိုဝိသာခါသည်။
အပရဘာဂေ၊ ၏။
အဂ္ဂုပဋ္ဌယိကာ၊ မြတ်သော အလုပ်အကျွေး ဒါယိကာမသည်။
ဟုတွာ။
တံ ပသာဓနံ၊ ထို တန်ဆာကို။
ဝိဿဇ္ဇေတွာ၊ စွန့်လှူ၍။
နဝဟိကောဋီဟိ၊ ကိုးကုဋေတို့ဖြင့်။
ဘဂဝတော၊ ၏ (အတွက်)။
ဝိဟာရံ၊ ကို။
ကာရယမာနာ၊ ပြုလုပ်စေလျက်။
(ဆောက်လုပ်စေလျက်)။
[ကရီသမတ္တေ၊ တကရီသမျှလောက်သော။
ဘူမိဘာဂေ၊ မြေအဖို့၌။
ပါသာဒံ၊ ပြသာဒ်ကို။
ကာရေသိ၊ ပြုလုပ်စေပြီ။
(ဆေက်လုပ်စေပြီ)။
တဿ၊ ထိုပြာသာဒ်ကို။
ဥပရိဘူမိရံ၊ အထက်ဘုံ၌(အထက်ထပ်၌)။
ပဥ္စဂဗ္ဘသတာနီ၊ ငါးရာသော အခန်းတို့သည်လည်ကောင်း။
ဟေဋ္ဌိမဘူမိယံ၊ ၌။
(အောက်ထပ်၌)။
ပဥ္စ(ဂဗ္ဘသတာနိ၊ တို့သည်လည်ကောင်း။)
ဟောန္တိ။
ဣတိ၊ သို့။
ဂဗ္ဘသဟဿပဋိမဏ္ဍိတော၊ အခန်းတစ်ထောင့်ဖြင့် တန်ဆာဆင်အပ်သော ပြဿဒ်သည်။
အဟောသိ။
[ပဋိကုသလံ၊ ပေ၊ အဟောသိ တိုင်အောင်သော စကားတို့ဖြင့် (င) ပုစ္ဆာကိုဖြေသည်။ ]
သာ၊ ထို ဝိသာခါသည်။
(ကာရာပေသိ၌စပ်)။
သုဒ္ဓပါသာဒေါဝ၊ အခြံအရံ မဖက် သက်သက်သော ပြဿဒ်သည်သာ။
န သောလဘိ၊ မတင့်တယ်သေး။
[အခြား ကျောင်းသားများမပါဘဲ ပြဿဒ်တခုတည်းသည် ကြည့်၍မလှသေး၊ ဟူလို။]
ဣတိ၊ ဤသို့ကြံ၍။
တံ၊ ထို ပြသာဒ်ကို။
ပရိဝါရေတွာ၊ ဝိုင်းရံ၍။
ပဥ္စ ဒု ဝ ဝု ဂေဟသတာနိ၊ နှစ်ကြမ် ပွား၍ ပြုအပ်သော
ငါးရာသော ကျောင်းငယ်တို့ကို လည်းကောင်း။
ပဥ္စစူပါသာဒသတာနိ၊ ငါးရာသောပြသာဒ်အချွန်ငယ်တို့ကိုလည်းကောင်း။
ပဥ္စ ဒီဃ သာလသတာနိစ၊ ငါးရာသောဇရပ်ရှည်တို့ကို လည်းကောင်း။
ကာရောပေသိ။ပါသာဒ။ ။ အချိုအရာ၌ လေးဒေါင့်ရှိ၍ အချို့အရာ၌ လေးထောင့် မကျတတ်ကဲ အထက်၌ အထဋ်တပ်ထားသော အုဌ်တိုက် ( သို့မဟုတ်) သစ်သဋး အဆောက်အဦးသည် ပါသာဒ မည်၏၊ ဤဝိသာခ့၏ ပြာသာဒ်စည် အထပ် နှစ်ထပ်ရှိ၍ အခန်းပေါင်းတထောင်ရှိ၏၊ သုရုစိဇာတ်တော်၌လာသော မဟာပနာဒမင်း၏ ပြာသာဒိကား လွန်စွာကြီးကျယ် ခမ်းနား၏၊ အလျား ၉ ယူဇနာ, အနံ ဂ ယူဇနာရှိ၍ အထပ်ပေါင်း တရာရှိသည်၊ [ ပသီဒတိ ဧတ္ထာတိ ပါသာဒေါ၊ - စိတ်ကြည်နူးစရာ အဆောက်အဦး။]
**ဒုဝဍ္ဎဂေဟသတာနိ**။ ။ ဒွီဟီ+ ဝဍ္ဎာနိ၊ ဒုဝဍ္ဎာနိစ + တာန်+ ဂေဟာနထစာတိ ဒုဝဍ္ဎဂေဟာနိ၊ ဒုဝဍ္ဎဂေဟာနံ+ သဘာနိ= ဒုဝဍ္ဎဂေဟသတာနိ၊ ပဉ္စ+ ဒုဝဍ္ဎဂေဟသတာနိ= ပဉ္စ ဒုဝဍ္ဎျဂဟသတာနိ “ဒုဝဍ္ဎ- နှစ်ကြိမ်တိုးပွါး” ဟူရာ၌ အလယ်၌ အခန်းရှိ၍ ပတ်ဝန်းကျင်၌ ပတ်ပတ်လည်လည် စကြင်္န့် အဆောင်ရှိသောအားဖြင့် နှစ်ကြိမ်တိုး၍ ပြုအပ်သည်ဟု ဆိုလိုသည်၊ ဤ ဒုဝဍ္ဎဂေဟသတသည် ဒုတိယ သံဃာဒိသေသ်၌လာသော အရှင်ဥဒါယီ၏ ကျောင်းမျိုးတည်း၊ ထိုကြောင့် ဤဋီကာ၌ ထိုပါဠိတော်အဋ္ဌကထာတို့နှင့် ညီအောင် “သမန္တတော အနုပရိယာယတော” နေရာဝယ်” သမန္တတော အနုပရိယာဂါရော” ဟု ပါဌ်ရှိလျှင် ကောင်းမည်ထင်သည်။
ဤ ၌ ဝဒန္တိဝဒရှိသေး၏။
စူဠပါသာဒ စသည်။ ။ စူဠပါသာဒ ဟူသည် ပါသာဒ ပုံစံဖြင့် ဆောက်အပ်သော အဆောက်အဦးငယ်တို့တည်း၊ “ဒီဃသာလာ” ဟူသည် အနည်းငယ် ရှည်သောကျောင်းတန်းများတည်း၊ ဤသာလာကား ဓမ္မသာလာ ( ဓမ္မာရုံ) ဥပဋ္ဌာမသာလာ( သံဃာအများစည်းဝေးရာဇရပ်) ဘောဇနသာလာ ( ဆွမ်းစားကျောင်း) စသည်ဖြင့် အသုံးပြုရာ ဌာနအလိုက်များစွာ၏။
ဝိဟာရော၊ ကျောင်းအလှူပွဲသည်။
စတူဟိ မာသေဟိ၊ လေးလတို့ဖြင့်။
နိဋ္ဌာနံ၊ သို့။
အဂမာသိ၊ ပြီ။
မာတုဂါမတ္တဘာဝေ၊ မာတုဂါမ၏ အတ္တဘော၌။
(မိန်းမဘဝ၌)။
ဌိတာယ၊ တည်သော။
ဝိသာခါယ၊ ၏။
ဗုဒ္ဓသာသနေ၊ ၌။
ဓန ပရိစ္စာဂေါတိယ၊ ဥစ္စာကိုစွန့်လှူခြင်းကဲ့သို့။
အညိဿာ၊ အခြားအမျိုးသ္မီး၏။
ဗုဒ္ဓသာသနေဓနပရိစ္စာဂေါနာမ နတ္ထိ။
ပုရိသတ္တဘာဝေ၊ ယောက်ျား၏အတ္တဘော၌။
(ယောက်ျားဘဝ၌)။
ဌိတဿ၊ သော။
အနာထပိဏ္ဍိကာဿဝိယ၊ ကဲ့သို့။
အညဿ၊ ၏။
(ဗုဒ္ဓသာသနေဓနပရိစ္စာဂေါနာမ နာတ္ထိ)၊ [ တတိယ သံဂါယနာခေတ်ဝယ် အသောကမင်းကြီးက ကုဋေတရာလှူဘူးသည်။]
ဣတိ၊ ဤသို့မှတ်အပ်၏။
[ နောက်ဝါကျ၌ လွယ်ကူအောင် ပါဠိရှိသည့်အတိုင်းပေးသည်။]
သော၊ ထိုအနာထပိဏ်သဋ္ဌေးသည်။
စတုပဏ္ဏသကောဋိယော၊ ၅၄ ကုဋေသော ဥစ္စာတို့ကို။
ဝိဿဇ္ဇေတွာ၊ ၍။
သာဝတတ္ထိယာ၊ ၏။
ဒက္ခိစဘာဂေ၊ တောင်မျက်နှာအထို့ဖြစ်သော။
( သာဝတ္ထိမြို့၏ တောင်ဖက်ဖြစ်သော) ။
အနုရာဓပုရဿ၊ အနုရာဓ မြို့၏။
မဟာဝိဟာရသဒိသေ၊ မဟာဝိဟာရ၏ တည်နေရာအရပ်နှင့်တူသော။
ဌာနေ၊ အရပ်၌။
ဇေတဝန မဟာဝိဟာရံ နာမ၊ ဇေတဝန်မည်သော ကျောင်းတိုက်တော်ကြီးကို။
ကာရေသိ၊ ပြီ။
[သာဝတ္ထိမြို့၌ ဇေတဝန်ကျောင်းတိုက်၏ တည်နေရာ ဌာနကို သီဟိုဠ်ကျွန်း အနုရာဓမြို့က မဟာဝိဟာရ ကျောင်းတိုက်ကြီး၏ တည်နေပုံနှင့် ဥပမာပြသည်။]
ဝိသာခါ၊ သည်။
သာဝတ္ထိယာ၊ ၏။
ပါစိန ဘာဂေ၊ အရှေ့မျက်နှာအဖို့၌။
ဥတ္တရ ဒေဝိယာ၊ ဥတ္တရဒေဝီ၏။
ဝိဟာရ သဒိသေ၊ ကျောင်းနေရာနှင့်တူသော။
ဌာနေ၊ ၌။
ပုဗ္ဗာရာမံ နာမ၊ ပုဗ္ဗာရုံမည်သော ကျောင်းတိုက်ကို။ ကာရေသိ။
[သီဟိုဠ်ကျွန်းဝယ် ဥတ္တရာဒေဝီ၏ ကျောင်းတိုက်ကို အနုရာဓမြို့၏ အရှေ့တံခါးအနီး၌ ဆောက်လုပ်အပ်သတက်။ ဝိသာခါ၏ကျောင်းတိုက်ဖြင့် နိုင်းယှဥ◌်ပြသည်။ ဝိသာခါ ။ ပေ။ ပုဗ္ဗာရာမံ နာမ ကာရေသိ ဟူသော စကားဖြင့် (က- ခ) ပုစ္ဆာ၏ အဖြေကိုပြသည်။]
ဘဂဝါ၊ သည်။
ဒွိန္နံ၊ နှစ်ဦးကုန်သော။
ဣမေသံ ကုလာနံ၊ ဤ အမျိုးကြီးတို့ကို။ (အမျိုးကြီး အဆွေကြီးတို့ကို)။
အနုကမ္ပာယ၊ ချီးမြောက်ခြင်းငှါ။
သာဝတ္ထိံ၊ ကို။
နိဿာယ၊ ၍။
ဝိဟရန္တော၊ လသော်။
ဒွီသု, ဣမေသု ဝိဟာရေသု၊ ဤကျောင်းတိုက်ကြီးတို့၌။
နိဗဒ္ဓ ဝါသံ၊ အမြဲ နေခြင်းကို။
ဝသိ၊ နေတောါမူပြီး။ [ဝိဟာရသည် အချို့ နေရာ၌ ကျောင်းတကျောင်းကိုသာ ယူရသော်လည်း ဤနေရာ၌ ကျောင်းပေါင်းများစွာသော ကျောင်းတိုက်ကြီးများကိုယူပါ။]
ဧကံ၊ တခုသော။
အန္တောဝဿံ၊ ဝါတွင်း၌။
ဇေတဝနေ၊ ၌။
ဝသတိ၊ ၏။ ဧကံ (အန္တောဝဿ) ပုဗ္ဗာရာမေ (ဝသတိ)။
ပန၊ ဆက်။
တသ္မိံ သမယေ၊ ၌။
( ဤ အဂ္ဂည သုတ်တော်ကို ဟောတော်မူရာ ထိုအခါ၌။)
ဘဂဝါ ပုဗ္ဗာရာမေ ဝိဟရတိ။
တေန၊ ထိုကြောင့်။
ပုဗ္ဗာရာမေ မိဂါရမာတု ပါသာဒေတိ၊ ဟူ၍။
( သံဂီတိကာရေဟိ) ဝုတ္တံ။
[ အာယသ္မတာ အာနန္ဒေနဟုလည်း ကတ္တားထည့်နိုင်သည်။
ဤ ဝါကျမျိုးဝယ် ဤနည်းချည်းတည်း။]
ဝါသေဋ္ဌ ဘာရဒွါဇာတိ၊ ကား။
ဝါသေဋ္ဌောမည်သော။
သာမဏရောစ၊ သည်လည်းကောင်း။
ဘာရဒွါဇော၊ တော။
( သာမဏေရော)စ၊ သည်လည်းကောင်း။
ဘိက္ခူသု ပရိဝသန္တီ တိ၊ ကား။
တေ၊ ထိုသာမဏေတို့သည်။
တိတ္ထိယပရိဝါသံ၊ တိတ္ထိယပရိဝါသံ= တိတ္ထိတို့၏ ပရိဝါသ်ကို။
နေဝ ဝသန္တိနေကြသည် မဟုတ်။
အာပတ္တိပရိဝါသံ၊ အာပတ်ကြောင့် ပရိဝါသ်ကို။
( အာပတ်သင့်သောကြောင့် ပရိဝါသ်ကို)။
န ( ပရိဝသန္တိ)၊ မဟုတ်။
ပန၊ အဟုတကား။
အပရိပုဏ္ဏဝဿတ္တာ၊ မပြည့်သေးသော အသက်ရှိကုန်သည်၏အဖြစ်ကြောင့်။
ဘိက္ခုဘာဝံ၊ ရဟန်းအဖြစ်ကို။
ပတ္ထယမာနာ၊ တောင်းတကုန်လျက်( စောင့်မြှော်ကုန်လျက်)။
ဝသန္တိ။ဘိက္ခူသုပရိဝသန္တိ။ ။ ဤပုဒိအတိုင်ဆိုလျှင် ရဟန်းတို့အထံ၌ ကျင့်သုံးနေကြ၏ဟု အဓိပ္ပါယ်ရ၏၊ ကျင့်သုံးနေ ဟူရာ၌ တိတ္ထိဖြစ်ဖူးသူများ သာသနာတော်သို့ ရှင်ရဟန်းပြုလိုလျှင် လေးလလုံးလုံး တိတ္တိပရိဝါသကျင့်သုံးရ၏၊ ထို နှစ်မျိုးလုံး မဟုတ်ကြောင်းကို ပြလိုသောကြောင့် “တေ နေဝ တိတ္ထိယပရိဝါသံ” စသည်ကို မိန့်သည်။
နေဝ တိတ္တိယ ပရိဝ်သံ စသည်**။ ။ ဝါသေဋ္ဌနှင့် သာရဒွါဇတို့သည် တိတ္ထိအသွင်ကို မယူခဲ့ဖူးသောကြောင့်) တိတ္ထိယပရိဝါသကို ကျင့်သုံးနေကြသည် မဟုတ်၊ ဥပသမ္ပန္န မဟုတ်သည့်အတွက် အာပတ်သင့်မှု မရှိသောကြောင့် အာပတ္တိ ပရိဝါသကိုလည်း ကျင့်သုံးနေသည်မဟုတ်၊ အမှန်မှာ အသက်၂၀ မပြည့်သေးသည့်အတွက် ( ပြည့်မည် အချိန်ကို စောင့်၍) ရဟန်းအဖြစ်ကို တောင်းတလျက် ရဟန်းတို့အထံ၌ နေကြသည်။
မှတ်ချက်။ ။ ဤစကားအရ” ဘိက္ခုဘာဝံ- ကို အာကင်္ခမာနာ- ကုန်လျက်၊ ဘိက္ခူသု- တို့၌၊ ပရိဝသန္တိ- နေကုန်၏၊ ( စောင့်နေကုန်၏)” ဟု အနက်ပေး၊ ထိုကြောင့် ပရိဝသန္တိ၌ ပရိ၏ အနက်မပါပဲ ဝသန္တိဟု ဖွင့်သည်။ [ တိတ္ထိယပရိဝါသကို မဟာခန္ဓက , အညတိတ္ထိယပုဗ္ဗကထာ၌ ကြည့်ပါ။]
တေနေဝ၊ ကြောင့်ပင်။
ဘိက္ခူဘာဝံ အာကင်္ခမာနာတိ၊ ဟူ၍။
( သံဂီတိ ကာရော ) အာဟ။
ဥဘောပိ၊ ကုန်သော။
ဧတေ၊ ဤ ဝါသေဋ္ဌ, ဘာရဒွါဇတို့သည်။
ဥဒိစ္စ ဗြာဟ္မဏ မဟာသာလကုလေ၊ ဥဒိစ္စ ဗြာဟ္မဏ မဟာသာလမျိုး၌။
( မြတ်စောဗြာဟ္မ ဖြစ်သော မဟာသာလမျိုး၌)။
နိဗ္ဗတ္တာ၊ ကုန်ပြီ။
စတ္တာလီသစတ္တာလီသ ကောဋိဝိဘဝါ၊ ကုဋေလေးဆယ်ကုဋေလေးဆယ်သော စည်းစိမ်ရှိကုန်၏။
တိဏ္ဏံ၊ သုံးပုံကုန်သေု။
ဝေဒါနံ၊ ဝေဒတို့၏။
( ဝေဒကျမ်းစာတို့၏)။
ပါရဂူ၊ တဖက်ကမ်းသို့ ရောက်၏။
( တဖက်ကမ်းရောက်တက်မြောက်၏)။
ပဇ္ဈိမနိကာယေ၊ ၌။
ဝ်သေဋ္ဌသုတ္တံ၊ ကို။
သုတွာ၊ နာရ၍။
သရဏံ၊ ကိုးကွယ်ရာဟူ၍။
( ရတနာသုံးပါးကို ကိုးကွယ်ရာဟူ၍)။
ဂတာ၊ ဆည်းကပ်ကုန်ပြီ။
( ဉာဏ်ဖြင့် အသိမှတိပြုကုန်ပြီ)၊
တေဝိဇ္ဇသုတ္တံ၊ ကို။
( ဤ ဒီဃနိကာယ်၌ပါဝင်သော တေဝိဇ္ဇသုတ်တော်ကို)။
သုတွာ။
ပဗ္ဗဇိတွာ၊ ရှင့်အဖြစ်သို့ ကပ်ရောက်၍။
ဣမသ္အိံ ကာလေ၊ ၌။
( ဤ အဂ္ဂညသုတ်တော်ကို ဟောတော်မူခါနီး အချိန်၌)။
ဘိက္ခုဘာဝံ၊ ကို။
အာကင်္ခမာနာ၊ မြှော်လင့်တောင့်တကုန်လျက်။
ပရိဝသန္တိ၊ နေကုန်၏။
အဗ္ဘောကာသေ စင်္ကမတီတိ၊ ကား။
ဥတ္တရ ဒက္ခိဏေန၊ မြောက်အရပိ တောင်အရပ်အားဖြင့်။
( တောင်မြောက်အားဖြင့်)။
အာယတဿ၊ ရှည်သော။
ပါသာဒဿ၊ ၏။
ပုရတ္ထိမဒိသာဘာဂေ၊ အရှေ့အရပ်မျက်နှာ အဖို့၌။
ပါသာဒစ္ဆာယာယံ၊ ပြာသာဒ်၏ အရိပ်၌။
ယန္တရဇ္ဇူဟိ၊ ယန္တရားကြိုးတို့ဖြင့်။
အာကဍ္ဎိယ မာနံ၊ ဆွဲငင်အပ်သော။
ရတနသတုဗ္ဗေဓံ၊ အတောင်တရာ အမြင့်ရှိသော။
[ ရတနာ သဒ္ဒါ အတောင် အနက်ဟော။]
သုဝဏ္ဏ အဂ္ဃိကံ ဝိယ၊ ရွှေဆငိးတုတော်ကဲ့သို့။
အနီလပထေ၊ ကောင်းကင်၌။
ဝိဓာဝန္တီဟိ၊ အထူးထူး အပြားပြား ပြေးသွားကုန်သော။
ဆဗ္ဗဏ္ဏာဟိ၊ ခြောက်ပါးသော အဆင်းရှိကုနမသော။
ဗုဒ္ဓရသ္မိဟိ၊ ဘုရားရှင်၏ ရောင်ခြည်တော်တို့ဖြင့်။
သေဘမာနော၊ တင့်တယ်တော်မူလျက်။
အပရာပရံ၊ ထိုမှ ဤမှ။
( ခေါက်တုံ့ ခေါက်ပြန်)။
စင်္ကမတိ၊ စင်္ကြန်ကြွတော်မူဥဘောပိဟေတေ။ ။ ဝါသေဋ္ဌ ဘာရဒွါဇ တို့သည် ရဟန်းအဖြစ်ကို မြှော်လင့်တောင်းတ၍ ရဟန်းတို့အထံဝယ် သာမဏေအဖြစ်ဖြင့် နေကြရာ၌ မူလအကြောင်းရင်းမှစ၍ ဤပါဠိတော်၌ မထင်ရှားငေါကြောင့် “သာမဏေအဖြစ်ဖြင့်နေ၏” ဟူသောစကားသည် အဘယ်သို့ သင်အံ့နည်းဟု စောဒနာဖွယ်ရှိရကား “ဥတောပိ ဟေ- တေ” စသည်ကိုမိန့်သည်။
သုဝဏ္ဏ အဂ္ဃိကံ။ ။ အဂ္ဃီယတေတိ အဂ္ဃိကံ၊ အဂ္ဃဓာတ်+ ဏျပစ္စည်း၊ ယကို ကပြု၊သုဝဏ္ဏအဂ္ဃသဒ္ဒါသည် “ပူဇော်ခြင်း” အနက်ကိုလည်းဟော၏၊ [ အဂ္ဃော မူလေစ ပူဇနေ- အဘိဓာန်( ၁၀၄၈)။] သုဝဏ္ဏေန+ ပကတံ + အဂ္ဃထကံ သုဝဏ္ဏအဂ္ဃိကံ-ရွှေဖြင့်ပြုအပ်သော ပူဇော်ထိုက်သော ဆင်းတုတောိ၊ ရှေးနိဿယ၌ “ရွှေစေတီ” ဟုပေး၏၊ သက်တော်ထင်ရှား ဘုရားရှင် စကြင်္ံကြွတော်မူနေပြံကို ဥပမာပြုသော စကား ဖြစ်၍ “ ရွှေဆင်းတော်” ဟုပေးလိုက်ပါသည်။
အနုစင်္ကမိံသူတိ၊ ကား။
အဉ္ဇလိံ၊ လက်အုပ်ကို။
ပဂ္ဂယှ၊ မြှောက်ချီ၍။
ဩနတ သရီရာ၊ ညွတ်သောကိုယ် ရှိကုန်သည်။
( ဟုတွာ) [ အရိုအသေပြုသောအားဖြင့် ကိုယ်ကို မတ်မတ်ကြီးမထားဘဲ ခပ်ယို့ယို့ ထားကုန်သည်ဖြစ်၍။]
အနုဝတ္တမာနာ၊ အစဉ်လိုက်ကုန်လျက်။
( အတုလိုက်ကုန်လျက်)။
စင်္ကမိံသု၊ ကုန်ပြီ။
ဝါသေဋ္ဌံ အာမန္တေသီတိ (ဧတ္ထ)၊ ၌။
( ယသ္မာ၊ ကြောင့်။)
တေသံ၊ ထို နှစ်ယောက်တို့တွင်။
( သာမဏေ နှစ်ပါးတို့တွင်)။
သော၊ ထိုဝါသေဋ္ဌသည်။
ပဏ္ဍိတ တရော၊ သာ၍ ဉာဏ်ရှိ၏။
ဂဟေတဗ္ဗံ၊ ယူထိုက်သော အကြောင်းအရာကိုလည်းကောင်း။
ဇာနာတိ။
တသ္မာ၊ ကြောင့်။
တံ၊ ထို ဝါသေဋ္ဌကို။
အာမန္တေသိ၊ ခေါ်၍သိစေတော်မူပြီ။
( မိနိ့တော်မူပြီ။)
တုမှေ ခွတ္ထာတိ၊ ကား။
တှမှေ၊ တို့သည်။
( ပဗ္ဗဇိတာ၊ ကုန်သည်။)
အတ္ထ၊ ကုန်၏။
ဗြာဟ္မဏဇစ္စာတိ၊ ကား။
ဗြာဟ္မဏဇာတိကာ၊ ဗြာဟ္မဏဇာတ် ရှိကုန်သည်။
ဗြာဟ္မဏကုလီနာတိ၊ ကား။
ဗြာဟ္မဏေသု၊ တို့၌။
ကုလီနာ၊ မြတ်သောအမျိုးရှိကုန်သည်။
( ထင်ရှားသောအမျိုး ရှိကုန်သည်)။
ကုလသမ္ပန္နာ၊ မြတ်သောအမျိုးနှင့် ပြည့်စဲုကုန်သည်။
( ဟုတွာ)။
ဗြာဟ္မဏကုလာတိ၊ ကား။
ဗြာဟ္မဏကုလတော၊ ဗြာဟ္မဏမျိုရမှ။
( နိက္ခမိတွာ၊ ၍)။
ဘောဂါဒိသမ္ပန္နံ၊ စည်းစိမ် အစရှိသည်တို့ဖြင့် ပြည့်စုံသော။
ဗြာဟ္မဏကုလဲ၊ ကို။
ပဟာယ၊ ပယ်စွန့်၍။
( ပဗ္ဗဇိတာအတ္ထဟု ပါဠိတော်၌စပ်)။
ဣတိအတ္ထော၊ နက်။အနုစင်္ကမိံသု။ ။ အနုကို အနုဝတ္တမာနာ ဟုဖွင့်၏၊ အနုသည် အဘိဓာန်( ၁၁၇၄) လာ အနက်တို့တွင် အနုဝတ္တိ အနက်ဟောတည်း၊ စင်္ကမန္တံ- စကြင်္ကြွနေတော်မူသော၊ ဘဂဝန္တံ-ကို။၊ အနုစင်္ကမိံသု- အစဉ်လိုက်၍ စင်္ကြသွားကုန်ပြီ- ဟု ပါဠိတော်၌ပေးပါ၊ ထိုသို့ စင်္ကြမသွားလျှင် မလိုရှိအပ်သောအကြောင်းအရာကို မေးမြန်းဖို့ရန် မဖြစ်နိုင်သောကြောင့် မြတ်စွာဘုရားနောက်သို့ လိုက်၍ စင်္ကြသွားနေကြရသည်။
ဗြာဟ္မဏဇစ္စ။ ။ ဗြဋဟ္မဏဿ+ ဇာတိ ဧတေသန္တိ ဗြဋဟ္မဏ ဇာတိယော၊ ဗြဋဟ္မဏဇာတိယော ဧဝ+ ဗြာဟ္မဏဇစ္စာ၊ သွတ္ထ၌ ဏျ ပစ္စည်း၊ ဤသို့ရှေးနိဿယ၌ပြု၏၊ သို့သော်ာသမာသိပြီးသောညဇာတိသဒ္ဒါနောင် ကပစ္စည်း သက်လေ့ရှိသောကြောင့်လည်းကောင်း “ဇာတိမေဝ+ ဇစ္စဲ၊ ဗြာဟ္မဏံ+ ဇစ္စံ ဧတေသန္တိ ဗြာဟ္မဏဇစ္စာ” ဟုဆရာမြတ်တို့ ပြုတော်မူကြသည်။
ဗြာဟ္မဏ ကုလီနာ။ ။ ကုဘသမ္ပန္နာဖြင့် ကုလီနာ၌ ကုလပုဒ်+ ဣန ပစ္စည်း ဖြစ်ကြောင်းကိုလည်းကောင်း, ထို ဣနပစ္စည်း၏ အဿတ္ထိအနက်၌ သက်သည်ကိုလည်းကောင်း ပြ၏၊ ကုလံ+ ယေသံ+ အတ္ထီတိ ကုလီနာ ဟုပြု၊ ထို ဣနပစ္စည်းလည်းညပသံသာအနက်၌ သက်ပါ။ [ ကုလသမ္ပန္နာတ် သမ္ပန္နကုလာ၊ ဥဒိတော ဒိတေ ( အလွန်ထင်ရှားသော) ဗြဋဟ္မဏကုလေ ဥပ္ပန္နာ၊- ဋီကာ။] ဗြာဟ္မဏေသု+ ကုလီနာဟု ဆက်။
န အက္ကောသန္တီတိ၊ ကား။
ဒသဝိဓေန၊ ဆယ်ပါးအပြားရှိသော။
အက္ခောသဝတ္ထုနာ၊ ဆဲခြင်း၏ တည်ရာအကြောင်း ဝတ္ထုဖြင့်၊
( ဆဲရေးကြောင်းဝတ္ထုဖြင့်)။
နအက္ကောသန္တိ၊ မဆဲကြဘူးလား။
[ အက္ကောသဝတ္ထု ဆယ်ပါးသည် ပါစိတ်ပါဠိတော်ဩမဘဝါဒသိက္ခာပုဒ်၌ ပါ၏။]
နပရိဘာသန္တီတိ၊ ကား။
နာနာဝိဓာယ၊ အမျိုးမျိုးသောအပြားရှိသော။
ပရိဘဝနကထာယ၊ လွှမ်းမိုးကြောင်း စကားဖြင့်။
( နှိမ်၍ပြောဆိုကြောင်း စကားဖြင့်)။
န ပရိဘာသန္တိ၊ လွှမ်းမိုး၍ မပြောကြဘူးလား။
( မနှိမ်ကြဘူးလား)။
ဣတိအတ္ထော၊ နက်။
ဣတိ၊ လျှင်။
ဘဂဝါ၊ သည်။
( ပုစ္ဆတိ ၌စပ်)။
ဗြာဟ္မဏာ၊ တို့သည်။
ဣမေသာမဏေရေ၊ တို့ကို။
အက္ကောသန္တိ၊ ဆဲကြကုန်၏။
ပရိဘာသန္တိ၊ လွှမ်းမိုး၍ပြောကုန်၏။
ဣတိ၊ သို့။
ဇာနမာနောဝ၊ သိတော်မူလျက်သာ။
ပုစ္ဆတိ။
ကသ္မာ၊ ကြောင့်။
( ပုစ္ဆတိ၊ နည်း။)
ဣမေ၊ ဤ သာမဏေတို့သည်။
မယာ၊ သည်။
အပုစ္ဆိတာ၊ မမေးအပ်ကုန်သည်။
( သမာနာ)။
ပဃမတရံ၊ ရှေးဦးစွာ။
န ကထေဿန္တိ၊ စကားပြောကြလိမ့်မည် မဟုတ်။
အကထိတေ၊ မပြောအပ်သော်။
ကထာ၊ တရားစကားသည်။
န သမုဋ္ဌာတိ၊ မဖြစ်။
ဣတိ၊ ကြောင့်။
ကထာ သမုဋ္ဌာပနတ္ထာယ၊ တရားစကားကို ဖြစ်စေခြင်းအကျိုးငှါ။
( ဇာနမာနော ပုစ္ဆတိ)။
တဂ္ဃါတိ၊ တဂ္ဃဟူသော သဒ္ဒါသည်။
ဧကံသဝစနေ၊ ဧကံသ သဒ္ဒါသည်ဟောအပ်သော အနက်၌။
ဝါ၊ စင်စစ်ဟူသော အနက်၌။
( ပဝတ္တော၊ သော။)
နိပါတော၊ တည်း။
ဘန္တေ၊ မြတ်စွာဘုရား။
ဧကံသေနေဝ၊ တခုသော အဖို့ဖြင့်ပင်။
( စင်စစ်သာလျှင်)။
နော၊ တပည့်တော်တို့ကို။
ဗြာဟ္မဏဋ၊ တို့သည်။
အက္ကောသန္တိ၊ ပါကုန်၏။
ပရိဘာသန္တိ၊ ပါကုန်၏။
ဣတိ ဝုတ္တံ ဟောတ်။
[ “ဣမေသာမဏေရေ” ဟူသော ကံကိုကြည့်၍ “နော” ကိုလည်း “ကံ” အနက်ပေးလိုက်ပါသည်။]ဗြာဟ္မဏကုလာ။ ။ ဤပုဒ်သည် နိဒ္ဒိဋ္ဌဝိသယ အပါဒါန်တည်း၊ ထိုကြောင့် “နိက္ခမိတွာ” ဟုပါဠိတော်၌ ထည့်စပ်၊ ဤပါဌ်ဖြင့် တစုံတခုသော ပျက်စီးမှုသည် နှိပ်စက်အပ်သော ဗြာဟ္မဏမျိုးမှ ထွက်လာ၍ ရဟန်းပြုသည် မဟုတ်၊ ဥစ္စာစည်းစိမ်, ဆွေမျိုးအသိုင်းအဝိုင်းနှင့် ပြည့်စုံသော ဗြာဟ္မဏမျိုးကိုစွန့်၍ရဟန်းပြုခဲ့သည်ဟု ပြ၏၊ ထိုကြောင့် “ဘောဂါဒိ သမ္ပန္နံ၊ ပေ၊ ပတာယ” ဟု သရုပ်ဖေါ်သည်။ [ အက္ကောသန္တိ၌ဆဲပုံသည် ပါဠိတော်၌ ပါသည်။]
အတ္တရူပါယာတိ၊ ကား။
အတ္တနော၊ မိမိ၏။
အနုရူပါယ၊ အလိုအားလျော်သော။
ပရိပုဏ္ဏာယာတိ၊ ကား။
ယထာရူစိ၊ အလိုအားလျော်စွာ။
ဝါ၊ အကြင်အကြင် အလိုအတိုင်း။
ပဒဗျဉ္ဇနာနိ၊ ပုဒ်ဗျည်းတို့ကို။
( အနက်ကို ထင်ရှားပြကြောင်းဖြစ်သော စကားလုံးတို့ကို)။
အာရောပေတွာ အာရောပေတွာ၊ တက်ရောက်စေ၍ တက်ရောက်စေ၍။
( တပ်၍ တပ်၍)။
ပရိပူရိတာယ၊ ထက်ဝန်းကျင် ပြည့်စုံသော။
နော အပရိ ပုဏ္ဏာယာတိ၊ ကား။
အန္တရာ၊ အကြား၌။
အ ဋ္ဌပိတာယ၊ မတည်စေအပ်သော။
( မရပ်တန့်စေအပ်သော)။
နိရန္တရံ၊ အကြား မရှိအောင်။
( အဆက်မပြတ်)။
ပဝတ္တာယ၊ သော။
( ပရိဘာသာယ ဟူသော ပါဋ္ဌိတော်၌စပ်)။
[ အဋ္ဌပိတာယ နေရာဝယ် ကာရိတ်ပစ္စည်း မပါဘဲ “ အဋ္ဌိတာယ၊ ရပ်တန့်မနေသော” ဟု ရှိလျှင်ကောင်း၏။
အခြားနေရာ၌ သတ္တာနံ သတ္တပဋိပါဋိ အဋ္ဌိတာ ဟောတိဟု သုံးစွဲ၏။]
ပန၊ ပရိဟာရပက္ခမှတပါး စောဒကပက္ခကား။
ကသ္မာ၊ ကြောင့်။
ဗြာဟ္မဏာ၊ တို့သည်။
ဣမေသာမဏေရေ၊ တို့ကို။
အက္ကောသန္တိ၊ နည်း။
ဣတိ၊ ဤကားအမေးတည်း။
အပ္ပတိဋ္ဌတာယ၊ တည်ရာမှီရာ မရှိကုန်သည်၏ အဖြစ်ကြောင့် ။
( မှီခိုအားကိုးစရာ မရှိကုန်သည်၏အဖြစ်ကြောင့်။
အက္ကောသန္တိ၊ ကုန်၏။)
ဣတိ၊ ဤကား အဖြေတည်း။
ဟိ၊ မှန်။
( အပ္ပတိဋ္ဌတာယ ဟူသော စကားသည်မှန်၏။)
( တနည်း) ဟိ၊ ချဲ့။
ဣမေ သာမဏေရာ၊ တို့သည်။
အဂ္ဂဗြဋဟ္အဏာနံ၊ မြတ်သောဗြာဟ္မဏတို့၏။
ပုတ္တာ၊ တို့တည်း။
တိဏ္ဏံ၊ ကုန်သော။
ဝေဒါနံ၊ တို့၏။
ပါရဂူ၊ ကမ်းတဖက်သို့ ရောက်သူတို့သည်။
ဝါ၊ တဖက်ကမ်းရောက် တက်မြောက်သူတို့တည်း။
[ စာမုပ်တို့၌ “တိဏ္ဏံ ဗေဒါနံ” ဟုတွေ့ရ၏။
ပါဠိတော်များ၌ “တိဏ္ဏံဝေဒါနံ” ဟု သုံးစွဲသည်။]
ဇမ္ဗုဒီပေ၊ ဇမ္ဗူဒိပ်၌။
ဗြာဟ္မဏာနံ၊ တို့၏။
အန္တရေ၊ အလယ်၌။
ပါကဋာ၊ ထင်ရှားသူတို့တည်း။
သမ္ဘာဝိတာ၊ ချီးမွမ်းအပ်သူတို့တည်း။
တေသံ၊ ထို သာမဏေတို့၏။
( ဝါသေဋ္ဌ ဘာရဒွါဇသာမဏေတို့၏)။
ပဗ္ဗဇိတတ္တာ၊ ရှင်ပြုကုန်သည်၏အဖြစ်ကြောင့်။
အညေ၊ ကုန်သော။
ဗြာဟ္မဏပုတ္တာ၊ တို့သည်။
ပဗ္ဗဇိံ သု။အတ္တနော၊ ပေ၊ ပဝတ္တာယ။ ။ ပါဠိတော်နောက်နား၌ ပြသည့်အတိုင်း ဗြာဟ္မဏတို့က ဝါသေဋ္ဌ ဘာရဒွါဇ သာမဏေများကို ဆဲသောအခါ ( အတ္တနော အနုရူပါယ) စိတ်ကြိုက် စကားလုံးဖြင့်၊( ပရိပုဏ္ဏာယ) အပြည့်အစုံ သုံး၍၊ ( နော အပရိပုဏ္ဏာယ) ကြားထဲမှာ ရပ်တန့်မနေပဲ မပြတ်မလပ် ဒလစပ် ဆဲရေးကြ၏၊ ထိုကြောင့် “ ပရ်ပုဏ္ဏာယ” ကို “ ယထာရူစိ၊ ပေ၊ ပရိပူတာယ” ဟုလည်းကောင်း, “နော အပရိပုဏ္ဏာယ” ကို “ အန္တရာ၊ ပေ၊ ပဝတ္တာယ” ဟုလည်းကောင်း သရုပ်ဖေါ်သည်။
မှန်၏၊- အကြားအကြား၌ ဖြတ်၍ ပြောအပ်သောစကားသည် အကြောင်းအရာတစ်ခုနှင့်တစ်ခု ပြတ်နေသောကြောင့် ပရိပုဏ္ဏာမဖြစ်၊ ဤ၌ ထိုသို့ မဟုတ်သောကြောင့် ပရိပုဏ္ဏဖြစ်သည်၊ ထိုကြောင့် နော အပရိပုဏ္ဏာယကို အန္တရာစသည်ဖြင့်ဖွင့်သည်၊-ဋီကာ။
အထခေါ၊ ၌။
ဗြာဟ္မဏာ၊ တို့သည်။
မယံ၊ တို့သည်။
အပ္ပတိဋ္ဌာ၊ တည်ရာမှီရာ မရှိသူတို့သည်။
ဇာတာ၊ ကုန်ပြီ။
ဣတိ၊ ဤသို့ကြံ၍။
ဣမာယ အပ္ပတိဋ္ဌတာယ၊ ဤသို့တည်ရာ မှီရာမးှိကုန်သည်၏ အဖြစ်ကြောင့်။
ဂါမဒွါရေပ်၊ ရွာတံခါး၌ လည်းကောင်း။
အန္တောဂါမေပိ၊ ရွာတွင်း၌ လည်းကောင်း။
တေ၊ တို့ကို။
ဒိသွာ၊ ၍။
တုမှေဟိ၊ တို့သည်။
ဗြဋဟ္မဏသမယော၊ ဗြာဟ္မဏတို့၏ အယူကို။
ဘိန္နော၊ ဖျက်အပ်ပြီ။
[ ဋိကာ၌ ဝိဘိန္နော ဟုရှိ၏။]
မုဏ္ဍသမဏကဿ၊ ကတုံးဖြစ်သော ရဟန်းစုတ်၏။
[ သမဏက၌ ကလည်း ကုစ္ဆိတအနက်ဟော။]
ပစ္ဆတော ပစ္ဆတော၊ နောက်၌ နောက်၌။
( နောက်ကနောက်က )။
ရသဂိဒ္ဓါ၊ အရသာ၌ မက်မောကုန်သည်။
( အစာကောင်းအသောက်ကောင်း၌ မက်မောကုန်သည်။)
ဟုတွာ။
ဝိစရထ၊ လှည့်လည်ကြကုန်၏။
ဣတိ အာဒီနိ စေဝ၊ ဤသို့ အစရှိသော စကားတို့ကို လည်းကောင်း။
ပါဠိယံ၊ ၌။
အာဂတာန်၊ တိုက်ရိုက်လာကုန်သော။
ဗြာဟ္မဏောဝ သေဋ္ဌောဝဏ္ဏောတိ အာဒီနိစ၊ တို့ကို လည်းကောင်း။
ဝတွာ၊ ပြော၍။
အက္ကောသန္တိ၊ ကုန်၏။
သမဏေရာ၊ တို့သည်။
( အာရောစေသုံ ၌စပ်)။
တေသု၊ ထို ဗြာဟ္မဏတို့သည်။
အက္ကောသန္တေသုပိ၊ ဆဲပါကုန်သော်လည်း။
ကောပံဝါ၊ အမျက်ကိုသော်လည်းကောင်း။
[ ရှေးဦးစွာ ဖြစ်သော အနည်းငယ်သော ဒေါသသည် “ကောပ” မည်၏။]
အာဃာတံဝါ၊ ရန်ငြိုးကိုသော်လည်းကောင်း။
[ နောက်၌ဖြစ်သော ပြင်းထန်သောဒေါသသည် စိတ်ကို နှိပ်စက်တတ်သောကြောင့် “အာဃာတ” မည်၏။]
အကတွာ၊ မပြုပဲ။
ကေဝလံ၊ ကောပ အာဃာတ မဖက်သက်သက်။
ဘဂဝတာ၊ သည်။
ပုဋ္ဌာ၊ မေးအပ်ကုန်သည်။
( ဟုတွာ)။
တဂ္ဃ။
ပေ။
ပရိဘာသန္တီတိ၊ ဟူ၍။
အာရောစေသုံ၊ လျှောက်ကုန်ပြီ။
အထ၊ လျှောက်ကြရာ ထိုအခါ၌။
နေ၊ ထို သာမဏေတို့ကို။
ဘဂဝါ၊ သည်။
အက္ကောသနာကာရံ၊ ဆဲခြင်း၏ အခြင်းအရာကို။
( ဆဲပုံ အခြင်းအရာကို)။
ပုစ္ဆန္တော၊ မေးလိုသည်။
( ဟုတွာ) ယထာကထံ ပန ဝေါတိ၊ ဟူ၍။
ပုစ္ဆတိ၊ မေးတော်မူ၏။
တေ၊ ထိုသာမဏေတို့သည်။
အာစိက္ခန္တာ၊ လျှောက်လိုကုန်သည်။
( ဟုတွာ)။
ဗြာဟ္မဏာဘန္တေတိ အာဒိံ၊ အစရှိသော စကားကို။
အာဟံသု၊ လျှောက်ကုန်ပြီ။သေဋ္ဌော ဝဏ္ဏော။ ။ ဝဏ္ဏသဒ္ဒါသည်, ဇာတိ ( အမျိုး) အနက်ဟောတည်း၊ လောက၌ “ဤသူသည် ဗြာဟ္မဏ, ဤသူသည် ခတ္တိယ, ဤသူသညမ ပဟပတိ , ဤသူသည်သုဒ္ဒ” ဟု ဇာတ် စသည်တို့ကို အထင်အရှား ပြသောအားဖြင့် “ ဗြာဟ္မဏောဝသေဋ္ဌောဝဏ္ဏော- ဗြာဟ္မဏအမျိုးဇာတ်သည်သာ အမြင့်မြတ်ဆုံး” ဟူ ဗြာဟ္မဏတို့ကယူဆကြ၏၊ ထိုကြောင့် ဇာတိ ဂေါတ္တာဒီနံ၊ ပေ၊ ဒဿေန္တိဟု မိန့်သည်။ [ ဇာတိသဒ္ဒါ၏ အခြားအနက်များနှင့် တကွ ဝိဂ္ဂဟကို ဗြဟ္မဇာလသုတ် အဋ္ဌကထာတို့၌ကြညိ့ပါ။]
**ဩတရေ၊ ပေ၊ ဟီနာ**။ ။ ဗြာဟ္မဏ ခတ္တိယ စသော အမျိုးလေးပါးတွင် ဗြာဟ္အဏသည်သာညအမြတ်ဆုံး ဖြစ်၏၊ ကျန် ၃ မျိုးသည် ဗြာဟ္မဏတို့အောက် နိမ့်ကျ၏ ဟု ဗြာဟ္မဏတို့ ယူဆရာ၌ မိစ္ဆဘိမာန၊ မှားသော လွန်ကဲသော မာန, မိစ္ဆာဂ့တ- မှားသော အယူကြောင့်သာဖြစ်၏၊ ဗြာဟ္မဏမှင့် ခတ္တိယကား တရံတခါ ဗြာဟ္မဏကသာ၏၊ ဗုဒ္ဓလက်ထက်တော်၌ ဗြာဟ္မဏထက် ခတ္တိယက သာသောကြောင့် ငါတို့ဘုရားလောင်းတော်သည် ခတ္တိယမျိုး၌ ပဋိသန္ဓေနေတော်မူသည်။
သုဇ္ဈန္တိ။ ။ သုဇ္ဈန္တီတိ သုဒ္ဓါ ဟောန္တိ၊ န နိန္ဒံ ဂရဟံ ပါပူဏန္တီတိ ဝဒန္တိ၊ သုဇ္ဈန္တိ- စင်ကြယ်ကုန်၏ ဟု အဓိပ္ပါယ်မှတ်၊ ထိုသို့စင်ကြယ် သန့်ရှင်းသဖြင့် နိန္ဓာ ( မျက်ကွယ် ကဲ့ရံ့မှု) ဂရဟာ ( မျက်မှောက် ကဲ့ရဲ့မှု) သို့ မရောက်- ဟူလို၊ ဤသိုြဗြာဟ္မဏတို့က ပြောကြသည်။
တနည်း။ ။ သုဇ္ဈန္တိ ဝါ သံသားတော သုဇ္ဈန္တိ- ဗြာဟ္မဏ အမျိုးအနွယ်တို့သည် သံသရာမှ စ်ကြယ် ( လွတ်မြောက်) ကုန်၏၊ န သေသာ ဝဏ္ဏာ - အခြားသော အမျိုးအနွယ်တို့ သံသရာမှ မစင်ကြယ်ကုန်၊ ( ဘာကြောင့်နည်း) အသုက္ကဇာတိကတ္တာ- ဖြူစင်သန့်ရှင်းသော ဇာတ်မရှိသောကြောင့်လည်းကောင်း၊ မန္တဇ္ဈေနာဘာဝတောစ-ဝေဒကျမ်းစာကို ရွတ်ဆိုမှု မရှိသောကြောင့်လည်းကောင်းတည်း၊ ဤသို့ ဗြာဟ္မဏတို့ယူဆကြသည်၊- ဋီကာ။
တတ္ထ၊ ထို ဗြာဟ္မဏာ ဘန္တေ အစရှိသော စကားရပ်၌။
သေဋ္ဌောဝ ဏ္ဏောတိ၊ သေဋ္ဌော ဝဏ္ဏော ဟူသော ပါဌ်ဖြင့် ( ဒဿေန္တိ ၌စပ်)။
ဇာတိဂေါတ္တာဒီနံ၊ ဇာတ်အနွယ် အစရှိသည်တို့ကို။
ပညာပန ဋ္ဌာနေ၊ အပြားအားဖြင့် သိစေရာ ဌာန၌။
( ပညတ်အရာ၌)။
ဗြာဟ္မဏောဝ၊ ဗြာဟ္မဏသည်သာ။
( ဗြာဟ္မဏဇာတ်သည်သာ)။
သေဋ္ဌော၊ မြတ်၏။
ဣတိ၊ ဤသို့။
( ဗြာဟ္မဏတို့သည်)။
ဒဿေန္တိ၊ ပြကုန်၏။
ဟီနာ အညော ဝဏ္ဏာတိ၊ ကား။
ဣတရေ၊ ဗြာဟ္မဏမျိုးမှ တပါးကုန်သော။
တယော- ကုန်သော။
ဝဏ္ဏာ၊ အမျိုးတို့သည်။
( ဇာတ်တို့သည်)။
ဟီနာ၊ နိမ့်ကျကုန်၏။
လာမကာ၊ ညံ့ကုန်၏။
ဣတိ၊ သို့။
ဝဒန္တီ။
သုက္ကောတိ၊ ကား။
ပဏ္ဍရော၊ ဖြူစင် သန့်ရှင်း၏။
ကဏှာတိ၊ ကား။
ကာဠကာ၊ မည်းညစ်ကုန်၏။
( မသန့်ရှင်းကုန်)။
[ စာအုပ်တို့၌ ကဏှောတိ ကာယကော ဟု ဧကဝုစ်ဖြင့် တွေ့ရ၏။ကဏှာ အညေ ဝဏ္ဏာ၏ အဖွင့်ဖြစ်သောကြောင့် ကဏှာတိ ကာယကာစု ဗဟုဝုစ်ဖြင့် ရှိသင့်သည်။
၊ မဇ္ဈိမ ပဲ, ၄= ဝဂ်, ၄= သုတ်တို့ကား ဧကဝုစ် ရှိ၏။]
သုဇ္ဈန္တီတိ၊ ကား။
ဇာတိဂေါတ္တာဒီနံ၊ တို့ကို။
ပညာပန ဋ္ဌာနေ၊ ၌။
သုဇ္ဈန္တိ၊ စင်ကြယ်ကုန်၏။
ဗြဟ္မုနော ပုတ္တာတိ၊ ကား။
မဟာဗြဟ္မုနော၊ မဟာဗြဟ္မာ၏။
( ဗြဟ္မာမင်း၏)။
ပုတ္ထာ၊ သားတို့တည်း။
ဩရသာ မုခတော ဇာတာတိ၊ ကား။
ဥရေ၊ ရင်၌။
ဝသိတွာ၊ နေ၍။
မုခတော၊ ခံတွင်းမှ။
နိက္ခန္တာ၊ ထွက်လာကုန်ပြီ။
ဝါ၊ တနည်း။
ဥရေ၊ ရင်၌။
ကတွာ၊ ပြု၍။
ဝါ၊ ထား၍။
သံဝဎိုတာ၊ ကြီးပွားစေကုန်ပြီ။
ဣတိ၊ ကြောင့်။
ဩရသာ၊ ဩရသတို့မည်၏။
[ "မုခတော၊ မှ။ ဇာတ= ဖြစ်" ဟူသည် ပါးစပ်မှ ဖွားမြင်သည်ဟု ဆိုလို၏။ ထိုကြောင့် ဇာတာကို နိက္ခန္တာဟု ဖွင့်သည်။]ဩရသာ။ ။ ဥရေ ဝသိတွာကို ကြည့်၍ “ဥရေ+ ဝသန္တီတိ ဩရသာ” ဟုပြု၊ ဤနည်း၌ ဩရသာသည် မုခတော ဇာတာ၏ ဝိသေသနတည်း၊ ဩရသာ- မဟာဗြဟ္မ၏ ရင်၌ နေခဲ့ကုန်သည်၊ ( ဟုတွာ) မုခတော - ခံတွင်းမှ၊ ဇာတာ- မွေးဖွားကုန်ပြီ၊ သို့ပေးပါ။
တနည်း**။ ။ ဥရေ ကတွာ သံဝဍ္ဎိဘာကို ကြည့်၍ “ဥရေ+ သံဝဍ္ဎာ ဩရသာ” ဟုပြု၊ ဤနည်း၌ မုခတော ဇာတာသည် ဩရသာ၏ ဝိသေသနတည်း၊ မုခတော- မှ၊ ဇာတာ- ကုန်သည်၊ ( ဟုတွာ) ဩရသာ- မဟာဗြဟ္မာ၏ ရင်၌ ကြီးပွါးခဲ့ရကုန်ပြီ၊ ဤသို့ ပေးပါ။
မှတ်ချက်။ ။ အဋ္ဌကထာ၌ ဥရေ ကတွဋ ဟူ ကတွာပုဒ် ပါနေသောကြောင့် “ သံဝဍ္ဎိဘာ- ကြီးပွါးစေအပ်ကုန်ပြီ” ဟု ကမ္မသာဓန ရှိရ၏၊ ကတွာလည်း ဌပနအနက်ဟော။ [ အာဓာရနောက်, ကရရောက်, မဖေါက် ဌပန အနက်တည်း- နိယာမ်။] ပါဠိတော်၌ကား “ဥရေ+ သံဝဍ္ဎာ” စု ကတ္တုသာဓနဖြင့် ပြုမှ အဓိပ္ပါယ်ရှင်းသည်။
ဋီကာ။ ။ ပုတ္တာနာမညအနောရသာပိ ဟောန္တိ၊ န တထာ ဣမေ ( ဤ ဗြာဟ္မဏတို့ကား ထိုသို့ အနောရသ မဟုတ်ကြ)၊ ဣတိ အာဟ ဩရသာတိ၊ ဥရေ သံဝဍ္ဎိတ ပုတ္တောပိ ဩရသန္တိ ဝုစ္စတိ၊ ( မိမိကိုယ်ကို မမွေးဖွားပဲ ရင်၌ ထား၍ ကြီးပွါးစေအပ်သော သားကိုလည်း ဩရသဟု ဆိုအပ်၏) ဣမေ ပန မုခတော နိဂ္ဂတာ ဟုတွာ ဥရေ သံဝဍ္ဎာတိ ဒဿေတုံ မုခတော ဇာတာတိ ဝုတ္တံ၊-မဇ္ဈိမပဏ်,၄- ဝဂ်, ၄- သုတ်၊ [ မုခတော နိဂ္ဂတာ ဟုတွာ ဥေး သံဝဍ္ဎာ ကြည့်၍ နောက်နည်း၌ မုခတောဇာတာသည် ဩရသာ၏ ဝိသေသနတည်း ဟု မှတ်ပါ။]
မုခတော ဇာတာ၌ မှတ်ဖွယ်။ ။ အဋ္ဌကထာနှင့် ပဏ္ဏာသဋီကာတို့၌ မုခတောဇာတာ ကို ဗြဟ္မာမင်း၏ ခံတွင်းမှ ဖွားမြင်၏ ဟု ဖွင့်၏၊ များစွာသော ဗြာဟ္မဏတို့ကလည်ူ ထိုသို့ပငမ ယူဆကြ၏၊ ထိုကြောင့် ဗုဒ္ဓမြတ်စွာက ဗြာဟ္မဏတို့သည် ဗြာဟ္မဏီ၏ ဝမ်းတိုက်၌ ပဋိသန္ဓေ နေခဲ့၍ ဗြာဟ္မဏီ၏ ယောနိမှ မွေးဖွားခဲ့ကြပါလျက် မုခတော ဇာတာ ( ဗြဟ္မာမင်း၏ ခံတွင်းမှ မွေးဖွားကြသည်) ဟု ထင်နေကြပုံကိုမိန့်တော်မူ၏။
ဗြဟ္မဇာတိ၊ ကား။
ဗြဟ္မတော၊ ဗြဟ္မာကြောင့်။
နိဗ္ဗတ္တာ၊ ဖြစ်ကုန်ပြီ။
[နောက်၌ ယောနိဇာဝယ် ပဿာဝ မဂ္ဂေန ဇာတာ ဖွင့်ပုံကိုကြည့်၍ "ဗြဟ္မာတော၊ ကြောင့်" ဟုပေးလိုက်ပါသည်။]
ဗြဟ္မနိမ္မိတာတိ၊ ကား။
ဗြဟ္မုနာ၊ သည်။
နိမ္မိတာ၊ ဖန်းဆင်းအပ်ကုန်ပြီ။
ဗြဟ္မဒါယာဒါတိ၊ ကား။
ဗြဟ္မုနော၊ ၏။
ဒါယာဒါ၊ ဝေဒ အစရှိသော အမွေကို ခံယူကြကုန်၏။
[အာဒဒန္တီတိ အာဒါ။ ဒါယံ။ အာဒါ၊ ဒါယာဒါ။]
ဟီန။ ပေ။ အဇ္ဈုပဂတာတိ၊ ကား။
ဟီနံ၊ နိမ့်ကျသော။
ဝဏ္ဏံ၊ အမျိုးအနွယ်သို့။
အဇ္ဈုပဂတာတိ၊ ကပ်ရောက်ကုန်သည်။
အတ္ထ၊ ဖြစ်ကုန်၏။
မုဏ္ဍကေ သမဏကေတိ၊ ဟူသော စကားကို။
နိန္ဒန္တ၊ ကဲ့ရဲ့လိုကုန်သည်။
ဇိဂုစ္ဆ န္တာ၊ စက်ဆုပ်လိုကုန်သည်။ (ဟုတွာ)။
ဝဒန္တိ၊ ပြောကုန်၏။
မုဏ္ဍက မတ္တေဥ္စဝ၊ ဦးပြည် ဖြစ်ကာမျှကိုလည်းကောင်း။ (ကတုံးဖြစ်ကာမျှကိုလည်းကောင်း။)
သမဏမတ္တဥ္စ၊ ရဟန်း ဖြစ်ကာမျှကိုလည်းကောင်း။
သဏ္ဍယ၊ ၍။
န (ဝဒန္တိ)၊ ပြောကြကုန်သည် မဟုတ်။
[က. သည် ဂရဟတ္တ။ ကုစ္ဆိတော+ မုဏ္ဍော မုဏ္ဍကော။ ကုစ္ဆိတော+ သမဏာ သမဏကာ ဟုပြု။]ပါထိကဝဂ်ဋီကာ။ ။ ဤ ဋီကာ၌ကား မုခတော ဇာတာက်ု တိုက်ရျုက် အဓိပ္ပါယ်ယူရမည် မုချစကားဟု မယူဆပဲ ဥပစာစကားဟု ယူဆ၍ ဗြာဟ္မဏတို့သညါ ဗြဟ္မာမင်း၏ ခံတွင်းမှ မွေးဖွားသည် ဟု ဆိုသော်လည်း တကယ်မွေးဖွေးသည် မဟုတ်၊ ဗြဟ္မာမင်း၏ မုခပါဌ်တည်းဟူသော စေဒကျမ်းစာမှ ပေါက်ဖွားလာကြသူများ ဖြစ်သည်ဟု ဖွင့်သည်၊ ဗြဟ္မဇာ၌လည်း မဟာဗြဟ္မာ၏ ဝေဒဟူသော စကားကြောင့် ဖြစ်ကုန်၏ဟု လည်းကောင်း၊ ဗြဟ္မ နိမ္ပိတာ၌ မုခတော ဇာတာ ဗြဟ္မဇာ ဟူသော အကြောင်း ၂ပါးကြောင့်ပင် ဗြဟ္မာမင်းက ဖန်ဆင်း အပ်သည် ဟု လည်းကောင်း ဖွင့်၏။
မှန်၏၊- ထို အဖွင့်သည် “ ဗြဟ္မုနော+ ဣဒံ ဗြဟ္မံ၊ ဗြဟ္မံ+ အဏတီတိ ဗြဟ္မဏော” ဟူသေဋ ဝေရဉဇာကဏ္ဍဋ္ဌကထာလာ စကားနှငိ့ ထပ်မိ၏၊ ပညာတက် ဗြဟ္မဏများကလည်း ပါထိကဝဂ်ဋီကာကဲ့သို့ပင် ယူဆကြပေလိမ့်မည်။
မေးဖွယ်။ ။ ထိုသို့ယူလျှင် “ မုခတောဇာတာ” ဟူသော စကားနှင့် ဗုဒ္ဓမြတ်စွာမိန့်တော်မူအပ်သော “ဒီဿန္တိ ခေါ ဝါသေဋ္ဌ၊ ပေ၊ ယောနိဇာဝ သမာနာ” ဟူသောစကားနှစ်းပ်ကို အဘယ်သိို့ မှတ်ရမည်နည်းဟု မေးစရာရှိ၏၊ ဗုဒ္ဓမြတ်စွာသည်ဗြဟ္မဏ အများစု၏ အယူမှားကို တိုက်ရိုက်ပယ် သည်ဟု မှတ်ပါ၊ ထိုပြင်” မုခတောဇာတာ” အရ ဗြဟ္မာမင်း၏ ခံတွင်းမှ တကယ်ပင်မွေးဖွားသာ်ဟု ယူသည်ဖြစ်စေ, ဗြဟ္မမင်း၏ မုခပါဌ်တော်ဖြစ်သော ဝေဒကျမ်းစာမှ ပေါက်ဖွားသည်ဟု ယူသည်ဖြစ်စေ ဗြာဟ္မမင်းတို့၏ အယူကား အမှားသာတည်း၊ ဘာကြောင့်နည်း၊- သတ္တဝါတို့ကိုဖန်ဆင်းနိုင်သော ထာဝရဗြဟ္မာသည်ပင် မရှိသောကြောင့်တည်း။
ဣဗ္ဘေတိ၊ ကား။
ဂဟပတိကေ၊ အိမ့်ရှင်ဖြစ်ကုန်သော။
ဝါ၊ သုဒ္ဒအမျိုးအနွယ် ဖြစ်ကုန်သော။
ကဏှေတိ၊ ကား။
ကာဠကေ၊ မည်းညစ်ကုန်သော။
ဗန္ဓူတိ၊ ကား။
မာရဿ၊ မာရ်နတ်၏။
ဗန္ဓူဘူတေ၊ ဆွေးမျိုးဖြစ်၍ ဖြစ်ကုန်သော။
မာရပက္ခိကေ၊ မာရ်မင်း၏ အသင်းပင်၌ ဖြစ်ကုန်သော။ (မာရ်မင်း၏ ဘက်သားဖြစ်ကုန်သော)။
ပါဒါပစ္စေတိ၊ ကား။
မဟာဗြဟ္မုနော၊ ၏။
ပါဒါနံ၊ ခြေတို့၏။
အပစ္စေဘူတေ၊ သားဖြစ်၍ ဖြစ်ကုန်သော။
ပါဒတော၊ မှ။
ဇာတေ၊ မွေးဖွားကုန်သော။
(မုဏ္ဍကေ၊ စက်ဆုပ်အပ်သော ကတုံးဖြစ်ကုန်သော။
ဝါ၊ ကတုံးစုတ်ဖြစ်ကုန်သော။
သမဏကေ၊ စက်ဆုပ်အပ်သော ရဟန်းတို့သို့။
ဝါ၊ ရဟန်းစုတ်တို့သို့။
အဇ္ဈုပဂတာတိ၊ ကပ်ရောက်ကုန်သည်။
အတ္ထ၊ ဖြစ်ကုန်၏ ၌စပ်။)
ဣတိအယံ၊ ကား။
အဓိပ္ပါယော၊ ပုဏ္ဏားတို့၏ အလိုတည်း။
တဂ္ဃ ဝေါ။ ပေ။ ဧဝ မာဟံသူတိ ဧတ္ထ၊ ဟူသော ဤပါဌ်၌။
ဝေါတိ၊ ဝေါဟူသော သဒ္ဒါသည်။
နိပါတမတ္တံ၊ အနက်မရ နိပါတ်မျှသာတည်း။
ဝါ၊ တနည်း။
သာမိဝစနံ၊ သာမိ ဝိဘတ်ရှိသော သဒ္ဒါတည်း။
တုမှာကံ၊ သင်တို့၏။
ဗြဟ္မဏာ၊ ပုဏ္ဏားတို့သည်။ (ဧဝမာဟံသု၌စပ်)။
ဣတိ အတ္ထော၊ နက်။ဣမေ။ ။ [ ဣဗ္ဘာ၏ ဝစနတ္ထနှင့်တကွ အဓိပ္ပါယ်အကျယ်ကို သီလက္ခန် ဘာသာ ဋီကာ အမ္ဗဋ္ဌသုတ်၌ ကြည့်ပါ။] ဆင်သည် “ဣတ” မည်၏၊ ဆင်သည် စေခိုင်သူ၏ အလိုအတိုင်း သစ်ဆွဲမှုစသော ကာယပယောဂကို တပင်တပန်း ပြုရသကဲ့သို့, အလုပ်သမား လယ်သမား ဂဟပတိတို့လည်း အားသွန် ခွန်စိုက် ပင်ပင်ပန်းပန်း အလုပ်လုပ်နိုင်မှ စားဝတ်နေရေး ပြေလည်ကြသောကြောင့် ဂဟပတိကတို့သည် “ဣဗ္ဘ” မည်၏၊ ထိုကြောင့် “ဣဗ္ဘေတိ ဂဟပတိကေ” ဟု ဖွင့်သည်။
ဆက်ဦးအံ့။ ။ ဂဟပတိဟု ဆိုသော်လည်း များစွာသောအိမ်တို့ကို ပိုင်ဆိုင်သောသူကြွယ်မျာူ မဟုတ်၊ တအိမ်မျှလောက်သာ ပိုင်ဆိုင်သေဋ အိမ်ပိုင်ရှင်ကလေးများတည်း၊ ထိုကြောင့် “ဂဟပတိ” ဟုသာမဆိုပဲ “ဂဟပတိက” ဟုခုဒ္ဒကအနက်ဟောက ပစ္စည်းဖြင့်ဆို၍ ဣဗ္ဘေတိ သုဒ္ဒဟု ဋီကာ၌ ဖွင့်သည်၊ အိမ် ဟူသော အနှောင်အဖွဲ့ဖြင့် ဖွဲ့အပ်သော အောက်တန်းကျသောသူဆင်းရဲများ- ဟူလို ၊ ဂဟပတိ လူမျိုး အများစုပါဝင်သော သမဏတို့ကိုလည်း ဗြာဟ္မဏတို့က “ဣဗ္ဘ” ဟု နှိပ်ချ၍ သုံးစွဲသည်။
ဗန္ဓူ။ ။ ဗန္ဓနတ္ထေန ဗန္ဓု၊ သံယောဇဉ်ကြိုးဖြင့် ဖွဲ့နှောင်တတ်သောကြောင့် ဆွေမျိုးသည် “ ဗန္ဓ” မည်၏၊ ရဟန်းများကို “မာရ်နတ်၏ ဘတ်သားများ “ ဟု ဗြာဟ္မဏတို့က ယူဆကြသည်၊ [ အမ္ဗဋ္ဌ သုတ္တဋ္ဌကထာ၌ “ဗန္ဓုပါဒါပစ္စေ” ဟု တပုဒ်တည်းအဖြစ်ဖြင့် ဖွင့်ပြထားသည်။]
ပေါရာဏန္တိ၊ ကား။
ပေါရဏကံ၊ ရှေး၌ဖြစ်သော။
အဂ္ဂညံ၊ လူအပေါင်းတို့သည် အစဟူ၍ အသိအမှတ် ပြုအပ်သော။
လောကုပ္ပတ္တိ စရိယဝံသံ၊ သတ္တလောက ဖြစ်ခြင်း၏ အစဥ◌်အဆက်ကို။ (သတ္တလောက ဖြစ်ပုံ အစဥ◌်အဆက်ကို)။
အဿရန္တာတိ၊ ကား။
အဿရမာန၊ အမှတ်မရကုန်သော။ (ဟုတွာ)။
(ဧဝ မာဟံသု ၌စပ်)။
ဣဒံ ဝုတ္တံ ဟောတိ။
(ကိံ ဝုတ္တံ ဟောတိ)။
ဝါသေဋ္ဌ၊ ဝါသေဋ္ဌ။
ဧကံသေန၊ စင်စစ်အားဖြင့်။
ဝေါ၊ သင်တို့၏။
ဗြာဟ္မဏာ၊ တို့သည်။
ပေါရာဏံ၊ ရှေး၌ ဖြစ်သော။
လောကုပ္ပတ္တိံ၊ သတ္တလောက၏ ဖြစ်ခြင်းကို။ (သတ္တလောက ဖြစ်ပုံကို)။
အနဣုဿရန္တာ၊ အမှတ်မရကုန်သည်။
အဇာနန္တော၊ မသိကုန်သည်။ (ဟုတွာ)။
ဧဝံ၊ ဤသို့။
ဝဒန္တိ၊ ကုန်၏။
ဣတိ (ဝုတ္တံ ဟောတိ)။
ဒိဿန္တိ ခေါပနတိ ဧဝမာဒိ၊ ဤသို့ အစရှိသော စကားကို။
တေသံ၊ ထို ဗြာဟ္မာဏတို့၏။
လဒ္ဓိဘိန္ဒနတ္ထာယ၊ အယူကို ဖျက်စီးခြင်းအကျိုးငှါ။ (ဘဂဝတာ) ဝုတ္တံ။
[ဗြာဟ္မာဏာ ဗြာဧ္မုနော ပုတ္တာ ဩရသာ မုခတော ဇာတာ ဟူသောအယူကို ပယ်ဖျက်ခြင်းငှါ မိန့်အပ်ပြီ။]
တတ္ထ၊ ထို ဒိဿန္တိ ခေါ ပန အစရှိသော စကားရပ်၌။
ဗြာဟ္မဏီယောတိ၊ ဟူသည်ကား။
ဗြာဟ္မဏာနံ၊ တို့၏။
ပုတ္တပဋိလာဘတ္တာယ၊ သား သ္မီး ရခြင်း အကျိုးငှါ။
အာဝါဟ ဝိဝါဟသေန၊ သ္မီးဆောင်ယူခြင်း သ္မီးပေးပို့ခြင်း၏ အစွမ်းဖြင့်။
ကုလံ၊ အမျိုးသို့။
အာနီတာ၊ ဆောင်ယူအပ်ကုန်သော။
ဗြာဟ္မဏီယော၊ ပုဏ္ဏားမတို့ကို။
ဒိဿန္တိ၊ တွေ့မြင်အပ်ကုန်၏။ပေါရဏံ အနုဿရန္တာ။ ။ ကမ္ဘာဦးက အမျိုး၄ပါး ပိုင်းခြား ခွဲဝေထားမှု မရှိ , သတ္တဝါအားလုံး တူကြ၏၊ နောက်မှ သတ္တဝါတို့၏ ပယောဂအလိုက်ကွဲပြားမှုဖြစ်ရသည်၊ ထိုဖြစ်စဉ်ကို မသိ၍ ဗြာဟ္မဏတို့က ပြောကြသည်၊ ပြောပုံကို ပါဠိတော်၌ကြည့်ပါ။
အာဝါစ ဝိပါဟ**။ ။ အာဝဟနံ အာဝါဟော- မိမိ သတို့သားအတွက် အခြားအိမ်မှ သတို့သ္မီးကို ဆောင်ယူခြင်း၊ ( အာ+ ဝဟ+ ဏ)၊ ဝိမိနာ+ ဝဟနံ ပေသနံ ဝိတါဟော- မင်္ဂလာ အစီအစဉ်ဖြင့် သတို့သ္မီးကို သူတပါးအိမ်သို့ ပို့ပေးခြင်း။ [ “အာဝါဟ- သတို့သ္မီးကို ဆောင်ယူခြင်း၊ ဝိဝါဟ- သတို့သ္မီးကို ယောကျာ်းအိမ်သို့ ပို့ပေးခြင်း” ဟု အချုပ်မှတ်ပါ။]
သဉ္ဇာ တပုပ္ပါ။ ။ ရဇဿလာ ( ရာသီပန်းဟူသော မြူ- အညစ်အကြေးရှိသောမိန်းမ)။ ဣတ္ထီနံ ဟိ ကုမာရိ ဘာဝပ္ပတ္တိတော ( အပျိုအဖြစ်သို့ ရောက်ရာ - အပျို့တော် ဝင်စ အခါမှ)၊ ပဋ္ဌာယ ပစ္ဆိမဝယတော ဩရံ ( သားသ္မီး ရနိုင်လောက်သေဋ နောက်ဆုံးအရွယ်၏ ဤဖက်၌)၊ အသတိ ဝိနိဗန္ဓေ ( အနှောက်အရှက် ဘေးရန်မရှိလျှင်- ကျန်းမာလျှင်) အဋ္ဌမေ သတ္တာဟေ-၌ ၊ ဂဗ္ဘာသယသသည်တေ ( သားအိအါဟု အသိအမှတ်ပြုအပ်သော) တတိယေ အာဝတ္တေ ( သုံရခုမြောက်ဗွေ၌) ကတိပယာလောတိဟ ပီဠကာ ( အနည်းငယ်သော သွေးဖု သွေးဥ တို့သည်) သဏ္ဌဟိတွာ အဂ္ဂဟိတပုဗ္ဗာ ဧဝ ဘိဇ္ဇန္တိ ( ပြည်အဖြစ်သို့ မရောက်ပဲ ပေါက်ကွဲကုန်၏)၊ တတောလောဟိတံ ပဂ္ဃရတိ၊ တတ္ထ ဥတုသမညာ ပုပ္ပသမညာစ၊-ဋီကာ။
မှတ်ချက်။ ။ “အဋ္ဌမေ အဋ္ဌမေ သတ္တာဟေ- ရှစ်သတ္တာဟမှာ တကြိမ်” ဟူ ဋီကာဆ်ု၏၊ ယခုခေတ်၌ “တလလျှင် တကြိမ်” ဟုပြောကြ၏၊ ရှေးခေတ်နှင့် ယခုခေတ်အနည်းငယ် ကွာပေးလိမ့်မည်၊ ထိုပြင် ဤဋီကာ၌ “အဂ္ဂဟိတပုပ္ပါ ဧဝ” ဟု ပါဌ်ပျက်နေ၏၊ သာရတ္ထဋီကာ သုဒိန္နကဏ္ဍ မျက်နှာ (၁၁) အတိုင်း “ပြည်” အနက်ဟော ပုဗ္ဗသဒ္ဒါဖြင့် “ အဂ္ဂဟိတပုဗ္ဗာ ဧဝ” ဟုရှိလျှင် ကောင်းမည်။
ရဇဿလာ။ ။ ဋီကာ၌ ပါသောဤပုဒ်ကို ရှင်းဦးမည်၊ ရဇော+ အတ္ထိ+ အဿာအနက်၌ “ဝလစ်ပစ္စည်း” ဟုထောမနိဓိ ဆို၏၊ ပါဠိ၌ အလပစ္စည်း, သိအာဝုမ်ဒွေတော်လာ၍ “ရဇဿလာ” ဟုဖြစ်၏၊ ထိုပုဒ်သည်မြူနှင့်ယှဉ်သော အရာဝတ္ထုဟူသောအနက်၊ ကျွဲဟူသော အနက်၊ ရာသီပန်းဟူသော မြူရှိသော မိန်းမဟူသောအနက်များကိုဟော၏၊ ပထမအနက်၌ သုံးလိန်, တတိယ၌ ဣတ္ထိလိန်တည်း။
ပန၊ ဆက်။
တာ ဧတာ၊ ထိုပုဏ္ဏားမတို့သည်။
အပရေန၊ တပါးသော။
သမယေန၊ အခါ၌။
ဥတုနီယော ပိ၊ ဥတုရှိကုန်သည်လည်း။
ဟောန္တိ။
သဥ္ဇာတပုပ္ပါ၊ ဖြစ်သော ဥတုပန်းရှိကုန်သည်။
(ဟောန္တိ)။
ဣတိ အတ္ထော၊ နက်။
ဂဗ္ဘိနိယောတိ၊ ဟူသည်ကား။
သဥ္ဇာတဂဗ္ဘာ၊ ဖြစ်သော ကိုယ်ဝန်ရှိကုန်သော။
ဝိဇာယမာနာတိ၊ ကား။
ပုတ္တဓီတရော၊ သား သ္မီးတို့ကို။
ဇနယမာနာ၊ ဖြစ်စေကုန်သော။
["ဇနယမာနာ"ဟု ဖွင့်သဖြင့် ဝိဇာယမာနာဝယ် ဇနီဓာတ်၏ သားဖွားခြင်း အနက်ကို ပြသည်။]
ပါယမာနတိ၊ ကား။
ဒါရကေ၊ ကလေးတို့ကို။
ထညံ့၊ နို့ ရည်ကို။
ပါယန္တိယော၊ သောက်စေကုန်သော။
(ဗြဟ္မဏိယော၊ တို့ကို။
ဒိဿန္တိ၊ တွေ့မြင်အပ်ကုန်၏။)
ယောနိဇာဝသမာတိ၊ ကား။
ဗြာဟ္မဏိန်၊ တို့၏။
ပဿာဝမဂ္ဂေန၊ ပဿာ ဝ မဂ်ဖြင့်။
ဝါ၊ ဿာဝ မဂ်ကြောင့်။
ဇာတာ၊ ဖြစ်ကုန်သည်။
သမာနာ၊ ဖြစ်ပါကုန်လျက်။
ဧဝမာဟံသူတိ၊ ကား။
ဧတံ၊ သို့။
ဝဒန္တိ၊ ကုန်၏။
ကထံ၊ အဘယ်သို့လျှင်။
(ဝဒန္တိ၊ နည်း။)
ဗြာဟ္မဏောဝ။ ပေ။ ဗြဟ္မဒါယာဒါတိ၊ ဟူ၍။
(ဝဒန္တိ )။
ပန၊ ဆက်။
နေသံ၊ ထို ပုဏ္ဏားတို့၏။
တံ၊ ထို ဗြာဟ္မဏာ ဗြဟ္မုနော ပုတ္တာ အစရှိသော စကားသည်။
သစ္စဝစနံ၊ မှန်သော စကားသည်။
ယဒိ သိယာ၊ အကယ်၍ဖြစ်အံ့။
( ဧဝံသတိ )။
ဗြာဟ္မဏီနံ၊ ပုဏ္ဏားမတို့၏။
ကုစ္ဆိ၊ ဗိုက်သည်။
မဟာ ဗြာဟ္မဿ၊ မဟာဗြာဟ္မာ၏။
ဥရော၊ ရင်သည်။
ဘဝေယျ၊ ဖြစ်ရာ၏။
ဗြာဟ္မဏီနံ၊ တို့၏။
ပဿာဝပဂ္ဂေါ၊ ပဿာဝမဂ်သည်။
မဟာဗြဟ္မုနော၊ ၏။
မုခံ၊ ပါးစပ်သည်။
ဘဝေယျ၊ ဖြစ်ရာ၏။
ပန၊ စင်စစ်ကား။
ဧတံ၊ ဤ အကြောင်းအရာကို။
( ဗြာဟ္မဏီတို့၏ ဗိုက်က မဟာဗြဟ္မာ၏ ရင်ဘတ်ဖြစ်ခြင်း, ဗြာဟ္မဏီတို့၏ ပဿာဝမဂ်က မဟာဗြဟ္မာ၏ ပါးစပ်ဖြစ်ခြင်းဟူသော ဤ အကြောင်းအရာကို)။
ဧဝံ၊ ဤသို့။
( ပုဏ္ဏားတို့ဆိုအပ်သော အခြင်းအရာအားဖြင့်)
န ခေါ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ၊ မမှတ်ထိုက်။
တေန၊ ထို့ကြောင့်။ တေစ။ ပေ။ အဗ္ဘာစိက္ခန္တိ အာဒိ= အစရှိသော။
( ယံ ဝစနံ အတ္ထိ။ တံ ဝစနံ။ ဘဂဝါ၊ သည်)။
အာဟ၊ မိန့်တော်မူပြီ။
စတုဝဏ္ဏသုဒ္ဓိ၊ အဖွင့်။
ဧတ္တာဝတာ၊ ဤမျှ အတိုင်းအရှည်ရှိသော စကားအစဥ◌်ဖြင့်။
မယံ၊ တို့သည်။
မဟာဗြဟ္မုနော၊ ၏။
ဥရေ၊ ၌။
ဝသိတွာ၊ နေ၍။
မုခတော၊ ပါးစပ်မှ။
နိက္ခန္တာ၊ ထွက်လာကြကုန်၏။
ဣတိ၊ သို့။။
ဝတ္တုံ၊ ပြောခြင်းငှါ။
ဝါ၊ ပြောခွင့်ကို။
မာ လဘန္တု၊ မရကြပါစေနှင့်။
ဣတိ၊ သို့။
ဣမံ၊ မုခစ္ဆေဒကဝါဒံ
၊ ဤ မုခဝါဒကို ဖြတ်ကြောင်း စကားကို။
ဗြာဟ္မဏာ မဟာ ဗြဟ္မုနော မုခတော ဇာတောဟူသော ဝါဒကိုဖြတ်ကြောင်းစကားကို)။
ဝတွာ၊ မိန့်တော်မူပြီး၍။
ပုန၊ တဖန်။
စတ္တာရောပိ၊ ကုန်သော။
ဝဏ္ဏာ၊ အမျိုးဇာတ်တို့သည်။
ကုသဓလ၊ ကုန်သော။
ဓမ္မေ၊ တို့ကို။
သမာဒါယ၊ ကောင်းစွာယူ၍။
ဝါ၊ ဆောက်တည်၍။
ဝတ္တန္တာ၊ ကျင့်ကြမှသာ။
သုဇ္စျန္တိ၊ စင်ကြယ်ကြကုန်၏။
ဣတိ (ဣမဿ အတ္ထဿ)၊ ဤ အနက် အဓိပ္ပါယ်ကို။
ဒဿနတ္ထံ၊ ပြတော်မူခြင်း အကျိုးငှါ။
စတ္တာရောမေ။ ပေ။ ဝဏ္ဏာတိ အာဒိံ၊ ကို။ (ဘာဂဝါ) အာဟ။
အကုသလသင်္ခါတာတိ၊ ကား။
အကုသလာတိ၊ အကုသိုလ်တို့ဟူ၍။
သင်္ခါတာ၊ ဆိုအပ်ကုန်၏။
ဝါ၊ တနည်း။
အကုသလ ကောဋ္ဌာသဘူတာ၊ အကုသိုလ် အဖို့အစုဖြစ်၍ ဖြစ်ကုန်၏။
သဗ္ဗတ္ထ၊ အလုံးစုံသော သာဝဇ္ဇသင်္ခါတာ အစရှိသော ပုဒ်တို့၌။
ဧသ ဧသော၊ ဤ ဆိုအပ် ပြီးသော အစီအရင်သည်။
နယော၊ အနက်အဓိပ္ပါယ်ကို ဆောင်ကြောင်း အစီအရင်တည်း။
န အလမရိယာတိ၊ ကား။
အရိယဘာဝေ၊ အရိယာ၏ အဖြစ်၌။
အသမတ္ထာ၊ မစွမ်းနိုင်ကုန်။
[ဤသို့ အရိယာကို အဓာရဖြင့် ပွင့်သော်လည်း "အရိယာယ+ အလံ အလမရိယာ။ အရိယာ အဖြစ် အကျိုးအငှါ မစွမ်းကုန်" ဟု ဝိဂ္ဂဟ ပြုသင့်၏။]
ကဏှာတိ၊ ကား။
ပကတိ၊ ပင်ကိုယ် သဘော အားဖြင့် မည်းညစ်ကုန်၏။
ကဏှ ဝိပါကာတိ၊ ကား။
နေသံ၊ ထို တရားတို့၏။
ဝိပါကောပိ၊ အကျိုးသည်လည်း။
ကဏှော၊ မည်းညစ်၏။
ဒုက္ခော၊ ဆင်းရဲ၏။
ဣတိ အတ္တော၊ အနက်။
[မည်းညစ်ဟူရာ၌ "ညစ်နွမ်း၏ ဆင်းရဲစေတတ်၏ ပူပန်စေတတ်၏" ဟု ဆိုလို၏။ ထို့ကြောင့် "ဒုက္ခေါ" ဟုဖွင့်။]
ခတ္တိယေပိတေတိ၊ ကား။
ခတ္တိယမှိပိ၊ မင်းမျိုး၌လည်း။
တေ၊ ထို အကုသိုလ် တရားတို့ကို။
(ဒိဿန္တိ၍စပ်။
ဧကစ္စေတိ၊ ကား။
ဧကသ္မိံ၊ အချို့သော။ (ခတ္တိယေပိ၌စပ်)။
သဗ္ဗတ္ထ၊ အလုံးစုံသော ဗြာဟ္မဏေပိ တေ အစရှိသော ပုဒ်တို့၌လည်း။
ဧသ၊ သည်။
နယော၊ တည်း။
သုက္ကာတိ၊ ကား။
နိက္ကိလေသ ဘာဝေန၊ ကိလေသာ မရှိသည်၏ အဖြစ်ကြောင့်။
ပဏ္ဍရာ၊ ဖြူစင် ကုန်၏။
[ဖြူစင် ဟူသည် ကိလေသာ မရှိသောကြောင့် "စင်ကြယ်၏" ဟု ဆိုလိုသည်။]
သုက္ကဝိပါကာတိ၊ ကား။
နေသံ၊ ထို တရားတို့၏။
ဝိပါကောပိ၊ သည်လည်း။
သုက္ကော၊ ဖြူစင်၏။
သုခေါ၊ ချမ်းသာ၏။
ဣတိ အတ္ထော၊ နက်။
ဥဘယဝေါကိဏ္ဏေသု ဝတ္တမာနေသူတိ၊ ကား။
ဥဘယေသု၊ နှစ်ပါးစုံတို့သည်။
ဝေါကိဏ္ဏေသု၊ ရောဗြွမ်းကုန်သည်။
မိဿီဘူတေသု၊ ရောနှောသည် ဖြစ်၍ ဖြစ်ကုန်သည်။ ဟုတွာ။
ဝတ္တမာနေသု၊ ဖြစ်လကုန်သာ်။
(ဧဝ မာဟံသု၊ ၌စပ်။)
ကတမေသု ဥဘယေသု၊ အဘယ် နှစ်ပါးစုံတို့သည်။
(ဝေါကိဏ္ဏေသု၊ ရောဗြွမ်းကုန်သနည်း)။
ဣတိ၊ ဤကား အမေးတည်း။
ဝိညုဂရ ဟိတေသု စေဝ၊ ပညာရှိတို့သည် ကဲ့ရဲ့ အပ်သည်လည်း ဖြစ်ကုန်သော။
ဝိညု ပသတ္ထေသု စေဝ၊ ပညာရှိတို့သည် ချီးမွမ်းအပ်သည်လည်း ဖြစ်ကုန်သော။
ကဏှသုက္ကေသု၊ မည်းညစ်ကုန် ဖြူစင်ကုန်သော။
ဓမ္မေသု၊ ကုသိုလ် အကုသိုလ် တရားတို့သည်။
(ဝေါကိဏ္ဏေသု ကုန်လသော်။
ဣတိ၊ ဤကား အဖြေတည်း)။
အကုသလသင်္ခါတာ။ ။ သင်္ခါတာ၌ သံရှေ့ရှိသော+ ခါဓာတ်၊ ကထန အနက်ဟော၊ ကံဟော၊ င်္သခါယန္တေတိ သင်္ခါတာ၊ အကုသလာဣတိ သင်္ခါတာ အကုသလ သင်္ခါတာ၊ အကုသလနောင် ဣတိကြေ၊ သမ္ဘာဝန ကမ္မာဝန ကမ္မဓာရည်း၊ ဒုတိယ နည်း၌ င်္သခါသဒ္ဒါသည် “ကောဋ္ဌာသ” အနက်ဟောဟူ မှတ်၊ အကုသလနှင့်သင်္ခါတကို” အကုသဘာစ+ တေ+ သင်္ခါတာ စ” ဟုဖြစ်စေ, “အကုသလာ ဧဝသင်္ခါတာ” ဟုဖြစ်စေ ကမ္မဓာရည်း ပြု။
ယဒေတ္ထ။ ပေ။ ဧဝ မာဟံသူတိ၊ ကား။
ဧတ္ထ ဧတေသု ကဏှ သုက္ကဓမ္မေသု၊ ဤ မည်းညစ်သောဖြူစင်ကုန်သော ကုသိုလ် အကုသိုလ် တရားတို့၌။
ဝတ္တာမာနပိ၊ ဖြစ်သည်လည်းဖြစ်ကုန်သော။
ဗြာဟ္မဏာ၊ တို့သည်။
ဧဝံ၊ သို့။
ဗြာဟ္မဏောဝ။ ပေ။ ဝဏ္ဏောတိ အာဒိံ၊ အစရှိသော။
ယံ ဧတံ၊ အကြင်စကားကို။
ဝဒန္တိ၊ ပြောကုန်၏။
တံ။ ပေ။ နာနုဇာနန္တီတိ၊ ကား။
ယေ၊ အကြင် ပုဂ္ဂိုလ်တို့သည်။
လောကေ၊ လောက၌။
ပဏ္ဍိတာ၊ ပညာရှိကုန်၏။
တေ၊ ထို ပုဂ္ဂိုလ်တို့သည်။
နအနုမောဒန္တိ၊ ဝမ်းမမြောက်ကြကုန်။
နပသံသန္တိ၊ မချီးမွမ်းကြကုန်။
ဣတိ အတ္ထော၊ နက်။
တံ ကိဿ ဟေတု။ ဣမေသံ ဟိ ဝါသေဋ္ဌာတိအာဒိမှိ၊ အစရှိသော စကားရပ်၌။
အယံ၊ ဤ ဆိုအပ် လတံ့ကား။
သေင်္ခပတ္ထော၊ အကျဥ◌်းဖြစ်သော အနက်တည်း။
နာနုဇာနန္တီတိ၊ ဟူ၍။
ယံ၊ အကြင်စကားကို။
ဝုတ္တံ၊ ဆိုအပ်ပြီ။
တံ၊ ထို စကားကို။
ကသ္မာ၊ ကြောင့်။
ဝုတ္တံ၊ ဆိုအပ်သနည်း။
ဣတိ စေ၊ ဤသို့မေးအံ့။
ယသ္မာ၊ ကြောင့်။
စတုန္နံ၊ ကုန်သော။
ဣမေသံ ဝဏ္ဏာနံ၊ ဤအမျိုးဇာတ်တို့တွင်။
ယော ဘိက္ခု၊ သည်။
(အမျိုးလေးပါးမှ တောထွက်လာသော အကြင် ရဟန်းသည်၊ ဟူလိူ။)
အရဟံ၊ ကိလေသာတို့မှ ဝေးကွာ၏။
ပေ။ သမ္မာ၊ ကောင်းစွာ။
ဝါ၊ သင့်သော အကြောင်းအားဖြင့်။
အညာ (အညာယ)၊ သိ၍။
ဝိမုတ္တော၊ ကိလေသာတို့မှ လွတ်၏။
တေသံ၊ ထိုအမျိုးဇာတ်တို့တွင်။
သော၊ ထိုရဟန်းကို။
အဂ္ဂံ (အဂ္ဂေါ)၊ အမြတ်ဆုံးဟူ၍။
အက္ခာယတိ၊ ဆိုအပ်၏။
တေစ၊ ထို ပုဏ္ဏား တို့သည်လည်း။
ဧဝ ရူပါ၊ ဤသို့သဘောရှိကုန်သည်။
(ဤသို့ ၁၅၀၀ ကိလေသာ တို့မှ ဝေးကွာခြင်း စသော သဘောရှိကုန်သည်။)
န (ဟောန္တိ)၊ မဖြစ်နိုင်ကုန်။
တသ္မာ၊ ကြောင့်။
နေသံ၊ ထိုပုဏ္ဏားတို့၏။
(ဝစနံ)၊ ကို။
ဝိညူ။
နအနုဇာနန္တိ၊ ခွင့်မပြုကြကုန် (လက်မခံကြကုန်)။
စ၊ ဆက်။မိဿီဘူတေသု။ ။ တခါတရံ မည်းညစ်သော အကုသိုလ် တရားဖြစ်၍ , တခါတရံဖြူစင်သော ကုသိုလ်တရား ဖြစ်၍၊ ဤသို့ အားဖြင့် တစဍခုတည်းသော သန္တာန် ( စိတ်အစဉ်)၌ပင် တစ်ခုတည်းသော အတ္တဘော ( ခန္ဓာကိုယ်) ၌ပင် ရောနှော၍ ဖြစ်နိုင်စည်၊ တပေါင်းတည်ူ တပြိုင်နက်တည်း ဖြစ်သည်ကို ဆိုလိုသည် မဟုတ်၊-ဋီကာ။
ကတမေသု ဥဘယေသု။ ။ ရှေ့ဝါကျရှိ ပုဒ်နှင့် ဝိဘတ်တူပေအောင် ပုစ္ဆာဝါကျပြုလုပ်ထားသည်၊ ထို၏ စင်ပုဒ်ကို “ဝေါကိဏ္ဏေသု” ဟုထည့်ပါ၊ ပါဠိတော်များ၌ ရှေ့ဝါကျနှင့် တူအောင် ပုစ္ဆာဝါကျကို ထားလေ့ရှိ၏၊ တီဏီ မာနိ ဘိက္ခဝေ ဗလဿ ဗာလလက္ခဏာနိ၊ ပေ၊ ကတမာနီ တီဏိ။ အံ , ၁- ၁၀၀၊ တီဟိ ဘိက္ခဝေ ဓမ္မေစိသမန္နာဂတော ဗာလော ဝေဒိတဗ္ဗော၊ ပေ၊ ကတမေတိ တီဟိ၊ အံ, ၁- ၁၀၁။ စသည်။
ဧတ္ထ အရဟန္တိ အာဒိပဒေသု၊ ဤအရဟံ အစရှိသော ပုဒ်တို့၌။
ကိလေသာနံ၊ တို့၏။
အာရကတ္တာဒီဟိ၊ ဝေးကွာသည်၏ အဖြစ် အစရှိကုန်သော။
ကာရဏေဟိ၊ အကြောင်းတို့ကြောင့်။
အရဟံ၊ အရဟံမည်၏။
[အာဒိဖြင့် "ကိလေသာရီနံ ဟတတ္တာ, သံသရစက္ကဿ အရာနံ ဟတတ္တာ, ပစ္စယာဒိနံ အရဟတ္တာ, ပါပကရဏေ ရဟာဘာဝေန အရဟံ" အနက်တို့ကိုယူ။ ရုပ်ပြီးပုံကို ပါရာဇိကဏ် ဘာသာဋီကာ ဂုဏ်တော်အဖွင့်၌ ပြထားပြီ။]
အာသဝါနံ၊ တို့၏။
ခီဏတ္တာ၊ ကုန်ပြီးကုန်သည်၏ အဖြစ်ကြောင့်။
ခီဏာသဝါ၊ မည်၏။
သတ္တ၊ ခုနှစ်ပါး ကုန်သော။
သေက္ခာ၊ သေက္ခာပုဂ္ဂိုလ်တို့သည်လည်းကေင်း။
ပုထုဇ္ဇန ကလျာဏကာစ၊ ကလျာဏ ပုထုစဥ◌် ပုဂ္ဂိုလ်တို့သည်လည်းကောင်း။
ဗြဟ္မစရိယ ဝါသံ၊ မဂ္ဂ ဗြဟ္မစရိယကို ကျင့်သုံးမှုကို။
ဝသန္တိနာမ၊ ကျင့်သုံးကြဆဲ မည်၏။
အယံ ပန၊ ဤ ရဟန္တာ ပုဂ္ဂိုလ်သည်ကား။
ဝုတ္တဝါသော၊ ကျင့်သုံးအပ်ပြီးသော မဂ္ဂဗြဟ္မစရိယ ရှိ၏။
ဣတိ၊ ကြောင့်။
ဝုသိတဝါ၊ ဝုသိတဝါ မည်၏။
အဿ၊ ထို ရဟန္တာ ပုဂ္ဂိုလ်၏။
ဝါ၊ သည်။ဝါသံ ဝသန္တိ။ ။ ဝါသံနှင့် ဝသန္တိသည် “ကျင့်သုံးမှုကို ကျင့်သုံး၏” ဟု ဆိုသဖြင့် ကံနှင့် ကြီယာတို့ အးမပြားသော်လည်း ပြားသကဲ့သို့ ဆိုထားသော အဘေဒေါပစာရ စကားဟု မှတ်ပါ၊ ( တနည်း) ဗြစ္မစရိယဝါသံ- ကျင့်သုံးအပ်ပြီးသော မဂ္ဂဗြဟ္မစရိယကို+ ဝသန္တိ ဟု အနက်ဆိုပါ။
ဝုတ္တဝါသော။ ။ ကျင့်သုံးအပ်ပြီးသော မဂ္ဂဗြဟ္မစရိယ ရှိ၏ ဟု လည်းကောင်း, ကျင့်သုံးအပ် ( နေအပ်) ပြီးစော အရိယာဝါသ ရှိ၏ ဟု လည်းကောင်း ဋီကာ (၂) နည်းဖွင့်၏၊ အရိယာဝါသတရားဆယ်ပါးကား- ပဉ္စင်္ဂဝိပ္ပဟီန ( နီဝရဏ ငါးပါးကိုပယ်ပြီးခြင်း)၊ ဆဠင်္ဂသမန္နာဂတ ( ရူပ စသော အာရုံ ၆ပါး၌ အသင့်အားဖြင့်ရှုတတ်သော ဥပေက္ခာ ၆-ပါးနှင့် ပြည့်စုံခြင်း) ဧကာရက္ခ ( သတိဟူသေူ အစောင့်အရှောက် တပါးရှိခြင်း)၊ စတုရာပဿေန ( မှီရာ၄ ပါးရှိခြင်း) ပနုန္နပစ္စေက (ဒိဋ္ဌိသစ္စာတရားကို ပယ်နှုတိပြီးခြင်း) သမဝယသဋ္ဌေသန ( ရှာခြင်း ၃ မျိုးကို ကောင်းစွာအပြည့်အစုံ စွန့်ပြီးခြင်း) အနာဝိလသင်္ကပ္ပ ( ကာမဗျာဝါဝိဟိံ သ ဝိဘတ် ၃ပါးကို ပယ်ပြီးသဖြင့် မနောက်ကျသော စိတ် အကြံရှိခြင်း) ပဿဒ္ဓကာယသင်္ခါရ ( စတုတ္ထစျာန်ရပြီ ငြိမ်းအေးသော ကာယသင်္ခါရရှိခြင်း) သုဝိမုတ္တစိတ္တ ( ရာဂ ဒေါသမောဟကိုပယ်ပြီးပြီးဟု သိလျက် ကောင်းစွာလွတ်မြောက်သော ပညာရှိခြင်း) တည်း။ အကျယ်ကို အံ ၃, ၂၇၉ ၌ ရှု။
**ဝုသိတဝါ**။ ။ ဝုတ္ထဝါသောဟု ဖွင့်သော်လည်း “ ဝုဿီတိ ဝုသိတဝါ” ဟု ကိဆ်အတီတ ကာလိက ကတ္တုသာဓန ပြုပါ၊ [ ဝသ+ တဝန္တုပစ္စည်း၊ ဝ၌ အက်ုဥပြု၊ ဣ အာရမ်။] မဂ္ဂဗြဟ္မစဟိယကို ကျင့်သုံးပြီးသူ၊ ဟူလို၊ ထိုသိုပြုမှ ဋီကာ၌ ပြအပ်သောဝိဂ္ဂဟ တနည်းနှင့် ခြားနားမည်၊ မှန်၏- ကျင့်သုံးအပ်ပြီးသော မဂ္ဂဗြဟ္မစရိယ ရှိ- ဟူသည်နှင့် မဂ္ဂ ဗြဟ္မစရိယကို ကျင့်သုံးပြဣး- ဟူသည် အဓိပ္ပါယ် အတူပင်။
စတူဟိ၊ ကုန်သော။
မဂ္ဂေဟိ၊ တို့ဖြင့်။
စတူသု၊ ကုန်သော။
သစ္စေသု၊ တို့၌။
ပရိဇာနနာဒိကရဏီယံ၊ ပိုင်းခြားသိျခြင်းအစရှိသော ပြုဖွယ်ကို။
ကတံ၊ ဆောင်ရွက်အပ်ပြီ။
ဣတိ၊ ကြောင့်။
ကတကရဏီယော၊ မည်၏။
အဿ၊ ၏။
ဝါ၊ သည်။
ကိလေသဘာရောစ၊ ကိလေသာ ဝန်ကိုလည်းကောင်း။
ခန္ဓဘာရောစ၊ ခန္ဓာ ဝန်ကိုလည်းကောင်း။
ဩဟိတော၊ ချထားအပ်ပြီ။
ဣတိ၊ ကြောင့်။ (သော)။
ဩဟိတော ဘာရော၊ မည်၏။
ဩဟိတောတိ၊ ကား။
ဩဟာရိတော၊ ပယ်ရှားအပ်ပြီ။
သုန္ဒရော၊ ကောင်းမြတ်သော။
အတ္ထော၊ အကျိုးတည်း။
ဝါ၊ တနည်း။
သကော၊ မိမိဥစ္စာ ဖြစ်သော။
သဒတ္ထော၊ ကောင်းမြတ်သော အကျိုး။
ဝါ၊ မိမိဥစ္စာဖြစ်သော အကျိုး။
ဧတေသု၊ ဤ ရဟန္တာ ပုဂ္ဂိုလ်သည်။
သဒတ္ထော၊ ကောင်းမြတ်သော အကျိုးသို့။
ဝါ၊ မိမိ ဥစ္စာဖြစ်သော အကျိုးသို့။
အနပ္ပတ္တော၊ အစဥ◌်မပြတ် ရောက်အပ်သူ မည်၏။
တဏှာ၊ တဏှာကို။ဋီကာနည်း။ ။ ဝုဿတီ ဝုသိတံ၊ [ ဝသ +တ ပစ္စည်း။] ကျင့်သုံးအပ်သော အရိယာမဂ်နှင့် ဖိုလ်တည်း၊ ဝုတ်တံ ယဿ အတ္တီတိ ဝုသိတဝါ၊ [ ဝန္တု ပစ္စည်း] ဝုသိတဝါ- ကျင့်သုံးအက်ပြီးသော မဂ်ဖိုလ် ရှိ၏၊ ကျင့်စုံးအပ်ပြီးသော မဂ္ဂဗြဟ္မစရိယရှိ၏- ဟုလည်း ဆိုနိုင်၏၊ မှန်၏- မဂ်းလျှင် ဖိုလ်လည်း မကင်းပဲ ဆက်၍ဖြစ်တော့သည်သာ၊ ဤစကားအရ ဆိုလျှင် ဆိုင်ရာ မဂ္ဂ ဗြဟ္မစရိယကိုညကျင့်ပြီးသော အရိယအားလုံးနှင့်ဆိုင်သော်လည်းညဤ၌ အတိသယဝစနိစ္ဆာ ( အလွန်အကဲဖြစ်သော အနက်) ကို ဆိုလိုသဖြင့် ရဟန္တာသာ ဝုသိတဝါ မည်၏ ဟု မှတ်။- ဋီကာ။
ပရိဇာနနာဒီ။ ။ အာဒိဖြင့် ပဟာမ သစ္ဆိကိရိယာ ဘာှနာတို့ကိုယူ၊ ထိုကိစ္စ၄ ပါးသည် ဒုက္ခဆုံးအောင်ပြုလိုသူတို့ ဧကန် ပြုထိုက်သောကြောင့် ကရဏီယ မည်၏၊ ထို ပြုထိုက်သော မဂ်ကိစ္စ ၄ ပါးဖြင့် သစ္စာ ၄ပါးတို့၌ ရဟန္တာ ပုဂ္ဂနုလ်သည် ပြုအပ်ပြီးဖြစ်သည်။
ဩဟိတ ဘာရော**။ ။ ဩဟိတဝယ် အဝ+!ဓာ ဓာတ်၊ တပစ္စည်း၊ ဓကိုဟ ၊ ဓာ၌အာကို ဣပြု၊ ဝန်ထမ်းနေသူဟု ဆိုအပ်သော သတ္တဝါကိုအောက်သို့နှစ်မြုပ်စေတတ်သောကြောင့် ကိလေသာနှင့် ခန္ဓာကိုယ်တို့သည် ဝန်ထုပ် ဝန်ပိုးနှင့် တူရကား “ ဘာရ” မည်၏၊ “ ဘောရဝိယာတိ ဘာရာ” ဟု ပြု၍ အဋ္ဌကထာအတိုင်း ဆက်ပါ။ [ ဘာရာဟဝေ ပဉ္စက္ခန္ဓာ ဘာရဟာရော စ ပုဂ္ဂလော၊ ဘာရာဒါနံ ဒုခံ လောကေ, ဘာရနိက္ခေ ပနံ သုခံ။- သဲ ၂, ၂၂ ။]
သ ဒ တ္ထော။ ။ သုန္ဒရော+ အတ္ထော ဟူသော နည်း၎င်း သဒတ္ထောဝယ် သံပုဒ် အတ္ထပုဒ်၊ သံသည် သုန္ဒရ အနက်ဟော၊ သကောဝါ အတ္ထော ဟူသော နည်း၌ သ ပုဒ် အတ္ထပုဒ်၊ ဒကား အာဂုမ်သသည်၊ သဒတ္ထအး အရဟတ္ထဖိုလ်တည်း၊ ထိုနောက်အဋ္ဌကထာ အတိုင်း ဝိဂ္ဂဟ ပြုပါ၊ တချို့နေရာ၌ “သဒတ္ထံ+ အနုပ္ပတ္တော အနပ္ပတ္တသဒတ္ထော” ဟု ဒုတိယာ တပ္ပုရိတ်လည်း ဖွငိ့ကြသည်။
ဘဝသံယောဇနံ၊ ဘဝသံယောဇဥ◌် ဟူ၍။
ဝုစ္စတိ၊ ဆိုအပ်၏။
အဿ၊ ထို ရဟန္တာ ပုဂ္ဂိုလ်၏။
ဝါ၊ မှာ။
သာ၊ ထို တဏှာသည်။
ပရိက္ခီဏာ၊ ကုန်ပြီ။
ဣတိ၊ ကြောင့်။
ပရိက္ခီဏ ဘဝသံယောဇနော၊ မည်၏။
သမ္မသညာဝိမုတ္တောတိ၊ ကား။
သမ္မာ၊ ကောင်းစွာ။
ဟေတုနာ၊ အကြောင်းအားဖြင့်။
ကာရဏေန၊ အကြောင်းအားဖြင့်။
ဇာနိတွာ၊ အရဟတ္တမဂ်ပညာဖြင့် သိ၍။
[ "အညာယ" ဟု ဆိုလိုလျက် တွာပစ္စည်း၏ ကာရီယဖြစ်သော (ယ) ချေထားသည်ဟု သိစေလို၍ အညာကို "ဇာနိတွာ" ဟု ဖွင့်သည်။]
ဝိမုတ္တော၊ ကိလေသာတို့မှ လွတ်ပြီ။
ဇနေတသ္မိန္တိ၊ ကား။
ဧတသ္မိံ ဇနေ၊ ဤ လူအပေါင်း၌။
ဣမသ္မိံ လောကေ၊ ဤ သတ္တလောက၌။
(သေဋ္ဌော၊ အမြတ်ဆုံးတည်း ၌စပ်)။
ဣတိ အတ္ထော၊ နက်။
ဒိဋ္ဌေစေဝ ဓမ္မေ အဘိသမ္ပရာယဥ္စာတိ၊ ကား။
ဣဓတ္တဘာဝေစ၊ ဤ သတ္တဘော၌လည်းကောင်း။
ပရတ္တဘာဝေ စ၊ တပါးသော အတ္တဘော၌လည်းကောင်း။
(ဓမ္မော၊ သည်။
သေဋ္ဌော၊ တည်း။ ၌စပ်။
အနန္တရာတိ၊ ကား။
အန္တရဝိရဟိတာ၊ အထူးအခြားမှ ကင်းသော။
အတ္တဓနာ၊ ၏။
ကုလေန၊ အမျိုးနှင့်။
[ပဿေနဒီကောသလမင်းနှင့် ဘုရားရှင်၏ အမျိုးအနွယ်တို့ မင်းမျိုးအားဖြင့် တူသည်ကိုရည်ရွယ်သည်။]
အနုယုတ္တာတိ၊ ကား။
ဝ သဝတ္တိနော၊ အလို၌ ဖြစ်ရကုန်သည်။
ဝါ၊ အလိုသို့ လိုက်ရကုန်သည်။
(ဘဝန္တိ၊ ၌စပ်)။
နိပစ္စာကာရန္တိ၊ ကား။
မဟလ္လကတရာ၊ သာ၍ကြီးသော သာကိဝင်မင်းတို့သည်။
(ပဿေနဒီကောသလမင်းထက်ကြီးသော သာကိဝင်မင်းမျိုးတို့သည်)။
နိပစ္စကာရံ၊ ရိုသေပျပ်ဝပ်မှုပြုခြင်းကို။
ဒဿေန္တိ၊ ပြကြကုန်၏။
[ရှိမခိုးကြဘဲ ရှိသေသော အမူအရာကိုသာ ပြကြသည် ဟူလို။]ဘဝသံယောဇန။ ။ ဤပုဒ်အရတဏှာကိုယူပါ၊ ဒိဋ္ဌိစသည်တို့ သံယောဇဉ်မည်ကြသော်လည်း “ အဝိဇ္ဇာနိဝရဏာနံ သတ္တာနံ တဏှာသံယောဇနာနံ” စျသာ စကားတော်အရ လွန်ကဲသော သတ္တိထူးရှိသော တဏှာကိုသာ ဘဝသံယောဇဉ်- ဟုဆိုထားသည်၊ ထို တဏှာကိုပင် ပါဠိတော်များ၌ သမုဒယသစ္စာအဖြစ်ဖြင့် ဟောထားအပ်သည်။
အနုယုတ္တာ။ ။ တသ္မိ့ တသ္မိ့ ကိစ္စေ ( မင်း၏ ထိုထိုကိစ္စ၌) အနုပဍ္ဎဉ္ဇန္တိ ( အားထုန်ကြကုန်၏) ဣတိ အနုယုတ္တာ ( မင်း၏ကိစ္စ၌ မင်းအလိုကျ အားထုတ်ကြရသော နောက်လိုက်မင်းများ၊ ဤနေရာ၌ ကောသလမင်း၏ နောကခလိုက် သာကီဝင်မင်းများတည်း၊ “ အာနုယန္တာ” ဟုပါဠ်ရှိသေး၏၊ အနုယန္တိ- နောက်ကလိုက်ကြရ၏၊ “ ဣတိအနုယန္တာ၊ အနုယန္တာ၊ အနုဝတ္တကာ၊ တေနာဟ- ဝသဝတ္တိနောတိ” ဟု ဋီကာရှိသောကြောင့် ထိုပါဌ်လည်း အသင့်ပင်။
ဒဟရတရာ၊ သာ၍ ငယ်သူတို့သည်။
အဘိဝါဒနာဒီနိ၊ ရှိခိုးခြင်း အစရှိသော အမှုတို့ကို။
ကရောန္တိ၊ ကုန်၏။
တတ္ထ၊ ထို နိပစ္စကာရံ အစရှိသော ပါဌ်၌။
ဝါ၊ ထို နိပစ္စကာရံ အစရှိသည်တို့တွင်။
သာမိစိကမ္မန္တိ၊ ကား။
တံ တံ ဝတ္တကရဏာဒိံ၊ ထိုထိုဝတ်ပြုခြင်း အစရှိသော။
အနုစ္ဆဝိကကမ္မံ၊ လျောက်ပတ်သော အမှုကို။
(ကရောန္တိ၊ ၌စပ်)။
နီဝိဋ္ဌာဘိ၊ ကား။
အဘိနိဝိဋ္ဌာ၊ အလွန်အကဲ သက်ဝင်၍ တည်နေပြီ။
ဝါ၊ စွဲစွဲမြဲမြဲ သက်ဝင်၍ တည်နေပြီ။
အစလဋ္ဌိတာ၊ မလှုပ်ရှားဘဲ တည်နေပြီ။
ပန၊ ပရိဟာရပက္ခမှတပါး စောဒကပက္ခကို ဆိုဦးအံ့။
ကဿ၊ အဘယ်သူ၏။
ဝါ၊ မှာ။
ဧဝရူပါ၊ ဤသို့သဘောရှိသော။
သဒ္ဒါ၊ သည်။
ဟောတိ၊ နည်း။
ဣတိ၊ ဤကား အမေးတည်း။
သောတာပန္နဿ၊ ၏။
(ဧဝရူပါ သဒ္ဒါ, ဟောတိ၊ ၏။
ဣတိ၊ ဤကား အဖြေတည်း)။
ဟိ၊ ချဲ့။
သော၊ ထိုသောညတာပန်သည်။
နိဝိဋ္ဌသဒ္ဓေါ၊ စွဲမြဲစွာသက်ဝင်သော သုဒ္ဒါရှိသည်။
ဟုတွာ။ အသိနာ၊ သန်လျက်ဖြင့်၊။
သီသေ၊ ဦးခေါင်းကို။
ဆေဇ္ဇမာနေပိ၊ ဖြတ်အပ်ပါသော်လည်း။
ဗုဒ္ဓေါ၊ ဘုရားသည်။
အဗုဒ္ဓေါ၊ ဘုရားမဟုတ်။
ဣတိဝါ၊ ဤသို့သော်လည်းကောင်း။
ဓမ္မော၊ တရားသည်။
အဓမ္မော၊ တရားမဟုတ်။
ဣတိဝါ၊ ဤသို့သော်လည်းကောင်း။
သံဃော၊ အရိယာသံဃာသည်။
အသံဃော၊ သံဃာမဟုတ်။
ဣတိဝါ၊ ဤသို့ သော်လည်းကောင်း။
န ဝဒတိ၊ မပြောဆို။
သူရမ္ဗဋ္ဌောဝိယ၊ သူမ္ဗဋ္ဌကဲ့သို့။
ပတိဋ္ဌိတသသဒ္ဓေါ၊ စွဲစွဲမြဲမြဲသော သဒ္ဓါရှိသည်။ ဟောတိ။
ကိရ၊ ချဲ့။
သော၊ ထို သူရမ္ဗဋ္ဌသည်။
သတ္ထု၊ မြတ်စွာဘုရား၏။
ဓမ္မဒေသနံ၊ တရားဒေသနာတော်ကို။
သုတွာ၊ နာရ၍။
သောတပန္နော၊ သောတာပန်သည်။
ဟုတွာ။ ဂေဟံ၊ အိမ်သို့။
အဂမာသိ၊ ပြန်သွားပြီ။
အထ၊ ထိုအခါ၌။
မာရော၊ သည်။
ဒွတ္တိံ သ ဝရလက္ခဏပ္ပဋိမဏ္ဍိတံ၊ သုံးဆယ့်နှစ်ပါးသော မြတ်သော လက္ခဏာတော်တို့ဖြင့် တန်ဆာဆင်အပ်သော။
ဗုဒ္ဓရူပံ၊ ဘုရားပုံသဏ္ဌာန်တော်ကို။
မာပေတွာ၊ ဖန်ဆင်း၍။
တဿ၊ ထို သူရမ္ဗဋ္ဌ၏။
ဃရဒွါရေ၊ အိမ်တံခါး၌။
ဌတွာ၊ ၍။
သတ္ထာ၊ သည်။
အာဂတော၊ ကြွလာတော်မူပြီ။
ဣတိ၊ သို့။
သာသနံ၊ သတင်းစကားကို။
ပဟိဏိ၊ ပို့ စေပြီ။
သူရမ္ဗဋ္ဌော၊ သည်။
စိန္တေသိ၊ ပြီ။
(ကိံ၊ နည်း။)ဣဒါနေဝ= ယခုအခါ၌သာလျှင်။ (မကြာသေးမီကမှ)။
သတ္ထု၊ ၏။
သန္တိကေ၊ ၌။
ဓမ္မံ၊ ကို။
သုတွာ၊ ၍။
အာဂတော၊ ပြန်လာခဲ့ပြီ။
ကိံ၊ အဘယ်သည်။
ဘဝိဿတိနုခေါ၊ ဖြစ်ပါလိမ့်မည်နည်း။ (ဘယ်လိုများ ဖြစ်တာပါလိမ့်)။
ဣတိ၊ သို့။
(စိန္တေသိ၊ ပြီ။
ဣတိ၊ ဤသို့ကြံ၍။)
ဥပသင်္ကမိတွာ၊ ချဥ◌်းကပ်၍။
သတ္ထုသညာယ၊ ဘုရားဟူသော အမှတ် သညာဖြင့်။
ဝန္ဒိတွာ၊ ဝပ်ချ၍။
အဋ္ဌာသိ၊ တည်ပြီ။
မာရော၊ သည်။
အာဟ၊ ပြောပြီ။
(ကိံ၊ နည်း)။
အမ္ဗဋ္ဌ၊ အမ္ဗဋ္ဌ။
တေ၊ သင့်အား။
မယာ၊ ငါသည်။
ရဓပံ၊ ရုပ်သည်။
အနိစ္စံ၊ မမြဲ။
ပေ။ ဝိညာဏံ၊ ဝိညာဥ◌်သည်။
အနိစ္စံ၊ မမြဲ။
ဣတိ၊ သို့။
ယံ၊ အကြင်စကားကို။
ကထိတံ၊ ပြောဆိုအပ်ပြီ။
တံ၊ ထိုစကားကို။
ဒုက္ကထိတံ၊ မကောင်းသဖြင့် ပြောဆိုအပ်မိပြီ။
ဟိ၊ မှန်၏။
အနုပဓာရေတွာဝ၊ မစူးစမ်း မဆင်ခြင်ဘဲသာလျှင်။ (အမှတ်တမဲ့)။
မယာ၊ သည်။
ဧဝံ၊ သို့။
ဝုတ္တံ၊ ပြောဆိုအပ်ပြီ။
တသ္မာ၊ ကြောင့်။
တွံ၊ သည်။
ရူပံ၊ သည်။
နိစ္စံ၊ မြဲ၏။
ပေ။ ဝိညာဏံ နိစ္စံ။ ဣတိ၊ သို့။
ဂဏှာဟိ၊ မှတ်ယူလော့။
ဣတိ၊ ဤသို့ပြောပြီ။
သော၊ သည်။
စိန္တေသိ၊ ပြီ။
(ကိံ၊ နည်း။)
ဗုဒ္ဓါ၊ တို့သည်။
အနုပဓာရေတွာ၊ ၍။
အပစ္စက္ခံ၊ မျက်မှောက်မဟုတ်သည်ကို။
ကတွာ၊ ၍။
ကိဥ္စိ၊ တစုံတခုသောတရားကို။
ယံ ကထေယျုံ၊ အကြင် ပြောဟောကုန်ရာ၏။
ဧတံ၊ ဤ ပြောဟောခြင်းသည်။
အဋ္ဌာနံ၊ သင့်သောအကြောင်းမဟုတ်။
အဒ္ဓါ၊ စင်စစ်ဧကန်။
အယံမာရော၊ သည်။
မယှံ၊ ၏။
ဝိစ္ဆိန္ဒဇနနတ္ထံ၊ ရတနာသုံးပါး၌ဖြစ်သော ယုံကြည်မှု၏ ပြတ်စဲခြင်းကို ဖြစ်စေခြင်းအကျိုးငှါ။
အာဂတော၊ လာခဲ့ပြီ။
ဣတိ စိန္တေသိ၊ ပြီ။
[ရတနတ္တယ သဒ္ဓါယ ဝိစ္ဆိန္ဒဿ ဥပ္ပါဒနတ္ထံ၊ ဋီကာ။
တတော၊ ထို့ကြောင့်။
နံ၊ ထိုသူ့ကို။
တွံ၊ သည်။
မာရော၊ သည်။
အသိ၊ ဖြစ်သလော။
ဣတိ၊ သို့။
အာဟ၊ တိုက်ရိုက်မေးပြီ။
သော၊ ထို မာရ်နတ်သည်။
မုသာဝါဒံ၊ မုသာဝါဒကို။
ကာတုံ။ နာသက္ခိ၊ မစွမ်းနိုင်။
အာမ အင်း။ (အဟံ)။
မာရော၊ သည်။
အသ္မိ၊ ၏။
ဣတိ၊ သို့။
ပဋိဇာနာတိ၊ ဝန်ခံရ၏။
ကသ္မာ၊ ကြောင့်။ (တွံ)။
အာဂတော၊ သည်။
အသိ၊ ဖြစ်သနည်း။
ဣတိ၊ ဤသို့ မေးပြီ။
တဝ၊ သင်၏။
သဒ္ဓါစာလနတ္ထံ၊ သဒ္ဓါကိုကိုလှုပ်ရှားစေခြင်းအကျိုးငှါ။
(အဟံ အာဂတောအမှိ)။ ဣတိ, အာဟ။
ကဏှပါပိမ၊ မိုက်မဲယုတ်မာသော ဟဲ့ မာရ်နတ်။
တွံ၊ သည်။
ဧကော၊ တယောက်ထည်းသည်။
တာဝ တိဋ္ဌ၊ တည်ပါစေဦး။ (ထားလိုက်ပါဦး)။
တာဒိသာနံ၊ ထို သင်ကဲ့သို့ ရှုအပ်ကုန်သော။
မာရာနံ၊ တို့၏။
သတံပိ၊ တရာသည် လည်းကောင်း။
သဟဿပိ၊ တထောင်သည် လည်းကောင်း။
သတသဟဿံပိ၊ တသိန်းသည်လည်းကောင်း။
မမ၊ ငါ၏။
သဒ္ဓံ၊ သဒ္ဓါကို။
စာလေတုံ၊ လှုပ်ရှားစေခြင်းငှါ။
အသမတ္ထံ၊ မစွမ်းနိုင်။
မဂ္ဂေန၊ မဂ်ဖြင့်။
အာဂတသဒ္ဓါ နာမ၊ ဖြစ်ပေါ်လာသော သဒ္ဓါမည်သည်။
ထိရာ၊ ခိုင်မြဲ၏။
သိလာပထဝိယံ၊ ရတာနာဖြင့် ပြီးသော ကျောက်မြေ၌။
[ ရတနာ (၇) ပါးဖြင့် ပြီးသော ကျောက်မြေ။ ရွှေဖြင့် ပြီးသော ကျောက်မြေ ဟုလည်း ဆိုကြ၏။]
ပတီဋ္ဌိတ သိနေရုဝိယ၊ တည်သော မြင့်မိုရ်တောင်ကဲ့သို့။
အစလော၊ လှုပ်ရှားခြင်းမရှိသည်။
ဟောတိ။ ကိံ၊ အဘယ့်ကြောင့်။
ဧတ္ထ၊ ဤအရပ်၌။
(ဌိတော၊ တည်သနည်း။)
[ဋီကာထည့်အပ်သော ပါဌသေသ။]
အဋ္ဌာနံ။ ။ ဘုရားရှင်တို့မှာ ဟောထိုက်သော တရားကို ဉာဏ်ဖြင့် မဆင်ခြင်ပဲဟောမှု, ကိုယ်တခုင်မသိပဲ ဟောမှုသည် ဖြစ်သင့်သောအကြောင်းမဟုတ်၊ ဘာကြောင့်နည်း- မသိမှု မောဟကို ဗောဓိပင်ရင်း၌ ပင် အကြွင်းမဲ့ ဖြတ်အပ်ပြီးဖြစ်သောကြောင့်တညါး၊ မှန်၏- သဗ္ဗံ ဝစီကမ္မံ ဉာဏာနုပးိဝတ္တံနှင့်အညီ ဉာဏ်မပါသော ဝစီကံ မရှိနိုင်ပါ။
သော၊ ထို မာရ်နတ်သည်။
ဌာတုံ၊ ငှါ။
အသက္ကောန္တော၊ မစွမ်းနိုင်သည်။
ဟုတွာ။ တတ္ထေဝ၊ ထိုအရပ်၌ပင်။
အန္တရဓာယိ၊ ကွယ်ပျောက်ပြီ။
ဧဝရူပံ၊ ဤသို့ သဘောရှိသော။
သဒ္ဓံ၊ သဒ္ဓါကို။
သန္ဓာယ၊ ၍။
နိဝိဋ္ဌာတိ၊ ဟူသော။
ဧတံ၊ ဤစကားကို။
(ဘဂဝတာ) ဝုတ္တံ။
မူလဇာတာ ပတိဋ္ဌိတာကိ၊ ကား။
မဂ္ဂမူလဿ၊ မဂ်ဟူသော အမြစ်၏။
သဉ္ဇာတတ္တာ၊ ကောင်းစွာ ဖြစ်သည်၏ အဖြစ်ကြောင့်။
တေန မဂ္ဂမူလေန၊ ထို မဂ်ဟူသော အမြစ်ဖြင့်။
ပတိဋ္ဌိတာ၊ တည်ပြီ။
ဒဠှာတိ၊ ကား။
ထိရာ၊ ခိုင်မြဲပြီ။
အသံဟာရိယာတိ၊ ကား။
သုနိခါတ ဣန္ဒခီလောဝိယ၊ ကောင်းစွာ စိုက်အပ်သော တံခါးတိုင်ကဲ့သို့။
ကေနစိ၊ တစုံတယောက်သည်။
စာလေတုံ၊ လှုပ်ရှားစေခြင်းငှါ။
အသက္ကုဏေယျာ၊ မစွမ်းနိုင်။
တဿေတံ ကလ္လံ ဝစနာယာတိ၊ ကား။
တဿ အရိယသာဝကဿ၊ အား။
ဝါ၊ သည်။
ဧတံ၊ ဤစကားကို။
ဝတ္တုံ၊ ပြောခြင်းငှါ။
ယုတ္တံ၊ သင့်၏။
ကိန္တိ၊ အဘယ်သို့ပြောသင့်သနည်း။
"ဘဂဝါတောမှိ ပုတ္တော ဩရသော" တိ ဧဝမာဒိ၊ ဤသို့ အစရှိသောစကားသည်။
ဝါ၊ ကို။
(ဝတ္တုံ, ယုတ္တံ၊ ၏။)
ဣတိ၊ ဤကား အဖြေတည်း။
ဟိ၊ မှန်၏။
သော၊ ထို အရိယာသာဝကသည်။
ဘဂဝန္တံ၊ ကို။
နိဿာယ၊ မှီ၍။
အရိယဘူမိယံ၊ အရိယ အရာ၌။ (အရိယာနယ်မြေ၌)။
ဇာတော၊ ဖြစ်ပြီ။
ဣတိ၊ ကြောင့်။
ဘဂဝတော၊ ၏။
ပုတ္တော၊ သားတည်း။
[ဘုရားရှင်၏ ဟောအပ်သော တရားကိုမှီ၍ အရိယာအမျိုး ဇာတ်အားဖြင့် ဖြစ်သောကြောင့် "ဘဂဝန္တံ။ ပေ။ ဇာတော" ဟု ဖွင့်သည်။
ဥရေ၊ ရပ်၌။
ဝသိတွာ၊ နေ၍။
မုခတော၊ ခံတွင်းတော်မှ။
နိက္ခန္တဓမ္မဃောသဝသေန၊ တွက်တော်မူလာတော တရား ဒေသနာတော်၏ အစွမ်းဖြင့်။
မဂ္ဂဖလေသု၊ တို့၌။
ပတိဋ္ဌိတတ္တာ၊ တည်သည်၏ အဖြစ်ကြောင့်။
ဩရသော၊ ရင်၌ ဖြစ်သည်။
(ဟုတွာ)။ မုခတော၊ ခံတွင်းတော်မှ။
ဝါ၊ ခံတွင်း တော်မှဖြစ်သော တရားဒေသနာတော်မှ။
ဇာတော၊ ဖြစ်၏။
**မဂ္ဂမူလဿ သဉ္ဇာတတ္တာ**။ ။ မဂ္ဂေါဧဝ+ မူလံ မဂ္ဂမူလံ၊ မဂ်တည်းဟူသောအမြစ်၊ ထို အမြစ်ဖြင့် မြတ်စွာဘုရားဟူသော မြေပေါ်ဝယ် သို့မဟုတ် အရိယာပုဂ္ဂိုလမ၏ ခန္ဓာအစဉ်ဝယ် သဒ္ဒါတရားခိုင်ခန့်စွာ တည်နေသည်၊ မဂ္ဂမူလဿ သဉ္ဇာတတ္တဋဖြင့် မူလဇာတာသည် ကြိယာသီးခြားမဟုတ်, ပတိဋ္ဌိတာ၏ ဝိသေသနတည်း- ဟုပြသည်၊ “ လမူဇာတာ - ဖြစ်သော မဂ်ဟူသော အမြစ်ရှိသည်၊ ( ဟုတွာ) ၊ ပတိဋ္ဌီကာ- တည်ပြီ” ဟု ပါဋ္ဌိတော်၌ပေးပါ။
အရိယဓမ္မတော၊ အရိယတရားတော်ကြောင့်။၊
ဇာတတ္တာ၊ ဖြစ်သည်၏အဖြစ်ကြောင့်လည်းကောင်း။
အရိယဓမ္မေန၊ အရိယဓမ္မသည်။
နိမ္မိတတ္တာ စ၊ ဖန်ဆင်းအပ်သည်၏ အဖြစ်ကြောင့်လည်းကောင်း။
ဓမ္မဇော ဓမ္မနိမ္မိတော၊ ဓမ္မဇ ဓမ္မနိမ္မိတမည်၏။ဩရသော။ ။ ဥရေ စသိတွာကို ကြည့်၍” ဥရသိ+ ဝသတီတိ ဩရသော” ဟုပြု ဝသိတွာဖြင့် ဩရသောသည် မုခတော ဇာတော၏ “ဝိသေသန” ဟုပြ၏၊ ပါဠိတော်၌ “ ဩရသော- ရပ်၌ နေသည်၊ ဟုံ ဆိုရသည်။ [ ဥရေ ဝသိတွာကို ဣဒံ ဓမ္မဃောသဿ ဥရတော သမုဋ္ဌ နတာဉ ဝုတ္တံ၊- ဋ္ီကာ။]
တနည်း။ ။ ရင်၌ ဖြစ်သော လုံ့လတော်ဖြင့် ဖြစ်စေရ ဟောတော်မူရသောကြောင့် တရားတော်ကို ဋ္ဌာနူပစာရအားဖြင့် “ ဥရ ( ရင်) “ ဟု ဆို၏၊ ထိုတရားတော်ကြောင့် အရိယာဇာတ်အားဖြင့် ဖြစ်သော သာဝကလည်း ဩရသမည်၏၊ [ “ဥရေ- တရားတည်းဟူသော ရင်၌ + ဇာတော - ဖြစ်သော အရိယသာဝကတည်း၊ ဩရသော-က” ဟုပြု] ဤသို့လည်း ဋီကာ တနည်းဖွင့်သည်။ [ ဥရေ ဝါယာမဇနိတာဘိဇာတိ တာယဝါ ဩရသော၊- ဋီကာ။]
မုခတော ဇာတော။ ။ “ခံတွင်းမှ ဖြစ်” ဟူရာ “ခံတွင်ူမှ ထွက်ပေါ်လာသော တရားကြောင့် ဖြစ်” ဟုပြလို၍ “မုခတော နိက္ခန္တ ဓမ္မဃောသဝသေန” ဟုဖွင့်သည်၊ မှန်၏- တရားတော်သည် အရိယသာဝက ဖြစ်ခြင်း၏ အကြောင်းတည်း၊ ထိုတရားတော်၏ အကြောင်းကား နှုတ်တော်တည်း၊ ဤ၌ တရားတော်၏ အကြောင်းဖြစ်သောမုခကို အရိယာဖြစ်ခြင်း၏ အကြောင်းအဖြစ်ဖြင့် ဆိုထားသည်၊ ဥပမဋ- တိဏေဟိ ဘက္ကံ သိဒ္ဓဲ- မြက်ထင်းတို့ကြောင့် ထမင်းပြီးစီး၏ “ ဟူရာ၌ကဲ့သို့တည်း၊ အချို့ကား “ဝိမောက္ခ မုခ” ဟုဆိုကြ၏၊ ထိုနည်း၌ လည်း မဂ်၏ အကြောင်းဖြစ်သော ဝိပဿနာကို “ မုခ” စုဆိုထားကြသောကြောင့် အကြောင်း၏ အကြောင်းပင်တည်း။- ဋီကာ။
အရိယဓမ္မတောဇာတတ္တာ**။ ။ အရိယဓမ္မပ္ပဝတ္တိတော လဒ္ဓဝိသေသော ဟုတွာ ပဝတ္တော အဒုတ္တရကာလိကော ( ထိုပုတုဇဉ် အဖြစ်ကို လွန်မြောက်ခိုက် ဖြစ်သော) ခန္ဓသန္တာနော “အရိယဓမ္မတော ဇာတော “ တိ ဝေဒိတဗ္ဗော၊ အရိကဓမ္မံဝါ မဂ္ဂဖလံနိဿာယ ဥပနိဿာယ စ ဇာတော သဗ္ဗော၊ အရိကဓမ္မံဝါ မဂ္ဂဖလံနိဿာယ ဥပနိဿာယ စဇာတော သဗ္ဗော၊ အရိကဓမ္မံဝါ မဂ္ဂဖလံနိဿာယ ဥပနိဿာယစ ဇာတော သဗ္ဗေပ္ပဗန္ဓော ( ထိုမဂ်ဖိုလ်သို့ အာရုံပြုသောညမဟာ ကုသိုလိ မဟာတြိယာ ဉာဿ သမ္ပယုတ် ဂပါး ဟူသော တရားအစဉ်အတန်းကိုလည်း) အရိယဓမ္မတော ဇာတောတိညဂဟေတဗ္ဗော။- ဋီကာ။
နဝလောကြတ္တရဓမ္မ ဒါယဇ္ဇံ၊ ကိုးပါးသော လောကုတ္တရာ တရား ဟူသော အမွေခံ၏ အဖြစ်ကို။
အရဟတိ၊ ထိုက်၏။
ဣတိ၊ ကြောင့်။
ဓမ္မဒါယာဒေါ၊ မည်၏။
တံ ကိဿ ဟေတူတိ၊ ကား။
ဘဂဝတောမှိ ပုတ္တောတိ၊ ဟူ၍။
ဝတွာ၊ မိန့်တော်မူပြီး၍။
ဓမ္မဇော ဓမ္မနိမ္မိတောတိ၊ ဟူ၍။
ယဒေတံ (ယံဧတံ)၊ အကြင်စကားကို။
(ဘဂဝတာ) ဝုတ္တံ။ တံ၊ ကို။
ကသ္မာ၊ ကြောင့်။၊
(ဝုတ္တံ၊ နည်း။)
ဣတိ စေ၊ ဤသို့ မေးအံ့။
ဣဒါနိ၊ ယခုအခါ၌။
အဿ၊ ထို ဘဂဝတောမှိ ပုတ္တော အစရှိသော စကား၏။
အတ္ထံ၊ ကို။
ဒဿေန္တော၊ သည်။ (ဟုတွာ)။
တထာဂတဿဟေတန္တိ အာဒိံ (ဘဂဝါ) အာဟ၊ ပြီ။
တတ္ထ၊ ထို ထတာဂတဿ ဟေတံ အစရှိသော စကားရပ်၌။
ဓမ္မကာယော ဣတိ ပီတိ (ဧတ္ထ)၊ ဟူသော ဤပါဌ်၌။
[ဓမ္မကာယော၌ အပေါင်း အာဓာရ, အစိတ် အာဓေယ စပ်။]
ကသ္မာ၊ ကြောင့်။
ထတားတော၊ ကို။
ဓမ္မကာယောတိ၊ ဟူ၍။
ဝုတ္တော၊ ဆိုအပ်သနည်း။
ဟိ၊ အဖြေကား (တနည်း)။
ဟိ ( ယသ္မာ)၊ ကြောင့်။
တထာဂတော၊ သည်။
တေပိဋကံ၊ ပိဋက သုံးပုံဟူသော။
ဗုဒ္ဓဝစနံ၊ ဘုရားစကားတော်ကို။
ဟဒယေန၊ စိတ်နှလုံးတော်ဖြင့်။
စိန္တောတွာ၊ ၍။
ဝါစာယ၊ (သူတော်ကောင်း တရားကိုဟောကြောင်း) နှုတ်တော်ဖြင့်။
ဝါ၊ အသံတော်ဖြင့်။
အဘိ နီဟရိ၊ (ဝေနေဘှတို့၏ သန္တာန်သို့) ရှေ့ရှု ဆောင်တော်မူပြီ။
ဝါ၊ ဝေနေယျတို့၏ အဇ္စျာသယ အားလျော်စွာ အကျိုးစီးပွားကို ဆောင်တော်မူပြီ။ဇာတနိမ္မိတ အထူး။ ။ ထိုအရိယာတရားတို့၏ မပြီးဆုံးသောကိစ္စရှိသော ( ဖြစ်ဆဲ)ကာလ၏အဖြစ်ဖြင့် အပြည့်အစုံ ဖြစ်မှုကို ရည်ရွယ်၍ “ နိမ္မနတ” ဟု ဆိုထားသည်။
ဒါယဇ္ဇံ အရဟတိ**။ ။ ဓမ္မဒါယာဒေါစု ပါဠိတော်၌ ရှိ၏၊ ဒါယဇ္ဇံ အရဟတိကိုထောက်လျှင် အဋ္ဌကထာ လက်ထက်က “ ဓမ္မဒါယဇ္ဇော” ဟုပါဌ်ရှိဟန်တူ၏၊ ဋီကာ၌မှု “နဝလောကုတ္တရ ဓမ္မဒါယံ အာဒိယတီတိ ဓမ္မဒါယာဒေါတိ ပိ ပါဌော” ဟုမှုကွဲ့ပြ၏၊ ထိုဋီကာအတိုင်း ယခုပါဠိတော်များ၌ ပါဌ်ရှိနေသည်။ [ ဒါတဗ္ဗောတိ ဒါယော၊ ဓမ္မောယေဝ ဒါယော ဓမ္မဒါယော၊ ဓမ္မဒါယော၊ ဓမ္မဒါယံ အာဒိယတီတိ ဓမ္မဒါယာဒေါတိ ပိ ပါဌော” ဟုမူကွဲ ပြ၏၊ ထိုဋီကာအတိုင်း ယခုပါဠိတော်များ၌ ပါဌ်ရှိနေသည်။ [ ဒါတဗ္ဗောတိ ဒါယော၊ ဓမ္မောယေဝ ဒါယော ဓမ္မဒါယော ၊ ဓမ္မဒါယံ အာဒိယတီတိ ဓမ္မဒါယာဒေါ။]
တထာဂတောတိ။ ။ ဘုရားရှင် သူတစ်ပါးတို့တို့နှင့် မဆက်ဆံသော သီလစသော တရားအစုံ၏ ပေါင်းစု သက်ဝင်နေသည့် အတွက် ဓမ္မကာယ ( တရားတည်းဟူသော ကိုယ်ရှိတော်မူပုံ) မှာ ပြောနေစရာမလို၊ ဆရာ့ အရာ၌တည်သော ဘုရားရှင်၏ ဓမ္မကာယ မည်ပုံကို ပြလို၍ ကသ္မာ တထာဂတော စသည်ဖြင့် ပုစ္ဆာထုတ်၍ “ တတာဂတော ဟိ” စသည်ဖြ်င့် ပြောသည်။ [ ပါဠိတော်နှင့် တွဲကြည့်ပါ။]
အဘိနီဟရိ။ ။ သဒ္ဓမ္မဒေသနာဝါစာယ ( သူတော်ကောင်းတရားကို ဟောကြောင်း စကားတော်ဖြင့်) ကရဝိကရူတမဉ္ဇုနာ ( ကးဝိက်၏ တွန်သံ ကဲ့သို့ သာယာသော) ဗြဟ္မဿရေန ( မြတ်သော အသံတော်ဖြင့် ) ဝေနေယျ သန္တာနာဘိမုခံ ( ဝေနေယျတို့၏ သန္တာန်သို့ ရှေ့ရှု့) တဒဇ္ဈောသာယာနူရူပံ ( ထိုဧဝနေယျတို့၏ အဇ္ဈာသယ အားလျော်သော) ဟိတမတ္ထံ ( စီပွါးအကျိုးကို) နီဟရိ ဥပနေတိ။- ဋီကာ။
တေန၊ ထို့ ကြောင့်။
အဿ၊ ထို မြတ်စွာဘုရား၏။
ကာယော ကိုယ်တော်သည်။
ဓမ္မ မယတ္တာ၊ တရားဖြင့် ပြီးသည်၏ အဖြစ်ကြောင့်။
ဓမ္မောဝ၊ တရားပင်တည်း။
ဣတိ၊ ဤသို့လျှင်။
အဿ၊ ထို မြတ်စွာဘုရား၏။
ဓမ္မော၊ တရားဟူသော။
ကာယော၊ ကိုယ်တော်သည်။
ကတ္ထိ၊ ရှိ၏။
ဣတိ၊ ကြောင့်။
ဓမ္မကာယော၊ မည်၏။
ဓမ္မကာယတ္တာဧဝ၊ ဓမ္မကာယ၏အဖြစ်ကြောင့်ပင်။
ဗြဟ္မကာယော၊ မည်၏။
ဟိ၊ မှန်၏။
ဓမ္မော၊ ကို။
သေဋ္ဌတ္ထေန၊ မြတ်သည်၏ အဖြစ်ဟူသော အနက်သဘောကြောင့်။
ဗြဟ္မာတိ၊ ဟူ၍။
ဝုစ္စတိ၊ ၏။
ဓမ္မဘူတောတိ၊ ကား။
ဓမ္မသဘာဝေါ၊ တရားသာလျှင်ဖြစ်သော သဘောတည်း။
ဓမ္မဘူတာတတ္တာဧဝ၊ တရားဖြစ်သည်၏ အဖြစ့်ကြောင့်ပင်။
ဗြဟ္မဘူတော၊ မည်၏။
ဧတ္တာဝတာ၊ ဤမျှ အတိုင်းအရှည်ရှိသော "ဒိဿန္တိ ခေါ ပနဝါသေဋ္ဌ" အစရှိသော ဒေသနာတော် အစဥ◌်ဖြင့်။
ဘဂဝါ၊ သည်။
သေဋ္ဌစ္ဆေဒက ဝါဒံ၊ မြတ်သော၏ အဖြစ်ကို ဖြတ်ကြောင်းစကားကို။
(ဗြဟ္မဏောဝသေဋ္ဌော ဝဏ္ဏော အစရှိသည်ဖြင့် ဗြာဟ္မဏတို့က ပြောအပ်သော မြတ်သည်၏ အဖြစ်ကို ဖြတ်ကြောင်း စကားကို)။
ဒဿေတွာ၊ ၍။
ဣဒါနိ၊ ၌။
အပရေနပိ၊ အခြာလည်းဖြစ်သော။
နယေန၊ ဖြင့်။
(ရှေး၌ ဖြစ်သော သတ္တလောက ဖြစ်ပေါ်လာပုံကို ပြကြောင်းနည်းဖြင့်)။
သေဋ္ဌစ္ဆေဒကဝါမေဝ၊ ကိုသာ။
ဒဿေတုံ၊ ငှါ။
"ဟောတိခေါသာ ဝါသေဋ္ဌ သမယော" တိ အာဒိံ။ (ဘဂဝါ)။
အာဟ၊ ပြီ။ဓမ္မဘူတော။ ။ အဓမ္မမှန်သမျှကိုစွန့်တော်မူပြီဖြစ်၍ ဘုရားရှင်တကိုယ်လုံးသည် ဓမ္မဘူတ ( တရားချည်း) ဖြစ်နေတော်မူသည်၊ ထိုသို့ တရားချည်း ဖြစ်နေသောကြောင့်ပင် ဗြဟ္မဘူတ ( အမြတ်ချည်း) ဖြစ်နေတော်မူသည်၊ [ ဓမ္မော ဧဂ+ ဘူတောစသည်ပြု။ ] “တရားချည်း ဖြစ်နေ” ဟူသည်မှာလည်ူ “ဘုရားရှင်သည် တရားသဘောချည်း ဖြစ်နေ၏” ဟု ဆိုထိုက်သောကြောင့် “ဓမ္မသဘာဝေဂါ” ဟုဖွင့်သည်။
သေဋ္ဌစ္ဆေဒကဝါဒမေဝ**။ ။ [ ပါဋ္ဌိတောိကြည့်ပါ။ ] ဒိဿန္တိခေါပန ဝါသေဋ္ဌစသော စကားတော်သည်သာ သေဋ္ဌစ္ဆေဒကဝါဒ ( ဗြာဟ္မဏတို့က သူတို့သာအမြတ်ဆုံး - ဟုပြောအပ်သော စကားကို ဖြတ်တောက်ကြောင်း) စကားတည်း၊ ဟောတ် ခေါသမဓယာ “ စသည်ဖြင့်နောက်၌ပြမည့်စကားအစဉ်ကဋး သေဋ္ဌစ္ဆေဒကဝါဒအစသ် မဟုတ်၊ ပေါရဏကလောကုပ္ပတ္တိဒဿနဝါဒ ( ရှေး၌ ဖြစ်သော သတ္တလောက ဖြစ်ပေါ်ပုံကို ပြကြောင်း) စကားတည်း။
သို့ရာတွင် ထိုဝါဒလည်း “ ဗြာဟ္မဏောဝ သေဋ္ဌော ဝဏ္ဏာ ဟီနာ အညေဝဏ္ဏာ” ဟုလည်းကောင်း , ဗြာဟ္မဏာ ဗြဟ္မုနော ပုတ္တာ” စသည့်ဖြင့်လည်းကောင်းဖြစ်သောမိစ္ဆာအယူကို ဖြေရှင်းကြောင်းဖြစ်သော ( ဗြာဟ္မဏတို့၏ အမြတ်ဆုံးဟူသော အယူအဆ ဖြတ်ရာ ရောက်သောကြောင့် ) သေဋ္ဌစ္ဆေဒကဝါ မည်သည်ပင်။
ဣတ္ထတ္တံ။ ။ အယံ ပကာရော ဣတ္ထံ၊ _ ပကဋရအနက်၌ တ ပစ္စည်း။] ဣတ္ထံ+ ဘာဝေါ ဣတ္ထတ္တံ၊ ဤသို့သာမည သဒ္ဒါ ဖြစ်သော်လည်း” သာမညဇောတနာယဝိသေသေ အဝတိဋ္ဌတိ” ဟူသော ပရနဘာသာအရ “မနုဿတ္တံ” ဟု ( ဝိသေသ) အနက်ကို ဖွင့်နိုင်သည်၊ ( တနည်း) ကမ္ဘာဦးက လူစဖြစ်ပုံကို ပြသော အရာဖြစ်၍ ပကရဏ၏ အစွမ်းဖြင့်ပင် မနုဿတ္တံ ဟူသော အနက်ကို ပိုင်းဖြတ်အပ်ပြီ ဟုမှတ်ပါ။
မနောမယာ။ ။ မနဿ+ နိဗ္ဗတ္တာ မရောမယာ၊ ဥတု အာဟာရ ဟူသောပြင်ပအကြောင်းမပါပဲ ဥပစာရ စျာန်စိတ်ကြောင့် လူပြည်၌ ဖြစ်ကြရသည် ၊ ထိြဥပစာရစျညန် စေတနာသည် နီဝရဏ ကိုပယ်ခွါနိုင် မှုအစရှိသည်ဖြင့် မွန်မြတ်သော ဖြစ်ပုံအထူး ( သတ္တိထူး) ရှိ၏၊ ထိုကြောင့် ထိုစေတနာမှာ စျာန်၏ အကျိုးနှင့်တူသောအကျိုးထူးရှိသည်၊ ငို့ဖြစ်၍ ဗြဟ္မာပြည်မှာလို လူပြည်မှာလဲ ပီတိဘက္ခာ စသောအကျိုးများဖြစ်သည်။
သယံပတာ။ ။ သယဆမဝ+ ပဘာသန္တိ( ထွန်းလင်းတောက်ပကုန်၏) ဣတိ သယံပတာ၊ [ သယံ+ ပ+ ဘာသဓာတ် ကွိ ပစ္စည်းကြံပါ။] အန္တလိက္ခေ+ စရန္တီတိအန္တလိက္ခစရာ၊ ဘုဘေ ( တင့်တယ်သော အရပ်၌) + တိဋ္ဌန္တိ သုဘဋ္ဌယိနော။ [ သုဘ+ဋ္ဌာ , တဿီလိမပါသော ဏီ ပစ္စည်း။]
အမှာ။ ။ သယံပတာ စသည်တို့၏ ဝိဂ္ဂဟကို ဋီကာအတိုင်းပြုသည်၊ သီလက္ခန်ဗြဟ္မဇာလ သုတ္တဋ္ဌကထာ၌မူ တနည်း ဖွင့်ထားသည်။
တတ္ထ၊ ၌။
သံဝဋ္ဋဝိဋ္ဋကထာ၊ သံဝဋ္ဋဝိဝဋ္ဋကထာကို။
ဗြဟ္မဇာလေ၊ ၌။
ဝိတ္ထာရိတာဝ၊ ချဲ့ဖွင့်အပ်ပြီးသည်သာ။
ဣတ္ထတ္တံ အာဂစ္ဆန္တီတိ၊ ကား။
ဣတ္တဘာဝံ၊ ဤသို့ ပြားသော ခန္ဓာ၏အဖြစ်ဟူသော။
မနုဿတ္တံ၊ လူ့ အဖြစ်သို့။
အာဂစ္ဆန္တိ၊ ရောက်လာကုန်၏။
တေဓ ဟောန္တေိ မနောမယာတိ၊ ကား။
တေ၊ ထို သတ္တဝါတို့သည်။
ဣဓ မနုဿလောကေ၊ ၌။
နိဗ္ဗတ္တမာနာပိ၊ ဖြစ်ကုန်ပါသော်လည်း။
ဩပပါတိကား၊ ဥပပါတ်ပဋိသန္ဓေ ရှိကုန်သည်။
ဟုတွာ။ မနေနေဝ၊ ဥပစာရ စ◌ျာန်စိတ်ကြောင့်သာ။
နိဗ္ဗတ္တာ၊ ဖြစ်ကုန်၏။
ဣတိ၊ ကြောင့်။
မနောမယာ၊ မနောမယတို့မည်၏။
ဗြဟ္မလောကေဝိယ၊ ဗြဟ္မာ့ပြည်၌ကဲ့သို့။
ဣဓာပိ၊ ဤ လူ့ပြည်၌လည်း။
နေသံ၊ ထို သတ္တဝါတို့၏။ (ကမ္ဘာဦးလူတို့၏။)
ပီတိယေဝ၊ သည်သာ။
အာဟာရကိစ္စံ၊ ကို။
သာဓေတိ၊ ပြီးစေ၏။
ဣတိ၊ ကြောင့်။
ပီတိဘက္ခာ၊ တို့မည်၏။
ဧတေနေဝနယေန၊ ဤနည်းဖြင့်သာလျှင်။
သယံပဘာဒီနိပိ၊ သဘံ ပဘာ အစရှိသောပုဒ်တို့ကိုလည်
ဝေဒိတဗ္ဗာနိ၊ သိထိုက်ကုန်၏။
[ဤမှ နောက်၌ အဋ္ဌကထာစာအုပ်ဝယ် ဣတိသဒ္ဒါကို တွေ့ရ၏။ ရှေးနိဿယ၌ ဣတိသဒ္ဒါမပါ။]
ဣတိ၊ ဤသို့ မှတ်အပ်၏။
ရသပထဝိပါတုဘာဝ၊ အဖွင့်။
ဧကောဒကီဘူတန္တိ၊ ကား။
သဗ္ဗံ၊ အလုံးစုံသော။
စက္ကဝါဠံ၊ ကုဋေ တသိန်းသော စကြာဝဠာသည်။
ဧကောဒကမေဝ၊ တခဲနက်သော ရေသည်သာ။
ဘူတံ၊ ဖြစ်၏။
[စကြာဝဠာ ကုဋေတသိန်းလုံး ရေပြင်ချည်း ဖြစ်နေသည်၊ ဟူလိူ။]
အန္ဓကာရောတိ၊ ကား။
တမော၊ အမိုက်သည်။
အန္ဓကာရတိမိတာတိ၊ ကား။
စက္ခု ဝိညာဏုပ္ပတ္တိ နိဝါရဏေန၊ စက္ခုဝိညာဥ◌်၏ဖြစ်ခြင်းကို တားမြစ်ခြင်းဖြင့်။
အန္ဓဘာဝကရဏံ၊ မမြင်သည်၏ အဖြစ်ကို ပြုတတ်သော။
ဗလဟတမံ၊ ထူထဲသော အမိုက်သည်။ (အမှောင်ထုကြီးသည်) [ဟောတိ ၌စပ်။ ]
သမတနီတိ၊ ကား။
ပတီဋ္ဌဟိ၊ တည်ပြီ။
သမန္တာတော၊ ပတ်ဝန်းကျင်၌။
ပတ္ထရိ၊ ပျံ့နှံ့ပြီ။
ပယသောတတ္တဿာတိ၊ ကား။
တတ္တဿ၊ အလွန်ပူသော။
ခီရဿ၊ နို့ ရည်၏ ။
(သန္တာနကံ၊ ၌စပ်)။
ဝါ၊ သည်။
(နိဗ္ဗာယနာဿ ၌စပ်)။
[ပယော သဒ္ဒါ နို့ ရည်အနက်ဟော။ ထို့ကြောင့် ခီရဿဟု ဖွင့်သည်။]
ဝဏ္ဏသမ္ပန္နာတိ၊ ကား။
ဝဏ္ဏေန၊ အဆင်းနှင့်။
သမ္ပန္နာ၊ ပြည့်စုံသည်။
(အဟောသိ ၌စပ်)။
ဟိ၊ မှန်၏ ။
အဿာ၊ ထို ရသပထတီ၏ ။
ဝဏ္ဏော၊ သည်။
ကဏိကာရပုပ္ဖသဒိသော၊ မဟာလှေကားပွင့်နှင့်တူသည်။ ဟောသိ။
ဂန္ဓသမ္ပန္နာတိ၊ ကား။
ဂန္ဓေန၊ အနံ့နှင့်။
သမ္ပန္နာ၊ သည်။ (ဟုတွာ)။
ဒိဗ္ဗဂန္ဓံ၊ နတ်၌ဖြစ်သောအနံ့ကို။
ဝါယတိ၊ လှိုင်စေ၏ ။
ရသသမ္ပန္နာတိ၊ ကား။
ရသေသု၊ ကောင်းမြတ်သော အရသာနှင့်။
သမ္ပန္နာ (ဟုတွာ)။
ပက္ခိတ္တဒိဗ္ဗောဇာဝိယ၊ ထည့်အပ်သော နတ်၌ဖြစ်သော ဩဇာရှိသကဲ့သို့။ (နတ်ဩဇာ ထည့်ထားသကဲ့သို့)။ ဟောတိ။
ခုဒ္ဒမဓုန္တိ၊ ကား။
ခုဒ္ဒကမက်ခိကာဟိ၊ ငယ်သော ပျားတို့သည်။
( ယင်းပျားတို့သည်။)။
ကတမဓုံ၊ ပြုအပ်သော ပျားရည်သည်။
[ နိဂ္ဂဟိတ်ကား ဝါစာသိလိဋ္ဌ။]
အနေလကန္တိ၊ ကား။
နိဒ္ဒေါသံ၊ အပြစ်မရှိသည်။
မက္ခိကဏ္ဍကဝိရဟိတံ၊ ပျားကောင် ပျားဥမှ ကင်းသည်။
( အဟောသိ)။
[ နတ်ထိ+ ဧလော ယဿတိ အနေလကံ၊ ဧလာသဒ္ဒါ ဒေါသ ( အပြစ်) အနက်ဟေ၊ သမာသန္တ ကပစ္စည်းသက်။ ]
သမတာနီ။ ။ သံ+ တနု- ဝိတ္ထာရေဓာတ် + အဇ္ဇတ္တနီ ဤ၊ ရှေ့၌ အ လာ၍ သမတနီဖြစ်သည်၊ သံသည် သဉ္ဆာဒမ အနက်ဟော၊ “ သမတနီ- ကောင်းစွာ ဖုံးလွှမ်း ပျံ့နှံပြီ” ဟုသဒ္ဒတ္ထပေး၊ ပတ္ထရိကို ဋီကာ၌ ဝိပ္ဖရိ- ဟု ဖွင့်သည်၊ ထိုရသပထဝီက ရေ၌တည်သောကြောင့် ပတိဋ္ဌဟိ- ဟု အဓိပ္ပါယ်ဖွင့်သည်။
လောလဇာတိကောတိ၊ ကား။
လောလဘယာဝေါ၊ လောလိသော သဘောရှိသော။
( သတ္တော၌စပ်)။
အတီတာနန္တရေ၊ အခြားမဲ့ လွန်လေပြီသော။
ကပ္ပေပိ၊ ကမ္ဘာ၌လည်း။
လောလောဘေဝ၊ လောကီသည် သာတည်း။
[ ထိုကြောင့် ယခုလည်း လော်လည်သူဖြစ်၍ သူများထက်အယင် မြည်းစမ်းကြည့်သည်၊ ဟူလို။]
အမ္ဘောတိ၊ ဟူသောစကားကို။
အစ္ဆရိယဇာတော၊ ဖြစ်သော အံဖွယ်ရှိသည်။
( ဟုတွာ)။
အာဟ၊ ပြောပြီ။
[ အမ္ဘောသည် အာလုပ်မဟုတ်, အံဩသော အားဖြင့်ပြောဆိုအပ်သော။ စကားတည်း။]
ကိမေဝိဒံသဝ်ဿတီတိ၊ ကား။
အဿာ၊ ထို ရသပထဝီ၏။
ဝဏ္ဏောပိ၊ သည်လည်းကောင်း။
ဂန္ဓောပိ၊ သည်လည်းကောင်း။
မနောပေါ၊ စိတ်ကို တိုးပွါးစေတတ်၏။
ဝါ၊ မြတ်နိုးအပ်၏။
အဿာ၊ ၏။
ရသောပန၊ အရသာသည်ကား။
ကီဒိသော၊ အဘယ်ကဲ့သို့ရှုအပ်သည်။
ဘဝိဿတိ၊ ဖြစ်ပါလိမ့်မည်နည်း။
ဣတိအတ္ထော၊ နက်။
ယော၊ အကြင်သတ္တဝါသည်။
တတ္ထ၊ ထိုရသပထဝီ၌။
ဥပ္ပန္နလောဘော၊ ဖြစ်သောလောဘရှိ၏။
သော၊ သည်။
ရသပထဝိံ၊ ကို။
အင်္ဂုလ်ယာ၊ လက်ချောင်းဖြင့်။
သာယိ၊ သာယာပြီ။
( လျက်ပြီ)။
အင်္ဂုလိယာ၊ ဖြင့်။
ဂဟေတွာ၊ ယူ၍။
ဇိဝှဂ္ဂေ၊ လျှာဖျား၌။
ဥပေသိ၊ ထားပြီ။
အစ္ဆာဒေသီတိ၊ ကား။
ဇိဝှဂ္ဂေ၊ ၌။
ဌပိတမတ္တာ၊ ထားအပ်ကာမျှသည်။
( သမာနာ) ။
သတ္တရသ ဟရဏီ သဟဿာနိ၊ ခုနှစ်ထောင်သော အရသာကိုဆောင်ယူကြောင်း အကြောတို့ကို။
ဖရိတွာ၊ ဖြန့်၍။
မနာပါ၊ သည်။
ဟုတွာ။
တိဋ္ဌတိ၊ တည်၏။
တဏှာစဿ ဩက္ကမီတိ၊ ကား။
တတ္ထ၊ ထို ရသပထဝီ၌။
အဿ၊ ထိုသတ္တဝါ၏ ( သန္တာန်၌)။
တဏှာစ၊ တဏှာသည်လည်း။
ဥပ္ပဇ္ဇိ၊ ဖြစ်ပြီ။
စန္ဒိမသူရိယာဒိပါတုဘာဝ၊ အဖွင့်။
အာလုပ္ပကာရကံ ဥပက္ကမိံသု ပရိဘုဉ္ဇိတုန္တိ၊ ကား။
အာလောပံ၊ အလုတ်အလွေးကို။
ကတွာ၊ ၍။
ပိဏ္ဍေပိဏ္ဍေ၊ အတုံးအခဲတို့ကို။
( အပိုင်းပိုင်း တို့ကို)။
ဆိန္ဒိတွာ၊ ဖြတ်၍။
ပရိဘုဉ္ဇိတုံ၊ စားခြင်းငှါ။
အားဘိံ သု၊ အားထုတ်ကြကုန်ပြီ။
[ အာဆလာပံ ကတွာဖြင့် အာလုပ္ပသဒ္ဒါသည် အာလောပ၏ ပရိယာပ်ဟုလည်းကောင်း, ကာရကံ၌ ကြိယာဝိသေသန အနက်ဝယ် အံ ဝိဘတ် သက်ထားသည် ဟုလည်းကောင်း ပြသည်။]အတီတာနန္တရေ။ ။ အဓိပ္ပါယ်ကို ပါဋ္ဌိတော်နှင့်တွဲကြည့်ပါ၊ ဤ ဝါကျအဖွင့် ဋီကာ၌ “ကသ္မာ” ဟု အမေးတွေ့ရ၏၊ ကြံကြံဖန်ဖန် အနက်ပေးလျှင် ဖြစ်နိုင်သော်လည်း အဓိပ္ပါယ်မရပါ၊ ထိုကြောင့် “ကသ္မာ” နေရာဝယ် “တသ္မာ” ဟုရှိသင့်ပါသည်၊ ဋီကာ အဓိပ္ပါယ်ကို အထက်၌ ပြခဲ့ပြီ။
အစ္ဆာဒေသိ။ ။ အညပုဗ္ဗ+ ဆဒီဓာတ်သည် ဣစ္ဆာ အနက်ဟော စုရာဒိတည်း၊ အစ္ဆာဒေသိ- လွန်စွာ နှစ်သက်ပြီ” ဟု သဒ္ဒတ္ထမှတ်ပါ၊ မနာပါ ဟုတွာ တိဋ္ဌတိကားအဓိပ္ပါယ်ဖွင့်သည်။
စန္ဒိမ သူရိယာတိ၊ ကား။
စန္ဒိမာစ၊ လသည်လည်းကောင်း။
သူရိယောစ၊ နေသည်လည်းကောင်း။
ပါတုရဟေသုန္တိ၊ ကား။
ပါတုဘဝံ၊ ထင်ရှား ဖြစ်ကုန်ပြီ။
ပန၊ ပရိဟာရပက္ခမှတပါး စောဒကပက္ခကို ဆိုဦးအံ့။
တေသံ၊ ထို လနေတို့တွင်။
ကော၊ အဘယ်အရာသည်။
ပဌမံ၊ ရှေးဦးသွာ။
ပါတုဘဝိ၊ နည်း။
ကော၊ သည်။
ကသ္မိံ၊ အဘယ်အရာ၌။
ဝသတိ၊ နည်း။
ကဿ၊ အဘယ်အရာ၏။
ပမာဏံ၊ အတိုင်းအရှည်ကား။
ကိံ၊ အဘယ်နည်း။
ကော၊ သည်။
ဥပရိ၊ အထက်၌။
( ဟောတိ၊ နည်း။)
ကော၊ သည်။
သီဃံ၊ လျင်စွာ။
ဂစ္ဆတိ၊ နည်း။
နေသံ၊ ထိုလနေတို့၏။
ဝီထိယော၊ သွားရာလမ်းကြောင်းတို့သည်။
ကတိ၊ အဘယ်မျှလောက်တို့နည်း။
ကထံ၊ အဘယ်အခြင်းအရာအားဖြင့်။
စရန္တိ၊ လှည့်လည်ကုန်သနည်း။
ကိတ္တကေ၊ အဘယ်မျှ အတိုင်းအရှည်ရှိသော။
ဌာနေ၊ အရပ်၌။
အာလောကံ၊ အလင်းရောင်ကို ကရောန္တိ= ပြုကုန်သနည်း။
ဣတိ၊ ဤကား အမေးတည်း။
ဥဘော၊ နှစ်စင်းသော လ နေတို့သည်။
ဧကတော၊ တပြိုင်နက်။
ပါတုဘဝန္တိ၊ ကုန်၏။
[ ရှေးနိဿယ၌ ‘’ နပါတုဘဝန္တိ” ဟု နပါနေ၏။
အဋ္ဌကထာ၌ မပါပါ။
ဋီကာ၌လည်း မရှိပါ။]
သူရိယော၊ သည်။
ပဌမတရံ၊ စွာ။
ပညာယတိ၊ ၏။
ဟိ၊ မှန်၏။
တေသံ သတ္တာနံ၊ တို့၏။
သယံပဘာယ၊ မိမိကိုယ်ရောင်သည်။
အန္တရဟိတာယ၊ ကွယ်ပျောက်လသော်။
အန္ဓကောရော၊ အမိုက်မှောက်သည်။
အန္တရဟိတာယ၊ ကွယ်ပျောက်လသော်။
အန္ဓကာရော၊ အမိုက်မှောင်သည်။
အဟောသိ၊ ပြီ။
တေ၊ ထိုသတ္တဝါတို့သည်။
သီတ တသိတာ၊ ကြောက်ရွံ ထိတ်လန့်ကုန်သည်။
( ဟုတွာ၊ ၍။)
အာလောကော၊ အလင်းရောင်သည်။
သစေ ပါတုဘဝေယျ၊ အကယ်၍ ထင်ရှားဖြစ်ပါမူကား။
ဝတ၊ စင်စစ်။
ဘဒ္ဒကံ၊ ကောင်းသည်။
အဿ၊ ဖြစ်ရာ၏။
ဣတိ၊ သို့။
စိန္တယိံ သု၊ ကုန်ပြီ။
တတော၊ ထိုမဝ နောက်၌။ မဟာဇနဿ= များစွာသော လူအပေါင်း၏။
သူရဘာဝံ၊ ရဲ့ရင့်သည်၏အဖြစ်ကို။
ဇနယမာနံ၊ ဖြစ်စေလျက်။
သူရိယမဏ္ဍလံ၊ နှေဝန်းသည်။
ဥဋ္ဌဟိ၊ ထွက်ပေါ်လာပြီ။ကောတေသံစသည်။ ။ လောကီလူသားတို့သည် လ နေတို့ကိုမျက်စိဖြင့်မြင်နေရသော် ထို လ နေတ်ု့၏ဖြစ်ပုံ၌ တွေဝေတက်ကြ၏၊ ( သေသေချာချာမသိကြ ) ၊ ထိုကြောင့် တွေဝေမှုကို ပယ်ဖျောက်ခြင်းငှါ “ကာ ပန တေသံ “ စသည်ဖြင့် ပုစ္ဆာရှစ်ချက်ထုတ်၍ အစဉ်အတိုင်း အဖြေပြလိမ့်မညါ။
သူရဘာဝံ့။ ။ ကံအားလျော်စွာ အရှေ့လောကဓာတ်မှ အရောင်ဝန်းကြီစထွက်ပေါ်လာသောအခါ ကမ္ဘာဦးလူတို့သည် အကြောက်အလန့် ကင်း၍ ရဲတင်းလာ၏ ထိုကြောင့် “သူရံ- အရဲဓာန်ကို၊ ဇနေတိ- ဖြစ်စေတတ်၏ “ ဟူသော ဝိဂြိုလ်အရနေကို " သူရိယ” ဟုခေါ်သည်။ [ သူရဘာဝံ ဇနယမာနံ “ ဖြင့် သူရိယ၏ ဝစနတ္ထကိုပြသည်။]
စန္ဒေတိ နာမံ။ ။ နေဝန်းကြီး ကွယ်ပျောက်ပြန်ရာ ညဉ့်အခါဝယ် အမှောင်ကျရောက်သဖြင့် ယခင် အရောင်အလင်းနှင့်အတူ အရောင်တစ်ခု ပေါ်လာမူ “ကောငါးပေစွ” ဟု အလိုဆန္ဒဖြစ်ကြရာ ထိုဆန္ဒနှင့်အတူ အရောင်တစ်ခုပေါ်လာသော အရောင်ဝန်းကို “ဆန္ဒဆန္ဒ” ဟုဆခါ်ခဲ့ရာမှ ကာလရှည်ကြာ၍ “စန္ဒစန္ဒ” ဟု ဖြစ်လာသည်။ [ ဆန္ဒံ ကတွာ၊ ပေ၊ စန္ဒေဋတိ နာမံဖြင့် ဆန္ဒမှ စန္ဒဖြစ်လာပုံကို ပြသည်။]
တေနဝ၊ ထိုကြောင့်ပင်။
အဿ၊ ထိုနေဝန်း၍။
သူရီယောတိနာမံ၊ သူရိယောဟူသော အမည်သည်။
အဟောသိ၊ ဖြစ်ပြီ။
တသ္မိံ၊ ထိုနေဝန်းသည်။
ဒိဝသံ၊ တနေ့ပတ်လုံး။
အာလောကံ၊ ကို။
ကတွာ၊ ၍။
အတ္ထင်္ဂတေ၊ နေဝင်တောင်သို့ ရောက်လသော်။ ဝါ= ဝင်လသောါ။
ပုန၊ တဖန်။
အန္ဓကာယော၊ သည်။
အဟောသိ၊ ပြီ။
တေ၊ ထို သတ္တဝါတို့သည်။
အညော၊ နေဝန်းမှ အခြားသော။
အာလောကော၊ သည်။
သစေ ဥပ္ပဇ္ဇေယျ၊ အကယ်၍ ဖြစ်ပါမူ၊
ဝတ၊ စင်စစ်။
ဘဒ္ဒကံ၊ ကောင်းသည်။
အဿ၊ ဖြစ်ရာ၏။
ဣတိ၊ သို့။
စိန္တယိံသု၊ ကုန်ပြီ။
အထ၊ ထိုအခါ၌။
နေသံ၊ ထို သတ္တဝါတို့၏။
ဆန္ဒ၊ ဆန္ဒကို။
ဥတွာဝ၊ သာလျှင်။
စန္ဒမဏ္ဍလံ၊ လဝန်းသည်။
ဥဋ္ဌဟိ၊ ပြီ
တေနေဝ၊ ထိုကြောင့်ပင်။
အဿ၊ ထိုလဝန်း၏။
စန္ဒောတိနာမံ၊ စန္ဒဟူသော အမည်သည်။
အဟောသိ၊ ပြီ။
[ ကော တေသံ ပဌမံ ပါတုဘဝတိအမေး၏အဖြေက်ု ပြသည်။]
တေသု၊ ထို လ နေတို့တွင်။
စန္ဒော၊ သည်။
အန္တော မဏိဝိမာနေ၊ ပတ္တမြားဗိမာန်၏အတွင်း၌။
ဝသတိ၊ ၏။
တံ၊ ထိုလဗိမာန်ကို။
ဗဟိ၊ အပ၌။
ရဇတေန၊ ငွေဖြင့်။
ပရိက္ခိတ္တံ၊ ကာရံအပ်ပြီ။
ဥဘယမ္ပိ၊ ပတ္တမြား ငွေ နှစ်ပါးစုံသည်လည်း။
သီတလမေဝ၊ အေးမြသည်သာ။
အဟောသိ။
သူရိယော၊ သည်။
အန္တောကနကစိမာနေ၊ ရွှေဗိမာန်၏ အတွင်း၌။
ဝသတိ၊ ၏။
တံ၊ ထို နေဗိမာန်ကို။
ဗာဟိရံ၊ အပ၌။
ဖလိကပရိက္ခိတ္တံ၊ ဖန်ဖြင့် ကာရံအပ်သည်။
ဟောတိ၊ ၏။
ဥဘယမ္ပိ၊ ရွှေဖန် နှစ်ပါးစုံသည်လည်း။
ဥဏှမေဝ၊ ပူသည်သာတည်း။
[ ကော ကသ္မိံ ဝသတိ၏ အဖြေကို ပြသည်။]
ပမာဏတော၊ ပမာဏအားဖြင့်။
စန္ဒော၊ သည်။
ဥဇုကံ၊ ဖြောင့်ဖြောင့်။
( အလျားအနံ အစောက်အားဖြင့်)။
ဧကူနပညာသယောဇနော၊ လေးဆယ်ကိုးယးဇနာရှိ၏။
ပရိမဏ္ဍလတော၊ အဝန်းအဝိုင်းအားဖြင့်။
တီဟိ ယောဇနေဟိ၊ သုံးယူဇနာတို့ဖြင့်။
ဦနဒိယဍ္ဎသတယောဇနာ၊ ယုတ်လျော့သော အခွဲနှင့်တကွ ယူဇနာနှစ်ရာရှိ၏။
သူရိယော၊ သည်။
ဥဇုကံ၊ ဖြောင့်ဖြောင့်။
ပညာသယောဇနာ၊ ယူဇနာငါးဆယ် ရှိ၏။
ပရိမဏ္ဍလတော၊ အားဖြင့်။
ဒိယဍ္ဎသတယောဇနော၊ အခွဲနှင့်တကွ ယူဇနာနှစ်ရာရှိ၏။
ဝါ၊ ယူဇနာတရာ့ငါးဆယ်ရှိ၏။
[ ကဿ ကိံ ပမာဏ၏အဖြေကို ပြသည်။]
စန္ဒော၊ သည်။
ဟေဋ္ဌာ၊ အောက်၌။
သူရိယော၊ သည်။
ဥပရိ၊ အထက်၌။
( ဟောတိ)။
နေသံ၊ ထို လ နေတို့၏။
အန္တရာ၊ အကြား၌။
ယောဇနံ၊ တယူဇနာသည်။
ဟောတိ။
စန္ဒဿ၊ ၏။
ဟေဋ္ဌိမန္တတော၊ အောက်၌ဖြစ်သော အစွန်းမှ။
သူရိယဿ၊ ၏။
ဥပရိမန္တတော၊ အထက်၌ဖြစ်သော အစွန်းသည်။
ယောဇနသတံ၊ ယူဇနာတရာသည်။
ဟောတိ။
[ ကော ဥပရိ၏အဖြေကို ပြသည်။]
စန္ဒော၊ သည်။
ဥဇုကံ၊ ဖြောင့်ဖြောင့်။
သဏိကံ၊ ဖြေးဖြေး။
ဂစ္ဆတိ၊ ၏။
တိရိယံ၊ ဖီလာ။
သီဃံ၊ လျှင်စွာ။
( ဂစ္ဆတိ)။
ဒွီသု၊ နှစ်ဖက်ကုန်သော။
ပဧဿသု၊ နံဘေးတို့၌။
နက္ခတ္တတာရကာ၊ နက္ခတ် ကြယ်တာရာတို့သည်။
ဂစ္ဆန္တိ၊ ကုန်၏။
ဓေနု၊ နွားမသည်။
ဝစ္ဆံ၊ နွားငယ်သို့။
( ဥပသင်္ကမတိ) ဝိယ၊ ကဲ့သို့။
( တထာ၊ တူ)။
စန္ဒော၊ သည်။
တံတံ နက္ခတ္တံ၊ ထိုထို နက္ခတ်သို့။
ဥပသင်္ကမတိ၊ ၏။
နက္ခတ္တာနိ ပန၊ တို့သည်ကား။
အတ္တနော၊ ၏။
ဌာနံ၊ သွားရာအရပ်ကို။
[ အတ္တနော ဌာနန္တိ အတ္တနော ဂမနဋ္ဌာနံ။၊ ဋီကာ။]
နဝိဇဟန္တိ၊ မစွန့်ကုန်။
သူရိယဿ၊ ၏။
ဥဇုကံ၊ ဖြောင့်ဖြောင့်။
ဂမနံ၊ သွားခြင်းသည်။
သီဃံ၊ ၏။
တိရိယံ၊ ဖီလာ။
ဂမနံ၊ သည်။
ဒန္ဓံ၊ နှေး၏။
သော၊ ထိုနေသည်။
ကာဠ ပက္ခဥပေါသထတော၊ လဆုတ်ပက္ခ ဥပုသ်နေ့မှ။
ပါဋိပဒုနဝသေ၊ အထွက် တရက်နေ့၌။
ယောဇနာနံ၊ တို့၏။
သတသဟဿံ၊ တသိန်း။
စန္ဒမဏ္ဍလံ၊ လဝန်းကို။
ဩဟာယ၊ စွန့်၍။
ဂစ္ဆတိ။
[ လနှင့် နေတို့ ယူဇနာ တသိန်း ဝေးကွာသွားသည်၊ ဟူလို။]
အထ၊ ထိုအခါ၌။
စန္ဒော၊ သညမ။
လေခါဝိယ၊ အရေးအသားကဲ့သို့။
ပညာယတိ၊ ထင်းရှား၏။
ပက္ခဿ၊ လဆန်းပက္ခ၏။
ဒုတိယာယ၊ နှစ်ရက်မြောက်နေ့၌။
သတသဟဿံ၊ တသိန်း။
( စန္ဒမဏ္ဍလံ၊ ဩဟာယ ဂစ္ဆတိ)။
ဣတိ ဧဝံ၊ သို့။
ယာဝဥပေါသထဒိဝသာ၊ ဥပုသ်နေ့တိုင်အောင်။
သတသဟဿံ သတသဟဿံ၊ တသိန်း တသိန်း။
ဩဟာယ၊ ၍။
ဂစ္ဆတိ။ဥဇုကံ သဏိကံ ဂစ္ဆတိ။ ။ အာမာဝါသိယံ ( လကွယ်နေ့၌) သူရိယေန သဒ္ဓိံ ဂစ္ဆန္တော ဒိဝသေ ( နေ့တိုင်းနေ့တိုင်း) ထောကံ ထောကံ ဩဟိယန္တော ( ကျန်ရစ်လျက်) ပုဏ္ဏမာသိယံ ( လပြည့်နေ၌) ဥပဍ္ဎမဂ္ဂမေဝ ( ထက်ဝက်ခရီးအထိပင်) ဩစီယနတော ( ကျန်ရစ်ခြင်းကြောင့်တည်း)။
တိးိယံ သီဃံ ဂစ္ဆတိ။ ။ ဧကသ္မိမ္ပိမာသေ ကဒါစိ ဒက္ခိဏတော ( တရံတခါ တောင်အရပ်၌) ကဒါစိ ဥတ္တရတော ဒဿနတော ( တေံ့မြင်ရခြင်းကြောင့်တည်း။)
နက္ခတ္တတာရကာ။ ။ ဝစနတ္ထကို နောက်မှ ပြမည်၊ နက္ခတ်တာရာတို့က လ၏ဘေးက သွားသည် ဟုယေဘုယျအားဖြင့် ဆိုထားသည်၊ လ ၏ ရှေ့နောက် လ နှင့်အတူပင် သွားကြသည်။
အထ၊ ထိုမှ နောက်၌။
စန္ဒော၊ သညမ။
အနုက္ကမေန၊ အစဉ်အားဖြင့်။
ဝဍ္ဎိတွာ၊ တိုးပွါး၍။
ဥပေါသထဒိဝသေ၊ ၌။
ပရိပုဏ္ဏော၊ ပြည့်သည်။
ဟောတိ။
ပုန၊ တဖန်။
ပါဋ်ပဒဒိဝသေ၊ တသိန်း။
ဓာဝိတွာ၊ ပြေး၍။
ဂဏှာတိ၊ ၏။
ဒုတိယာဟ၊ ၌။
သသဟဿံ၊ တသိန်း။
( ဓာဝိတွာ ဂဏှာတ်)။
ဣတိဧဝံ၊ သို့။
ယာဝ ဥပေါသထ ဒိဝသာ၊ တိုင်အောင်။
သတသဟဿံ သတသဟဿံ၊ တသိန်းတသိန်း။
ဓာဝိတွာ ဂဏှာတိ။
အထ၊ ၌ ။
စန္ဒော၊ သည်။
အနုက္ကမေန၊ အားဖြင့်။
ဟာယိတွာ၊ ယုတ်လျောြ၍။
ဥပေါသထ ဒိဝသေ၊ လကွယ် ဥပုသ်နေ့၌။
သဗ္ဗသော၊ ခပ်သိမ်းသော အပြားအားဖြင့်။
နပညာယတိ၊ မထင်းရှား။
[ လ၏ အရိပ်က ကြီးလာ၍ လလည်း မထင်းရှားတော့။]စန္ဒော အနုက္ကမေန ဝဍ္ဎိတွာ။ ။ ဣဒံ ( ဤစကားကို) ဥပးိဘာဂတော ပဟိတသူရိယာလောကဟာယ ( အထက်ပိုင်း၌ နေရောင်ခြည် ကျရောက်နေသည်၏ အဖြစ်ကြောင့်) ဟေဋ္ဌဆော ပဝတ္တာယ ( ဆာယာယ၌ စပ်) သူရ်ယဿ ဒူရဘာဝေနဒိဝသေ ဒိဝသေ အနုတ္တမေန ပရိဟာယမာနာယ ( ဆုတ်ယုတ်သော) အတ္တနောဆာယာယဝသေန အနုတ္တမေန စန္ဒမဏ္ဍလ ပဒေသဿ ( လှန်ူ အစိတ်အပိုင်း၏) ဝဍ္ဎမာနဿဝိယ ဒိဿ မာနတာယ ( တိုးပွါးလာသလို မြင်ရသည့်အတွက်) ဝုတ္ထံ၊ တသ္မာ အနုတ္ထမေန ဝဍ္ဎိတွာဝိယ ( တိုးပွါးလာသကဲ့သိုြ ဟု အနက် မှတ်ပါ)။
မှတ်ချက်။ ။ လပြည့်လာမှု, လဆုတ်သွားမှုသည် တကယ့်ကို လကြီး ပြည်ြလာသည် လကြီးဆုတ်သွားသည် မဟုတ် ၊ လပေါ်၌ ဖြစ်နေသော အရိပ်ကြောင့် တပိုင်းတစ်သာ မြင်ရသောအခါ လဆုတ်သည်, အပြည့်အစုံမြင်ရသောအခါ လပြည့်သည်ဟု ပြောကြရသည်၊ ထိုကြောင့် ဝဍ္ဎိတွာကို “တိုးပွါးလာသကဲ့သို့” ဟု အနက်မှတ်ပါ- ဟူလို။
ရှေးနိသာယ အဓိပ္ပါယ်။ ။ လ, နေ ဆို့၏ ဖီလာသွားခြင်း ဟူသည်ကားတောင်အရပ်မှသည် မြောက်အရပ်သို့, မြောက်အရပ်မှသည် တောင်ပရပ်သို့ သွားခြင်းတည်း၊ ထိုကြောင်ြ သဋရတ္ထ ဒီပနီ ဋီကာ၌ “တိရိယဂမနံ နာမ ဒက္ခိဏဒိသတေဋ ဥတ္တရဒိသာဉ, ဥတ္တရဒိသတော ဒက္ခိဏဒိသာယ ဂမနံ” ဟမိန့်အပ်ပြီ၊ အဖြောင့်သွားခြင်းဟူသည်ကား မြင့်မိုရ်တောင်၏ လည်းကောင်း စကြာဝဠာတောင်၏လည်းကောင်း အလယ် မဇ္ဈေဝီထိဖြင့် သွားခြင်းတည်း၊ ထို- အကြောင်းကို “ယဒါပန သိနေရုဿစက္ကစါဠဿ ဥဇုကံ ဝေမဇ္ဈေန ဂစ္ဆန္တိ” ဟူသော သာရတ္ထ ဒီပနီဋီကာပါဌ်ဖြင့်သိအပ်၏၊ နေသည် တနေ့တနေ့မှာ ယူဇနာ သုံးသန်း သုံးသန်း သွား၏၊ လသည် တနေ့တနေ့မှာ ယူဇမာ နှစ်သန်း ကိုးသန်း နှသ်သန်း ကိုးသန်း သွား၏၊ ထိုကြောင့် လဆန်း တစ်ရက်နေ့၌ နေသည် လဝန်းကို ယူဇနာ တသိန်သချန်၍ သွားသတဲ့။
စန္ဒံ၊ ကို။
ဟေဋ္ဌာ၊ ၌။
သူရိယော၊ သည်။
ဥပရိ၊ ၌။
ဟောတိ။
မဟတိယာ၊ ကြီးစွာသော။
ပါတိယာ၊ ခွက်ဖြင့်။
ခုဒ္ဒမဏ္ဍလံ၊ လဝန်းကို။
ပိဓီယတိ၊ ၏။
မဇ္ဈနှိကေ၊ နေ့မွန်းတည့် အချိန်၌။
ဂေဟစ္ဆာယာ၊ အိမ်အရိပ်သည်။ န ( ပညာယတိ) ဝယ= မထင်းရှားသကဲ့သို့( တထာ)။
စန္ဒဿ၊ ၏။
ဆာယာ၊ သည်။
နပညာယတိ။
သော၊ ထို လသည်။
ဆာယာယ၊ အရိပ်သည်။
အပညာယ မာနာယ၊ မထင်ရှားလသော်။
ဒူရေ၊ အဝေး၌။
ဌိတာနံ၊ တည်သူတို့၏။
ဒိဝါ၊ နေ့အခါ၌။
ပဒီပေါ၊ ဆီမီးသည်။
န ( ပညာယတိ) ဝိယ၊ ကဲ့သို့။
( တထာ)။
သယမ္ပိ၊ ကိုယ်တိုင်လည်း။
န ပညာယတိ။
[ ကော သီဃံ ဂစ္ဆတိ၍ အဖြေကို ပြသည်။]
ပန၊ ဆက်။
ကတိ နေသံ ဝီထိယောတိ ဧတ္တ၊ ဟူသော ဤ ပါဌ်၌။
အဇဝီထိ၊ အဇဝီထိလည်းကောင်း။
( ဆိတ်နှင့် သင့်လျော်ျသာ လ, နေတို့၏ သွားရာခရီးလည်းကောင်း၊)
နာဂဝိထိ၊ လည်းကောင်း။
( ဆင်နှင့်သင့်လျော်သော လ, နေတို့၏ သွားရာ ခရီးလည်းကောင်း)။
ဂေါဝီထိ၊ လည်းကောင်း။
( နွားနှင့်သင့်လျော်သော လ, နေတို့၏ သွားရာခရီးလည်းကောင်း)။
ဣတိ၊ သို့။
တိဿော၊ ကုန်သော။
ဝီထိယော၊ တို့သညါ။
ဟောန္တိ။
တတ္ထ၊ ထိုသုံးပါးဆသာဝီထိတို့တွင်။
အဇာနံ၊ ဆိတ်တို့သည်။
ဥဒကံ၊ ရေသည်။
ဝါ၊ ကို။
ပဋိကူလံ၊ စက်ဆုပ်အပ်သည်။
ဟောတိ။
ဟတ္ထိနာဂါနံ၊ ဆင်တို့သည်။
( ဥဒကံ၊ သည်။)
မနာပံ၊ စိတ်ကို တိုးပွါးစေတတ်၏။
( မြတ်နိုးအပ်၏)။
ဂုန္နံ၊ နွားတို့အား။
[ ဖါသု၌ သမ္ပဒါန် စပါ။]
( ဥဒကံ၊ သည်)။
သီတုဏှသမတာယ၊ အချမ်း အပူ မျှတသည်၏ အဖြစ်ကြောင့်။
ဖါသု၊ ချမ်းသာသည်။
ဟောတိ။
တသ္မာ၊ ကြောင့်။
ယံ ကာလံ၊ အကြင်အခါ၌။
စန္ဒိမသူရိယာ၊ တို့သည်။
အဇဝီထိံ၊ သို့။
အာရုဟန္တိ၊ တက်ရောက်ကုန်၏။
( သွားကုန်၏)။
တဒါ၊ ၌။
ဂေါဝီထိံ အာရောဟန္တိ။
တဒါ၊ ၌။
ဥတုသမတာ၊ ဥတု၏ ညီမျှသည်၏ အဖြစ်သည်။
သမ္ပဇ္ဇတိ၊ ကောင်းစွာဖြစ်၏။
[ ကတိ နေသံ ဝီထိယော၏ အဖြေကို ပြသည်။]
စန္ဒိမသူရိယာ၊ တို့သည်။
ဆမာသေ၊ ခြောက်လတို့ပတ်လုံး။
သိနေရုတော၊ မြင့်မိုရ်တောင်မှ။
ဗဟိ၊ အပသို့။
နိက္ခမန္တိ၊ ကုန်၏။
ဆမသေ၊ လုံး။
( သိနေရုနော၊ ၏၊)
အန္တော၊ အတွင်း၌။
ဝိစရန္တိ၊ လှည့်လည်ကုန်၏။
ဟိ၊ မှန်၏။
( တနည်း)
ဟိ၊ ချဲ့ဦးအံ့။
တေ၊ ထို လနေတို့သည်။
အာသဠှမာသေ၊ ဝါဆိုလ၌။
သိနေရုသမီပေန၊ မြင့်မိုရ်တောင်၏ အနီးမှ။
ပရေ၊ အခြားကုန်သော။
ဒွေမာသေ၊ လုံး။
နိက္ခမိတွာ၊ ၍။
ဗဟိ၊ ၌။
ဝိစရန္တာ၊ ကုန်သည်။
ဟုတွာ၊ ၍။
ပဌမကတ္တိကမာသေ၊ သီတင်းကျွတ်လ၌။
မဇ္ဈေန၊ မဇ္ဈေဝီထိဖြင့်။
ဂစ္ဆန္တိ၊ ကုန်၏။
တတော၊ ထိုလမှ။
စက္ကဝါဠာဘိမုခါ၊ စကြာဝဠာသို့ ရှေးရှုကုန်သည်။
( ဟုတွာ)။
ဂန္တွာ၊ ၍။
ပုန၊ တဖန်။
နိက္ခမိတွာ၊ ၍။
စိတြမာသေ၊ တာကူးလ၌။
( တန်ခူးလ၌)
မဇ္ဈေန၊ ဖြင့်။
ဂန္တွာ၊ ၍ တတော = ထိုတာကူးလမှ။
ဒွေမာသေ၊ လုံး။
သိနေရုဘိမုခါ၊ ကုန်သည်။
( ဟုတွာ) ။
ပက္ခန္ဒိတွာ၊ ပြေး၍။
ပုန၊ တဖန်။
အာသာဠှေ၊ ၌။
သိျနရုသမီးပေန၊ ဖြင့်။
စရန္တိ၊ ကုန်၏ [ ကထံ စရန္တိ၏ အဖြေကိုပြသည်။]
တတော၊ ထိုလမှ။
စက္ကဝါဠာဘိမုခါ၊ စကြာဝဠာသို့ ရှေးရှုကုန်သည်။
( ဟုတွာ)။
ဂန္တွာ၊ ၍။
ပုန၊ တဖန်။
နိက္ခမိတွာ၊ ၍။
စိတြမာသေ၊ တာကူးလ၌။
( တန်ခူးလ၌)
မဇ္ဈေန၊ ဖြင့်။
ဂန္တွာ၊ ၍ တတော = ထိုတာကူးလမှ။
ဒွေမာသေ၊ လုံး။
သိနေရုဘိမုခါ၊ ကုန်သည်။
( ဟုတွာ) ။
ပက္ခန္ဒိတွာ၊ ပြေး၍။
ပုန၊ တဖန်။
အာသာဠှေ၊ ၌။
သိျနရုသမီးပေန၊ ဖြင့်။
စရန္တိ၊ ကုန်၏ [ ကထံ စရန္တိ၏ အဖြေကိုပြသည်။]**အဇဝီထိ**။ ။ ယာယ ဝီထိယာ ( အကြင်လမ်းဖြင့်) သူရိယေ ဂစ္ဆန္တေ ( နေသွားလသော်) ဝဿဝလာဟကာ ( မိုးကို ရွာစေတတ်ကုန်သော) ဒေဝပုတ္တာ သူရိယာဘိတာပသန္တတ္တာ ( နေမပူဒဏ်သည် ပူလောင်အပ်သောကြောင့် ) အတ္တနော ဝိမာနတော ( ဗိမာန်မှ) န နိက္ခမန္တိ၊ ကီဠာပသုတာ ( ပျော်ပျော်ပါးပါး ကစားမှု၌ အားထုတ်ကုန်သည်) ဟုတွာ န ဝိစရန္တိ၊ တဒါ ကိး သူးိယဿ ဝိမာနံ ပကတိမဂ္ဂတော ( သွားနေကြလမ်းမှ) အဓော ဩတရိတွာ ( အောက်သို့ ဆင်းလာ၍၊ နိမ့်လာ၍ ) ဝိစရတိ၊ တဿ ( ထိုနေဗိမာန်၏ ဩရုယှ စရဏေနေဝ ( လှည့်လည်ခြင်းကြောင့်ပင်) စန္ထဝိမာနမ္ပိ အဓော ဩရုယှ စရတိ၊ ( ဘာကြောင့်နည်း) တဂ္ဂတိကတ္တာ ( ထနုနေဗိမာန်နှင့်သွားပုံ တူသောကြောင့်တည်း) ၊ တသ္မာ သာဝီထိ ဥဒကာဘာဝေန ( မိုးေး မရှိသည့်အတွက်) အဇာနရူပတ္တာယ ( ဆိတ်တို့အားလျော်သည်၏ အဖြစ်ကြောင့်) အဖဝီထိ သမညံ ဂတာ၊ ) အဇဝီထိ ဟူသော အမည်သို့ရောက်ပြီ။)
**မှတ်ချက်**။ ။ သာဝီထိ အဇာနုရူပတ္တာကို ကြည့်၍ အဇာနံ+ အနုရူပါ၊ အဇာနုရူပါ၊ အဇာနုရူပါ+ ဝီထိ= အဇာဝီထိဟု ပြု၊ အနုရူပပုဒ်ကိုချေ၊ ( ဆိတ်တို့အား လျောက်ပတ်သော လနေတို့၏ သွားရာလမ်း)၊ ဆိတ်များသည် ရေကိုကြောက်၏၊ ထိုအချိန်ရေမရှိသောကြောင့် ထိုနေသွားခရီးသည် ဆိတ်တို့နှင့် သင့်လျော်သော ( ဆိတ်တို့၏အကြိုက်ဖြစ်သော) ရာသီ ဖြစ်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။
**နာဂဝီထိ**။ ။ ယာယ ပန ဝီထိယာ သူရိယေ ဂစ္ဆန္တေ ဝဿ ဝဠာဟကူ ဒေဝပုတ္တာ သူရိယာဘိတာပါဘာဝတော ( နေအပူ၏ မရှိခြင်းကြောင့်) အဘိဏှံ အတ္တနောဝိမာနတော ဗဘိ နိက္ခမိတွာ ကိဠာပသုတာ ဣတောညစိတောစ ဝိစရန္တိ၊ တဒါ ကိဟသူရိယဝိမာနံ ပကတိမဂ္ဂတော ဥဒ္ဓံ အာရုဟိတွာ ( အထက်တက်၍) ဝိစရတိ၊ တဿ ဥဒ္ဓံ အာရုယှ စရဏေနေဝ စန္ဒဝိမာနမ္ပိ ဥဒ္ဓံ အာရှယှ စရတိ၊ တဂ္ဂတိကတ္တာ၊ တဂ္ဂတိကတာ စ ( ထို နေဗိမာန်နှင့်သွားပုံ တူရခြင်းမှာလည်ူ) သမာနဂတိနာ ဝါတမဏ္ဍလေန ( တူသော သွားခြင်းရှိသော လေအဝန်းက) ဝိမာနဿ ဖေလ္လိတဗ္ဗတ္တာ ( လှုပ်စေအပ် သွားစေအပ်သည်၏ အဖြစ်ကြောင့်တည်း) တသ္မာ သာဝီထိ ဥဒကဗဟုဘာဝေန ( ရေများသည့်အတွက်) နာဂါနုရူပတာယ နာဂဝီတဍထီတိ သမညံ ဂတာ။
**မှတ်ချက်**။ ။ ဝိဂ္ဂဟကို ရှေးနည်းအတိုင်း ပြု၊ “နာဂ၊ နဂါး” ဟုလည်း ဖြစ်နိုင်၏၊ အဇဂေါတို့ကိုထောက်၍ အခြေလေးချောင်းရှိ ကုန်းနေသတ္တဝါ ချင်းတူအောင် “ ဆင်” ဟုပေးလိုက်သည်။
ဂေါဝီထိ။ ။ ယဒါ သူရိယော ဥဒ္ဓမနာရုဟန္တော အဓောစ အနောတရန္တော ပကတိမဂ္ဂေနေဝ ဂစ္ဆတိ၊ တဒါ ဝဿဝဠာဟကာ ယထာကာလံ ( ကာလအားလျော်စွာ ဝိမာနတော နိက္ခမိတွဋ သုခေန ဝိစရန္တိ၊ တေန ( ကြောင့်) ကာလေနကာလံ ( တရံတခါ) ဝဿနတော ( မိုးရွာခြင်းကြောင့်) ဥတု သမတာ ဟောတိ ( ဥတု ညီမျှ၏)၊ တာယ ဥတု ငမတာယ ဟေတုဘူတာယ ( ရာသီ၏ အကြောင်းဖြစ်သော ထို ဥတု မျှတခြင်းကြောင့်) သာ စန္ဒိမသူရ်ယာနံ ဂတိ ( လ, နေတို့၏ ထိုသွားပုံသည်) ဂဝါနုရူပတာယ ဂေါဝီထီတိ သမညံ ဂတာ။
ကိတ္တကေ၊ သော။
ဌာနေ၊ ၌။
အာလောကံ၊ ကို။
ကရောန္တိ၊ ကုန်သနည်း။
ဣတိ၊ ဤကား အမေးတည်း။
ဧကပ္ပဟာရေန၊ တပြိုင်နက်တည်းဖြင့်။
တီသု၊ သုံးပါးကုန်သော ။
ဒီပေသု၊ ကျွန်းတို့၌။
အာလောကံ၊ ကို။
ကရောန္တိ၊ ကုန်၏။
ဣတိ၊ ဤကား အဖြေတည်း။
ကထံ၊ အဘယ်သို့ပြုကုန်သနည်း။
ဟိ၊ အဖြေကား။
ဣမသ္မနံ ဒီပေ၊ ဪ ( ဇမ္ဗူဒိပ်) ကျွန်း၌။
သူရိယုဂ္ဂမနကာလော၊ နေထွက်ချိန်သည်။
ပုဗ္ဗဝိဒေဟေ၊ ပုဗ္ဗဝိဒေဟကျွန်း၌။
( အရှေ့ကျွန်း၌၊)
မဇ္ဈနှိကော၊ နေ့မွန်းတည့်ချိန်သည်။
ဟောတိ။
ဥတ္တရကုရုသု၊ ဥတ္တရကုရုကျွန်းတို့၌။
( မြောက်ကျွန်းတို့၌)။
အတ္ထင်္ဂမနကာလော၊ နေဝင်ချိန်တည်း။
အပရဂေါယာနေ၊ အနောက်ကျွန်း၌။
မဇ္ဈိမယာမော၊ သန်ခေါင်ချိန်တည်း။
ပေ။
[ လွယ်ပြီ။]
ဣတိ၊ ဤသို့ပြုကုန်၏။
[ ကိတ္တကေဌာနေ အာလောကံ ကရောန္တိ၏အဖြေကို ပြသည်။]ဣမသ္မိံ၊ ပေ၊ မဇ္ဈိမယာမော။ ။ အရှေ့ကျွန်း၌ မွန့်တည်းလျှင် တောင်ကျွန်း၌ နေထွက်၏၊ အနောက်ကျွန်း၌ သန်းခေါင်ဖြစ်၏၊ မြောက်ကျွန်း၌ နေဝင်၏၊ ဤသို့ကျွန်းလေး ကျွန်း အစဉ်အတိုင်းမှတ်ပါ၊ “တည့်+ ထွက် + သန့်+ ဝင်” ဟု ကျွန်းလေးကျွန်းလက်ယာရစ် အစဉ်အတိုင်းအချုပ်မှတ်ပါ၊ ဤ သည်ကို ရည်ရွယ်၍ “သုံးကျွန်းလင်းခိုက်, တကျွန်းမိုက်” ဟုပြောစမှတ်ပြုကြသည်။
မှတ်ချက်။ ။ ကောပန တေသံ ပါထုဘဝတိ” မှစ၍ ဤ မဇ္ဈိမယာမောတိ တိုင်အောင်လ, နေတို့သည် မျက်စိဖြင့် မြင်ရ၍ ထင်ရှားသော်လည်း သူတို့၏ဖြစ်ပုံမှာ များစွာသောလူတို့နားမလည်နိုင်သောကြောင့် အဠကထာဆရာက ကိုယ်တိုင်မေးခွန်းထုတ်၍ ဖွင့်ပြထားသည်၊ ဤဝါကျတို့၏ အဓိပ္ပါယ်ကို ဗေဒင်နက္ခတ် ကျွမ်းကျင်သူတို့အထံ၌ လေ့လာြြပါ၊ သို့ရာတွင် ယခုခေတ် သိပ္ပံပညာရှင်တို့၏ အမြင်နှငိ့မှု ကွဲပြားဟန်တူသည်။
နက္ခတ္တာနိကတာရကရူပါနီတိ၊ ကား။
ကတ္ထိကာဒိနက္ခတ္တာနိ စေဝ၊ ကတ္ထိကာ အစရှိသော နက္ခတ်တို့သည်လည်းကောင်း။
သေသတာရကရူပါနိစ၊ ကြွင်းသော ကြယ်တာရာ အပေါင်းတို့သည် လည်းကောင်း။
စန္ဒိမသုရိဘေတိ၊ တို့နှင့်။
သဒ္ဓိံယေဝ၊ အတူသာလျှင်။
ပါတုရဟေသု့၊ ကုန်ပြီ။
ရတ္ထိန္ဒိဝါတိ၊ ကား။
တတောသူရီယတ္ထင်္ဂမနတော၊ ထို နေဝင်ချိန်မှ။
ယာဝ အရဒဏုဂ္ဂမနာ၊ အရုဏ်တက်သည့်တိုင်အောင်။
ဒိဝါ၊ နေ့တည်း။
ဣတိ ဧဝံ၊ သို့။
ရတ္ထိန္ဒိဝါ၊ ညဥ◌့်နေ့တို့တွင်။
ပညာယိ့သု၊ ထင်းရှားကုန်ပြီ။နက္ခတ္တာနိ။ ။ နက္ခနံ ( ဂမနံ)+ တာယန္တိ ရက္ခန္တီတိ နက္ခတ္တာနိ၊ [ နက္ခ သဒ္ဒူပပဒ+ တာခတ်+ အ ပစ္စည်း။] ဟိုလမ်းမှ သွားလိုက် , ဒီလမ်းမှသွားလိုက်အားဖြင့်မညီမညွတ်မသွားပဒ မိမိ၏ လမ်းဖြင့်သာ သွားခြင်းအားဖြင့် သွားခြင်းကို စောင့်ရှောက်တတ်သည်၊ “နက္ခရန္တိ နနဏန္တီတိ နက္ခတ္တာနိ” ဟု ခရဓာတ်+ တပစ္စည်းဖြင့်လည်းပြုကြ၏၊ ထို နက္ခတ်များနှင့်စပ်၍ မှတ်ဖွယ်ကို အဘယာရာမ ဆရာတော်၏ အဘိဓာန်နိဿယသစ်မှာရှုပါ။
သေသတာရက ရူပါနိစ။ ။ အတ္တနော ဝီထိံ တာယန္တီ ( စောင့်ရှောက်လျက်) အရန္တန ဂစ္ဆန္တီတိတာရူ၊ ( တာယန္တီ သဒ္ဒူပပဒ+ အရဓာတ်+ အ ပစ္စည်းဖြင့် “တာယန္တီ အရ” ဖြစ်ပြီးနောက် နိရုတ္တိနည်းဖြင့် “ တာယန္တီအရ” မှ ယန္တီကိုချေ။ “ အရ”၌ အကိုလည်းချေ၊) ဣတ္ထီဇေဋတက အာသက်၍ “တာရာ” ဟုဖြစ်၏၊ တာရဧဝ+ တာရကာ၊ [ သွတ္ထ၌ က ပစ္စည်း။] - အဘိဓာနပ္ပဒီပိကာ သူစိ။ [ တာရကာစ + တာ + ရူပ နိစာတ် တာရကရူပါနိ ဟု ဆက်။]
ဆက်ဦးမည်။ ။ “သေသဘာရကရူပါနိ - နက္ခတ်တို့မှကြွင်းသော ကြယ်တာရာအပေါင်း” ဟု ဆိုသဖြင့် ကတ္တိကာစသောနက္ခတ်များလည်း “ တာရာက” အမည် ရသည်ဟု ပြ၏၊ မှန်၏- ကတ္တိကာစသော နက္ခတ်များသည် တာရကလည်းမည်, နက္ခတ်လည်းမည်၍ ကြွင်းသော ကြယ်များသာ် “တာရက” သာ မည် ကြသည်၊ ထိုအားလုံးလည်း နတ်တို့နေရာ ဗိမာန်များဟု ဋီကာဆို၏။
ဋီကာ။ ။ ယေသု ( အကြင်ကတ္တိကာ စသည်တ်ု့၌) ကတ္တိကာဒိ နက္ခတ္တ သမညော၊ တာန်ပိ တာရက ရူပါနိ ယေဝါတိ ဝုတ္တံ၊ “ သေသတာရက ရူပါနိစာ” တိ၊ နက္ခတ္တ သည်တိ တာရက ရူပတော( နက္ခတ်ဟု အသိအမှတ်ပြုအပ်သော တာရာအပေါင်းမှ) အဝသိဋ္ဌတာရက ရူပါနီတိ အတ္ထော၊ ဥဘယာနိပိ တာနိ ဒေဝတာနံ ဝသနက ဝိမာနာ နီတိ ဝေဒိတဗ္ဗာနိ။
ရတ္တိ, ဒိဝေါ။ ။ ရာ ( သဒ္ဒေါ)+ တိယျတိ ဆိဇ္ဇတိ ဧတ္ထာတိ ရတ္တိ၊ ( ရာသဒ္ဒူပပဒ+ တိဓာတ် + ဣ ပစ္စည်း၊ တဒွေတော်လာ၊ ရာ၌ ရဿပြု၊) သတ္တဝါများ၏ အသံငြိမ်းအေး တိတ်ဆိတ်ရာ ညဉ့်အခါ၊ ဒိဗ္ဗန္တိ သတ္တာ ကိဠန္တိ ဇောတန္တိ ဧတ္ထာတိ ဒိဝါ၊ ဒိဝု ကီဠနေဓာတ်, အ ပစ္စည်း, ဣတ္ထီဇောတက အာ ပစ္စညါး ၊ အချို့နေရာ၌ အာကာရန္တနိပါတ် “ဒိဝါ” ပုဒ်လည်း ရှိသေးသညါ။
အထ၊ ထိုမှ နောက်၌။
ပဉ္ဇုသရိတ္ထိယော၊ တဆယ့်ငါးညဥ◌့်တို့သည်။
အဍ္ဎမာသော၊ လခါဲတည်း။
ဒွေ အဍ္ဎမာသာ၊ လခွဲနှစ်ခုတု့သည။
မာသော၊ တလတည်း။
ဣတိဧဝံ၊ သို့။
မာသဍ္ဎမာညသာ၊ တလ, တလထက်ဝက်တို့သည်။
ပညာယိ့ သု.
အထ ထိုနောက်၌။
စတ္တာရောမာသာ၊ လေးလတို့သည်။
ဥတု၊ တဥတုတည်း။
တယော ဥတု၊ သုံးဥတုတို့သည်။
သ့ဝစ္ဆရော၊ တနှစ်တည်း။
ဣတိဧဝံ၊ သို့။
ဥတု သံတစ္ဆရော၊ တနှစ်တည်း။
ဣတိဧဝံ၊ သို့။
ဥတုသံဝစ္ဆရာ၊ ဥတုနှစ်တို့သည်။
ပညာယိ့သု။
တဏ္စသ ဝေဝစ္စတာ စာတိ၊ ကား။
ဝဏ္စဿ၊ အဆင်း၏။
ဝိဝစ္စဘာဝေါ၊ ဖေါက်ပြန်သော အဆင်းရှိသူ၏အဖြစ်သည်။
( ပညာယိတ္ထ၊ ပြီ)။မာသော, ဥတု။ ။ သတ္တာနံ အာယု မိနန္တောဝိယ ( ရေတွက်ချင့်ချိန်သကဲ့သို့) သိယတိ အန္တံ ကရောတီတိ မာသော၊ ( မာဓာတ်+ သာဓာတ်+ အ ပစ္စည်း၊ တနည်း- သောဓာတ်+ ကွိ ပစ္စည်း)၊ တံ ကိရိယံ ( ထိုထို ပြုဖွယ် ကိစ္စကို) အရတထ ဝတ္တေတီတိဥတူ၊ အရဓာတ်+ တု ပစ္စည်း, အရကိုဥပြု။ [ အရတော တု၊ တမှိ အရဿ ဥ၊- ဓာတွတ္တသဂဟ၊ စာမျက်နှာ ၅၁။]
မာသောရုပ်ပြီး။ ။ သဒ္ဒနီတိ ဓာတုမဋ ဋ ၃၅၈၌ မာဓာတ်+ သောဓာတ်နှစ်ပါးဖြင့် ရုပ်ပြီးသည်ဟု တို၏၊ သာဓာတ်ဖြင့်လည်း ရုပ်ပြီးနိုင်သည်ပင်၊ မာနန္တော+ သိယတိကို ကြည့်၍ “မာနန္တျသာ” ဟုတိုလိုလျက် နိရုတ္တိနည်းဖြင့် နန္တကိုချေလျှင်လည်ရ ဖြစ်နိုင်၏၊ ဝိဂြိုလ်ဝါကျ၌ သိယတိသည် သိဓာန်မဟုန်၊ သာဓာတ်+ ဒိဝါဒိဘ၊ သာ၎င်း အာကို ဣပြုထားသည်၊ တနည်း- သောဓာတ်+ ဒိဝါဒိယ+ ဣ အာဂုမ်ဖြင့်သီယတိ ပြီးသည်။ သာဓာတ်, သောဓာတ်တို့ကသာ “အဆုံး” အနက်ဟောကြောင်း, သိဓာတ်က “ အဆုံး” အနက်မဟောကြောင်းကို သတိပြုပါ။
သံစ္ဆေရော။ ။ တံ တံ သ တ္ထဖ့ ဓမ္မပ္ပဝတ္တံစ ( ထိုထို သတ္တဝါကို လည်းကောင်း တရားဖြစ်ပုံကိုလည်းကောင်း) သင်္ဂမ္ဘ ( စုပေါင်း၍) ဝဒန္တောဝိယ သရတိ ဝတ္တတီတိသံဝစ္ဆရော။ [ သံပုဗ္ဗ+ ဝဒဓာတ်+ အ ပစ္စညမး။]
ရုပ်ပြီး။ ။ “သံဝဒန္တသရ” မှ နိရုတ္တိနည်းဖြင့် န္တကိုချေ, ဒကို စ, သကို ဆပြု၍ “သံဝစ္ဆရ” ဖြစ်သည်၊ သဒ္ဒနီတိ ဓာတုမာလာ ၃၆၈၌ သရဓာတ် နေရာဝဘ်ေ စရဓာန်ဖြင့် ရှိ၏ ဋီကာ၌ “ သရတိ ဝတ္တေတိ” ဟုတွေ့ရ၏၊ “ဝတ္တေတိ” ဟု မရှိသင့်၊ “ဝတ္တတိ” ဟုသာ ရှိသင့်သည်၊ နီတိ၌လည်း “ပဝတ္တတိ” ဟုရှိသည်။
**ဝဏ္ဏဝေဝဏ္ဏတာ**။ ။ ဝိရူပေါ + ဝဏ္ဏော ယဿာတိ ဝနဝဏ္ဏော၊ ဝိဝဏ္ဏော + ဧဝ ဝေတဏ္ဏော၊ ( သွတ္ထ၌ ဏ)၊ ဝေဝဏ္ဏဿ+ ဘာဝေါ ဝေ ဝဏ္ဏတာ၊ ဝဏ္ဏဿ+ ဝေဝဏ္ဏော၊ ( သွတ္ထ၌ ဏ)၊ ဝေဝဏ္ဏာ ယဿာတိ ဝိဝဏ္ဏာ၊ ဝိဝဏ္ဏော၊ ဝိဝဏ္ဏော+ ဧ ဝေဝဏ္ဏော၊ (သွတွ၌ ဏ ၆၊ ဝေဝဏ္ဏဿ+ ဘာဝေါ ဝေဝဏ္ဏတာ၊ ဝဏ္ဏဿ+ ဝေဝဏ္ဏတာ၊ ဝဏ္ဏဝေဝဏ္ဏတာ၊ “အဆင်း၏ ဖေါက်ပြန်သော အဆင်းရှ်သူ၏ အဖြစ်” ဟုသဒ္ဒတ္ထ ဖြစ်၏ ၊ အဓိပ္ပါယ်မှာ အဆင်း၏ ဖေါက်ပြန်ခြင်းပင် ဖြစ်သောကြောင့် “ ဝဏ္ဏ ဝေ ဝဏ္ဏတာ= အဆင်း၏ ဖောက်ပြန်ခြင်းသည်” ဟု အလွယ်ဆိုပါ၊ ဤ ပါဌ်သည် ယခု ပါဠိတော် အဋ္ဌကထာများ၌ တွေ့ရသော ပါဌ်တည်း၊ ဋီကာ၌မူ ပါဠဍဌ်တမျိုး တွေ့ရသည်။
**ဋီကာ**။ ။ ဝိဝဇ္ဇနံ ဝိဝဇ္ဇော၊ ( ကြဉ်ဖယ်ခြင်း၊ ကင်းကွာခြင်း)၊ သောဧဝ ဝေဝဇ္ဇံ၊ ဝဏ္ဏဿ+ ဝေဝဇ္ဇံ ဝဏ္ဏဝေဝဇ္ဇံ၊ ( လှပသောအဆင်း၏ ကင်းကွာခြငါး)၊
ဝဏ္ဏသမ္ပတ္တိယာ ဝိဂမော၊ တဿ ပန အတ္ထိတာ” ဝဏ္ဏ ဝေဝဇ္ဇတာတိ” ဝုတ္တာ၊ တေနာဟ “ဝေတဇ္ဇဘာဝေါ” တိ၊ ဤဋီကာအလို” ဝဏ္ဏဝေဝဇ္ဇ+ ယဿ+ အတ္ထီိ ဝဏ္ဏဝေဝဇ္ဇော၊ ဝဏ္ဏဝေဝဇ္ဇဿ+ ဘာဝေါ ဝဏ္ဏဝေဝဇ္ဇတာ၊ လှပသော အဆင်း၏ကြဉ်ဖယ် ကင်းကွာခြင်း ရှိသူ၏အဖြစ်” ဟုပြုပါ။
တေသံဝဏ္ဏာတိမာနပစ္စယာတိ၊ ကား။
တေသံ ထိုသတ္တဝါတို့၏။
ဝဏ္ဏံ၊ ကို။
အာရဗ္ဘ၊ အကြောင်းပြု၍။
ဥပ္ပန္နအတိ မာနပစ္စလာ၊ ဖြစ်သော လွန်ကဲသော မာနဟူသောအကြောင်းကြောင့်။
မာနာတိ မာနဇာတိကာနန္နိ၊ ကား။
ပုနပ္ပုနံ၊ အဖန်ဖန်။
ဥပ္ပဇ္ဇမာနာတိမာန သဘာဝါနံ၊ ဖြစ်သော မာနလွန်ကဲသော မာနဟူသောသဘောရှိကုန်သည်။
( သမာနာမနံ၊ ဖြစ်ကုန်လသော်။)
[ ရဿပထဝီ အန္တရဓာယတိ ၌စပ်။
ဇာတိကို " သဘာဝံ" ဟု ဖွင့်သည်။]
ရဿာဘ ပထဝိဘာတိ၊ ကား.
သမ္ပန္နရသတ္တာ၊ ပြည့်စုံသော အရသာ ရှိသည်၏ အဖြစ်ကြောင့်။
ရသာတိ၊ ဟူ၍။
လဒ္ဓနာမာယ၊ ရအပ်သော အမည်ရှိသော။
ပထဝိယာ၊ သည်။
( အန္တရဟိတာယ၊ သော်၌စပ်) [ သမ္ပန္နရသတာဖြင့် " ရသော+ ဧတိဿာ အတ္ထီတိရသာ" ဟု အဿတ္ထိကိုပြ၏။
ဏပစ္စည်း, အတိသယအနက်ဟော။ ]
အနုတ္ထုနိံ သူတိား။
အနုဘာသိံသု ဆန့်ကျင်သော အားဖြင့်ပြောဆိုကုန်ပြီ။
ဝါ၊ ညဥ◌်းတွားကုန်ပြီ။
အဟောရသန္တိ၊ ကား။
အမှာကံ၊ ငါတို့၏ .
မဓုရ ရသံ၊ ချိုမြိန်ကောင်းမြတ်သော အရသာရှိသော မြေဆီသည်။
အဟော အန္တရဟိတံ၊ အော် ကွယ်သွားပြီ။
အဂ္ဂညံ့အက္ဃရန္တိ၊ ကား။
လောကုပ္ပတ္ထိ ဝံသကထံ၊ လောကဖြစ်ခြင်'၏ အစဥ◌်အဆက်ကို ဆိုသော စကားသို့။
အနုသရန္တီ၊ ကား။
အနုသရန္တီတိ၊ အစဥ် လိုက်ကုန်၏။
ဘူမိပပ္ပဋကပါတုဘာဝါဒိ၊ အဖွင့်။
ဧဝ မေဝ ပါတူရယော သီတိ၊ ကား။
ဏဒိသော၊ ဤကဲ့သို့ သို့ရူအပ်သည်။
( မှိုငုံနှင့်တူသော မြေလွှာသည်)။
ဟုတွာ။
ဥဋ္ဌာဟိ၊ ပေါ်ထွက်ပြီ။
အန္တောဝါပိယံ၊ ရေအိုင်အတွင်း၌။
ဥဒကေ၊ သည်။
ဆိန္နေ၊ ပြတ်လသော်။
သုက္ခကလလပဋလံဝိယ၊ ခြောက်သော ညွှန်လွှာသည်ကဲ့သို့။
ဥဋ္ဌဟိ။
[ ဘူမိ+ မြေ+ ပပ္ပဋက၊ အထပ်အလွှာ။]
ပဒါလတာတိ၊ ကား။
ဧကာ၊ တမျိုးသော။
မဓုရရသာ၊ ချိုမြိန်ကောင်းမြတ်သော အရသာရှိသော။
ဘဒ္ဒါလတာ၊ ကောင်းသော နွယ်သည်။
( အဟောသိ၊ ၌စပ်)။
ကလမ္ဗုကာတိ၊ ကား။
နာဠိကာ၊ ကန်စွန်းနွယ်တည်း။
အဟုဝတနောတိ၊ ကား။
နော၊ ငါတို့၏။
မဓုရရသာ၊ ချိုမြိန်ကောင်းမြတ်သော အရသာရှိသော။
ပဒါလတာ၊ ပဒါမည်သော နွယ်သည်။
အဟောသိ ဝတ၊ ဖြစ်ပြီတကား။
အဟာယိဝတနောတိ၊ ကား။
နော၊ တို့၏။
ဧတရဟိ၊ ၌။
သာ၊ ထိုကောင်းမြတ်သောနွယ်သည်။
အန္တရဟိတာ (ဝတ)၊ ကွယ်ပျောက်လေပြီတကားဣတိ= သို့။
( အနုတ္ထုနိံ သု၊ ညည်းတွားကြကုန်ပြီ။)
[ အဟာယိကို အန္တရဟိတာဟု အဓိပ္ပါယ်ဖွင့်သည်။]
အကဋ္ဌပါကောတိ၊ ကား။
အကဋ္ဌေယေဝ၊ မထွန်းအပ်သည်သာလျှင်ဖြစ်သော။
ဘူမိဘာဂေ၊ မြေအဖို့၌။
ဥပ္ပန္နော၊ ဖြစ်သော။
အကဏောတိ၊ ကား။
နိက္ကဏ္ဍကော၊ ဆန်ကွဲမရှိသော။
အထုသာတိ၊ ကား။
နိတ္ထုသော၊ ဖွဲ့မရှိသော။
( သာလိ ၌စပ်)။
သုဂန္ဓောတိ၊ ကား။
ဒိဗ္ဗဂန္ဓံ၊ နတ်၌ ဖြစ်သော အနံကို။
ဝါယတိ၊ လှိုင်စေ၏။
တဏ္ဍလပ္ဖလောတိ၊ ကား။
သုပရိသုဒ္ဓံ၊ ကောင်းစွာစင်ကြယ်သော။**ပဒါလတာ**။ ။ “ပဒါမည်သော နွယ်” ဟုဋီကာဆို၏၊ ထိုနွယ်က အဆင်းအနံအရသာ ကောင်းသောကြောင့် “ ဘဒ္ဒလတာ” ဟုဖွင့်သည်၊ ရှေးက “နွယ်ချို” ဟု ဘာသာ ပြန်ကြ၏။ [ ပဒါ- ကောင်းသော+ လဘာ၊ နွယ်။]
နာဠိကာ။ ။ ထိုနွယ်ချိုကို ကန်စွန်းနွယ်ဖြင့် ဥပမာပြထားသောကြောင့် မြေကြီးထဲမှ ကန်စွန်းနွယ်လို နွယ်ချို့တမျိုးဪါ်လာသည်- ဟု ထင်စရာရှိ၏၊ အမှန်မှာ ထိုသို့မဟုတ်ပါ၊ ရှေးဦးစွဋ ရသပထဝီခေါ် မြေအဆီသည် တမြေပြင်လုံး ဖြစ်နေ၏၊ ထိုမြေအဆီ ခန်းခြောက်သော အခါ အထပ်အလွှာ ဖြစ်ရစ်၏၊ ရေခန်းခြောက်သော အခါ ဖြစ်ပေါ်လာသော မြေအလွှာမျိုးပင်တာ်း၊ ထိုကြောင့် ၁၂၃- ဘူမိပပ္ပဋက အခန်းဝယ် “ဥဒကေ ဆိန္နေ” စသည်ဖြင့် ဥပမာပြခဲ့သညါ။
မြေထက်မြေလွှာခြောက်သွေ့ကွဲအက်သောအခါ အစိတ်အစိတ်အမွှာမွှာ နွယ်ချောင်းကလေးများငဖွယ် ဖြသ်ရစ်သည်ကို “ နွယ်ချို” ခေါ် “ပဒါလတာ” ဟုဆိုရ၏၊ ထိုကြောင့် ပါဠိတော်၌ “ဘူမိပမ္ပဋကေ အန္တရဟိတေ ပဒါလတာ ပါတုရဟောသိ, သေယတထာပိ နာမ ကလမ္ဗုကာ” စသည်ဖြင့် ရှေးမွန်မြတ်သော သဘောမှ သတ္တဝါတို့ကံ အလိုက် ဆုတ်ယုတ်လာပုံကို ဟောတော်မူသည်။
**အကဋ္ဌပါကော**။ ။ အကဋ္ဌေ+ ပါကော အကဋ္ဌပါကော၊ ထွန်ဖြင့် မထွန်အပ်သေဋ အရပ်၌ ဖြစ်၍ မှည့်ရင့်နေသည်ကို ဆိုလို၏၊ ထိုကြောင့် ဋီကာ၌ “ပစ္စနကော၊ နိပ္ပဇ္ဇနကော” ဟုဖွင့်သည်၊ ထနုစပါးကား ဆန်ကွဲလည်းမပါ၊ “ စပါးခွံ” ဟုခေါ်သည့် ဖွဲ့ကြမ်းလည်းမပါပဲ စင်ကြယ်သန့်ရှင်း အနံသင်း၍ ဖြူဖြူဖွေးဖွေူ ဆန်သီးကလေးများသာတည်း။
ပဏ္ဍရံ၊ ဖြူဖွေးသော။
တဏ္ဍုလမေဝ၊ ဆန်သည်သာ။
ဖလတိ၊ သီး၏။
ပက္ကံ ပဋိဝိရူဠှန္တိ၊ ကား။
သာယံ၊ ညနေ အခါ၌။
ဓဟိတဋ္ဌာနံ၊ ယူအပ်ရာအရပ်သည်။
ပါတော၊ နံနက်အခါ၌။
ပက္ကံ၊ မှည့်ရင့်သည်။
ဟောတိ။
ပုန၊ တဖန်။
ဝိရူဠှံ၊ စည်ပင်သည်။
ဝါ၊ ပေါက်သည်။
( ဟုတွာ)။
ပဋိပါကတိကမေဝ၊ တဖန် ပင်ကိုသဘော ရှိသည်သာ။
ဂဟ်တဋ္ဌာနံ၊ သည်။
န ပညာယတိ၊ မထင်ရှား။
နာပဒါနံ ပညာယတီတိ၊ ကား။
အလာယိတံ၊ မရိတ်အပ်သည်။
ဟုတွာ။
အနူနမေဝ၊ မယုတ်လျော့သည်သာ။
( ဟုတွာ)။
ပညာယတိ။
ဣတ္ထိပုရိသလိင်္ဂါဒိပါတုဘာဝ၊ အဖွင့်။
ဣတ္ထိယာစာတိ၊ ကား။
ယာ၊ အကြင် သတ္တဝါသည်။
ပုဗ္ဗေ၊ ကမ္ဘာမပျက်မီ ရှေ့အဖို့၌။
မနုဿကာလေ၊ လူဖြစ်ရာအခါ၌။ ဣတ္ထီသည်။
( ဟောတိ)။
တဿ၊ ထိုသတ္တဝါ၏။
ဣတ္ထီ၊ သည်။
( ဟောတိ)။
တဿ၊ ထိုသတ္တဝါ၏။
ဣတ္ထိလိင်္ဂ၊ မိန်းမ၏ အသွင်သည်။
ပါတုဘဝတိ၊ ၏။
[ ဣတ္ထီဟူသော ပုဒ်၏ လိန်ကို ကြည့်၍ “ယာ” ဟုထားသည်။
“ သတ္တော” ကိုငဲ့လျှင် “ယော” ဟုလည်း ရှိနိုင်၏။]
ပုဗ္ဗေ၊ ၌။
ပူရိသဿ၊ ယောကျာ်းဖြစ်သူ၏။
ပုရိသလိင်္ဂ ( ပါတုဘဝတိ)။
ဟိ၊ ချဲ့။
[ ရှေးနိဿယ၌ “ဟိ” မပါ။]
မာတုဂါမောနာမ၊ မည်သည်။
ပုရိသတ္တဘာဝံ၊ ယောကျာ်း၏ အတ္တဘောကို။
လဘန္တော၊ ရလိုလသော် အနုပုဗ္ဗေန= အစဉ်အားဖြင့်။
ပုရ်ဍိသတ္တပစ္စယေ၊ ယောကျာ်းအဖြစ်၏အကြောင်းဖြစ်ကုန်သော။
ဓမ္မေ၊ တရားတို့က်ု။
ပုရေတွာ၊ ပြည့်စေ၍။
( ပြည့်စေလသော်)။
လဘတိ၊ ရ၏။
( ယောကျာ်းအဖြစ် ရ၏)။
ပုရိသော၊ သည်။
ဣတ္ထတ္တတာဝံ၊ မိန်းမ၏ အတ္တဘောကို။
လဘန္တော၊ သော်။
ကာမေသု မိစ္ဆာစာရံကနု၊
နိဿာယ၊ ၍။
လဘတိ၊ ရ၏။နာပဒါနံ။ ။ အပဒါန၌ အပ+ ဒါဓာတ်, အဝခဏ္ဍန အနက်+ ယု ပစ္စည်း၊ ဧတ္ထ- ဤနေရာ၌၊ အပဒီယတေ- ပိုင်းဖြတ်အပ် ရိတ်ဖြတ်အပ်၏၊ ဣတိ အပဒါနံ၊ “နာပဒါနံ ပညာယဘိ- ရိတ်အပ်ရာအရပိ ( ရိတ်ရာ) မထင်ရှား၀ ဟူရာ၌ ထိုသူတို့၏ ကံကြောင့် မရိတ်အပ်သေူသလို ( ရိတ်မထားသလို) ဖြစ်နေသည်- ဟုဆိုလိုသည်။
မနုဿကာလေ။ ။ မနုဿကာလေတိ ဣဒံ ( ဤစကားကို) ပုဗ္ဗေ မနုဿ ဘူတာနံ ယေဝ တတ္ထ ( ထိုမိန်းမဘဝ၌) ဣဒါနိ နိကန္တိဝသေန ဥပ္ပတ္တိ ဟောတီတိ ကတွာ ဝုတ္တံ ( ဤသို့ နှလုံးပြု၍ ဆိုအပ်ပြီ)၊ ဝေတာနမ္ပိ ပုရိမဇာတိယံ ဣတ္ထိဘာဝေ ဌိတာနံ တတ္ထ ( ထိုမိန်းမဘဝ၌) ဝိရာဂ့ဒိပူရိသတ္တပစ္စယေ အသတိ ( စက်ဆုပ်ခြင်း အစရှိသော ယောကျာ်းဖြစ်ကြောင်း မရှိလျှင်) တဒါ ( ထိုကမ္ဘာဦးအခါ၌) ဣတ္ထိလိင်္ဂမေဝ ပါတုဘဝတိ။ [ ယောကျည်ူဖြစ်ကြောင်းများကိုဋီကာ၌ ကြည့်ဝါ။]
ပုရိသော၊ ပေ၊ လဘတိ**။ ။ ပစ္စက္ခံဘူတံ ( မျက်မြင်ဖြစ်သော) သဒိသဉ္ဇ ဒိဋ္ဌဓမ္မိကံ ( ထိုမျက်မြင်နှင့်အတူလည်းဖြစ်သော) ဒိဋ္ဌဓမ္မိကံ ( မျင်မှောက်၌ ဖြစ်သော) [ အနတ္ထံ၌စပ်။] သမ္ပရာယိကဉ္ဇ သုပိပုလံ ( အလွန်ကြီးကျယ်သော) အနုတ္ထံ အစိန္တောတွာ ( အကျိုးမဲ့ကိုမစဉ်းစားမိပဲ)ပုရိသဿ- ကောမသု မိစ္ဆာစရဏံ ကေဝလံ ဣတ္ထိယံ အာသာပတ္ထိ ဖလေနေဝ ( တပ်မက်ခြင်းသို့ ရောက်ခြင်း အကျိုးကြောင့်သာ ဖြစ်၏၊) ဣတိ - ( ထိုကြောင့်) အာသာပတ္တိ ဣတ္ထိဘာဝ် ဝဟာပိ ( အိန်းမအဖြစ်သို့ ဆောင်နိုင်သည်လည်ူ) ဟောတိယေဝ၊ ( ဘာကြောင့်နည်း) တံ နိန္နပေါဏပဗ္ဘာရဘာဝေန ( ထိုအာသာ၌ စိတ် ညွန်းကိုင်းနေခြင်းအားဖြင့်) တံ နိကန္တိယာ( ထိုအာသာ၌ တပ်မက်မှုက) နိမိတ္တဘာဝါ ပတ္တိတော ( မိန်းမဖြစ်ဖို့ အကြောင်းအဖြစ်သို့ ရောက်ခြင်းကြောင့်တည်း)၊ ဣတိ ဝုတ္တံ ပုရိသော၊ ပေ၊ လဘတီတိ။
ပါတဗျတံ။ ။ ပါဓာတ် + ပိဝန အနက်ဟော, တဗျပစ္စည်ူ ကံဟော တာပစ္စည်းဘောဟော၊ ပါတဗ္ဗော ပိဝိတဗ္ဗောတိ ပါတဗျေည၊ အသဒ္ဓမ္မော ၊ ( မေထုန်)၊ ပါတ ဗျဿ+ ဘာဝေါ ပါတဗျဘာ၊ သောက်လိုက် မှီဝဲထိုက်သော မေထုန်၏ ဖြစ်ကြောင်းဖြစ်ရာ သောက်သုံး မှီဝဲမှု၊ ချဲ့ဦးမည်- လူတို့သည် တစ်စုံတစ်ခုသော ဝတ္တုကို သောက်ကြသကဲ့သို့ ထိုမေထုန်၏အရသာကနုလည်း ကိလေသာကာမဖြင့် လွန်လွန်ကဲကဲ နှစ်နှစ်သက်သက် သောက်သုံး မှီဝဲကြသည်၊ ထိုသောက်သုံး မှီဝဲမှုသည်” ပါတဗျတာ” မည်၏၊ ဤနည်း၌ “ပါတဗျတံ- သောက်သုံး မှီစဲ အပ်ကုန်သည်၏ အဖြစ်သို့ ၊ ဝါ- သောက်သုံး မှီစဲခြင်းသို့ ၊ အာပဇ္ဇိံသု- ရောက်ကုန်ပြီ” ဟု ပါဠိတော်၌ ပေးပါ။ အာ ဥပသားသည် အနက်ထူး မရှိ။
တနည်း။ ။ ပါဓာတ်သည် ပရိဘောဂ ( သုံးဆောင် ခံစားခြင်း) အနက်ဟော၊ တဗျပစ္စည်ူ ကတ္တားဟော၊ “ ပါနကော ပရိဘုဘုဉ္ဇနကာတိ ပါတဗျာ “ ဟု ကိတ်ပုဒ်ဖြင့် သပဒ ဝိဂ္ဂဟပြု ၊ သုံးဆောင် ခံစားတတ်သုများ ၊ ပါတဗျာနံ+ ဘာဝေါ ပါတဗျတာ၊ သုံးဆောင် ခံစားတတ်သူတို့၏ + ဖြစ်ကြောင်းဖြစ်ရာ သုံးဆောင် ခံစားမှုတည်း၊ ဤနည်း၌ “ပါတဗျတံ- သုံးဆောင် ခံစားတတ်သူတို့၏ အဖြစ်သို့ ၊ ဝ်- အလိုရှိတိုင်း သုံးဆောငါ ခံစားခြင်းသို့၊ အာပဇ္ဇိံ သု- ကပ်ရောက်ကုန်ပြီ” ဟုဆိုပါ၊ အာပဇ္ဇိံ သု၌ အာ ဥပသာရသည် ဥပဂမန အနက် ရှိသည်၊- ဋီကာ။
ပန၊ ဆက်။
တဒါ၊ ထို ကမ္ဘာဦး အခါ၌။
ပကတိယာ၊ ပင်ကိုယ်အားဖြင့်။
မာတုဂါမဿ၊ ၏။
ဣတ္ထိလိင်္ဂ၊ သည်လည်းကောင်း။
ပုရိသဿ၊ ၏။
ပုရိသလိင်္ဂံ၊ သည်လည်းကောင်း။
ပ့တုရဟောသိ။
ဥပနိဇ္ဈာယတန္တိ၊ ကား။
ဥပနိဇ္ဈာယန္တာနံ၊ ကပ်၍ ကြည့်ရှုကုန်လသော်။
( မျက်လုံးကို ထိုအာရုံမှ မခွါပဲကပ်၍ ကြည့်ရှုကုန်လသော်)။
ဩလောကန္တာနံ၊ မက်မက် မောနော ကြည့်ရှုကုန်လသော်)။
( သာရာဂေါ ဥဒပါဒိ၊ ၌ စပ်)။
ပရိဠာဟောတိ၊ ကား။
ရာဂပရိဠာဟော၊ ရာဂကြောင့် ဖြစ်သော ပူလောင်မှုသည်။
( ဩက္ကမိ၌ စပ်)။
သေဋ္ဌိန္တိ၊ ကား။
ဆာရိကံ၊ ပြာကို။
နိဗ္ဗုယှမာနာယာတိ၊ ကား။
နိယျမာနာယ၊ ဆောင်အပ်သော်။
( ခိပန္တိ၌ စပ်)။
[ နိဗ္ဗုယှ၌ နိပုဗ္ဗ+ ဝဟဓာတ်။
ကံဟော ယ ပစ္စည်ူ။
ဝ၌ အကို ဥပြု။
ဟနှင့် ယ ရှေ့နောက်ပြန်။]
အဓမ္မသမ္မတန္တိ၊ ကား။
တံ ပံသုခိပနာဒိ၊ ထိုမြေမှုံဖြင့် ပစ်ခြင်းအစရှိသည်ကို။
အဓမ္မောတိ၊ အဓမ္မဟူ၍။
သမ္မတံ၊ သမုန်အပ်ပြီ။
တဒေ တရဟိဓမ္မသမ္မတန္တိ၊ ကား။
တံ၊ ထိုမြေမှုံဖြင့် ပစ်ခြင်းအစရှိသည်ကို၊
ဣဒါနိ၊ ယခုခေတ်၌။
ဓမ္မောတိ၊ ဓမ္မဟူ၍။
( တရား၏ ဟူ၍)။
တံ၊ ထို မြေမှုံဖြင့် ပစ်ခြင်းအစရှိသည်ကို။
ဂဟေတွာ၊ ဟူ၍။
ဝိစရန္တိ၊ လှည့်လည်ကြကုန်၏။
တထာဟိ၊ ထိုစကားမှန်၏။
ဧကစ္စေသု၊ အချို့ကုန်သော။
ဇနပဒေသု၊ တို့၌။
ကလဟံ၊ ခိုက်ရန်ကို။
ကုရုမာနာ၊ ပြုကုန်သော။
ဣတ္ထိယော၊ တို့သည်။
( ဝဒန္တိ၊ ၌စပ်)။
ယာ( တွံ)၊ အကြင်သင်သည်။
ဂေါမယပိဏ္ဍမတ္တံပိ၊ နွားချေးမျှကိုလည်း။
( နွားချေးခဲဖြင့်ပစ်ခြင်းမျှကိုလည်း)၊
နာလတ္ထ၊ မရ။
( သော) တွံ၊ သည်။
ကသ္မာ၊ ကြောင့်။
ကထေသိ၊ ပြောဆိုရသနည်း။
ဣတိ၊ သို့။
ဝဒန္တိ၊ ကုန်၏။
[ နွားချေးခဲတောင်မရတဲ့ကောင်မက ဘာဘာညာညာပြောနေရသေးတယ်၊ ဟူလို။
ဤသို့”ဝိဝါဟကမ္မ” ခေါ် ယောကျာ်းမရသည်ကို ရည်ရွယ်၍ ပြောကြသည်။]
ပါတဗျတန္တိ၊ ကား။
သေဝိတဗ္ဗတံ၊ မှီဝဲ ထိုက်သည်၏ အဖြစ်သို့။
( အာပဇ္ဇိံ သု၌ စပ်) ၊
သန္ဓိဓိကာရကန္တိ၊ ကာရ သန္နဓိဖ့= သိုမှီး သိမ်းဆည်းမှုကို။
ကတွာ၊ ပြု၍။
( ပရ်ဘုဉ္ဇိတုံ ဥပက္ကမိံ သု၌စပ်)။
[ သန္နိဓိကာရကံဝယ်ဒုတိယာ အံဝိဘတ်, ကြိယာ ဝိသေသနအနက်ဟော။
“က” ကား “အပိုလာထားသော အက္ခရာ” ဟု ဋီကာဆို၏။]
အပဒါနံ ပညာယိတ္ထာတိ၊ ကား။
ဆန္နဋ္ဌာနံ၊ ဖြတ်အပ်ရာအရပ်သည်။
ဦနမေဝ၊ ယုတ်လျော့သည်သာလျှင်။
ဟုတွာ။
ပညာယိတ္ထ၊ ထင်ရှားပြီး။
[ အပဒီယတေ အဝခဏ္ဍီယတေ ဧတ္ထာတိ အပဒါနံ။
( ဖြတ်ပစ်အပ်ရာ အရပ်) အပ၊ ရှေးရှိသော+ ဒါဓာတ်, အဝ ခဏ္ဍန အနက်ဟော။]
သဏ္ဍသဏ္ဍာတိ၊ ကား။
ဧကေကသ္မိံ၊ တခုတခုသော။
ဌာနေ၊ အရပ်၌။
ကလာပဗန္ဓာဝိယ၊ အစုအဖွဲ့တို့ကဲ့သို့။
ဂုမ္ဗ ဂုမ္ဗာ၊ အစုအစုတို့သည်။
ဟုတွာ။
( သာလယော အဋ္ဌံသု ၌စပ်)။
မရိယာဒံ ဌပေယျာမာတိ၊ ကား။
သီမံ၊ အပိုင်းအခြားကို။
( ယန္နူန) ဌပေယျာမ၊ အကယ်၍ ထားကြရပါမူ ကောင်းလေစွ။
ယတြ ဟိနာမာတတိ၊ ကား။
ယောတိ၊ အကြင် သင်သည်။
( ပရိဘုဉ္ဇသိနာမ ၌စပ်)။
[ ယတြ၌ တြပစ္စည်း လိင်္ဂတ္ထ၌ သက်ဟု ပြသည်။
ဟိ အနက်မရှိ။]
ပါဏိနာပဟရိံ သူတိ၊ ကား။
တယောဝါရေ၊ သုံးကြိမ်တို့တိုင်တိုင်။
ဝစနံ၊ ပြောဆိုအပ်သော စကားကို။
အဂဏန္တံ၊ မနာယူသူကို။
ပါဏိနာ၊ လက်ဖြင့်။
ပဟရိံသု၊ ပုတ်ခတ်ကြပြီ။
တဒဂ္ဂေခေါတိ၊ ကား။
တံ၊ ထိုနေ့ကို။
( သူတပါးတို့၏ သလေးစပါး အဖိုါကို ခိုးယူရာ ထိုနေ့ကို)။
အဂ္ဂံကတွာ၊ အစပြု၍။
( အဒိန္နာဒါနံ ပညာယတိ၌စပ်။)
[ တံ + အဂ္ဂေ၌ ဒုတိယာသည် ကြိယာဝိသေသတည်း။
အဂ္ဂေ၌ အံကို ဧပြု။]
မဟာသမ္မတရာဇ၊ အဖွင့်။
ခီယိတဗ္ဗံ ခီယေယျာတိ၊ ကား။
ပကဋသေတဗ္ဗံ၊ အပြစ်အားဖြင့်ထင်ရှားစေထိုက်သူကို။
ပကာသေယျ၊ ထင်ရှားစေရာ၏။
[ ခီယေယျ၌ ခီ ( အဝဏ္ဏပကာသန) ဓာတ်+ ဒိဝါဒိ ယပစ္စည်း။]
ခိပိတဗ္ဗံ၊ ပစ်ပယ်ထိုက်သူကို။
ဟာရေယျ၊ ပယ်ရှားရာ၏။
ဣတိ၊ ဤအနက်သည်။
ဝါ၊ ကို။
ဝုတ္တံ၊ ဆိုအပ်သည်။
ဝါ၊ ဆိုလိုသည်။
ဟောတိ။
ယောနေသံ သတ္တောတိ၊ ကား။
တေသံ၊ ထိုကမ္ဘာဦး၌ဖြစ်သော သတ္တဝါတို့တွင်။
ယော သတ္တော၊ အကြင် သတ္တဝါသည်။
( အဘိရူပတရောစ၊ သာ၍လည်း လွန်ကဲသော အဆင်းရှိ၏။
ဝါ၊ သာ၍လ်ူရှုချင်စဖွယ်, တင့်တယ်၏။)
သော၊ ထို သတ္တဝါဟူသည်။
ကောပန၊ အဘယ်သူနည်း။
ဣတိ၊ ဤကား အဖြေတည်း။
[ အဘိရူပတရောစ ဒဿနီယတာရောစတို့ကို ပါဠိတော်မှ ယူပေးသည်။]
အမှာကံ၊ တို့၏။
ဗောဓိသတ္ထော၊ ဘုရားအလောင်းတည်း။
ဣတိ၊ ဤကားအဖြေတည်း။
သာလီနံ ဘာဂံ အနုပဒဿာမာတိ၊ ကား။
မယံ၊ တို့သည်။
ဧကေကဿ၊ တယောက် တယောက်၏။
ခေတ္တေတော၊ လယ်မှ။
အမ္ဗဏမ္ဗဏံ၊ တအမ္ဗဏ တအမ္ဗဏသော စပါးကို။
အာဟရိတွာ၊ ၍။
တုယှံ၊ အား။
သာလိဘာဂံ၊ သလေးအဖို့ကို။
ဒဿာမ၊ ပေးပါကုန်အံ့။
တယာ၊ သည်။
ကိဉ္စိ၊ တစုံတခုသော။
ကမ္မံ၊ ကို။
နကာတဗ္ဗံ၊ မပြုထိုက် ( ပြုဖွဉ်မလိုပါ)။
တွံ၊ သည်။
အမှာကံ၊ တို့၏။
ဇေဋ္ဌကဋ္ဌနေ၊ အကြီးအကဲ အရာ၌။
တိဋ္ဌ၊ တည်နေပါ။
ဣတိ ( အဝေါစုံ)။
အက္ခရံ ဥပနိဗ္ဗတ္ထန္တိ၊ ကား။
သင်္ခါ၊ ကောင်းသွာ ပြောဆိုအပ်သောအမည်သည်။
သမညာ၊ အညီအမျှသိအပ်သော အမည်သည်။
ပညတ္တိ၊ အပြားအားဖြင့် သိစေတတ်သော အမည်သည်။
ဝေါဟာရော၊ ခေါ်ဝေါ်အပ်သောအမည်သည်။
ဥပ္ပန္နော၊ ဖြစ်ပြီ။အမ္ဗဏမ္ဗဏံ။ ။ “ဧကာဒသ ဒေါဏာ တုအမ္ဗဏံ” ဟု အဘိဓာန် ၄၈၄- ၌ ( ၁) အမ္ဗဏသည်( ၁၁) စိတ်, နှစ်တင်း သုံးစိတ်ရှိ၏၊ မူလဋီကာအလို လေးစိတ်သည်( ၁) အမ္ဗဏ၊ ကေစိတို့အလို ( ၆) စိတ်သည် (၁) အမ္ဗဏမည်၏ ၊ [ အကျယ်ကိုအဘိဓာန်နိဿယသစ် ၄၈၄ နှင့် , ၃၃၈ ဂါထာ၌များ၌ ကြည့်ပါ။]
အက္ခရံ စသည်။ ။ အက္ခရာဟူသည် ကမ္ဘာဦူ လူအပေါင်းက ပြောဆိုအပ်သော အမည်နာမပညတ် ( စကားလုံး) တည်း၊ ထိုသည်ပင် ထုတ်ဖော်၍ပြောဆိုအပ်သောကြောင့် နိရုတ္တိလည်း မည်၏၊ [ ဥစ္စတေတိ ဥတ္တိ၊ နီဟရိတွာ ဥတ္တိနိရုတ္တိ။] ထိုပြောဆိုအပ်သော အနက်၌သာ တက်ရောက် ထင်ရှား၍ အခြားအနက်၌ မဖြစ်ခြင်းကြောင့် “အက္ခရာ” လည်းမည်၏။ [ နခရတိန နဿတီတိ အက္ခရံ။]
ခတ္တိယော ခတ္တိယောတွေဝ ဒုတိယံ အက္ခရန္တိ၊ ကား။
ကေဝလံ၊ သက်သက်။
အက္ခရမေဝ၊ အမည်နာမ ပညတ်သည်သာ။
န၊ ဖြစ်သည်မဟုတ်သေး။
ပန၊ အဟုတ်ကား။
တေ၊ ထိုကမ္ဘာဦး၌ ဖြစ်သူတို့သည်။
( သာမညကတ္တား။)
အဿ၊ ထို မဟာသမ္မတမင်းမြှောက်ထိုက်သူအား။
ခေတ္တသာမိနော၊ လယ်ပိုင်ရှင်တို့သည်။
( ဝိသေသကတ္တား။)
တီတိ၊ သုံးမျိုးကုန်သော။
သင်္ခေဟိ၊ ခရုသင်းတို့ဖြင့်။ အဘိသေကမ္ပိ= အဘ်သိက်သွန်းခြင်းကိုလည်း။
အကံသု၊ ပြုကြကုန်ပြီ။
ရဉ္ဇေတီတိ၊ ကား။
သုခေတိ၊ ချမ်းသာစေ၏။
ပီနေတိ၊ နှစ်သက်စေ၏။
အဂ္ဂညေနာတိ၊ ကား။
အဂ္ဂန္တိ၊ မြတ်သောအမျိုးဟူ၍။
ဉာတေန၊ သိအပ်သော။
ဝါ၊ တနည်း။
အဂ္ဂေ၊ မြတ်သော အမျိုးတို့ကို။
ဉာတေန၊ သိအပ်သော။
လောကုပ္ပတ္တိသမယေ၊ လောက၏ ဖြစ်ရာအခါ၌ ။
ဥပ္ပန္နေန၊ ဖြစ်သော နာမည်ပညက်ဖြင့်။
အဘိနိဗ္ဗတ္တိ၊ ဖြစ်ခြင်းသည်။
အဟောသ်၊ ပြီ။
ဣတိ ( အယံ)၊ ကား။
( အတ္ထော၊ တည်း)။သင်္ခဂါ စသည်၌ သံခါဒိတဗ္ဗာ ( ကောင်းသံာပြောဆိုအပ်၏ ) ဣတိသင်္ခါ၊ သံ+ ခါ ဓာတ်+ အ ပစ္စည်း+ ဣတ္ထိဇောတက အာ ပစ္စည်း ၊ သမညာယတီတိ သမညာ ( အညီအမျှ သိအပ်သော နာမည်)၊ ပညဋပေတီတိ ပညတ္တိ( သိစေတတ်သော နာမညခ)၊ ဝေါဟရ္ယတေတိ ဝေါဟာရော ( ခေါ်ဝေါိအပ်သော နာမည်)။ [ ဝိ+ အဝရှေ့ ရှိသော ဟရဓာတ်+ ဏ ပစ္စည်း။]
တီဟိ သင်္ခေဟိ။ ။ သုံးမျိုး အပြားရှိသော ပြုစီရင် ခြင်းဖြင့် ပြုစီရင်ထားအပ်သေုခတ္တိယ ဗြာဟ္မဏ ဂဟပတိဟူသော အမျိုး၃ပါးတို့ ကိုင်ဆောင် အပ်သော ခရုသင်း၃မျိုး၊ ( တနည်း) ခတ္တိယာနုယန္တ, ဗြာဟ္မဏပဟပတိက, နေဂမဇနပဒ ဟူသောဂဟပတိ ၃ဦးတို့ ကိုင်ဆောင်အပိသော ခရုသင်း၃မျိုး။
အဂ္ဂန္တိ ဉာတေန။ ။ ဤ ပါဌ်ဖြင့် “အဂ္ဂံ+ ဣတိ + ဉာတဗ္ဗန္တိ အဂ္ဂညံ” ဟု သမ္ဘာ ဝနာ ကမ္မဓာရည်းသမာသိကိုပြ၏၊ ဆက်ဦးမည်- ကမ္မဓာရည်း ထုံးသံအတိုင်း အဂ္ဂနှင့်ညသည် အရတူ၍ “မြတ်သောအမျိုး” ဟုသိအပ် ( သိနိုင်) သော အက္ခရာ ( စကားလုံး) ရ၏ ၊ သို့ဖြစ်လျှင် “ အနက်ဒြဗ်ဖြစ်သော ခတ္တိယ အသိုင်းအဝိုင်၏ မြင့်မြတ်ပုံကို အဘယ်သို့မှတ်ရမည်နည်း” ဟု မေးစရာရှိ၏၊ ထိုသို့ အနက်ဒြပ်က မြတ်သောကြောင့်ပင် ခတ္တိယသဒ္ဒါခည်း မြတ်သောကြောင့် ပါဠိတော်ဝယ် “အဂ္ဂညေန အက္ခရေန” စု ဟောတော်မူအပ်သည် ၊ “ အဂ္ဂညေန “ သည် မင်းမျိုးမင်းနွယ် ဟူသောအနက်ဒြပ်နှင့်ခတ္တိယသဒ္ဒါတို့၏ မြင့်မြတ်ပြံကို မခွဲခြားပဲ တမျိုးတညခးဆိုထားအပ်သော အဘေဒေါပစာရစကား ဖြစ်သည်စု ဆိုလိုသည်။
အဂ္ဂေ ဝါ ဉာတေန။ ။ ဩနည်း၌ အဘေဒေါပစာရ ကြံစရာမလို ၊ မှန်၏- “အဂ္ဂေ+ဉာယတိ ဧတေနာတိ အဂ္ဂညံ” ဟု ဒုတိဉာ ကိတန္တ တပ္ပုရိတ်သမာသိပြုလျှင်အဂ္ဂအရ မြတ်သော ခတ္တိယမျိုူရ၍ , ည အရမှာ မြတ်သောအမျိုး တို့ကို သိအပ်ကြောင်း အက္ခရာ ရသောကြောင့် အနက်ဒြဗ်နှင့် သဒ္ဒ့တို့ အးကွဲနေသည်။
ဗြာဟ္မဏမဏ္ဍလာဒိ၊ အဖွင့်။
ဝီတင်္ဂါရာ ဝီတဓူမာတိ၊ ကား။
ပစိတွာ၊ ချက်ပြုတ်၍။
ခါတိသဗ္ဗာဘာဝတော၊ ခဲစားထိုက်သော ဘောဇဥ◌်၏ မရှိခြင်းကြောင့်။
ဝါ၊ ခဲစားထိုက်သည်၏အဖြစ်၏ မရှိခြင်းကြောင့်။
ဝိဂတဓူမင်္ဂါရာ၊ ကင်းသော မီးခိုး, ကင်းသော မီးကျီး ရှိ၏ ။
ပန္နမုသလာတိ၊ ကား။
ကောဋ္ဋေတွာ၊ ထောင်း၍။
ပစိတဗ္ဗာဘာဝတော၊ ချက်ထိုက်သောဘောဇဥ◌်၏ မရှိခြင်းကြောင့်။
ဝါ၊ ချက်ပြုတ်ထိုက်သည်၏အဖြစ် မရှိခြင်းကြောင့်။
ပတိတမုလာသ၊ ချထားအပ်ပြီးသော ကျည်ပွေ့ရှိကုန်၏ ။
[ပတိတဖြင့် ပန္န၌ ပတဓာတ်+ တပစ္စည်းဟု ပြ၏ ။]
ဃာသမေသမာနေတိ၊ ကား။
ဘိက္ခာစရိယဝသေန၊ ဆွမ်းခံလှည့်လည်ခြင်း၏ အစွမ်းဖြင့်။
ယာဂုဘတ္တံ၊ ယာဂုနှင့် ဆွမ်းကို။
ပရိယေသန္တာ၊ ရှာကုန်သည်။ (ဟုတွာ)။
[ ဩသရန္တိ ၌စပ်။ ]
တမေနံ မနုဿာ ဒိသွာတိ၊ ကား။
တေ ဧတေ၊ ထို တောကျောင်းတို့၌ စ◌ျာန်ဝင်စားနေသူတို့ကို။
မနုဿ၊ တို့သည်။
ပဿိတွာ၊ ၍။
(ဧဝမာဟံသု ၌စပ်)။
[တမေနံသည် ဝစနဝိပလ္လာသတည်း။]
အနဘိသမ္ဘုဏမာနာတိ၊ ကား။
အသဟမာနာ အသက္ကောန္တာ၊ မစွမ်းနိုင်ကုန်သည်။ (ဟုတွာ)။ပဝိတွာ စသည်။ ။ ပါဠိတော်၌ “ဝီတင်္ဂါရာ ဝီတဓူမာ ပန္မုသလာ” ဟုဟောတော်မူထား၏၊ ထို၌ မီးကျီးမရှိရုံ မီးခိုးမရှိရုံ ကျည်ပွေ့မရှိရုံမျှကို ပြတော်မူလိုရင်းမဟုတ်, ချက်ပြုတိ၍ မစားမှု ထောင်းထု၍ ချက်ပြုတ်စရာ မရှိမှုကို ရည်ရွယိ၍ ဟောတော်မူလိုရင်းဖြစ်သည်၊ ထိုကြောင့် “ ပစီထွာ ခါ ဒိတဗ္ဗာ ခါဒိတဗ္ဗာ ဘာဝတော” စသည်ဖြင့် ဖွင့်သည်။
ဋီကာ။။ ယေန အနာရမ္ဘာဘာဝေန ( အကြင် အားထုတ်မှု၏ မရှိခြင်းကြောင့်) ဗာတိတကုသလာ “ဗြာဟ္မဏာ” တိ ဝုတ္တာ ၊ တမေဝ ( ထို အနာရမ္ဘကိုပင်) တာဝ ဒဿေတုံ ပါဠိယံ ဝီင်္တဂါရာတိအာဒိ ဝုတ္တန္တိ တမတ္ထံ ဒဿေန္တော “ ပစိတွာ” တိအာဒိမာဟ။
အန ဘီ သမ္ဘုဏမာနာ။ ။ အဘိ+ သံ+ ဘူဓာတ်+ သွာဒိဂိုဏ်း+ ဥဏာပစ္စည်းဖြင့် “ အဘိသမ္ဘူဏာ” ဟုဖြစ်၏။ ဘူ၌ ရဿ, ဏာ၌လည်း ရဿပြု၊ မာနသက်၍ “အဘိသမ္ဘူဏာနာ” ဟု ပြီးသည်၊ ဘုဓာတ်သည် “ပါပုဏန” အနက်ကို ဟော၏၊ ထိုကြောင့် “အနဘိဘမ္ဘုဏမာနာ- ကောင်းစွာ မရောက်နိုင်ကုန်သည်၊ ဝါ- မမှီနိုင်ကုန်သည်” ဟု ပေးပါ၊ ထိုဓာတ်သည် “သတ္တိ” အနက်ကိုလည်း ဟောသေး၏၊ ထိုကြောင့်” အနဘိ သမ္ဘုဏမာနာ - ကောင်းစွာ ါားထုတ်ခြင်းငှါ မစွမ်းနိုင်ကုန်သည်” ဟုပေးပါ၊ ဤနောက်နည်းကို ရည်ရွယ်၍ “အသဟမာန အသက္ကောန္တာ” ဟု ဖွင့်သည်။
ဂန္ထေ ကရောန္တာတိ၊ ကား။
တယော၊ ကုန်သော။
ဝေဒေ၊ ဝေဒကျမ်းစာတို့ကို။
အဘိသင်္ခရောန္တာစေဝ၊ ပြုစီရင်ကုန်လျှက်လည်းကောင်း။
[ ကျမ်းစာ တမျိုးနှင့်တမျိုး မတူအောင် ထူးထူးခြားခြား ပြုစီရင်ကြကုန်, ဗြာဟ္မဏတို့၏ အသွင်အပြင်အဖြစ်ဖြင့် စီစဥ်ကြကုန်လျက် လည်းကောင်း။]
ဝါစေန္တာစ၊ ဆိုစေကုန်လျက် လည်းကောင်း။
(သူတပါးတို့အား ပို့ချ ကုန်လျက် လည်းကောင်း)။၊
အစ္ဆ န္တီတိ၊ ကား။
ဝသန္တိ၊ နေကြကုန်၏ ။
အစ္ဆေ န္တီတိပိ၊ ဟူ၍လည်း။
ပါဌော၊ ပါဠိတော်ပါဌ်သည်။
အတ္ထိ၊ ရှိသေး၏ ။
ဧသေဝ (ဧသော+ ဧဝ) ကတ္ထော၊ ဤအနက်ပင်တည်း။
[ ဋီကာ၌မူ" အစ္ဆေ န္တိ၊ အချိန်ကို ကုန်လွန်စေကုန်၏" ဟု ကာရီတ်အနက် ဖွင့်သေး၏ ။]
ဟီနသမ္မတန္တိ၊ ကား။
ဝါသေဋ္ဌ၊ ဝါသေဋ္ဌ။
မန္တေ၊ ဝေဒကျမ်းဂန် မန္တန်တို့ကို။
ဓာရေန္တိ၊ ဆောင်ရွက် မှတ်သားကြကုန်၏ ။
မန္တေ၊ တို့ကို။
ဝါစေန္တိ၊ ကုန်၏ ။
ဣတိ၊ သို့။
ဣဒံ၊ ဤ ဝေဒကျမ်းဂန် မန္တန်တို့ကို အာဂုမ် နှုတ်တက် ဆောင်ရွက် ပို့ချခြင်းကို။
တေန သမယေန၊ ထို ကမ္ဘာဦးအခါ၌။
ဟီနသမ္မတံ၊ နိမ့်ကျ၏ဟု သမုတ်အပ်ပြီ။
[စ◌ျာန်မဝင်စားနိုင်ပဲ ကျမ်းစာအလုပ်၌ အားထုတ်နေသောကြောင့် "နိမ့်ကျ၏" ဟု သမုတ်အပ်သည်။]
တဒေတရဟိ သေဋ္ဌသမ္မတန္တိ၊ ကား။
တံ၊ ထို ဝေဒကျမ်းဂန် မန္တန်တို့ကို အာဂုမ် နှုတ်တက် ဆောက်ရွက်ပို့ ချခြင်းသည်။
ဝါ၊ ကို။
ဣဒါနိ၊ ၌။
ဧတ္တကေ၊ ဤမျှ အတိုင်းအရှည်ရှိကုန်သော။
မန္တေ၊ တို့ကို။
ဓာရေန္တိ၊ ကုန်၏ ။
ဧတ္တကေ မန္တေ, ဝါစေန္တိ၊ ကုန်၏ ။
ဣတိ၊ ဤသို့ ဆောင်ရွက်မှတ်သားမှု, ပို့ချမှုပြုလသော်။
သေဋ္ဌသမ္မတံ၊ အမြတ်ဟု သမုတ်အပ်သည်။
ဇာတံ၊ ဖြစ်ပြီ။
[ "ဝေဒကျမ်းစာကို ဆောင်နိုင်သော, ဝေသုတ္တန်ကို နားလည်သော မြင့်မြတ်သော ဗြာဟ္မဏတွေ" ဟု ချီးမွမ်းခံကြရသည်။]
ဗြာဟ္မဏမဏ္ဍလဿာတိ၊ ကား။
ဗြာဟ္မဏဂဏဿ၊ ဗြာဟ္မဏအပေါင်း၏။
(အဘိနိဗ္ဗတ္တိ အဟောသိ ၌စပ်)။
[ "မဏ္ဍလ- အသိုင်းအဝိုင်း" ကို "ဂဏ" ဟု ဖွင့်သည်။]
မေထုနံ ဓမ္မံ သမာဒါယာတိ၊ ကား။
မေထုနံ ဓမ္မံ၊ မေထုန်အကျင့်ကို။
သမာဒိယိတွာ၊ ကောင်းစွာယူ၍။ (ကျင့်၍)။
[ဇနီ ခင်ပွန်းအဖြစ်ဖြင့် နှစ်ဦး အတူတူနေ၍။]တိသုကမ္ပန္တေ။ ။ ဝိသုကို “ ဝိဿုတေ” ဖွင့် သဖြငိ့ “ဝိသု၌ တ တြေနေသည်” ဟုကြံသင့်၏၊ ထို ပိဿုတေကို “ဥဂ္ဂတေ” စု ထပ်ဖွင့်၍ “ဂေါရက္ခ ဝါဏိဇကမ္မာဒိကေ” ဟု သရုပ်ဖော်သည်၊ အာဒိ ဖြင့် “ကသိကမ္မ - လယ်ယာ လုပ်ကိုင်မှု” စသည်ကိုယူပါ။
ဇဝဿာ။ ။ ဤအဖွင့်ကိုကြည့်၍ “ဝိသု + ပယောဇေန္တီတိ ဝေဿာ” ဟုပြု ၊ ဝိသုပုဒ်+ ဏျပစ္စည်း, ပယောဇနတဒ္ဓိတ်၊ ဝိသဓာတ် + ဏျပစ္စည်းဖြင့် “ ဝိသတဖ ဥပဘုဉ္ဇတိ- ကာမဂုဏ်ကို ခံစားတတထ၏၊ ဣတထ ဝေဿာ” ဟုလည်း ပြုတော်မူကြသည်။
ဝိသုကမ္မန္တေ ပယောဇေသုန္တိ၊ ကား။
ဂေါရက္ခဝါဏိဇကမ္မာဒိကေ၊ နွားကျောင်းမှု, ကုန်သွယ်မှု အစရှိကုန်သော။
ဝီဿုတေ၊ ထင်ရှားကုန်သော။
ဥဂ္ဂတေ၊ ပေါ်လွင်ကုန်သော။
ကမ္မန္တေ၊ အမှုတို့ကို။
ပယောဇေသုံ၊ ယှဥ◌်စေကြကုန်ပြီ။
သုဒ္ဒါ သုဒ္ဒါတိ၊ ကား။
တေန လုဒ္ဒါစာရကမ္မ ခုဒ္ဒါစာရကမ္မုနာ၊ ထို ကြမ်းကြုတ်သော အကျင့်ဖြစ်သောအလုပ် သေးငယ်သော အကျင့်ဖြစ်သော အလုပ်ဖြင့်။
သုဒ္ဒံ သုဒ္ဒံ၊ လျင်စွာလျင်စွာ။
လဟုံ လဟုံ၊ လျင်စွာလျင်စွာ။
ကုစ္ဆိတံ၊ စက်ဆုပ်သည်၏ အဖြစ်သို့။
ဂစ္ဆ န္တိ၊ ကုန်၏ ။
ဝိနဿန္တိ၊ ပျက်စီးကုန်၏ ။
ဣတိ အတ္တော၊ ဤကား အနက်။
အဟု ခေါတိ၊ ကား။
ဟောတိခေါ၊ ဖြစ်သည်သာ။
[ အဟု သည် ပစ္စုပ္ပန်မှ အတိတ်ပြောင်းသော ကာလ ဝိပလ္လာသတည်း။ ]
သကံဓမ္မံ ရဟမာနောတိ၊ ကား။
သေတစ္ဆတ္တံ၊ ထီးဖြူကို။
ဥဿာပနမတ္တေန၊ စိုက်ထူခြင်းမျှဖြင့်။
သုဇ္ဇျိတုံ၊ ကိလေသမာမှ စင်ကြယ်ခြင်းငှါ။
ဝါ၊ သံသရာမှ စင်ကြယ်ခြင်းငှါ။
နသက္ကာ၊ မတတ်နိုင်။
ဣတိ ဧဝံ၊ သို့။
အတ္တနော၊ ၏ ။
ခတ္တိယဓမ္မံ၊ မင်းကျင့်တရားကို။
နိန္ဒမာနော၊ ကဲ့ရဲ့လျက်။ (ပဗ္ဗဇတိ ၌စပ်)။
သဗ္ဗတ်ထ၊ အလုံးစုံသော ဝါကျတို့၌။
( ဗြာဟ္မဏော ပိခေါ ဝါသေဋ္ဌစသော။ ဝါကျတို့၌၊)
ဟဿ ( ဧေသော)၊ သည်။
နယော၊ အနက်အဓိပ္ပါယ်ကို ဆောင်ကြောင်း။
အစီအရင်တည်း။
ဣမေဟိခေါ ဝါ သေဠ စတူဟ မဏ္ဍေလေဟီတိဣမိနာ၊ ဖြင့်။
ဣမံ၊ ဤဆိုအပ် လတံ့သော အနက်ကို။
ဒဿေတိ၊ ပြ၏။
( ကိံ)။
သမဏေမဏ္ဍလံနာမ၊ သမဏ အသိုက်အဝန်း မည်သည်။
ဝီသံ၊ သီးခြား။
နတ္ထိ၊ မရှိ။
ပန၊ ထိုသို့ပင်မရှိပါသော်လည်း။ ( အဘိနိဗ္ဗတ္တိ၌စပ်)။
ယသ္မာ၊ ကြောင့်။
ဇာတိယာ၊ ဇာတ်အားဖြင့်။
သုဇ္စေ◌ျိတုံ, နသက္ကာ၊ မတက်နိုင်။
အတ္တနော အတ္တနော၊ မိမိ မိမိ၏။
သမ္မာပဋိပတ္တိယာ၊ ကောင်းသော အကျင့်ဖြင့်။
ဝိသုဒ္ဓ၊ စင်ကြယ်ခြင်းသည်။
ဟောတိ။သုဒ္ဒါ။ ။ “သု+ဒါ” ဟု ခွဲ၊ သု သည် လျင်မြန်ခြင်း အနက်ဟော နိပါတ်တည်း၊ ဒါသည် ဂရဟတ္ထ၊ ( သို့မဟုတ်) ကုစ္ဆိတဂမန အနက်ဟော ဘူဝါဒိ ဓာတ်တည်း၊ “သုဒ္ဒန္တိ လတုံ လတုံ ကုစ္ဆိတံ ဂစ္ဆန္တီတိ သုဒ္ဒါ” ဟုပြု၊ ထို သူဆင်းရဲများသည် စိတ်အေး လက်အေး မနေကြရပဲ မနားမနေ လျင်လျင်မြန်မြန် ( ပြာယီးပြာရာ) မုဆိုး တံငါစသော အလုပ်, ကျူထရုံရက်မှု စသော အလုပ်များဖြင့် အသက်မွေးကြရသည်။
မှတ်ချက်။ ။ “သုဒ္ဒံ သုဒ္ဒံ” ကို “ လဟုံ လဟုံ” ဟုဖွင့်သည်မဟုတ်၊ သုဒ္ဒါကို “ လဟုံ လဟုံ ကုစ္ဆိတံ ဂစ္ဆန္တိ” ဟုဖွင့်သောကြောင့် သုဒ္ဒံ သုဒ္ဒံ နေရာဝယ် “သုဒ္ဒန္တိ” ဟု “သု+ ဒါ+ အန္တိ” ဝိဘတ် ဖြင့် ပါဌ်ရှိသင့်ကြောင်းကို ရှေးနိဿယ၌ ဆုံးဖြတ်တော်မူသည်။
အမှာ။ ။ ဤဋီကာနှင့် သဒ္ဒနီတိ ဓာတုမာခါ ၈၂ - ကို ကြည့်၍ ရှေးနိဿယ ဆုံးဖြတ်ချက်သည် ကောင်း၏၊ ထိုပြင် သုစဓာတ် + အပစ္စည်းဖြင့် “သောစန္တှတိ သုဒ္ဒါ” ဟုလည်း ပြုတော်မူကြ၏၊ ဓာတွန်စ ကို ဒပြု , ဒ ဒွေဘော်လာ၍ ပြီးသည်။
တသ္မာ၊ ကြောင့်။
စတူဟိ၊ ကုန်သော။
ဣမေဟိ မဏ္ဍလေဟိ၊ ဤ အသိုင်းအဝိုင်းတို့ဖြင့်။
ဝါ၊ တို့မှ ။
သမဏ မဏ္ဍလဿ၊ ၏။
အဘိနိဗ္ဗတ္တိ၊ ဖြစ်ခြင်းသည်။
ဟောတိ။
ဣမာနိ မဏ္ဍလာနိ၊ တို့သည်။
သမဏမဏ္ဍလံ၊ သိူ့။
အနုဝတ္တန္တိ၊ အစဉ်လိုက်ကြရကုန်၏ ( အတုလိုက်၍ ကျင့်ကြရကုန်၏။)
အနုဝတ္တန္တိ၊ အစဉ်လိုက်၍ ကျင့်ကုန်သော်လည်း။
ဓမ္မေနေဝ၊ လောကူတ္တရာ တရားဖြင့်သာ။
ဝါ၊ တရားမဟုတ်သော အကြောင်းကြောင့်။
နော အနုဝတ္ထန္တိ၊ အစဉ်မလိုက်ကုန်။
ဟိ၊ မှန်၏။
သမဏမဏ္ဍလံ၊ ကို။
အာဂမ္မ၊ စွဲ၍။
သမ္မာပဋိပတ္တိံ၊ ကို။
ပူရေတွာ၊ ၍။
သုဒ္ဓိံ၊ စင်ကြယ်ခြင်းသို့။
ပါပုဏန္တိ၊ ကုန်၏။
ဣတိ၊ ဤအဓိပ္ပါယ်ကိုပြ၏။
[ ဒဿေတိသို့ ပြန်လှည့်ပါ။]ဣမေဟိ၊ ပေ၊ အဘိနိဗ္ဗတ္တိ။ ။ “သမဏမဏ္ဍဘ” ဟု အမျိုးထီးခြားမရှိသော် ခညိး ခတ္တိယ စသော အမျိုးေလးပါးတို့ဖြင့်ပင် သမဏမဏ္ဍလလည်း ဖြစ်ပေါ်လာတော့သည်ဟု ဆိုလိုသည်။
ယုံမှားဖွယ်။ ။ သို့ဖြစ်လျှင် ခတ္တိယ စသော အသိုင်းအဝိုင်း လေးမျိုးသော ပဓာနဖြစ်၍ , သမဏမဏ္ဍလ ( ရဟန်း အသိုင်းအဝိုင်း) ကား ပဓာန နဟုတ်- ဟု ထင်စရာရှိ၍၊ ထို အထင်မှားမှုကို ပယ်ရှားဖို့ရာ “ဣမာနိ၊ ပေ၊ အနုဝတ္တန္တိ” ဟု မိန့်သည်။
သမဏမဏ္ဍလံ အနုဝတ္တန္တိ။ ။ သမဏမဏ္ဍလက ( ရဟန်းတော်များက) အမျိုးလေးပါးထကိ သီလစသော လောကုတ္တရာဂုဏ်အားဖြင့် ထူးခြားသောကြောင့် အတုလိုက်၍ ကျင့်ကြရသည်၊ မှန်၏- လောကုတ္တရာဂုဏ်အားဖြင့် ထူးခြားသောကြောငိ့ အတုလိုက်၍ ကျင့်ကြရသည်၊ မှန်၍- လောကုတ္တရာဂုဏ်သည် ပညာရှိတို့၏ အတုလိုက်၍ ကျင့်ဖို့ရာ အကြောင်းတည်း၊ အမျိုးကောင်းရုံ အဆင်းလှရုံ အသံကောင်းရုံ ( စကားအပြောကောင်းရုံ) မျှဖြင့် ပညာရှိများက အထင်မကြီးကြပါ, အတုလိုက်၍ မကျင့်ကြပါ၊ ထိုကြောင့်” “ဓမ္မေနေဝ” စသည် မိန့်သည်။
ဓမ္မေနေဝ။ ။ “ဓမ္မ” ဟူသည် သံသရာမှ စင်ကြယ်ကြောင်း လောကုတ္တရာတရားတည်း၊ ထို ဓမ္မလည်း ဗုဒ္ဓမြတ်စွာ သာသနာ၌သာ ရှိနိုင်သောကြောင့်သမဏမဏ္ဍလအရ သာသနိက ရဟန်းအပေါင်းကိုသာ ဆိုလိုသည်- ဟု မှတ်ပါ။
မှတ်ချက်။ ။ ဗုဒ္ဓမြတ်သွဋ၏ လောကုတ္တရာဂုဏ် အရှင်အဿဇိစသော ထေရ်တို့၏ လောကုတ္တရာ ဂုဏ်များကို ကြည်ညို၍ ဗုဒ္ဓခေတ်က အရှင်သာရိပုတ္တရာ, အရှင်မဟာမောဂ္ဂလ္လာန် စသော ဗြဟ္မဿများ , အရှင်အာနန္နာ အရှင်အနုရုဒ္ဓါစသေဋ မင်ညီ မင်းသားများ , အရှင်ယသ စသော သူဋ္ဌေးသူကြွယ်များ၏ အတုလိုက်၍ တရားကျင့်ကြပုံကို သတိပြုပါ၊ ယခုခေတ်၌လည်း စဉ်းစားဉာဏ်ရှိသူများက ရွေးချယ်ကြည်ညိုလိုကြသည်။
ဒုစ္စရိတာဒိကထာ၊ အဖွင့်.
ဣဒါနိ၊ ၌။
ယထာ ဇာတီယာ၊ အကြင်အကြင် ဇာတ်အားဖြင့်။
သူဇ္ဈိတုံ၊ ငှါ။
န သက္ကာ၊ နိုင်။
သမ္မဋပဋိပတ္တိယာဝ ဖြင့်သာ။
သုဇ္ဈန္တိ။
တမတ္ထံ၊ ထိုအနက်အဓိပ္ပါယ်ကျု။
ဝါ၊ ထိုအကြောင်းအရာကို။
ပါကဋံ၊ ထင်းရှားအောင်။
ကရောန္တော၊ ပြုလိုသည်။
( ဟုတွာ)။
ခတ္တိယောပိ ခေါဝါသေဋ္ဌာတိ၊ ဟူသော။
ဒေသနံ၊ ကို။
အာရတိ၊ အားထုတ်တော်မူပြီ။
တတ္ထ၊ ၌။
မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိ ကမ္မသမာဒါနဟေတူဟရတိ၊ ကား။
မိစ္ဆဒိဋ္ဌ ကမ္မဝသေန၊ မိစ္ဆာအယူ၏အသွမ်းဖြင့်။
သမာဒိန္န ကမ္မဟေတု၊ ဆောက်တည်အပ်သော ကံတည်းဟူသော အကြောင်းကြောင့်။
ဝါ၊ တနည်း။
မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိ ကမ္မဿ၊ မိစ္ဆဒိဋ္ဌ ကံကို။
သမာဒါနဟေတု၊ ဆောက်တည်ခြင်းဟူသော အကြောင်းကြောင့်။
( နိရယံ ဥပပဇ္ဇတိ၊ ၌စပ်)။
ဒွယကာရီတိ၊ ကား။
ကာလေန၊ ရံခါ။
ကုသလံ၊ ကုသိုလ်ကို။
ကရောတိ။
ကုလေန၊ ရံခါ။
အကုသလံ( ကရောတိ၊) ဣတိ ဧဝံ၊ သို့။
ဥတယကာရီ၊ နှစ်ပါးစုံသော ကုသိုလ် အကုသိုလ် ပြုလိမ့်ရှိ၏။
သုခ ဒုက္ခပ္ပဋိသံဝေဒီယောတီတိ၊ ကား။
ဧကက္ခဏေ၊ တပြိုင်နက်သော ခဏ၌။
ဥဘယဝီပါကဒါနဋ္ဌာနံ နာမ၊ နှစ်ပါးစုံဖြင့် တပြိုင်နက်စပ်ယှဉ်နေသော သတ္တဝါဟူသော ခန္ဓာအစဉ်၏ မရှိနိုငမခြင်းကြောင့်တည်း။]
ပန+ ထိုသို့ဖင် မရှိနိုင်ပါသော်လည်း။
ယေန၊ အကြင်နာသူသည်။
အကုသလံ၊ ကို။
ဗဟုံ၊ စွာ။
ကတံ၊ ပြုအပ်သည်။
ဟောတိ။
ကုသလံ၊ ကို။
မန္နံ၊ အနည်းငယ် ။
( ကတံ ဟောတိ)။
သော၊ သည်။
တံ ကုသလံ၊ ကို။
နိဿာယ၊ မှီ၍။
ခတ္တနယကုလေဝါ၊ မင်းမျိုး၌သော်လည်းကောင်း။
ဗြာဟ္မဏကုလေဝါ၊ ၌သော်လည်းကောင်း။
နိဗ္ဗတ္တတိ၊ ဖြစ်ရ၏။
အထ၊ ၌။
နံ၊ ထို သူ့ကို။
အကုသလံ ကမ္မံ၊ သည်။
ကာဏမ္ပိ၊ ကဏ်းသည်ကိုလည်းကောင်း။
ခုဇ္ဇမ္ပိ၊ ကုန်းသည်ကိုလည်းကောင်း။
ပီဌသပ္ပိမ္ပိ၊ ဆွံအသည်ကိုလည်းကောင်း။
ကရောတိ။
သော၊ သည်။
ရဇ္ဈဿဝါ၊ မင်း၏ အဖြစ်မူလည်း။
အနုရဟော၊ မထိုက်တန်သည်။
ဟောတိ။
အဘိသိတ္တကာလေဝါ၊ အဘိသိတ်သွန်းအပ်ပြီးရာ အခါ၌လည်း။
ဧဝံဘူဘော၊ ဤသို့ဖြစ်သည် ( ကာဏ စသည် ဖြစ်သည်)။
( ဟုတွာ)။
ဘောဂေ၊ စည်းစိမ်တို့ကို။
ပရိဘုဉ္ဇိတုံ၊ သုံးဆောင်ခံစားခြင်းငှါ။
န သက္ကောတိ၊ မစွမ်းနိုင်။
အပရဿ၊ အခြားသူအား။
ဝါ၊ ၏။
မရဏကာလေ၊ သေခါနီး အခါ၌။
ဒွေ၊ နှစ်ယောက်ကုန်သော။
ဗလဝမလ္လာဝိယ၊ အားကြီးသော လက်ပန်းသည်တို့ကဲ့သို့။
( လက်ဝှေ့သမားများကဲ့သို့။)
ဒွေပိ၊ နှစ်ပါးလည်း ဖြစ်ကုန်သော။
တေ ကုသလာကုသလ ကမ္မာနိ၊ ထို ကုသိုလ် အကုသိုလ်ကံတို့သည်။
ဥပဋ္ဌဟန္တိ၊ ထင်လာကုန်အံ့။
တေသု၊ ထိုနှစ်ပါးသောကံတို့တွင်။
အကုသလံ၊ အကုသိုလ်ကံသည်။
ဗလဝတရံ၊ သာ၍ အားကြီးသည်။
[ ဘဝ၌ တပ်မက်သော နိကန္တိတဏှာစသော အကြောင်းထူးကိုရခြင်းကြောင့် အားကြီးသည်။] ဟောတိ၊ ဖြစ်အံ့။
တံ၊ ထို အကုသိုလ်ကံသည်။
ကုသလံ၊ ကုသိုလ်ကို။
ပဋိဗာတိတွာ၊ တားမြစ်ဦ။
တိရစ္ဆနယောနိယံ၊ တိရစ္ဆာန်မျိုး၌။
နိဗ္ဗတ္တာပေတိ၊ ဖြစ်စေ၏။
ကုသလကမ္မပ္ပိ၊ ကုသိုလ်ကံသည်လည်း။
ပဝတ္တိဝေဒနီယံ+ ပဝတ္တိအခါ၌ ခံစားထိုက်သော အကျိုးရှိသည်။
ဟောတိ။
တမေနံ၊ ထို တိရစ္ဆာန်ဘုံ၌ ဖြစ်သော သတ္တဝါကို။
မင်္ဂလဟတ္ထိံ ဝါ၊ မင်္ဂလညဆင်ကိုသော်လည်းကောင်း။
မင်္ဂလအဿံဝါ၊ ကိုသော်လည်းကောင်း။
မင်္ဂလဥသဘံဝါ၊ မင်္ဂလာ နွားလားဥသဘကို သော်လည်း။
ကရောန္တိ။
[ ပိုင်းရှင်များက မင်္ဂလာဆင် စသည်အရာ၌ ထား၍ အသုံးပြုကြသည်၊ ဟူလိူ။]
သော၊ ထိုသတ္တဝါသည်။
သမ္ပတ္တိံ၊ စည်းစိမ်ကို။
အနုဘဝတိ၊ ခံစားရ၏။
ဣဒံ၊ ဤသို့ဆင်းရဲ ချမ်းသာ နှစ်ဖြာသော အကျိုးပေးခြင်းကို။
သန္ဓာယ၊ ၍။
သုခဒုက္ခပဋိသံဝေဒီ ဟောတီတိ၊ ဟူ၍။
( ဘဂဝတာ) ဝုတ္တံ၊ ပြီ။
ဗောဓိပက္ခိယဘာဝနာ၊ အဖွင့်။
သတ္တန္နံ ဗောဓိပက္ခိယာနန္တိ၊ ကား။
စတ္တာရော သတိပဋ္ဌာနာတိအာဒိကောဋ္ဌာသဝသေန၊ စတ္တာရော သတိပဋ္ဌာနာ အစရှိသော အစု၏ အစွမ်းဖြင့်။
သတ္တန္နံ၊ ခုနှစ်ပါးကုန်သော။
ပဋ်ပါဋိကာ ပန၊ အစဉ်အားဖြင့်ကား။
သတ္တတိံ သာယ၊ သုံးဆယ်ခုနှစ်ပါးသော။
ဗောဓိပက္ခယာနံ၊ မဂ်ဉာဏ်၏ အသင်းအပင်း၌ ဖြစ်ကုန်သော။
ဓမ္မာနံ၊ တို့ကို။
ဘာဝနမနွာယာတိ၊ ကား။
ဘာဝနံ၊ ပွါးစေခြင်းကို။
အနုဂန္တွာ၊ အစဉ်ရောက်၍။
ပဋိပဇ္ဇိတွာ၊ ကျင့်၍။ ဣတိ အတ္ထောနက်။
ပရိနိဗ္ဗာယတီတိ၊ ကား။
ကိလေသပရိနိဗ္ဗာနေန၊ ကိခေသာ ပရိနိဗ္ဗာန်ဖြင့်။
( ကိလေသခပ်သိမ်း အေးငြိမ်းခြင်းဖြင့်)၌
ပရိနိဗ္ဗာယတိ၊ ငြိမ်းအေး၏။
ဣတိ၊ သို့။
ဘဂဝါ၊ သည်။
စတ္တာရော၊ ကုန်သော။
ဝဏ္ဏေ၊ အမျိုးတို့ကို။
ဒဿေတွာ၊ ပြတော်မူပြီး၍။
ဝိနိဝတ္တေတွာ၊ ထိုအမျိုးတို့မှ သီးခြားဖြစ်စေ၍။
ဝါ၊ ထုတ်ဆောငါ၍။
ပဋိဝိဒ္ဓစတုသစ္စံ၊ ထိုးထွင်း၍ သိအပ်ပြီးသော သစ္စာလေးပါးရှိသော ။
ခီဏာသဝမေဝ၊ ကိုသာ။
ဒေဝမနုဿေသု၊ တို့၌။
ဝါ၊ တို့တွင်။
သေဋ္ဌံ၊ အမြတ်ဆုံးကို။
ကတွာ၊ ၍။
ဒဿေတိ၊ ပြတော်မူ၏။
ဣဒါနိ၊ ယခုအခါ၌။
တနေဝတ္ထံ၊ ထို အနက်အဓိပ္ပါယ်ကိုပင်။
( ရဟန္တာပုဂ္ဂိုလ်သည်သာ နတ် လူတို့၌အမြတ်ဆုံးဟူ၍ ဟောတော်မူအပ်သော ထို အနက်အဓိပ္ပါယ်ကိုပင်)။
လောကသမ္မတဿ၊ လောကသည် သမုတ်အပ်သော။
ဗြဟ္မုနောပိ၊ ၏လည်း။
ဝစနဒဿနာနုသာရေန၊ ပြအပ်သောစကားကိုအစဉ်လိုက်သဖြင့်။
ဒဠှံ၊ မြဲစွာ။
ကတွာ။
ဒဿေန္တော၊ ပြတော်မူလိုသည်။
( ဟုတွာ)။
မိန့်တော်မူပြီ။
ဗြဟ္မုနာပေသာတိအာဒိ၊ ဗြဟ္မုနာပေသာ အစရှိသောစကားကို။
အမ္ဗဋ္ဌသုတ္တေ၊ ၌။
ဝိတ္ထာရိတံ၊ အကျယ်ချဲ့အပ်ပြီ။
ဣတိ၊ သို့။
ဘဂဝါ၊ သည်။
ဧတ္တကေန၊ ဤမျှအတိုင်းအရှည်ရှိသော။
ဣမိနာ ကထာမဂ္ဂေန၊ ဤစကားအစဉ်ဖြင့်။
သေဋ္ဌစ္ဆေဒကဝါဒမေဝ၊ ဇာတိ ဗြာဟ္မဏတို့၏ မြင့်မြတ်သည်၏ အဖြစ်ကိုဖြတ်တောက်ကြောင်း စကားကိုသာ။
ဒဿေတွာ၊ ပြတော်မူပြီး၍ ( ဟောတော်မူပြီး၍)။
သုတ္တန္တံ၊ ( ရှေး၌ လောကိယဓမ္မကို ဆက်စပ်ပြခြင်း၏ အစွမ်းဖြင့်ဖြစ်သော) အဂ္ဂညသုတ်ကို။
ဝိနိဝတ္ထေတွာ၊ လောကိယဓမ္မမှ သီးခြားဖြစ်စေ၍။
( “သတ္တန္နံ ဗောဓိပက္ခနယာနံ ဓမ္မာနံ ဘာဝနမနွာယ” စသည်ဖြင့်သီးခြားထုတ်ဆောင်၍)။
အရဟတ္တနိကူဋေန၊ အရဟတ္ထနိကူဋေန= အရဟတ္တဖိုလ် အထွဋ်ဖြင့်။
ဒေသနံ၊ ကို။
နိဋ္ဌာပေသိ၊ ပြီးဆုံးစေတော်မူပြီ။
အတ္တမနာဝါ သေဋ္ဌဘာရဒွ့ါဇာတိ ( ဧတ္ထ)၊ ၌။
( ဂုဠှတ္ထံ၊ လျှို့ဝှက်နေသောအနက်ကို။)
ဟိ ( ဥဒ္ဓရိတွာ ဒဿေမိ)၊ ထုတ်၍ ပြဦးမည်။
ဝါသေဋ္ဌဘာရဒွါဇသာမဏေရာပိ၊ ဝါသေဋ္ဌ ဘာရဒွါဇမည်သော သာမဏေတို့သည်လည်း။
သကမနာ၊ မိမိစိတ်ရှိကုန်သည်။
တုဋ္ဌမနာ၊ နှစ်သက်သော စိတ်ရှိကုန်သည်။
( ဟုတွာ)။
သာဓု သာဓုတိ၊ သာဓု သာဓုဟူ၍။
ဘဂဝတော၊ ၏။
ဘာသိတံ၊ ဟောတော်မူအပ်သောစကားတော်ကို။
အဘိနန္ဒိံသု၊ လွန်စွာ နှစ်သက်, ရွှင်အားတက်လျက် လက်ခံကြကုန်ပြီ။
ဣဒံ မေဝသုတ္တန္တံ၊ ဤအဂ္ဂညသုတ်ကိုပင်။
အာဝဇ္ဇန္တာ၊ ဆင်ခြင်ကုန်လျက်။
( ထပ်ကာ ထပ်ကာ နှလုံးသွင်းကုန်လျက်)။
အနုမဇ္ဇန္တာ၊ အနက်အဓိပ္ပါယ်အားဖြင့် အဖန်ဖန် သုံးသပ်ကုန်လျက်။
ဝါ၊ အဖန်ဖန် ဝိပဿနာဉာဏ်ဖြင့် သုံးသပ်ကုန်လျက်။
ပဋိသမ္ဘိဒါဟိ၊ ပဋိသမ္ဘိဒါတို့နှင့်။
သဟ၊ အတူ။
အရဟတ္တံ အရဟတ္တဖိုလ်သို့။
ပါပုဏိံသု၊ ရောက်ကုန်ပြီ။
ဣတိ၊ အပြီးတည်း။