သာရိပုတ္တသီဟနာဒ၊ အဖွင့်။
ဧဝံ မေသုတန္တိ သမ္ပသာဒနိယသုတ္တံ။
[ ပါထိကသုတ်အစပုဒ်စဉ်( ၁ )၌ အနက်ပေးခဲ့ပြီ။]
တတြာယ မနုတ္တာနပဒ ဝဏ္ဏနာ။
[ စက္ကဝတ္တိသုတိပုဒ်စဉ် ( ၈၀)၌ အနက်ပေးခဲ့ပြီ။]
နာဠန္ဒာယန္တိ၊ ကား။
နာဠန္ဒာတိ၊ နာဠန္ဒာဟူ၍။
ဧဝဲ နာမကေ၊ ဤသို့ အမည်ရှိသော။
နဂရေ၊ မြို့၌။
တံ နဂရံ၊ ထို နာဠန္ဒာမြို့ကို။
ဂေါစရဂါမံ၊ ဂေါစရဂါမ်ကို ( ဆွမ်းခံရွာကို)။
ကတွာ၊ ပြု၍။
( ဝိဟရတိ၊ ၌စပ်)။
ပါဝါရိကမ္ဗတေနေတိ၊ ကား။
ဒုဿပါဝါရိကသေဋ္ဌိနော၊ အထည်ကုန်သာ် သဋ္ဌေး၏။
အမ္ဗဝနေ၊ သရက်ဥယျာဉ်၌။
( ဝိဟရတိ ၌စပ်)။၏**ပါဝါရိက**။ ။ ပါဝ်ရေန္တိ သဉ္ဆာဒေန္တိ သရီရံ ဧတေနာတိ ပါဝါရော၊ ဝတ္ထံ၊ ကိုယ်ကို ဖုံးလွမ်းကြောင်းအဝတ်၊ ဝါ= ဘနည်း+ ပါဝါရဏံ ပါဝါရော= ဖုံးလွမ်းအပ်, ဝတ်အပ်သော အဝတ်၊ ပါဝါေးာ+ ယဿ+ အတ္ထီတိ ပါဝါရိကော= ရောင်းစရာအဝတ်အထည် ဘဏ္ဍာများစွာ ရှိသူ၊ [ ပဟူတအနက် အပိုပါသောအဿတ္ထိ။] ထိုသဋ္ဌေးသည် ငယ်ရွယ်စဉ်က အဝတ်အထည်များကို များစွာစုဆောင်း၍ အရောင်းအဝယ်လုပ်ခဲ့၏၊ ထိုကြေဋင့် သဋ္ဌေးဖြစ်ရာအခါ၌လည်း သူ့ကို “ပါဝါရိက= အထည်ကုန်သည်” ဟုသာ အများက သိနေကြ၍ တွင်ကျယ်နေသည်။
မှတ်ချက်။ ။ အဘိဓာန် ( ၂၉၂) ဂါထာ၌ “ပါဝါရ” ကို “အပေါ်ရုံ စုလျားတဘက်” ဟုဆို၏၊ ဤ အဋ္ဌကထာ၌ “ပါဝါရိက” ကို “ဒုဿပါဝါရိက” ဟုဆို၏၊ ဋီကာ၌လည်း “ဒုဿပါ ဝါရိက “ ဟုဆို၏၊ “ဒုဿနှင့် ပါဝါရလည်း အတူတူ” ဟုဖွင့်၏ ၊ ထိုကြောင့် ဤနေရာ၌ ခြုံထည်သာမကအဝတ်အထည်အားလုံးကို “ပါဝါရ” ဟူယူပါ။
တံ၊ ထို သရက်ဥယျာဉ်သည်။
တဿ၊ ထိုသဋ္ဌေး၏။
ဥယျာနံ၊ ဥယျာဉ်သည်။
အဟောသိကိး၊ ဖြစ်သတဲ့။
သော၊ ထိုသဋ္ဌေးသည်။
ဘဂဝတော၊ ၏။
ဓမ္မဒေသနံ၊ တရားဒေသနာတော်ကို။
သုတွာ၊ နာရ၍။
ဘဂဝတိ၊ မြတ်စွာဘုရား၌။
ပသန္နော၊ ကြည်ညိုသည်။
( ဟုတွာ) ။
တသ္မိံ ဥယျာနေ၊ ထို သရက်ဥယျာဉ်၌။
ကုဋိလေဏမဏ္ဍပါဒိ ပဋိမဏ္ဍိတံ၊ ကျောင်းငယ်, လိုက်, မဏ္ဍပ် အစရှိသာ်တို့ဖြင့် တန်ဆာ တင်အပ်သော။
ဘဂဝတော၊ မြတ်စွာဘုရား၏ ( အတွက်)။
ဝိဟာရံ၊ ကို။
ကတွာ၊ ဆောက်လုပ်၍။
နိယျာတေသိ၊ အပ်နှံလှူဒါန်းပြီး။
သော ဝိဟာရော၊ သည်။
ဇီဝကမ္ဗဝနံဝိယ၊ ဇီဝက၏ သရက်ဥယျာဉ်ကဲ့သို့။
ပါဝါရိကမ္ဗဝနံတွေဝ၊ ပါဝါရိက၏ သရက်ဥယျာဉ်ဟူ၍သာ။
သင်္ချံ၊ ခေါ်ဝေါ်အပ်သည်၏ အဖြစ်သို့။
ဂတော၊ ရောက်ပြီ။
တသ္မိံ ပါဝါရိကမ္ဗဝနေ၊ ထို အထည်ကုန်သည်သဋ္ဌေး၏ သရက်ဥယျာဉ်၌။
ဝိဟရတိ၊ ၏။
ဣတိ အတ္ထော၊ နက်။
ဘဂဝန္တံ၊ ကို။
ဧတံ၊ ဤစကားကို။
အဝေါစ၊ ပြီ။
( ကိံ၊ နည်း။)
ဘန္တေ၊ မြတ်စွာဘုရား။
အဟံ၊ သည်။
ဘဂဝတိ၊ မြတ်စွာဘုရား ( အပေါ်)၌။
ဧဝံပသန္နော၊ ဤသို့ကြည်ညိုပါ၏။
ဝါ၊ သို့ကလောက် ကြည်ညိုပါ၏။
ဣတိ၊ ဤသို့ အစရှိသောစကားကို။
ဝါ၊ ဤသို့ အလားတူ အခြားစကားကို။
( အဝေါစ)
ကသ္မာ၊ ကြောင့်။
ဧဝံပသန္နော၊ ဤသို့ ကြည်ညိုပါ၏။
ဝါ၊ သို့ကလောက် ကြည်ညိုပါ၏။
ဣတိ၊ ဤသို့ အစရှိသော စကားကို။
ဝါ၊ ဤသို့ အလားတူ အခြားစကားကို။
( အဝေါစ)။
အတ္တနော၊ ၏။
ဥပ္ပန္န သောမနဿ ပဝေဒနတ္ထံ၊ ဖြစ်သော ဝမ်းမြောက်မှုကို သိစေခြင်းအကျိုးငှါ။
( အဝေါစ၊ ပြီ။)ပုဒ်ပြီးပုံ။ ။ ပပုဗ္ဗ+ ဝရဓာတ်+ ပစ္စည်း၊ ဝ၌ ဝုဒ္ဓပြု၍ “ပဝါရော” ဟု ဖြစ်ပြီမှ “ပါကာရော” ကဲ့သို့ ပ၌ ဒီဃ ပြု၍ “ ပဝါရော” ဟုဖြစ်သည်။ အဘိဓာန်ဋီကာ ( ၂၉၂) ဂါထာ၌ “ဝရ- အစ္ဆာဒနေ, ပပုဗ္ဗော, ကမ္မနိ ဏော , ဥဘယ တြာပိ ( ပ, ဝနှစ်ပုဒ်လုံး၌လည်း) ဝုဒ္ဓိ” ဟု ဆိုခြင်းမှာ လွယ်ကူစေရန် ဆိုခြင်းဟု မှတ်ပါ။ [ နိပ္ပန္နကိတ်ပုဒ်၌ “ ပါဝါရော” ဟုလည်းကောင်း, အာချာတ်၌လည်း “ပါဝါရေန္တိ” ဟုလည်းကောင်းရှိသည်။]
ဘဂဝတီတိ။ ။ ဘဂဝတ်၌ ဣတိသဒ္ဒါ အာဒိအနက်ဟော, ( တနည်း) ပကာရအနက်ဟောဟု ဋီကာဆို၏၊ ထို ဣတိဖြင့် ပါဠိတော်လာ” န စဟု နစဘဝိဿတိ” စသော စကားများက်ု ယူပါ။
စဉ်းစားဖွယ်။ ။ “ကသ္မာ ဧဝံ အဝေါစ “ ဟု အကြောင်းကိုမေးပြီးလျှင် “သောမနဿ ပဝေဒနတ္ထံ” ဟု အကျိုးကို ဖြေခြင်းသည် သရက်ပင်ကို မေး၍ ပိန္နဲပင်ကို ဖြေထားသလိုအမေးအဖြေ တခြားစီ မဟုတ်လော ဟု စဉ်းစားစရာရှိ၏၊ ထို အချက်ကို ဋီကာ၌ အောက်ပါအတိုင်း ရှင်းထားသည်။
တတြ၊ ထို ဥပ္ပန္န သောမနဿ ပဝေဒနတ္ထံ ဟူသော စကားရပ်၌။
အယံ၊ ဤဆိုအပ်လတံ့ကား။
အနုပုဗ္ဗိကထာ၊ အစဉ်အတိုင်းဖြစ်သော စကားတည်း။
[ ဤ အနုပုဗ္ဗီကထာ၏နယ်သည် “အတ္တနော သောမနဿံ ပဝေဒေန္တော ဧဝံပသန္နော အဟံ ဘန္တေတိ အာဒိမာဟ” တိုင်အောင်တည်း။]
ကိရ၊ ချဲ့။
ထေရော၊ အရှင်သာရိပုတ္တရာထေရ်သည်။
တံဒိဝသံ၊ ထိုနေ့၌။
ကာလဿေဝ၊ နံနက်စောစောကပင်။
သရီရပဋိဇဂ္ဂနံ၊ ကိုယ်လက်သုတ်သင်မှုကို။
ကတွာ၊ ပြု၍။
သုနိဝတ္ထနိဝါသနော၊ ကောင်းစွာ ဝတ်အပ်သော သင်းပိုင်းရှိသည်[ ကျောင်း၌ ဝတ်နေကြ သင်းပိုင်းကို ပြင်ဆင် ဝတ်တော်မူပြီးသည်။]
( ဟုတွာ) ပတ္တစီဝရံ၊ ကို။
အာဒါယ၊ ယူ၍။
ပါသာဒိကေဟိ၊ ကြည်ညိုခြင်းကို ဖြစ်စေနိုင်ကုန်သော ( ကြည်ညိုဖွယ်ကို ဆောင်ကုန်သော)။
အဘိက္ကန္တာဒီဟိ၊ ရှေ့သို့သွားခြင်း အစရှိသည်တို့ဖြင့်။
ဒေဝမနုဿာနံ၊ တို့၏။
ပသာဒံ၊ ကြည်ညိုခြင်းကို။
အာဝဟန္တော၊ ဆောင်လျက်။
နာယန္ဒဝါသီနံ၊ နာဠန္ဒာမြို့၌ နေသူတို့၏။
ဟိတသုခံ၊ စီးပွါးချမ်းသာကို။
အနုဗြူဟယန္တော၊ တိုးပွါးစေလျက်။
ပိဏ္ဍယ၊ ဆွမ်းအလိုငှါ။
ပဝိသိတွာ၊ ၍။
ပစ္ဆာဘတ္တံ၊ ဆွမ်းစားရာကာလ၏ နောက်အဖို့၌။
ပိဏ္ဍပါတပဋိက္ကန္တော၊ ဆွမ်းခံရာအရပ်မှ ဖဲခဲ့သည်။
( ဟုတွာ)။
ဝိဟာရံ, ဂန္တွာ၊ ၍။
သတ္ထု၊ အား။
ဝတ္တံ၊ ကို။
ဒဿေတွာ၊ ပြ၍။
[မြတ်စွာဘုရားမြင်တော်မူလောက်အောင် ဝတ်ကို အထင်အရှားပြ၍။]
သတ္ထရိ၊ သည်။
ဂန္ဓကုဋိံ၊ သို့။
ပဝိဋ္ဌေ၊ ဝင်တော်မူပြီလသော်။
သတ္ထာရံ၊ ကို။
ဝန္ဒိတွာ၊ ၍။
အတ္တနော၊ ၏။
ဒိဝါဋ္ဌာနံ၊ နေ့ နေရာအရပ်သို့။
အဂမာသိ၊ ကြွတော်မူပြီ။ဋီကာ။ ၊ ယာစိဿ ထေရဿ တဒါ ဘဂဝတိ သောမနဿုပ္ပတ္တိ( မှန်၏- ဂုဏ်တော်များကို စဉ်းသားနေချိန်တွင် အရှင်သာရိပုတ္တရာမှာ ဘုရားရှက်၏ အပေါ်၌အကြင် ကြည်ညိုလေးစား ဝမ်းမြောက်မှုဖြစ်၏)၊ သာ နိဒ္ဓါရိကရူပါ ( ထုတ်ဆောင်ပြအပ်သော သဘောရှိသည်ဖြစ်၍) ကာရဏဘာဝေန စောဒိတာ၊ ကသ္မာ ဧဝံ အဝေါ စာတိ ( “ကသ္မာ ဧဝံ အဝေါစ “ ဟု အကြောင်း၏ အဖြစ်ဖြင့် စောဒနာ အပ်ပြီ)။
သာ ဧဝ စ ( ထိုသောမနဿုပ္ပတ္တိသည်ပင်) ယသ္မာ နိဒ္ဓါရိတရူပါ ပဝေဒနဝသေန ( သိစေခြင်း- သိအောင် လျှောက်ခြင်း၏ အစွမ်းဖြင့်) ဘဂဝတော သမ္မုခါ တထာဝစနံ ပယောဇေတိ ( ဧဝံ ပသန္နော အဟံ ဘန္တေ ဘဂဝတိ စသော ထိုစကားက်ုယှဉ်စေ၍၊) တသ္မာ “အတ္တနော ဥပ္ပန္န သောမနဿ ပဝေဒနတ္ထံ”ယောဇနဘာဝေန ( အကျိုးအဖြစ်ဖြင့်) ဝိသဇ္ဇိတံ။
အချုပ်မှာ- ဘုရားရှင် အပေါ်၌ သောမနသာဖြစ်မှုသည် ( မလျှောက်ပဲ မနေနိုင်လောက်အောင်ဝမ်းမြောက်လှသဖြင့်) ထိုဝမ်းမြောက်မှုကို အခြေခံ၍ လျှောက်ထားသောကြောင့် လျှောက်ခြင်း၏အကြောင်းလည်း ဖြစ်နိုင်၏၊ လျှောက်ထားခြင်း၏အကျိုးဟုလည်း ဆိုနိုင်၏၊ ထိုကြောင့် အကြောင်းမေး၍ အကျိုးကို ဖြေနိုင်ပါသည်- ဟုဆိုလိုသည်။
မှတ်ချက်။ ။ ဋီကာစာအုပ်များ၌ “ကာရဏဘာဝေန စောဒိတာ” ၏ နောက်ဝယ် ပုဒ်တား၍ “တသ္မာ ဧဝံ အဝေါစာတိ” ဟုတွေ့ရ၏ ၊ စာသွားနှင့် အဓိပ္ပါယ်ကို ထောက်လျှင်” တသ္မာ” နေရာ၌ “ကသ္မာ” ဟု ရှိသင့်သည်, ပုဒ်တားလည်းမလိုတော့။
တတြ။ ။ တတြဖြင့် ထုံစံအတိုင်း ရှေ့ဝါကျရှိ “သောမနဿပဝေဒနတ္တံ” ဟူသော စကားကိုစွဲပါ။ ဋီကာ၌မူ “တသ္မိံ သောမနဿပဝေဒနေ “ ဟု လိုရင်းကိုသာ စွဲထားသည်။
သော၊ ထိုအရှင်သာရိပုတ္တရာသည်။
ယထာပရိစ္ဆိန္နကာလဝသေန၊ အကြင်အကြင်ပိုင်းခြားအပိပြီးသော ကာလ၏ အစွမ်းဖြင့်။
သမာပတ္တိတော၊ မှ။
ဝုဋ္ဌာယ၊ ထ၍။
အတ္တနော၊ ၏။
ဂုဏေ၊ တို့ကို။
အနုဿရိတုံ၊ အဖန်ဖန် အမှတ်ရခြင်းငှါ။
အာရဒ္ဓေါ၊ အားထုတ်တော်မူပြီ။
သော၊ ထိုအရှင်သာရိပုတ္တရာသည်။
ယထာပရိစ္ဆိန္နကာလဝသေန၊ အကြင်အကြင်ပိုင်းခြားအပိပြီးသော ကာလ၏ အစွမ်းဖြင့်။
သမာပတ္တိတော၊ မှ။
ဝုဋ္ဌာယ၊ ထ၍။
အတ္တနော၊ ၏။
ဂုဏေ၊ တို့ကို။
အနုဿရိတုံ၊ အဖန်ဖန် အမှတ်ရခြင်းငှါ။
အာရဒ္ဓေါ၊ အားထုတ်တော်မူပြီ။
အထ၊ ၌။
ဂုဏေ၊ တို့ကို။
အနုဿရတော၊ အဖန်ဖန်အမှတ်ရလသော်။
ဝါ၊ အဖန်ဖန် အမှတ်ရသော။
အဿ၊ ထို အရှင်သာရိပုတ္တရာ၏ ( ဉာဏ်၌)။
သီလံ၊ သီလသည်။
အာပါတံ၊ ရှေးရှုကျခြင်းသို့ ( ထင်လာခြင်းသို့)။
အဂတံ၊ ရောက်ပြီ။
တတော၊ ထိုမှနောက်၌။
ပဋိပါဋိယာဝ၊ အစဉ်အားဖြင့်သာ။
သမာဓိ၊ သမာဓိသည်။
( အာပါတံ၊ သို့၊ အာဂတော= ပြီ။)
ပညာ၊ ပညာသည်။
( အာပါတံ၊ သို့၊ အာဂတာ= ပြီီ)။
ဝိမုတ္တိ၊ အရဟတ္တဖိုလ်သည်။
( အာပါတံ၊ သို့၊ အာဂတာ= ပြီ၊)
ဝိမုတ္တိဉာဏဒဿနံ၊ အရဟတ္တဖိုလ်ကို ဆင်ခြင်သော ပစ္စဝေက္ခဏာဉာဏ်သည်။
( အာပါတံ၊ သို့၊ အာဂတာ= ပြီ။)
ဝိမုတ္တိဉာဏဒဿနံ၊ အရဟတ္တဖိုလ်ကိုဆင်ခြင်သော ပစ္စဝေက္ခဏာဉာဏ်သည်။
( အာပါတံ အာဂတံ)။
[ နောက်နောက်ပုဒ်တို့၌ “အာပါတ မာဂတံ” ကိုလိန်ဝုစ်မြင်၍ လိုက်ပါစေ။
အကျဉ်းချုပ်မျှသာပေးပါမည်။]
ပဌမံ စျာနံ၊ ပဌမစျာန်သည်။
( အာပါတံ အာဂတံ)။
ပေ။
အာကာသာနဉ္စာယတနသမာပတ္တိ၊ အာကာသာနဉ္စာယတန သမာပတ်သည်။
ပေ။
နေဝသညာနသညာယတနသမာပတ္တိ၊ သည်။
ပေ။
ဝိပဿနာဉာဏံ၊ သည်။
ပေ။
နေသညာ နာသညာယတနသမာပတ္တိ၊ သည်။
ပေ။
ဝိပဿနာ ဉာဏံ၊ သည်။
ပေ။
သောတာပတ္တိဖလံ၊ သည်။
ပေ။
သောတာပတ္တိဖလံ၊ သည်။
ပေ။
အတ္ထပဋိသမ္ဘိဒါ၊ အတ္ထပဋိသမ္ဘိဒါသည်။
[ အနက်၌ , သို့မဟုတ်၊ အကျိုး၌ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာ၍ ကောင်းစွာသိနိုင်သောဉာဏ်။]
ဓမ္မပဋိသမ္ဘိဒါ၊ သည်။
[ ပါဠိ, သို့မဟုတ် အကြောင်း၌ ခွဲခြမ်း စိတ်ဖြာ၍ ကောင်းစွာ သိနိုင်သောဉာဏ်။]
နိရုတ္တိပဋိသမ္ဘိဒါ၊ သည်။
[ အနက်၌, သို့မဟုတ်၊ အကျိုး၌ ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာ၍ ကောင်းသွာသိနိုင်သောဉာဏ်။]
နိရုတ္တိပဋိသမ္ဘိဒါ၊ သည်။
[ သဒ္ဒ့၌ ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာ၍ ကောင်းစွာ သိနိုင်သောဉာဏ်။]
ပဋိဘာနပဋိသမ္ဘိဒါ၊ သည်။
[ အတ္ထ ဓမ္မနိရုတ္တိ သုံးမျိုးလုံးကို သိစွမ်းသောဉာဏ်၌ ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာ၍ သိသောဉာဏ်။
ဤကား “ဝိမုတ္တိအရဟတ္ထဖိုလ်ကိုသိသော ဝိမုတ္တိဉာဏဒဿန ပစ္စဝေက္ခဏာဉာဏ်ကဲ့သို့သော ဉာဏ်တမျိုးတည်း။]
သာဝကပါရမီဉာဏံ၊ သာဝကပါရမီဉာဏ်သည်။
( အာပါတံ၊ သို့၊ အာဂတံ= ပြီ။)
ဣတော၊ ဤပခါမှ ထက်ဝက်ဖွဲ့ခွေ ထိုင်နေရာ ဤအခါမှ)။
ပဋ္ဌာယ၊ စ၍။
ကပ္ပသတသဟဿဓိကဿ၊ ကမ္ဘာတသိန်း အပိုအလွန်ရှိသော။
အသင်္ချေယျဿ၊ အသင်္ချေ၏။
ဥကရိ၊ အထက်၌။
အနောမဒဿီ ဗုဒ္ဓဿ၊ ၏။
ပါဒမူလေ၊ ခြေတော်ရင်း၌။
ကတံ၊ ပြုအပ်ခဲ့သော။
အဘိနီဟာရံ၊ မိမိစိတ်ကိုအလိုရှိအပ်သော အကျိုးသို့ ရှေးရှုဆောင်ကြောင်း ဆုတောင်းမှုကိြ။
အာဒိံ ကတွာ၊ အစပြု၍။
အတ္တနော၊ ၏။
ဂုဏေ၊ တို့ကို။
အနုဿရတော၊ အဖန်ဖန် အမှတ်ရလသော်။
ဝါ၊ အဖန်ဖန် အမှတ်ရသော အရှင်သာရိပုတ္တရာ၏ ( ဉာဏ်၌)။
ယာဝ နိသိန္န ပလ္လင်္ကာ၊ ထက်ဝက်ဖွဲ့ခွေထိုင်နေရာ ပလ္လင်တိုင်အောင် ။
[ ယာဝသည် “ မရိယာဒအနက်” ဟောနိပါတ်။]
ဂုဏာနံ၊ တို့၏။
ပမာဏံဝါ၊ သည်သော်လည်းကောင်း။
ပရိစ္ဆေဒေါဝါ၊ သည်သော်လည်းကောင်း။
နတ္ထိ၊ မရှိ။
ဧဝ-သို့.
ထေရော၊ သည်။
အတ္တနော၊ ၏။
ဂူဏေ၊ တို့ကို။
အနုဿရမာနော၊ သေည်။
ဂုဏာန့၊ တို့၏။
ပမာဏံဝါ၊ အတိုင်းအရှည်ကိုသော်လည်းကောင်း။
ပရိစ္ဆေဒံဝါ၊ အပိုင်းအခြားကိုသော်လည်းကောင်း။
ဒဋ္ဌုံ၊ မြင်ခြင်းငှါ။
နာသက္ခိ၊ မစွမ်းနိုင်.
သော၊ သည်။
စိန္တေသိ၊ စဥ◌်းစားပြီး။
( ကိံ၊ နည်း။)
တာဝ၊ ဘုရားရှင်မှရှေးဥ◌ီးစွာ.
ပဒေသဉာဏေ၊ ပဒေသဉာဏ်၌ ( အစိတ်အပိုင်းဖြစ်သောဉာဏ်၌။
ဌိတဿ၊ တည်သော။
သာဝကဿ၊ သာဝကဖြစ်သော။
အဟံ ပန၊ ငါသည်ကား။
ယံ သတ္ထာရံ၊ အကြင် မြတ်စွာဘုရားကို။
ဥဒ္ဒိဿ၊ ရည်စူး၍။
ပဗ္ဗဇိတော၊ ရဟန်းပြုခဲ့ပြီ။
တဿ၊ ၏။
ဂုဏာ၊ တို့သည်။
ကီဒိသာနုခေါ၊ အဘယ်ကဲ့သို့ ရှုအပ်ပါကုန်သနည်း။
( ဘယ်လောက်များပါကုန်သနည်း)။
ဣတိ၊ ဤသို့ စဉ်းစားပြီ။
( ဣတိ၊ ဤသို့စဉ်းစားပြီး၍၊) [ ဣတိ တလုံးအကြေကြံပါ။]
ဒသဗလဿ၊ ဆယ်ပါးသော အားရှိတော်မူသော မြတ်စွာဘုရား၏။
ဂုဏေ၊ တို့ကို။
အနုဿရိတုံ၊ အဖန်ဖန်အမှတ်ရခြင်းငှါ။
အာရဒ္ဓေါ၊ ပြီ။
သော၊ ထိုထေရ်သည်။
ဘဂဝထော၊ ၏။
သီလံ၊ သီလကို။
နိဿာယ၊ မှီ၍။
( အာရုံပြု၍)။
[ အနုဿရိတုံ အာရဒ္ဓေါ၊ ဤသို့နောက်နောက်ပုဒ်များ၌လည်းလိုက်၍ အနက်ပေးပါ။]
သမာဓိံ၊ ကို။
ပညံ့၊ ကို။
ဝိမုတ္တိံ၊ ကို။’ဝိမုတ္တိဉာဏဒဿနံ= ကို။
နထဿယ၊ ၍။
( အနုဿရိတုံ အာရဒ္ဓေါ၊)
[ ဂုဏ်တော်တို့ကို တပါးစီတပါးစီ အောက်မေ့ပြီး၍ “စတ္တာရော သတိပဋ္ဌာနေ” စသည့်မိန့်။]
စတ္တာရော သတိ ပဋ္ဌာနေ၊ တို့ကို။
နိဿာယ။ ပေ။
စတုယောနိပရိ ပရိစ္ဆေဒကဉာဏံ၊ လေးပါးသေုယောနိတို့ကို ပိုင်းခြားတတ်သော ဉာဏ်ကို။
[ မ-၁ ၊ ၁၀၅ မဟာသီဟနာဒသုတ်၌ပါသည်။] စတ္တာရော၊ ကုန်သော။
အးိယဝံသေ၊ တို့ကို။
[ အံ- ၁၊ ၃၃၆ အရိယ ဝံသသုတ်၌ ပါသည်။]
နိဿာယ၊ ၍။
ဒသဗလဿ၊ ၏။
ဂုဏေ၊ တို့ကို။
အနုဿရိတုံ၊ ငှါ။
အာရဒ္ဓေါ၊ ပြီ။**သမာပတ္တိတော၊ ပေ၊ အာရဒ္ဓေါ**။ ။ “အဟော သန္တော ဝတာယံ အရိယ ဝိဟာရော၊ အော် အရိယာတို့၏ နေထိုင်ပုံသည် ငြိမ်သက်လေစွ” ဟုသမာပတ်ချမ်းသာကိုဆင်ခြင်မှုကို အဦးပြု၍ မိမိ၏ဂုဏ်တို့ကို အမှတ်ရဖို့ရာ အားထုတ်တော်မူသည်၊ အားထုတ်ပြီးနောက်ညထိုဂုဏ်တို့ကို သမာဓိစသော သာမညအခြား ပဌမစျာန်စသော ဝိသေသအပြား၊ ပညာစသော သာမညအပြား, ဝိပဿနာ ဉာဏ်စသော ဝိသေသ အပြားအားဖြင့် ထုတ်၍ အောက်မေ့တော်မူသည်။
တထာ၊ ထိုအတူ။
ပဉ္စ။
ပဓာနိင်္ယဂါနိပဓာန်ယင်္ဂါနိ၊ ကမ္မဋ္ဌာန်းအားထုတ်ခြင်း ရှိသော ရဟန်း၏ အင်္ဂါတို့ကို။
( နိဿာယ အနုဿရိတုံ အာရဒ္ဓေါ)။
[ နိဿာယ အနုသာရီတုံ အာရဒ္ဓေါကို နောက်နော်ကပုဒ်များ၌လည်း လိုက်ပါရစေ။
လွယ်ကူအောင် အကျဉ်းမျှပေးပါမည်။]
ပဉ္စင်္ဂီတံ၊ ငါးပါးသော အင်္ဂါရှိသော။
သမ္မာသမာဓိ၊ ကို။
[ အံ-၂၊
၂၀၊
ပဉ္စင်္ဂိကသုတ်။]
ပဉ္စ။
ဣန္ဒြိယာနိ၊ တို့ကို။
ပဉ္စ။ ဗလာနိ၊ တို့ကို။
ပဉ္စ။
နိဿရဏီယာ၊ မိမိဆိုင်ရာ ဆန့်ကျင်ဖက်တို့မှ လွတ်မြောက်တတ်ကုန်သော။
ဓာတုယော၊ ဓာတ်တို့ကို။
ပဉ္စ။
ဝိမုတ္တာယတနာနိ၊ ဝဋ်ဆင်းရဲမှ လွတ်မြောက်ခြင်း၏ အကြောင်းတို့ကို။
ပဉ္စ။
ဝိမုတ္တပါစနီယာ၊ အရဟတ္တဖိုလ်ကို ရင့်ကျက်စေတတ်ကုန်သော။
ပညာ၊ ပညာတို့ကို။
[ စာအုပ်များ၌ ပညာဟုရှိ၏။
သင်္ဂ်တိသုတ် ပုဒ်စဉ် ၃၂၂ ၌မူ သညာဟုရှိသည်။]။
ဆကုန်သော။
သားဏီဘေ၊ မပြတ်မပြတ် အမှတ်ရဖိုက်ကုန်သော။
ဓမ္မေ၊ တို့ကို။
ဆ။
အနုဿတိဋ္ဌာနာနိ၊ အနုသ တိဋ္ဌာနတို့ကို။
( ဒိဋ္ဌဓမ္မိကသမ္ပရာယိကာဖြစ်သော စီးပွါးရေးချမ်းသာတို့၏ တည်ရာအကြောင်းဖြစ်သော အဖန်ဖန် အမှတ်ရမှုတို့ကို)။
ဆ။
ဂါရဝေ၊ ဂါရဝ တို့ကို ။
( ရိုသေလေးစားခြင်းတို့ကို)။
ဆ။
နိဿရဏိယာ၊ ကုန်သော။
ဓာတုယော၊ တို့ကို။
ဆ။
အနုတ္တရိယာနိ၊ အနုတ္တရိယတို့ကို။
( မိမိထက် ထူးမြတ်ခြင်းမရှိသော တရားတို့ကို)။
ဆ။
နိဗ္ဗေဓဘာဂိယာ၊ နိဗ္ဗာန်သို့ကပ်ရောက်တတ်ကုန်သော။)
ပညာ၊ တို့ကို။
ဆ။
အဘိညာ၊ တို့ကို။ ဆ။
အသဋဓာရဏ ဉာဏနိ၊ အသာဓာရဏ ဉာဏ်တို့ကို ( ဘုရားရှင်မှတပါး အခြားသူတို့နှင့်သက်ဆိုင်ခြင်းမရှိသော ဉာဏ်တို့ကို။)
သတ္တ၊ ကုန်သော။
အပရိဟာနိယေ၊ မဆုတ်ယုတ်ကြောင်းဖြစ်ကုန်သော။
ဓမ္မေ၊ တို့ကို။
[ ဒီ- ၂။
၆၄, ၆၅ , ၆၇။]
သတ္တ။
အရိယဓနာနိ၊ အရိယာတို့၏ ဥစ္စာတို့ကို။
သတ္တ။
ဗောဇ္ဈင်္ဂေ၊ တို့ကို။
သတ္တ။
သပ္ပုရိသဓမ္မေ၊ သူတော်ကောင်းတို့၏တရားတို့ကို။
[ သင်္ဂိတိသုတ်၌ တွေ့ရလိမ့်မည်။]
သတ္တ။
နိဇ္ဇရဝတ္ထူနိ၊ နိဇ္ဇရဝတ္ထုတို့ကို။
သတ္တ။
ပညာ၊ တို့ကို။
[ သင်္ဂီတိသုတ် ၂၉၀ ၌ သညာဟု ရှိ၏။]
သတ္တဒက္ခိဏေယျပုဂ္ဂလေ၊ မြတ်သောအလှူကို ခံထိုက်သောပုဂ္ဂိုလ်တို့ကို။
[ သင်္ဂီတိသုတ်၂၁၀။]
သတ္ထ။
ခီဏာသဝဗလာနိ၊ ရဟန္တာ၏အားတို့ကို။
[ ဒီ-၃ ။
၂၄၂။]
အဋ္ဌ။
ပညာပဋီလာဘဟေတူ၊ ပညာရခြင်း၏ အကြောင်းတို့ကို။
[ ဒီ- ၃ ။ ၂၄၃။]
အဋ္ဌ။
သမ္မတ္တာနိ၊ မဖေါက်ပြန်သောသဘောရှိသော တရားတို့ကို။
အဋ္ဌ။
လောကဓမ္မာတိက္ကမေ လောကခမ်တို့ကို လွန်မြောက်ကြောင်းတရားတို့ကို။
အဋ္ဌ။
လောကဓမ္မာတိက္ကမေ လောကခမ်တို့ကို လွန်မြောက်ကြောင်းတရားတို့ကို။
အဋ္ဌ။
အာရမ္ဘဝတ္တူနိ၊ အားထုတ်ခြင်း ( ဝီရိယ)၏ တည်ရာ အကြောင်းတို့ကို။ [ အံ= ၃၊ ၁၄၉။ ဒီ-၃၊ ၂၁၂ ။ ၂၄၇။ ]
အဋ္ဌ။
အက္ခဏဒေသနာ၊ အက္ခဏဒေသနာတို့ကို။
( မဂ္ဂ ဗြဟ္မစရိယကို ကျင့်သုံးဖို့ရာ အခွင့်မဟုတ်သော အခါတို့ကို ဟောပြခြင်းတို့ကို)။
[ အံ-၃၊ ၆၀။ ဒီ-၃ ၊ ၂၄၉။]
အဋ္ဌ။
မဟာပုရိသဝိတက္ကေ၊ ယောကျာ်းမြတ်တို့၏ အကြံတို့ကို။
[ အံ-၃။ ၆၂။]
အဋ္ဌ။
ဝိမောက္ခေ၊ တို့ကို။
နဝ။
ယောနိသောမနသိကာရ မူလကေ၊ ယောနိသောမနသီကာရဟူသော အကြောင်းရင်းရှ်ကုန်သော။
ဓမ္မေ၊ တို့ကို။
[ ဒီ-၃၊ ၂၅၂။]
နဝ။
ပါရိသုဒ္ဓိပဓာနိယင်္ဂါနိ၊ တို့ကို။
( ထက်ဝန်းကျင် စင်ကြယ်သော ကမ္မဋ္ဌာန်း အားထုတ်ခြင်း ရှိသော ပုဂ္ဂိုလ်၏ အင်္ဂါတို့ကို။)
[ ဒီ-၃၊ ၂၅၂။] နဝ။
သတ္တာဝါ သဒေသနာ၊ သတ္တဝါသဒေသနာတို့ကို ။
( သတ္တဝါတို့၏ တည်နေရာဘုံတို့ကို ဟောပြခြင်းတို့ကို။)
[ အံ-၃၊ ၂၀၁၊ ဒီ-၃၊ ၂၁၈။] နဝ။’အာဃာတပ္ပဋိဝိနယေ၊ ဒေါသကိုပယ်ဖျောက်ကြောင်းတရားတို့ကို။
[ အံ-၃ ၊ ၂၀၈၌ ဒီ-၃၊ ၂၁၇၊ ၂၅၅။]
နဝ။
ပညာ၊ တို့ကို။
[ ဒီ- ၃ ၊ ၂၅၄။]
နဝ။
နာနတ္တာနိ၊ အထူးထူးသော သဘောရှိသောတရားတို့ကို။
[ဒီ-၃ ၊ ၂၂၄။]
နဝ။
အနုပုဗ္ဗဝိဟာရေ၊ အစဉ်အတိုင်းဝင်စားအပ်သော ချမ်းသာစွာနေကြောင်း သမာပတ်တို့ကို။
[ ဒီ-၃၊ ၂၂၀။ ]
ဒသ၊ နာထကရဏေ၊ အာူကိုးရာကိုပြုတတ်ကုန်သော။ ဓမ္မေ= တို့ကို။
[ အဲ-၃။ ၂၇၅။ ဒီ-၃ ၂၂၁၊ ၂၅၅။]
ဒသ။
ြသိဏာယထနာနိ၊ တို့ကို။
( ထိုထို စျာန်တို့၏ ဖြစ်ရာတည်ရာဖြစ်သော ကသိုဏ်းတို့ကို)[ ဒ္-၃ ၊ ၂၂၃။]
ဒသ။
ကုသဘကမ္မပထေ၊ တို့ကို။
( သုဂတိသို့ရောက်ကြောင်း ကုသိုလ်လမ်းကြောင်းတို့ကို)။
[ ဒီ-၃၊ ၂၂၄။]
ဒသ။
သမ္မတ္တာနိ၊ မဖေါက်ပြန်သော သဘောရှိသောတရားတို့ကို။
[ အံ-၃၊ ၂၇၉။
ဒီ-၃၊ ၂၂၄၊ ၂၅၇။]
ဒသ။
အသေက္ခဓမ္မေ၊ ရဟန္တာပုဂ္ဂိုလ်တို့၏တရားတို့ကို။
[ ဒီ-၃၊ ၂၂၅။]
ဧကာဒသ၊ ကုန်သော။
မေတ္တာနိသံသေ၊ မေတ္တာ၏အကျိုးတိုါကို။
[ အံ-၃၊ ၅၄၂။]
ဒွါဒသ။
ဓမ္မစက္ကာကာရေ၊ ဓမ္မစကမ၏အခြင်းအရာ အပြားတို့ကို။
[ သစ္စာလေးပါးတို့၌ သစ္စဉာဏ်, ကိစ္စဉာဏမ, ကတဉာဏ် ဟူသော ဉာဏ်သုံးပါး၏ အစွမ်းဖြင့် တဆယ့်နှစ်ပါးဖြစ်သည်။
ဝိ-၃။
၁၅။]
တေရသ။
ဓုတင်္ဂဂုဏေ- ဓုတင်ဂုဏ် အကျင့်တို့ကို။
စုဒ္ဒသ။
ဗုဒ္ဓဉာဏာနိ၊ ဘုရားရှင်၏ ဉာဏ်တို့ကို။
[ သာဓာရဏဉာဏ် ခြောက်ပါးတွင် မဂ်ဉာဏ်လေးပ်းဖိုလ်ဉာဏ်လေးပါးထည့်၍ တဆယ်လေးပါး ဖြစ်သည်။]
ပဥ္စဒသ။
ဝိမူတ္တိ ပရိပါစနိယေ- အရဟတ္တဖိုလ်ကို ရင့်ကျကိစေတတ်ကုန်သော။
ဓမ္မေ၊ တို့ကို။
[ ဥဒါန၊ ဋ္ဌ၊ ၁၉၉။]
သောယသဝိဓံ၊ တဆယ့်ခြောက်ပါးအပြားရှိသော။
အာနာပါနဿတိကို။
[ မ-၃။ ၁၂၅။ ဝိ-၁၊ ၈၈။]
အဋ္ဌာရသ၊ ဗုဒ္ဓဓမ္မေ၊ ဘုရားရှင်၏ ဂုဏ်တော် တရားတို့ကို။
ဧကူနဝီသတိ၊ တစ်ခုယုတ် နှစ်ဆယ်သော ( တဆယ့်ကိုးပါးသော)။
ပစ္စဝေက္ခဏဉာဏာနိ၊ ဉာဏဝတ္ထုတို့ကို။
[ဓမ္မသင်္ဂဏီ မဟာကုသိုလ်စိတ်၏နိဒ္ဒေသ၌ “ဖဿောဟောတိ” စသည်ဖြင့်လာသော တရားများတည်း။]
သတ္တ သတ္တတိ၊ ခုနှစ်ဆယ့် ခုနှစ်ပါးသော။
ဉာဏဝတ္ထူနိ၊ တို့ကို။
[ သံ- ၁။၊ ၂၉၁။]
စတုဝီသတိကောဋိသတသဟဏသမာပတ္ထိ သဉ္စရမဟာဝဇိရဉာဏံ- ကုဋေနှစ်ဆယ်လေးသိန်းသောသမာပတ်တို့၏ ရှေး၌ဖြစ်သော မဟာဝဇိရဉာဏ် တော်ကို။
နိဿယ၊ ၍။
ဒစဗလဿ ၏။
ဂုဏေ၊ တို့ကို ။
အနထဿရိတုံ၊ ငှါ။
အာရဘိ၊ အားထုတ်တော်မူပြီ။ဗုဒဓမ္မေ။ ။ “အာဝေဏ်ကဂုဏ်တော် တဆယ့်ရှစ်ပါး” ဟု အများနားလည်နေကြသော “အတီတံသေ ဗုဒ္ဓဿဘဝဂတော ပပ္ပဋိဟတံ ဉာဏံ” စသော ဂုဏ်တော်များတည်း။ “အဋ္ဌာရသကို ပြရာ၌ တဆယ့်ရှစ်သချင်္ာချင်းတူသော်လည်းသရုပ်နှင့် ပါဠိသွားမူ ကျမ်းစာများ၌ အဆိုချင်း မတူကြပေ၊ ဤဋီကာ (၅၄) နှင့် ဝိဘင်္ဂ မူလဋ္(၂) တိို့၌ တမျိုရဆို၍ ဤ အဋ္ဌကထာ ( ၁၇၆) ၌ တမျိုး ဆိုထားသည်။”၊ ယခုခေတ်၌ဋီကာလာပါဠိကိုသာ အသိများကြသည်။
စတူစတ္တာလီသ။ ။ (၁) ဇရာမရဏကို သိသောဉာဏမ၊ (၂) ဇရာမရဏ၏အကြောင်းကို သိသောဉာဏ်၊ (၃) ဇရာမရဏ၏ချုပ်ငြိမ်းရာကို သိသောဉာဏ်၊ ( ၄) ဇရာမရဏ၏ချုပ်ငြိမ်းရာသို့ ရောက်ကြောင်းအကျင့်ကို သိသောဉာဏ်ဟု ဇရာမရဏ၌ဉာဏ်လေးပါးဖြစ်သည်။ ထိုအတူ ဇာတိ, ဘဝ, ဥပါဒါန်, တဏှာ, ဝေဒနာ,ဖဿ, သယယတန, နာမရူပ , ဝိဉာဉ်, သင်္ခါရ တို့၌လည်း ဉာဏ်လေးပါးစီအားဖြင့် (၄၄) ပါးဖြစ်သည်၊ အချုပ်မှာ အဝိဇ္ဇာမှတပါးသော ပဋိစ္စသမုပ္ပဒိအင်္ဂါ (၁၁) ပါး၌ သစ္စာ (၄)ပါးဖြင့်ယှဉ်လျှင် (၄၄)ပါး ဖြစ်သည်။ [ ဉာဏနိယေဝ+ သုခဝိသေသာနံ အဓိဋ္ဌာမဘာဝတော ဉာဏဝတ္ထုနိ။- ဋီကာ။]
သတ္တ သတ္တတိ။ ။ (၁) “ဇာတိကြောင့်။ ဇရာမရဏ ဖြစ်ရသည်” ဟုသိသေု ဉာဏ် ၊(၂) “ဇာတိ မရှိလျှင် ဇရာမရဏ မရှိနိုင် “ ဟု သိသော ဉာဏ်၊ ဤ သို့ ပစ္စပ္ပန်၌ ဉာဏ်နှစ်ပါး။ အတိတ်ကာလ၌လည်း ( ၃) ဇာတိကြောင့် ဇရာမရဏ ဖြစ်ခဲ့သည်၊ ( ၄) ဇာတိမရှိလျှင်ဇရာမရဏ မဖြစ်ခဲ့ဟုသိသောဉာဏ်နှစ်ပါး၊ အနာဂတ်၌လည်း( ၅) ဇာတိကြောင့် မရာမရဏ ဖြစ်လိမ့်မည်၊ ( ၆) ဇာတိမရှိလျှင် ဇရာမရဏဖြစ်လိမ့်မည် မဟုတ်ဟု သိသောဉာဏ် နှစ်ပါးအားဖြင့် ဓမ္မဋ္ဌိတိဉာဏ် ( ၆) ပါး ဖြစ်သည်။ ယင်း ဓမ္မဋ္ဌိတိဉာဏ်သည်လည်းကုန်ခန်း ပျက်စီး ချုပ်ပျောက်ခြင်း သဘောရှိသော တရားမျိုးသာ ဖြစ်သည်ဟု ဆင်ခြင်သော ပစ္စဝေက္ခဏဉာဏ် ( ၁)ပါး၊ ဤသို့အားဖြင့် ဇရာမရဏနှင့်စပ်၍ဉာဏ် (၇)ပါး ဖြစ်သည်။ ထိုအတူ သင်္ခါးတိုငိအောင် ကျန် ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒိ အင်္ဂါ ( ၁၀)ပါး နင့်စပ်၍လည်း ဉာဏ် (၇)ပါးစီ ဖြစ်ရာ ဉာဏ်ပေါင်း (၇၇) ပါးပြားသည်။
**မဟာဝဇိရညာဏံ**။ ။[ မဟာ၊ ကြီးကျယ်သော+ ဝဇိရ- ဆန့်ကျင်ဖက်တရားတို့က မဖျက်ခွဲနိုင်သော+ ညာဏ- ဉာဏ်တော်။] ဤ ဉာဏ်တော်နှင့်စပ်၍ ကျမ်းစာများ၌ အမျိုးမျိုးရှိရာတွက် ဤဋီကာဖွင့်အတိုင်ူ ဤ၌ရေးပါမည်။
ကေစိဝါဒ**။ ။ ဗုဒ္ဓမြတ်စွဋသည် နေ့စဉ်နေ့စဉ် မဟာကရုဏာ သမာပတ်ကိုအကြိမ်ပေါင်း ကုဋေ ( ၁၂)သိန်း , အရဟတ္တဖလသမာပတ်ကိုု အကြိမ်ပေါင်း ကုဋေ ( ၁၂)သိန်း ဝင်စားတော်မူ၏၊ ထို ( ၂၄) သိန်းသော ဉာဏ်တော်တို့၍ ပုရေစရ ( ရှေ့သွားဖြစ်), သဟဝစရ ( အတူဖြစ်သော ) ဉာဏ်တော်သည် “မဟာဝဇိရဉာဏ်တော်မည်၏။
မှတ်ချက်။ ။ ထိုသမာပတ်များကို ဝင်စားတော်မူရာ၌ ရှေးအဖို့င ဝင်စားအပ်သော သမာပတ်များရှိသေး၏၊ ဗုဒ္ဓမြတ်စွာသည် ရူပါဝစရ သမာပတိ ( ၅)ပါး၊ အရူပသမာပတ် ( ၄)ပါး၊ အပ္ပပညာသမာပတ် ( ၁)ပါး၊ နိရောဓသေမာပတ် ( ၁) ပါး အရဟတ္တဖဘသမာပတ်ညကုဋေ ပေါင်း ( ၂၄) သိန်းရှိ၏၊ ထိုသမာပတ်တို့တွင် အထွက်အထိပ်ဖြစ်သော မဟာကရုဏာ သမာပတ် ကုဋေ ( ၁၂) သိန်း , အရဟတ္တဖလသမာပတ် ကုဋေ ( ၁၂) သိန်း” ဟုဆိုထားသည်။ အမှန်မှာ သမာဖတ်အားလုံး၌ ရှိသော ဉာဏ်ကိုပင် “ မဟာဝဇိးဉာဏ်” ဟု တေစိတို့၏ ဆိုလိုရင်းဖြစ်သည် ဟု မှတ်ပါ။ အပ္ပမညာသမာပတ် ( ၁)ပါးဟူသည် မစာကရုဏာ သမာပတ်တည်း။
အပရေ ဝါဒ။ ။ ပဋိစ္စသမုပါဒ် အင်္ဂါ ( ၁၂)ပါးတွင် အပိဇ္ဇာ စသော ( ၁) ပါးစီ ( ၁)ပါးစီကို သုံးသပ်၍ အနုလောမနည်းအားဖြင့် ဖလသမာပတ် ကုဋေတသိန်းစီ, ဇရာ မရဏမှစ၍ ပဋိလောမ နည်းအားဖြင့် ဖလသမာပတ် ကုဋေ ( ၁) သိန်းစီ နေစဉ်နေစဉ်ဝင်စားတော်မူရာ ဖလသမာပတ် ဉာဏ်တော် ကုဋေ ( ၂၄)သိန်းကို မဟာဝဇိရဉာဏ်တော” ဟု အပရေ ဆရာတို့ကဆိုကြသည်။
**ဣတိဝုတ္တကဋ္ဌကထာ**။ ။ သမာနဝါဒကို ဋီကာ၌ မပြ ၊ ဣတိဝုတ္တကဋ္ဌကထာ ( ၁၄၀)၌ ယေတေ ဘဂဝတော ဒေဝသိကံ ဝဠဉ္ဇနကဝသေန ( နေ့စဉ် သုံးစွဲ၊ ဝင်စားတော်မူခြင်း၏ အစွမ်းဖြင့်) စတုဝီသတိ ကေဋိသတသဟဿ သင်္ခါ ( ကုဋေ - ၂၄ - သိန်း အရေအတွက်ရှိကုန်သော ) သမာပတ္တိဝိဟာရာ ( နေကြောင်း သမာပတ်များ)၊ ယေသံ ပုရေစရနဘာဝေနပဝတ္တံ ( ယင်းသမာပတ်တို့၏ ရှေးသွားအဖြစ်ဖြင့်ဖြစ်သော) သမာဓိစရိယာနုဂတံ ဉာဏစးိယာနုဂတံ ဉာဏ ( သမာဓိဖြစ်ခြင်း, ဉာဏ်ဖြစ်ခြင်းသို့အဆင်လိုက်ဉာဏ်ကို) စတုဝီသတိ ကောဋိသတ သစဿ သမာပတ္တိသဉ္စာရိ မဟာဝဇိရဉာဏ န္တိ ဝုစ္စတိ ( ကုဋေ- ၂၄ - သိန်းသေု သမာပတိတို့နှင့် အတူဖြစ်လော့ရှိသော မဟာဝိးဉာဏ်ဟု ဆိုအပ်၏) ဟုဆိုသောကြောင့် ဤ ဝါဒကို အများလက်ခံသော သမာနဝါဒဟု ယူသင့်သည်။
မှန်၏၊- “ဗုဒ္ဓဝိသယော အစိန္တေယျော “ အရ ဘုရားရှင်သည် အလိုတော်ရှိလျှင်ပြအပ်သော သမာပတ်တို့တွင် မည်သည့်သမညပတ်ကျု မဆို ကုဋေ ( ၂၄) သိမ်ူ မက ဝင်စားနိုင်မည်သာ၊ တရံတခါ သမာပတ် တမျိုးမျိုးကိုသာ ပို၍ ဝင်စားတော်မူပါလိမ့်မည်၊ သို့ဖြစမ၍ ဗုဒ္ဓမြတ်စွာ နေစဉ်ဝင်စားအပ်သော သမာပတ်များ၏ ရှေ့သွားဖြစ်ငေါ ဉာဏ်တော်ကို “ မဟာဝဇိး ဉာဏ်တော်” ဟု အများကယူဆကြသည်၊ ကုဋေ ( ၂၄) သိန်းဆိုသော စကားကိုလည်း ယေဘုယျ ဟုသာ မှတ်သင့်သည်။
စ၊ သည်သာမကသေး။
[ သမြစ္စယတ္တဇောတက၊ ဆိုအပ်ပြီသော သီလစသော ဂုဏ်တို့ကို မှီ၍ အဖန်ဖန် အမှတ်ရငှါ အားထုတ်သည် မဟုတ်သေး ယခုပြမည့် အပရမမ များကို အာရုံပြု၍လည်း အမှတ်ရဖို့ အားထုတ်ပါသည်၊ ဟူလို။
ရှေးနိဿယ၌ စ၊ ထိုမှ တပါးလည်းဟု စွဲသည်။]
တသ္မိံ ယေဝဒိဝါဋ္ဌာနေ၊ ထိိုနေ့ နေရာ အရပ်၌ပင်။
နိသိန္တောယေဝ၊ နေတတ်မူလျက်သာ။
( အနုဿရိတုံ အာရဘိ၌စပ်။)
ဥပရိ၊ အထက်၌။
( နောက်၌)။
အပရံ ပန ဘန္တေ ဧတဒါနုတ္တရိယန္တိ၊ အပရံ ပန ဘန္တေ ဧတဒါနုတ္တရိယ့ ဟူ၍။
သောဠသ၊ တဆယ့်ခြောက်ပါးကုန်သော။
( ယေ) အပရမ္ပရိယဓမ္မာ၊ အကြင် နောက် နောက်၌ လျှောက်အပ်သောတ ရားတို့သည်။
ဝါ၊ အကြင်အဆက် ဆက် လျှောက်အပ်သော။
အာဂမိဿန္တိ၊ လာကြလိမ့်မည်။
[ ဤ သုတ် ပုဒ်စဥ◌် ( ၁၄၉) မှ စ၍ တွေ့ရ လိမ့်မည်။]
တေပိ၊ ထို အပ္ပရ မ္မတို့ကိုလည်း။
နိဿယ၊ ၍။
အနုဿရိတုံ၊ ငှါ။
အာရတိ၊ ပြီ။
သော၊ ထို အရှင် သာရီပုတ္တရာထေရ်သည်.
( အနုဿ ရန္တာ ပဿိတုံ၌စပ်)။
မယှံ၊ ၏။
သတ္ထာဖြစ်တော်မူသော ဘုရားရှင်သည်။
ကုသလပညတ္တယံ၊ သတိပဋ္ဌာန်းစသော ကုသိုလ် တရားတို့ကို အပြားအားဖြင့် သိစေခြင်း၌ ။
ဝါ၊ သတိပဋ္ဌာန်းစသော တရားတို့ကို ပညက် ခြင်း၌ အနုတ္တရော= မိမိ ထက်မြတ်သူ ရှိတော်မမူ။
ဝါ၊ အမြတ်ဆုံး ဖြစ်တော်မူ၏။
[ ပညတ္တိကို " ပညာပနေ" ဟုဋီကာဖွင့်၍ ပုဒ်စဥ◌် ( ၁၄၆) ၌ " ပညာပန" ကို သမ္ဗောဓန ဟု ဖွင့်လိမ့််မည်။
" နောက် နောက်ဝါကျ၌ " မဘှံ သတ္ထာ" ပုဒ်ကို လိုက်ပါရစေ။
လွယ်ကူအောင် ပေးပါမည်။]
အာယတနတို့ကို ပညက်ခြင်း၌။
အနုတ္တရော၊ ၏။
ဂဗ္ဘာဝက္ကန္တိယံ၊ အမိဝမ်းသို့သက်ရောက်ခြင်းပ။
အနုတ္တရော။
အာဒသနာဝိဓာသု၊ အာဒေသနာအဖို့အစုတို့၌။
( သူတပါး၏ စိတ်ကို ညွန်ခြင်း အစီ အရင်တို့၌ )။
ပေ။
ဒဿနသမာပတ္တိယံ၊ ၌။
( ဆံ အစရှိသော ကောဋ္ဌာသကို ရှုခြင်းအားဖြင့် ဖြစ်သော သမာပတ်၌)။
ပေ။
ပုဂ္ဂလပညတ္တတံ၊ ပုဂ္ဂိုလ် တို့ကို အပြားအားဖြင့် သိစေခြင်း၌။
အနုတ္တရော၊ ၏။
ပဓာနေ၊ အားထုတ်ထိုက်သော ဗောဇ္စ◌ျတရား၌။
အနုတ္တရော။
ပဋိပဒါသု၊ ဒုက္ခပဋိပဒါစသော အကျင့်တို့၌။
ပေ။
ဘဿမာစာရေ၊ မုသာဝါဒစသည်မှုရှောင်ကြဥ◌်၍ ပြောဆိုအပ်သော စကားအကျင့်တို့၌။
ပေ။
ပုရိသသီလသမာဓာရေ၊ ယောကျာ်း ( ပုဂ္ဂိုလ်)၏ သီလအာစာရ၌။
စင်ကြယ်သော ကိုယ်နှုတ်နှင့် စင်ကြယ်သော စိတ်အကျင့်၌)။
ပေ။
အနုသာသနီဝိစာသု၊ အနုသာသနီ အဖို့အစုတို့၌၊။
ပေ။
ပရပုဂ္ဂလဝိမုတ္တိဉာဏေ၊ သောတာပန်စသော တပါးသော ပုဂ္ဂိုလ်တို့၏ကိလေသာမှ လွတ်ခြင်းကို သိခြင်း၌။
ဝါ၊ သိကြောင်း။
ဉာဏ်၌။
သဿတဝါသု၊ သဿဘဝါဒတို့၌။
ပေ၊၏။
ပုဗ္ဗေနိဝါသဉာဏေ၊ ပုဗေ်ဗနိဝါသဉာဏ်၌။
ပေ။
ဒိဗ္ဗစက္ခုဉာဏေ၊ ၌။
ပေ။
( မယှံ သတ္ထာ)။
ဣဒ္ဓိဝိဓေ၊ ဣဒ္ဓိဝိစ ဉာဏ်၌။
အနုတ္တရော။
ဣမိနာစ ဣမိနာစ၊ ဤအကြောင်း ဤအကြေင်းကြော့်လည်း။
အနုတ္တရော၊ ၏။
ဝါ၊ ၏။
ဣတိ ဧဝံ၊ သို့။
ဒသဗလဿ၊ ၑ။
ဂုဏေ၊ တို့ကို။
အနုဿ ရန္တော၊ အဖန်ဖန်အမှတ်ရလသော်.
ဝါ၊ အောက်မေ့ဆင်ခြင်လသော်။
ဘဂဝတော၊ ၏။
ဂုဏာနံ၊ တို့၏။
အန္တံ၊ အဆုံးကို.
နေဝပသိ၊ မြင်တော်မမူ။
ပမာဏ၊ အတိုင်းအရှည်ကိြ။ ( အတိုင်းအတာကို၀။
န ၉ ပဿိ) မြင်တော်မူ။
[ အဆုံးအပိုင်းအခြားကို မမြင်နိုင်ပု့ကို အကျယ်ချဲ့ပြလို၍ "ထေရောအတ္တနောပိ" စသည့်မိန့်။]
ထေရော၊ သည်။
တာဝ၊ ဘုရားရှင်၏ ဂုဏ်တော်တို့မှရှေးဥ◌ီးစွာ။
အတ္တနောပိ၊ မိမိ၏လည်း။
ဂုဏာနံ၊ တို့၏။
( အန္တံဝါ ပမာဏဝါ) ကိံ ပဿိဿတိ၊ အဘယ်မှာ မြင်နိုင်လိမ့်မည်နည်း။
[ ထိုစကား၏ မှန်ကန်ပုံကိုပြလို၍ "ယဿ ဘဿ ဟိ" စသည်မိန့်။]
ဟိ၊ မှန်၏။
ယဿ ယဿ၊ အကြင် အကြင် သူ၏။
ပညာ၊ သည်။
မဟတီ၊ ကြီးကျယ်၏။
ဉာဏံ၊ သည်။
ဝီသုံ၊ သန့်ရှင်း၏။
သောသော၊ ထိုသူထိုသူသည်။
ဗုဒ္ဓဂုဏေ၊ တို့ကို။
မဟန္တထော၊ ကြီးမြတ်သည်၏အဖြစ်အားဖြင့်။
ဝါ၊ များသည်၏အဖြစ်အားဖြင့်။
သဒ္ဒဟတိ၊ ယူံကြည်၏။
[ ဆန့်ကျင်ဖက်တို့မှကင်းသဖြင့် ညာဏ်သန့်ရှင်းသလောက်သဒ္ဓါလည်း ထက်မြက်သည်. ထိုကြောင့် ဉာဏ်ကြီးသူက သာ၍ ယဒံကြည်သည်.]
လောကိယမဟာဇနာ၊ လောကီ လူများစွာသည်.
ဥက္ကာ သိတွာပိ၊ ချောင်းဟန့်၍ လည်းကောင်။
( ချောင်းဟန့်ခြင်းကြောင့်လည်းကောင်း)။
ခိပိတွာပိ၊ ချေဆတ်၍ လည်းကောင်း။
နမော၊ ဗုဒ္ဓါနန္တိ= နမော ဗုဒ္ဓါန့ ဟူ၍။
အတ္တနောအတ္တနော၊ မိမိ မိိမိ၏။
ဥပနိဿယေ၊ အားကြီးသောမှီရာအကြောင်း၌။
( ရှေးရှေးဘဝက အားထုတ်အပ်ခဲ့သော ဉာဏ်တည်း ဟူသော မှီရာ အကြောင်း၌) ဌတွာ၊ တည်၍။
ဗုဒ္ဓါန့၊ တို့၏။
ဂုဏေ၊ တို့ကို။
အနုဿရတိ၊ ၏။
သဗ္ဗလောကိယမတာ ဖနတော၊ အလု့စုံသော လောကီ လူအများထက်။
ဧကော၊ တယောက်သော။
သောတပန္နော၊ သည်။
ဗုဒ္ဓဂုဏေ မဟန္တတော သဒ္ဒဟတိ။
[ ဤအုဒ်တို့ကိုနောက်နောက်ပလည်း လိုက်ပါရစေ။]
သောတပန္နာန့၊ တို့၏.
သတတောပိ၊ တရာထက်လည်းကောင်း။
သဟဿတောပိ၊ တထောင်ထက်လည်းကောင်း။
ဧကော၊ သော။
သကဒါဂါမီ၊ သည်။
ပေ။
ဧကော၊ သော။
အရဟာ၊ သည်။
ဗုဒ္ဓဂုဏေ မဟန္တတော၊ သဒ္ဒဟတိ။
အဝသေသအရဟန္တေဟိ၊ ကြွင်းသောရဟန္တာတို့ထက်။
[ ပကတိ သာဝက၊ ရဟန္တာများကို ဆိုလိုသည်။]
အသီတိ မဟာထေရာ၊ ရှစ်ကျိပ်သော မထေရ်တို့သည်။
ဗုဒ္ဓဂုဏေ မဟန္တတော၊ သဒ္ဒဟန္တိ [ ထေရ ဂါထာ၊ ဋ္ဌ-၂ ၊ ၅၄၁၌သရုပ်ပါသည်။]
အသီတိမဟာထေရဟိ၊ တို့ထက်။
စတ္တာရော မဟာထေရာ၊ တို့သည်။
( ဗုဒ္ဓဂုဏေ မဟန္တတော သဒ္ဒဟန္တိ။)
[ အရှင်မဟဿပ, အရှင်အနုရုဒ္ဓါ, အရှင်မဟာ ကောဋ္ဌိက ( ၄) ပါးတည်း။]
စတူဟိ မဟာထေေရတိ၊ တို့ထက်။
ဒွေ အဂ္ဂ သာဝကာ။ပေ။
တေသုပိ၊ ထိုနှစ်ပါးတို့တွင်လည်း။
သာရိပုတ္ထတ္ထေရော၊ သည်။ပေ။
သာရိပုတ္တတ္ထေရတောပိ၊ ထက်လည်း.
ဧကော၊ တဆူသော။
ပစ္စက ဗုဒ္ဓါ၊ သည်။
ဗုဒ္ဓဂုဏေ မဟန္တတောသဒ္ဒဟတိ။
[ ဆုတောင်းမှု ကြီးကျယ်သည့် အားလျောစွာ စုဆောင်းသောဉာဏ်၏အဆောက်အဥ◌ီး ကောင်းမှုရှိသောကြောင့် ဉာဏ်ထက်မြတ်သည်။]
ပန၊ ဆက်။
သကလစက္ကဝါဠဂဗ္ဘေ၊ အလုံးစုံသော စကြာဝဠ တိုက်ပ။
သင်္ဃာဋိကဏ္ဏံ၊ သင်္ကန်းအစွန်းဖြင့်။
သင်္ဃာဋိကဏ္ဏံ၊ ကို။
ပဟရိယ မာနာ၊ ထိအပ်ကုန်လျက်။
နိသိန္နော၊ ထိုင်နေကုန်သော။
ပစ္စေကဗုဒ္ဓါ၊ တို့သည်။
ဗုဒ္ဓဂုဏေ၊ တို့ကို။
သစေအနုဿရေယျုံ၊ အကယ်၍ ဆင်ခြင် အောက်မေ့ကုန်ရာ၏။
တေဟိ သဗ္ဗေဟိပိထို ပစ္စေကဗုဒ္ဓါ အားလုံးတို့ထက်လည်း။
ဧကော။
သဗ္ဗညုဗုဒ္ဓေါဝ၊ သဗ္ဗညုဗုဒ္ဓေါဝ= သဗ္ဗညုဘုရားရှင်သည်သာ။
ဗုဒ္ဓဂုဏေ မဟန္တတော သဒ္ဒဟတိ။သည်။
[ အောက်၌ ဆိုအပ်ပြီးသောဒေသနာသောတ နည်းအားဖြင့် " သဒ္ဒဟတိ" ဟု ဆိုသည်၊ အမှန်မနှာ ယုံကြည်ရုံမျှသာ မဟုတ်။ မျက်မှောက်ပြု၍ အသေအချာပင် သိတော်မူသည်။]
[ ဆိုအပ်ပြီသော အဓိပ္ပါယ်ကို ဥပမာဖြင့် ထင်ရှားအောင် ပြလို၍ "သေယျထာပိ နာမ" စသည်မိန့်။] သေယျထာပိ နာမ၊ ဥပမာ မည်သည်ကား။သစေပနစသည်။ ။ သတိပိ ပစ္စေကဗောဓိယာ အဝိသေသေသု ဗဟူသုဇကဇ္စ◌ျ သန္နိပတိတေသု ၉ လောကုတ္တရာဖြစ်သော ပစ္စေကဗောဓိဉာဏ်အားဖြင့် မထူးခြားသော ပစ္စေဗုု္ဓါအများ တပေါင်းတည်း စည်းဝေးကြပါသော်လည်း) ပုဗ္ဗယောဂဝသေန ( ရှေးဘဝက အားထုတ်အပ်ခဲ့သော ကောင်းမှု အစွမ်းဖြင့် လောကိယေ ဝိသယေ ( လောကီအရာ၌) သိသာ ကဿစိ ဉာဏဿ ဝီသိဋ္ဌတာ ( တစုံတယောက်မှာဉာဏ်ထူးရှိရာ၏။) ဣတိ ဒဿေတုံ သစေ ပနာတိ အာဒိ ဝုတ္တံ၊- ဋီကာ။
[ ဆိုအပ်ပြီသော အဓိပ္ပါယ်ကို ဥပမာဖြင့် ထင်ရှားအောင် ပြလို၍ "သေယျထာပိ နာမ" စသည်မိန့်။] သေယျထာပိ နာမ၊ ဥပမာ မည်သည်ကား။သစေပနစသည်။ ။ သတိပိ ပစ္စေကဗောဓိယာ အဝိသေသေသု ဗဟူသုဇကဇ္စ◌ျ သန္နိပတိတေသု ၉ လောကုတ္တရာဖြစ်သော ပစ္စေကဗောဓိဉာဏ်အားဖြင့် မထူးခြားသော ပစ္စေဗုု္ဓါအများ တပေါင်းတည်း စည်းဝေးကြပါသော်လည်း) ပုဗ္ဗယောဂဝသေန ( ရှေးဘဝက အားထုတ်အပ်ခဲ့သော ကောင်းမှု အစွမ်းဖြင့် လောကိယေ ဝိသယေ ( လောကီအရာ၌) သိသာ ကဿစိ ဉာဏဿ ဝီသိဋ္ဌတာ ( တစုံတယောက်မှာဉာဏ်ထူးရှိရာ၏။) ဣတိ ဒဿေတုံ သစေ ပနာတိ အာဒိ ဝုတ္တံ၊- ဋီကာ။
မဟာဇနော၊ များစွာသော လူ အပေါင်းသည်။
( ဝဋ္ဋေယျ၊ ၌စပ်)။
မဟာသမုဒ္ဒေါ၊ သည်။
ဂမ္ဘီရော၊ နက်သလား။
ဥတ္တာနော ၊ တိမ်သလား.
ဣတိိ၊ သို့။
ဇာနနတ္တံ၊ ။
သိခြင်းအကျိုးငှါ။
ယောတ္တာနိ၊ လွန်ကြိုးတို့ကို။
ဝဋ္ဋေယျ၊ ကျစ်ရာ၏။
တတ္ထ၊ ထိုသို့ကျဏ်ရာ၌။
ကောစိ၊ အချို့သူသည်။
ဗျာမပ္ပမာဏံ၊ တလံအတိုင်းအရှည် ရှိသော။
( တလံရှည်သော)။
ယောတ္တံ။
ဝဋ္ဋေယျ၊ ရာ၏။
ကောစိ၊ သည်။
ေဒွဗျာမံ၊ နှစ်လံရှိသော ( နှစ်လံရှည်သော)။
( ယောတ္တံ။
ဝဋ္ဋေယျပုဒ်ကို လိုက်၍ ပေးပါ။
နောက်၌လည်းနည်းတူ။]
ပေ။
သတဗာမံ၊ အလံတရာရှိသော။ ပေ။
သဟဿဗျာမံ၊ အလံတထောင်ရှိသော။
ပေ။
ကောစိ၊ သည်။
စတုရာသီတိဗျာမသဟဿံ၊ အလံ ရှစ်သောင်း လေးထောင် ရှိသော။
( ယောတ္ထ ဝဋ္ဋေယျ)။
တေ၊ ထိုသူတို့သည်။
(လွန်ကြိုးကိုကျစ်ပြီးသူ ထိုသူတို့သည်)။
နာဝံ၊ လှေကို။
အာရုဘှ၊ တက်စီး၍။
ဝါ၊ သို့မဟုတ်။
သမုဒ္ဒမဇ္စေ◌ျ၊ သမုဒ္ဒရာအလယ်၌။
ဥဂ္ဂတပဗ္ဗတာဒိမှိ၊ ပေါ်တက်နေသော= တောင်အစရှိသည်၌။
ဌတွာ၊ တည်၍.
[ နာဝံ၊ ကို ။
အာရဒယှ၊ တက်စီး၍သော်လည်းကောင်း။
သမုဒ္ဒမဇ္စေ◌ျ၊ ၌။
ဥဂ္ဂတပဗ္ဗတာဒိမှိ၊ ၌။
ဌတွာဝါ၊ တည်ရှိသော်လည်းကောင်း။
ဤသို့လည်းပေးနိုင်သည်။]
အတ္တနော အတ္တနော၏
ပန၊ ဆက်။
[ ရှေ့ဝါကျကိုကြည့်၍ ဆက် ဟုပေးပါသည်။]
မဟာသမုဒ္ဒေ၊ ၌။
ဥဒကံ၊ သာ်။
တတ္တကံယေဝ၊ ထိုမျှယောက်သည်သာ။
( လွန်ဖြင့် မှီရာအရပ်၌ရှိသော ရေလောက်သာ)။
န၊ မဟုတ်။
အထခေါ၊ မဟုတ်ကား။
အနန္တံ၊ အဆုံးမရှိ။
အပရိမာဏံ၊ အတိုင်းအတာမရှိ။
ဟိ၊ မှန်။
မဟာသမုဒ္ဒေါ၊ သည်။
စတုရားသီတိ ယောဇန သဟဿံ၊ ယူဇနာ ရှစ်သောင်းလေးထောင် အရပ်တိုင်အောင်။
ဂမ္ဘီရော၊ ၏။
[ ဝါကျရှိသော ပါဌ်အတိုင်းပေးသည်။
ရှေးနိဿယ၌ “စတုရာသီတိယောဇနသဟဿ ဂမ္ဘီရော” ဟု သမာသိရှိသည်။]
[ ပြအပ်ပြီးသော ဥပမာကို ဥပမေသျဖြင့် နှီးနောပြလိုသောကြောင့်” ဧဝဝေဝ” စသည်မိန့်။] ဧဝ မေဝ၊ ဤအတူပင်။
ဧကဗျာမယောတ္တတော၊ တလံရှိသော လွန်ကြိုးမှ။
ပဋ္ဌာယ၊ စ၍။
နဝဗျာမယောတ္တေန၊ ကိုးလံရှိသော လွန်ကြိုးဖြင့် ဉာတဥဒကံဝိယ= သိအပ်သောရေကဲ့သ်ု့။
လောကိယမဟာဇနေန၊ လောကီလူများအပေါင်းသည်။
ဒိဋ္ဌဗုဒ္ဓဂုဏာ၊ မြင်အပ်သောဘုရားရှင်၏ဂုဏ်တော်တို့ကို။
ဝေဒိတဗ္ဗာ၊ သိထိုက်ကုန်၏။
[ နဝဗျာမယောတ္တေန၊ ဖြင့်။
ဉာတဥဒကံ၊ ကို။
( ဝေဒိတဗ္ဗံ) ဝိယ၊ သိထိုက်သကဲ့သို့။
လောကိယမဟာဇနေန၊ သည်။
ဒိဋ္ဌဗုဒ္ဓဂုဏာ၊ တို့ကို။
ဝေဒိတဗ္ဗာ၊ ကုန်၏။
ဤသို့လည်းပေးနိုင်သည်။]
ဒသဗျာမယောတ္တေန၊ ဆယ်လံရှိသော ကြိုးဖြင့်။
ဒသဗျာမဋ္ဌာနေ၊ ဆယ်လံရှိသောအရပ်၌။
ဉာတဥဒကံဝိယ၊ ကဲ့သို့။
သောတာပန္နေန၊ သည်။
ဒိဋ္ဌဗုဒ္ဓဂုဏာ၊ တို့ကို။
( ဝေဒိတဗ္ဗာ)
[ ဤသို့စသည်ဖြင့် ဝေဒိတဗ္ဗာကို လိုက်၍ ပေးပါ။]
တတ္ထ၊ ထို စကားရပ်၌။
( မဟာသမုဒ္ဒရာ ရေကို နှိုင်းယှဉ်ရာ ဥပမစကားရပ်၌)။
သော ပုရိသော၊ သည်။
( အလံရှစ်သောင်းလေးထောင်ရှိသော လွန်ကြိုးဖြင့် အလံရှစ်သောင်းလေးထောင်ရှိသော အရပ်က မဟာသမုဒ္ဒရာရေကို နှိုင်းဆသော ထိုယောကျာ်းသည်)။
မဟာသမုဒ္ဒေ၊ ၌။
ဥဒကံနာမ၊ မည်သည်။
ဧတ္တကံယေဝ၊ ဤမျှလောက် ရှစ်သောင်းလေးထောင် အလံရှိသည်သာ)။
န၊ မဟုတ်။
အနန္တံ၊ အဆုံးရမရှိ။
အပရိမာဏံ၊ အတိုင်းအတာမရှိ။
ဣတိ၊ သို့။
ဂဏှာတိယထာ၊ မှတ်ယူသကဲ့သို့။
ဧဝမေဝ၊ ဤအတူပင်။
အာသသ္မာသာရ်ပုတ္တော၊ သည်။
ဓမ္မနွယေန၊ ထင်ရှားသော ပစ္စက္ခသဘောကို အစဉ်လိုက်၍ဖြစ်သော အနုမာနဉာဏ်ဖြင့်။
အနုမာနေန၊ နှိုင်းယှဉ်အပ်သော သဘောကိုနှိုင်းယှဉ်တတ်သောဉာဏ်ဖြင့်။
ဝါ၊ မှန်းဆ အပ်သော သဘောကို မှန်းဆတကိသော ဉာဏ်ဖြင့်။
နယဂ္ဂါဟေန၊ မြင်အပ်ဖူးသောနည်းဖြင့် နှိုင်းယှဉ်အပ်သောသဘောကို မှတ်ယူတတ်သောဉာဏ်ဖြင့်။
သာဝကပါရမီဉာဏေ၊ ၌။
ဌတွာ၊ တည်၍။
ဒသဗလဿ၊ ၏။
ဂုဏေ၊ တို့ကို။
အမုဿရန္တော၊ လသော်။
ဗုဒ္ဓဂုဏာတို့သည်။
အနန္တာ၊ ကုန်။
အပရိမာဏာ၊ ကုန်။
ဣတိ၊ သို့။
သဒ္ဒဟိ၊ ယုံကြည်တော်မူပြီ။
[ ရှေးနိဿယနှင့် ဋီကာ၌ကား “သဒ္ဒဟတိ “ ဟု ဝတ္တမာန်ဖြင့် ရှိသည်။]
ဟိ၊ ထင်ရှားအောင်ပြဦးမည်။
[ ဋီကာအလို။]
တနည်း။
ဟိ၊ မှန်၏။
[ “ဗုဒ္ဓဂုဏာ အနန္တာ အပရိမာဏာ” တိ သဒ္ဒဟ်ဟူသောစကားသည်မှန်၏။]ဒသဗျာမယောတ္တေန။ ။ တတ္ထ( ထိုဒသဗျာ မယောတ္တေန စသော စကားရပ်၌) ပဋိဝိဒ္ဓသစ္စဋနမ္ပိ ပဋိပက္ခဝိဓမနပုဗ္ဗယော ဂဝိသေသ ဝသေန ( ဆနိ့ကျင်ဖက်ကို ဖျက်ဆီးနိုင်သော ရှေးကအားထုတ်အပ်သော ကောင်းမှုအထူး၏ အစွမ်းဖြင့်) ဉာဏံ သာတိသယံ ( လွန်ကဲသော သတ္တထူးရှိ၏) မဟာနာဘာဝဉ္စ ဟောတီတိ ဣမမတ္ထံ ဒဿေတုံသောတာပန္န ဉာဏဿ ဒသဗျာမဥဒကံ ဩပမ္မဘာဝေန ( ဥပမာ အဖြစ်ဖြင့်) ဒတဿတွာ တတော ပရေသံ ( သကဒါဂါမ် စသော အခြားသူတို့အတွက်) ဒသုတ္တရ ဒိဂုဏဒသဂုဏအသီတိဂုဏဝိသိဋ္ဌံ ( ဆယ်ခု အလွန်ရှိသော နှစ်ဆထက်, ဆက်ဆထက်, ရှစ်ဆယ်ဆထက်ဖြင့် အထူးပြုအပ်သော) ဥဒကံ ဩပမ္မံ ငတွာ ဒဿိတံ။ -ဋီကာ။
ထေရေန၊ သည်။
ဒိဋ္ဌ ဗုဒ္ဓဂုဏေဟိ၊ တိုက်ရိုက်မြင်အပ်သောဗုဒ္ဓဂုဏ်တို့ထက်။
ဓမ္မနွယေန၊ ဖြင့်။
ဂဟေတဗ္ဗဂုဏာယေဝ၊ ယူထိုက်သောဗုဒ္ဓဂုဏ်တို့သည်သာ။
ဗဟုတရာ၊ သာ၍များကုန်၏။
[ ထိုကို လောကဥပမာဖြင့် ပြလို၍ “ယထာ ကထံ ဝိယ “ စသည်မိန့်။]
ယထာကထံဝိယ၊ ဥပမာ အဘယ်ကဲ့သို့နည်း။
ဣတော၊ ဤ အလယ်အရပ်မှ။
နဝ၊ ကိုး ယူဇနာတို့လည်းကောင်း။
ဣတော၊ မှ။
နဝ၊ လည်းကောင်း။
ဣတိ၊ သိုြ။
အဋ္ဌာရသယောဇနာနိ၊ တဆယ့်ရှစ်ယူဇနာတို့ကို။
အဝတ္ထရိတွာ၊ လွမ်းကျော်၍။
[ တောင်ဖက်ကမ်းနှင့် မြောက်ဖက်ကမ်း တဆယ့်ရှစ်ယူဇနာရှိသည်ဟု ဆိုလိုသည်။]
ဂစ္ဆန္တိယာ၊ သွားသော။
စန္ဒဘာဂါယ၊ စန္ဒတာဝါမည်သော။
မဟာနဒိယာ ၌။
ပုရိသော၊ သည်။
သူစမပါသေန၊ အပ်နဖါးဖြင့်။
ဥဒကံ၊ ကို။
ဂဏှေယျ၊ ခပ်ယူရာ၏။
သူစိပါသေန၊ ဖြင့်။
ဂဟိတ ဥဒကတော၊ ယူအပ်သော ရေထက်။
အဂ္ဂဟိတမေဝ၊ မယူအပ်သောရေကသာ။
ဗဟု၊ သည်။
ဟောတိ ယထာ၊ ကဲ့သို့လည်းကောင်း။
ဝါပန၊ ဥပမာ တနည်းကား။
( ဥပမာတမျိုးကား)။
ပုရိသော၊ သည်။
မဟာပထဝိတော၊ မှ။
အင်္ဂုလိယာ၊ လက်ချောင်းဖြင့်။
ပံသုံ၊ မြေမှုန့်ကို။
ဂဏေယျ။
အင်္ဂုလိယာ၊ ဖြင့်။
ဂဟိတပံသုတော၊ ထက်။
အဝသေသပံသုယေဝ၊ ကြွင်းကျန်သေဋ မြေမှုန့်သည်သာ။
ဗဟု။
ဟောတိယထာ၊ ကဲ့သို့လည်းကောင်း။
ဝါပန၊ ကား။
ပုရိသော၊ သည်။
မဟာသမုဒ္ဒ့ဘိမုခိံ၊ သမုဒ္ဒရာသို့ရှေးရှုသည်ဖြစ်၍။
င်္အဂုလိံ၊ ကို။
ကရေယျ၊ ရာ၏။
( လက်ညိုးညွှန်ရာ၏)။
အင်္ဂုလိ အဘိမုခ ဥဒကတော၊ လက်ညိုး၏
ရှေးရှုဖြစ်သောရေထက်။
ဥဒကံယေဝ၊ သည်သာ။
ဗဟု။
ဟောတိ။
ယထာ၊ ကဲ့သို့လည်းကောင်း။
စ၊ ဥပမာ တနည်းကား။
ပုရိသော၊ သည်။
အာကာသာဘိမုခိံ၊ ကောင်းကင်သို့ ရှေးရှုဖြစ်၍။
အင်္ဂုလိံ ကရေယျ။
အင်္ဂုလိအဘိမုခ အာကာသတော၊ လက်ညိုး၏ ရှေးရှုဖြစ်သော ကောင်းကင်ထက်( လက်ညိုး၏ ရှေ့တည့်တည့်ဖြစ်သော ကောင်းကင်ထက်)။
သေသ အာကာသပ္ပဒေသောဝ၊ ကြွင်းသော ကောင်းကင်အရပ်သည်သာ။
ဗဟု၊ သည်။
ဟောတိယထာ၊ ကဲ့သို့လည်းကောင်း။အနန္တာအပရိမာဏာ။ ။ အရှင်သာရိပုတ္တရာသည် ဗုဒ္ဓဂုဏ်တို့ကို တစိတ်တဒေသအားဖြင့် မျက်မှောက်ပြ၍ ကြွင်းကျန်သော ဂုဏ်တို့ကို နယဂ္ဂါဟဖြင့် အာရုံပြုနိုင်သည်ဟု ဆ်ုလျှင် ဗုဒ္ဓဂုဏ်တို့ကို နှိုင်းယှဉ်အပ် ပိုင်းခြားအပ်ကုန်သည်ပင် မဟုတ်လောဟု စောဒမာဖွယ်ရှိ၍ “အနန္တာ အပရိမာဏာ” ဟု ဆိုသည်၊ နယဂ္ဂါဟ အားဖြင့်ယူနိုင်သည်ဟု ဆိုသော်လည်း အသေအချာ ပိုင်းခြား၍ မယူမ်ုငါပါ။
အဆုံး အပိုင်းအခြားမရှိ အတိုင်းအတာ မရှိဟူသာ သိပါသည်- ဟူလို။
ဧဝံ၊ တူ။
ထေရေန၊ သည်။
ဒိဋ္ဌဗုဒ္ဓဂုဏေဟိ၊ တို့ထက်။
အိဒ်ဋ္ဌာ၊ တိုက်ရိုက် မမြင်အပ်ကုန်သော။
ဂုဏာဝ၊ တို့သည်သာ။
ဗဟူ၊ များကုန်၏။
ဣတိ၊ သို့။
ဝေဒိတဗ္ဗာ၊ ကုန်၏။
[ ထိုစကားက်ု သုတ်တပါးဖြင့် ခိုင်မြဲသေလို၍ “ဝုတ္တမ္ပိ စေတံ” စသည်မိန့်။]
စ၊ သာဓကကား။
“ဗုဒ္ဓေါပိ ဗုဒ္ဓဿ ဘဏေယျ ဝဏ္ဏံ။
ပေ။
ဝဏ္ဏော န ခီယေထတထာဂတဿာ” တိ၊ ဟူသော။
ဧတံ၊ ဤ ဂါထာစကားကို။
[ ဂါထာဝစနံဟု စွဲ။]
( အာစရီယေတိ) ပိ၊ ရှေးဆရာတို့သည်လည်ူ။
ဝုတ္တံ၊ ဆိုအပ်ပြီ။
[ ကပ္ပံပိ၊ အာယုကပ်ပတ်လုံးလည်း။
အညံ့၊ ဗုဒ္ဓဂုဏ်မှ တပါးသော စကားကို။
အတာသ မဝနော၊ ပြောဆိုတော်မမူပဲ။
ဗုဒ္ဓေါပိ၊ ဘုရားတစ်ဆူသည်လည်း။
ဗုဒ္ဓဿ၊ ၏။
ဝဏ္ဏံ၊ ဂုဏ်ကို။
စေ ဘဏေယျ၊ အကယ်၍ ပြောဆိုတော်မူရာ၏။
( ဧဝံသတိပိ၊ ဤသို့ ပြောဆိုတော်မူပါသော်လည်း)။
စိရံ၊ ကြာမြင့်စွာ။
ဒီဃံ ရှည်သော ကာလ၏။
အန္တရေ၊ အကြား၌ ။
ကပ္ပေါ၊ အာယုကပ်သည်။
ခီယေထ၊ ကုန်သွားရာ၏။
တထာဂတဿ၊ ၏။
ဝဏ္ဏော၊ သည်။
န ခီယေထ မကုန်ရာ။]
ဧဝံ၊ သို့။
ထေရဿ၊ ၏။
( ပီတိ သောမနဿံ၊ ၌စပ်)။
ဝါ၊ သည်။
( အနုဿရတော၊ အဖန်ဖန်အမှတ်ရလသော်။
ယမကမဟာနဒီ မဟောဃော ဝိယ၊ အစုံဖြစ်သော မြစ်ကြီးတို့၏ ကြီးစွာသော ရေအလျဉ်ကဲ့သို့။
( အစုံစီးသော မြစ်ကြီးတို့၏ ကြီးစွာသောရေအလျဉ်ကဲ့သို့၊ ဟူလို။)
အဗ္ဘန္တရေ၊ ကိုယ်တွင်း၌။
ပီတိသောမနဿံ၊ သည်။
အဝတ္ထရမာနံ လွှမ်းမိုးလျက်။
( ပူရေတိ၊ ၌စပ်)။
ဝါတော၊ လေသည်။
ဘတ္ထံ၊ သားရေအိတ်ကို။
( ဖားဖိုကို)။
( ပူရေတိ) ဝိယ၊ ပြည့်စေသကဲ့သို့လည်းကောင်း။
ဥဗ္ဘိဇ္ဇိတွာ၊ ဖောက်၍။
ဥဂ္ဂတဥဒကံ၊ တက်လာသောရေသည်။
( ထွက်လာသောရေသည်)။
မဟာရဟဒံ၊ အိုင်ကြီးကို။
( ပူရေတိ) ဝိယ၊ ကဲ့သို့လည်းကောင်း။
( ဧဝံ၊ တူ။)
သကလသရီရံ၊ အလုံစုံသောကိုယ်ကို ( တကိုယ်လုံးကို)။
ပူရေတိ၊ ပြည့်စေ၏။
တတော၊ ထိုကြောင့်။
ဝါ၊ ထိုမှနောက်၌။
ထေရဿ၊ ၏။
( ပီတိသောမနဿံ၊ ၌စပ်။)
ဝါ၊ သည်။
( အာဝဇ္ဇန္တဿ၊ ၌စပ်)။
ယွာဟံ၊ အကြင်ငါသည်။
ဧဝံဝိဓဿ၊ ဤသို့ သဘောရှိတော်မူသော။
သတ္ထု၊ ၏။
သန္တိကေ၊ ၌။
ပဗ္ဗဇိတော၊ ရဟန်းပြုခဲ့ပြီ။
( တဿ) မေ၊ ထို ငါ၏။
ဝါ၊ သည်။
ပတ္ထနာ၊ ဆုတောင်းမှုကို။
သုပတ္ထိတာဝတ၊ ကောင်းစွာ တောင်းအပ်ခဲ့ပေစွတကား။
( တဿ) မေ၊ သည်။
ပဗ္ဗဇ္ဇော၊ ရဟန်းအဖြစ်ကနု။
သုလဒ္ဓါ( ဝတ)၊ ကောင်းသွာရအပ်ပေစွတကား။
(အရတော်ပေစွတကား)။
ဣတိ၊ သို့။
အာဝဇ္ဇန္တဿ၊ ဆင်ခြငါလသော်။
ဗလဝထရံ၊ သာ၍အားကြီးသော ( သာ၍ အားရှိသော)။
ပီတိသောမနဿံ၊ သည်။
ဥပ္ပဇ္ဇိ၊ ပြီ။
အထ၊ ထိုအခါ၌။
ထေရော၊ သည်။
( စိန္တေန္တော အာဒိမာဟ၊ ၌စပ်)။
ကဿ၊ အဘယ်သူ့အား။
အဟံ, ဣမံပီတိသောမနဿံ၊ ကို။
အာရောစေယျံ၊ လျှောက်ရမည်နည်း။
( ထုတ်ဖော် ပြောပြရမည်နည်း)
ဣတိ၊ သို့။
စိန္တေန္တော၊ စဉ်းစားလသော်။
အညော၊ မြတ်စွာဘုရားမှ အခြားသော။
ကောစိ၊ တစုံတယောက်သော။
သာမဏောဝါ၊ သည်သော်လည်းကောင်း။
ဗြာဟ္မဏောဝါ၊ ဗြာဟ္မဏသည်သော်လည်းကောင်း။
မာရောဝါ၊ မာန်နတ်သည်သော်လည်းကောင်း။
ဗြဟ္မာဝါ၊ လည်းကောင်း။
မမ၊ ၏။
ဣမံပသာဒံ၊ ဤကြည်ညိုခြင်းကို။
( ဗုဒ္ဓဂုဏ်တို့ကို အာရုံပြု၍ သက်ဝင်နစ်မြုပ်လျက်ဖြစ်သော ဤ ကြည်ညိုမှုကို)။
အနုစ္ဆဝိကံ၊ လျောက်ပတ်သည်ကို။
ကတွာ၊ ၍။
ပဋိဂဟေတုံ၊ လက်ခံခြင်းငှါ။
န သက္ခိဿတိ၊ စွမ်းနိုင်လိမ့်မည်။
မဟုတ် [ အမှန်အတိုင်းမသိသောကြောင့် လက်ခံနိုင်လိမ့်မည် မဟုတ်၊ ဟူလို။]
အဟံ, ဣမံသောမနဿံ၊ ကို။
သတ္တုနောယေဝ၊ အားသာ။
ပဝေဒေယျာမိ၊ သိစေသင့်၏။
( သိအောင် လျှောက်သင့်၏)။
သတ္ထာဝ၊ သည်သာ။
မေ၊ ၏။
( သောမနဿံ၊ ကို။)
ပဋိဂ္ဂဏှိတုံ- ခံယူခြင်းငှါ ( လက်ခံခြင်းငှါ)။
သက္ခိဿတိ၊ စွမ်းနိုင်တော်မူလိမ့်မည်။
ဟိ၊ မှန်။
[ သတ္ထာဝ မေ ပဋိဂ္ဂဏှိတုံ သက္ခိဿတိ ဟူသော စကားသည်မှန်၏။ ]
သော၊ ထို ဘုရားရှင်သည်။
( သက္ကောတိ၊ ၌စပ်)။
မမ၊ ၏။
ပီတိသောမနဿံ၊ သည်။
တိဋ္ဌတု၊ တည်ပါရစေဦး။
[ ပီတိသောမဿကို ထားလိုက်ပါဦးဟု ဆိုလိုသည်။]
မာဒိသဿ၊ မိမိကဲ့သို့ ရှုအပ်သော။
( မိမိလို ဖြစ်သော)။
သမဏသတဿဝါ၊ ၏သော်လည်းကောင်း။
သမဏသဟဿဿဝါ၊ ၏သော်လည်းကောင်း။
သမဏသတသဟဿဿဝါ၊ ရဟန်းတသိန်း၏ သော်လည်းကောငါး။
သောမနဿံ၊ ကို။
ပဝေဒေန္တဿ၊ သိစေလသော် ( လျှောက်လသော်)။
သဗ္ဗေသံ၊ အလုံးစုံသော သူတို့၏။
မနံ၊ ကို။
ဂဏှန္တော၊ ယူလျက်။
( ဆွဲဆောင်လျက်)။
ပဋိဂ္ဂဟေတုံ သက္ကောတိ၊ ၏။
[ ထိုသောမနဿက်ု မူလအကြောင်း, အထောက်အပံ့အကြောင်း, သဘာဝ, ကိစ္စ, ဖလအားဖြင့် ကောင်းစွာထိုးထွင်း၍ သိတော်မူသောကြောင့် လက်ခံခြင်ရငှါ စွမ်းနိုင်တော်မူသည်၊ ဟူလို။]
[ စွမ်းနိုင်တော်မူပုံကို ဥပနာဖြင့်ပြလို၍ “သေယျထာပိ နာမ” စသည်မိန့်။]
သေယျထာပိ နာမ၊ ဥပမာ မည်သည်ကား။
အဋ္ဌာရသယောဇနာနိ၊ တို့ကို။
အဝတ္ထရမာနံ၊ လွှမ်းမိုးလျက်။
ဂစ္ဆန္တံ၊ သော။
စန္ဒဘာဂမဟာနဒိ၊ စန္ဒဘာဂမြစ်ကြီးကို။
ကုသုမ္ဘာဝါ၊ ထူးအိုင်တို့သည်လည်းကောင်း။
ကန္ဒရာဝါ၊ ချောက်တို့သည်လည်းကောင်း။
သမ္ပဋိစ္ဆိတုံ၊ လက်ခံခြင်ရငှါ။
န သက္ကောန္တိ၊ မစွမ်းနိုင်ကုန်။
မဟာသမုဒ္ဒေါဝ၊ သည်သာ။
တံ၊ ထိုစန္ဒာ ဘာဂမြစ်ကြီးကို။
သမ္ပဋိစ္ဆတိ၊ ၏။
ဟိ၊ မှနိ၏။
[ ရှေးနိဿယ၌ “ဟိ” နေရာဝယ် “စ- ဆက်ဦးအံ” ဟု ရှိ၏။]
မဟာသမုဒ္ဒေါ၊ သည်။
( သမ္ပဋိစ္ဆတိ ၌စပ်)။
စန္ဒဘာဂါ၊ သည်။
တိဋ္ဌတု၊ တည်ပါစေဦး။
( ထားလိုက်ပါဦး)
ဧဝ ရူပါနံ၊ ဤသို့သဘော ရှိကုန်သော။
နာဒီနံ၊ တို့၏။]
သတမ္ပိ၊ တရာကိုလည်းကောင်း။
သဟဿမ္ပိ၊ ကိုလည်းကောင်း။
သတသဟဿမ္ပိ၊ ကိုလည်းကောင်း။
သမ္ပဋိစ္ဆတိ၊ ၏။
စ၊ ဆက်ဦးမည်။
( တနည်း)။
စ၊ လက်ခံနိုင်ရုံသမကသေး။
အဿ၊ ထို သမုဒ္ဒရာ၏။
တေန၊ ထို မြစ်တို့၏တရာ, တထောင် , တသိန်းဖြင့် ။
ဝါ၊ ထိုသို့လက်ခံခြင်းကြောင့်။
ဦနတ္တံဝါ၊ လိုနေ ( ဟောက်နေ) သည်၏ အဖြစ်သည်သော်လည်းကောင်း။
ပူရတ္တံဝါ၊ ပြည့်လျှံနေသည်၏ အဖြစ်သည်သော်လည်းကောင်း။
န ပညာယတိ၊ မထင်းရှား။
ဧဝ မေဝ၊ ပင်။
သတ္ထာ၊ သည််။
မာဒိသဿ။
ပေ။
သက္ကောတိ။
သေသာ၊ ဘုရားရှင်မှ ကြွင်းကုန်သော။
သမဏဗြာဟ္မဏာဒယော၊ အစရှိသူတို့သည်။
( န သက္ကောန္တိ၊ ၌စပ်။)
စန္ဒဘာဂံ၊ ကို။
ကုသုမ္ဘကန္ဒရာ တို့သည်။
( သမ္ပဋိစ္ဆိတုံ၊ နသက္ကောန္တိ) ဝိယ၊ သို့။
မမ၊ ၏။
သောမနဿံ သမ္ပဋိစ္ဆိတုံန သက္ကောန္တိ။
ဟန္ဒ၊ ယခု။
အဟံ၊ သည် မမ။
ပီတိသောမနဿံ၊ ကို။
သတ္ထုနောဝ၊ အားသာ။
အာရောစေမိ၊ လျှောကိတော့မည်။
ဣတိ၊ ဤသို့ဆုံးဖြတ်၍။
ပလ္လင်္က့၊ ထက်ဝက်တင်ပလ္လင်ကို။
ဝိနိဗ္ဘုဇိတွာ၊ ဖြေ၍။
ဓမ္မခဏ္ဍံ၊ သားရေပိုင်းကို( သားရေခင်းကို)။
ပပ္ပေါဋေတွာ၊ ခါ၍။
အာဒါယ၊ ၍။
သာယနှသမယေ၊ ညနေချမ်းအခါ၌။
ပုပ္ပါနံ၊ ပန်းတို့၏။
ဝဏတော၊ အညှာမှ။
ဆိဇ္ဇိတွာ၊ ပြတ်၍။
ပဂ္ဃရဏကာလေ ပြန်ကြဲနေရာအခါ၌။
( ဟိုနေရာ ဒီနေရာ ကြွေကျရာ အခါ၌)။
သတ္ထာရံ၊ ကို။
( အာဟ၊ ၌စပ်)
ဝါ၊ သို့။
ဥပသင်္ကမိတွာ၊ ၍။
အတ္တနော၊ ၏။
သောမနဿံ၊ ကို။
ပဝေဒေန္တော၊ သိစေလိုသည် ( ဟုတွာ)။
ဧဝံ ပသန္နော အဟံ ဘန္တေတိ အာဒိံ၊ ကို။
အာဟ၊ လျှောက်ပြီ။
တတ္ထ၊ ထို”ဧဝံ ပသန္နော အဟံ ဘန္တေ” အစရှိသော စကားရပ်၌။
[ ဧဝံပသန္နော ဘိယျော ဘိညတရော စသည်၌အပေါင်း အာဓာရ+ အစိတ်အာဓေယ် စပ်။] ဧဝံ ပသန္နောတိ၊ ကား။
ဧဝံ၊ သို့။
ဥပ္ပန္နသဒ္ဓေါ၊ ဖြစ်သောသဒ္ဓါရှိပါ၏။
ဧဝံ၊ သို့။
သဒ္ဒဟာမိ၊ ယုံကြည်ပါ၏။
ဣတိ အတ္ထော၊ နက်။
ဘိယျေဋ ဘိညတရောတိ၊ ကား။
ဘိယျတရော၊ အထူးသာလွန်သော။
အဘိညာတော၊ အထူးသိအပ်သူတည်း။
ဝါ၊ အထူးအသိအမှတ်ပြုအပ်သူတည်း။
[ ထင်ရှားသူတည်း၊ ဟုဆိုလိုသည်။]
ဝါ၊ တနည်း။ဧဝံ ပသန္နော။ ။ ပသန္နောဖြင့် ပသန္န၌ ပသာဒ၏ ( တပစ္စည်း၏) ဝတ္တမာန်၏အဖြစ်ကို ပြတော်မူ၏။ ဥပ္ပန္နသဒ္ဓေါဖြင့်ခည်း “သဒ္ဓါ” ၏ ပစ္စုပ္ပန်အဖြစ်ကိုပင် ပြအပိ၏ဟု သိစေလို၍ “ ဧဝံသဒ္ဒဟာမီတိ အတ္ထော” ဟုဖွင့်သည်။
**ဘိယျောဘိညတရော**။ ။ [ ဘိယျော+ အဘိည+ တရော။] အဘိညာတောကိုကြညိ့၍ “အဘိညဋယတီတိ အဘိညော” ဟု ကမ္မသာဓန ပြုပါ။ [ အဘိ+ ညာ+ အပစ္စည်း။] ထိုနောက် “ ဘိယျတရေဋ အဘိညာတော” ကိြကြည့်၍ “ အဓိကော+ ပဘိညော၊ ဘိယျော ဘိညော” ဟု ကမ္မဓာရယ ပြုပြီးမှ “ဝိသေသေန+ ဘိယျော ဘိညော= ဘိယျော ဘိညတရော” ဟုဖြစ်စေ ဝိသေသတဒ္ဓိတ် ဆက်ပါ။ “ဘိယျော ဘိညတရော- အထူးအားဖြင့် သာလွန် အသိအမှတ်ပြုအပ်သူ = အထူး သာလါန် ထင်ရှားသူ “ ဟု အနက်ဖြစ်သည်။
သုတ်မဟာ ဝဂ္ဂဘာသာဋီကာ ဒုတိယတွဲ ( ၃၄၄) ၌ ဤ အတိုင်းပြင်၍ အနက်ပေးနိုင်သည်။
**တနည်း**။ ။ ဘိယျတရာဘိညော ဥတ္တရိတဉာဏောကို ကြည့်၍ “ အဘိဇာနာတီတိ အဘိညာ၊ အထူးသိတတိသော ပညာ= ထူးသော ပညာ” ဟုပြု၊ [ အဘိ+ ဉာ+ အပစ္စည်း+ ဣတ္တိဇောတက အာပစ္စည်ူ။] ဘိယျော+ အဘိညာ ဧတဿာတိ ဘိယျောဘိညော။ [ ဗဟုဗ္ဗီဟိ]။ ထိုနောက် ဝိသေသ တဒ္ဓိတ်ဆက်ပါ။ “ဘိယျော ဘိညတရော= အထူးအားဖြင့် သာလွန်သော ဉာဏ်ရှိသူ” ဟု ဖြစ်သည်။ [ ဋီကာ၌ “အတိသယဝစနိစ္ဆာဝသေန= အလွန်ကို ဆိုလိုခြင်း၏ အစွမ်းဖြင့် “ ဟူသော စကားသည် ဝိသေသတဒ္ဓိတ်ကိုပင်ရည်ရွယ်သည်။]
သမ္ဗေယံ။ ။ သမ္ဗုဇ္ဈတိ ဧတာယာတိ သမ္ဗောဒိ- အလုံစုံသော တရာအားလုံးကို သိကြောင်းဖြစ်သော သဗ္ဗညုတဉာဏ်၊ တနည်း- သစ္စလေးပါးကို သိကြောင်းဖြစ်သော အရဟတ္တမဂ်ဉာဏ်။
[ သံ+ ဗုဒ္ဓ+ တိ။] သဗ္ဗညုတဉာဏ ပဒဋ္ဌာနံ ( သဗ္ဗညုတဉာဏ်၏ အကြောင်းဖြစ်သော) ဟိ အဂ္ဂမဂ္ဂဉာဏံ, အဂ္ဂမဂ္ဂဉာဏံ သမ္ဗောဓိနာမ၊ ဋီကာ။ သဗ္ဗညုတဉာဏ်သည် မုချ သမ္ဗောဓိမည်၍, အရဟတ္တမဂ်ဉာဏ်သည် ဖလူမစာရအားဖြင့် သမ္ဗောဓိ မည်သည်။
အရဟတ္တမဂ္ဂဉာဏေဝါ။ ။ သမ္ဗောမိ အရ ဥက္ကဋ္ဌနိဒ္ဒေသ နည်းအားဖြင့် အရဟတ္တမဂ်ကို ယူပါဟု သိသေလို၍ “ အရဟတ္တမဂ္ဂဉာဏေဝါ” ဟုဖွင့်သည်။ မှန်၏- ဘုရားရှင်၏ အောက်မဂ် သုံးပါးသည်လည်း မိမိဆိုင်ရာ ကိလေသာကို ဝါသနာနှင့်တကွ ပယ်နိုင်သည်သာဖြစ်၍ “ ဉေယျတရားကို ပိတ်ဖုံးတတ်သော မောဟကိုပယ်နိုင်ရကား သဗ္ဗညုတဉာဏ်၏ အကြောင်း ပင်ဖြစ်၏။ သို့ရာတွင် အောက်မဂ်သုံးပါး၏ ကိလေသာ ပယ်မှုသည် အပြီးအဆုံးသို့ မရောက်သေးသဖြင့် ပြညိ့စုံပြီးဟု မဆိုနိုင်သေး၊ သို့ဖြစ်၍ အရဟတ္တမဂ်ကိုသာ သောဓိ အရ ယူထားသည်။
ဘိယျတရာဘိညော၊ အထူးသာလွန်သော ဉာဏ်ရှိသူတည်ူ။
ဥတ္တရိ တရဉာဏာ၊ အထူးသာလွန်သောဉာဏ်ရှိသူတည်း။
ဣတိ အတ္ထော၊ ဤကား ဘိယျတရားတိညော၏ အနက်။
သမ္ဗောဓိယန္တိ၊ ကား။
သဗ္ဗညုတဉာဏေ- သဗ္ဗညုတဉာဏ်အရာ၌။
ဝါ၊ တနည်း။
အရဟတ္တမဂ္ဂဉာဏေ၊ အရဟတ္တမဂ်ဉာဏ်အရာ၌။( ဘိယျေဘိညတရော= ၌စပ်)။
ဟိ၊ မှန်၏။
အရဟတ္တမဂေနေဝ၊ အရဟတ္တမဂ်ဖြင့်ပင်။
နိပ္ပဒေသာ၊ အကြွင်းအကျန်မရှိကုန်သော။
ဗုဒ္ဓဂုဏာ၊ တို့သည်။
( ဟောန္တိ၊ ၌ ပဓာနစပ်)။
ဝါ၊ တို့ကို။
( ဂဟိတာ၌ အပ္ပဓာနစပ်)။
ဂဟိတာ၊ ယူအပ်ကုန်သည် ( ထိုးထွင်း၍ သိအပ်ကုန်သည်)။
ဟောန္တိ။
[ အဓိဂတာ ဟောန္တိ။-ဋီကာ။]
ဟိ၊ ချဲ့။
တနည်း၊ ဟိ= ထင်ရှားအောင်ပြဦးမည်။
ဒွေ၊ ကုန်သော။
အဂ္ဂသာဝကာ၊ တို့သည်။
အရဟတ္တမဂ္ဂေနေဝ၊ ဖြင့်ပင်။
သာဝကပါရမီဉာဏံ၊ ကို။
ပဋိလဘန္တိ၊ ရကြကုန်၏။
ပစ္စေကဗုဒ္ဓါ။
ပစ္စေကဗောဓိဉာဏံ( ပဋိလဘန္တိ)။
ဗုဒ္ဓါ။
သဗ္ဗညုတဉာဏဉ္စေဝ၊ ကိုလည်းကောင်း။
သကလေ၊ အလုံစုံကုန်သော။
ဗုဒ္ဓဂုဏေစ၊ တို့ကိုလည်းကောင်း။
( ပဋိလဘန္တိ)။
ဟိ၊ မှန်။
နေသံ၊ ထိုဘုရားရှင်တို့၏။
သဗ္ဗံ၊ အလုံစုံသော ဗုဒ္ဓဂုဏ်သည်။
အရဟတ္တမဂ္ဂဉာဏံ၊ သည်။
သမ္ဗေဋဓိနာမ၊ မည်သည်။
ဟောတိ။
တသ္မာ၊ ကြောင့်။
အရဟတ္တမဂ္ဂေဉာဏံ၊ သည်။
သမ္ဗောဓိနာမ၊ မည်သည်။
ဟောတိ။
တေန၊ ထိုအရဟတ္တမဂ်ဉာဏ်အားဖြင့်( သဗ္ဗညုတဉာဏ်၏ အကြောင်းဖြစ်သော သမ္ဗောဓိမည်သော အရဟတ္တမဂ်ဉာဏ်အားဖြင့်)။
ဘဂဝတော၊ ထက်။
ဥတ္တရိတရော၊ ထူးကဲသာလွန်သူသည်။
နတ္ထိ။
တေန၊ ကြောင့်။
ဘဂဝတာ။
ပေ။
သမ္ဗော ဓိယန္တိ၊ ဟူ၍။
( အာယသ္မာ သာရိပုတ္တတ္ထေရော) အာဟ၊ ပြီ။
[ မြတ်သွာဘုရားအားလျှောက်ပြီ။]
ဥဠာရာတိ၊ ကား။
သေဋ္ဌာ၊ မြတ်သော။
( အယံ ဝါစာ၊ ၌စပ်။)
ဟိ၊ မှန်၏။
အယံ ဥဠာရာတိ၊ ကား။
သေဋ္ဌာ၊ မြတ်သော။
( အယံ ဝါစာ၊ ၌စပ်။)
ဟိ၊ မှန်၏။အရဟတ္တမဂ္ဂေနေဝဟိ။ ။ အလုံးစုံသော တရားတို့ကို သိကြောင်းဖြစ်သောကြောင့် သဗ္ဗညုတဉာဏ်သည်သမ္ဗောဓိ မည်သင့်၏၊ နိဗ္ဗာန်ကို အာရုံပြုသော အရဟတ္တမဂ်ဉာဏ်ကား အဘယ်နည်းဖြင့် သမ္ဗောဓိ မည်ပါသနည်းဟု မေးဖွယ်ရှိ၍ “အရဟတ္တ မဂ္ဂေနေဝ တိ” စသည်မိန့်၊ အရိယာတို့၏ ဗောဓိဉာဏ် သုံးပါးသည် အကြောင်းဖြစ်သော အရဟတ္တမဂ်ဉာဏ်လည်း သမ္ဗောဓိ မည်ပါသနည်းဟု မေးဖွယ်ရှိ၍ “အရဟတ္တမဂ္ဂေနေဝ ဟိ” စသည်မိန်ါ၊ အရိယာတို့၏ ဗောဓိဉာဏ်သုံးပါးသည် အရဟတ္တမဂ်ဉာဏ်ကြောင့်သာ ပြည့်စုံ၏။ ထိုကြောင့် သဗ္ဗညု တဉာဏ်၏ အကြောင်းဖြစ်သော အရဟတ္တမဂ်ဉာဏ်လည်း သမ္ဗောဓိ မည်ပါသည်ဟူလို။ [ အရဟတ္တမဂ္ဂဉာဏံ သမ္ဗောဓိ နာမဟောတိ တိုင်အောင်မျှော်၍ ကျမ်းတတ်သည်။]
မှတ်ချက်။ ။ “ဒွေ ဟ် အဂ္ဂသာဝကာ အရဟတ္တမဂ္ဂေနေဝ” စသော စကားကိုကြည့်၍ သာဝကပါရမီဉာဏ်, ပစ္စေကဗောဓိဉာဿ်, သဗ္ဗညုတဉာဏ်ဟူသော ဗောဓိဉာဏ် သုံးပါးနှင့် အရဟတ္တမဂ်ဉာဏ်တို့ တမျိုးစီဖြစ်၏ဟု ဤနေရာ၌ မှတ်သင့်သည်။
တေန။ ။ တေနဋတိ သမ္ဗေဋဓိနာ သဗ္ဗညုတညာဏတညာဿ ပဒဋ္ဌာနေန အရဟတ္တမဂ္ဂညာဏေ၊- ဋီကာ။ ဤ၌ “သမ္ဗောဓိနာ” ဟု သုံးစွဲပုံကိုကြည့်၍ ဉာဏ်အနက်ဟောသမ္ဗောဓိသည် ဣတ္ထိလိန်သာမက ပုံလိန်ရှိကြောင်းကိုလည်း သတိပြုပါ။
အဘိဓာန် (၈၀၅ )၌ မူ “ဗောဓိ သဗ္ဗညုတဉာဏေ အရိယမဂ္ဂေ နာရိယံ “ ဟု များရာလိုက်၍ ဆိုထားသည်။
ဥဠာရာယ၊ မွန်မြတ်သော။
ဝါ၊ ထူးခြားကောင်းမြတ်သော ။
ပသံသာယ၊ ချီးမွမ်းခြင်းဖြင့်။
ပသံသတိ၊ ချီးမွမ်း၏၊- မ- ၃၊ ၂၃၃။]
“အပ္ပမာဏော ဥဠာရော ဩဘာသော” တိ အာဒီသု၊ တို့၌။ ဝိပုလေ၊ ကျယ်ပြန့်ခြင်းဟူသော အနက်၌ ။ ( အာဂစ္ဆတိ)။ [ အပ္ပမဋဏော၊ အတိုင်းမရှည် မရှိသော။ ဥဠာရော၊ သော။ ဝါ၊ ကြီးမားကျယ်ပြန့်သော။ ဩဘာသော၊ အလင်းရောင်သည်။ ပါတုရဟောသိ၊ ထင်ရှားဖြစ်ပြီ။
- ဒီ - ၂ ၊ ၁၃။]
သွာယံ ( သော+ အယံ) - ထို ဥဠာရသဒ္ဒါသည်။
ဣဓ၊ ဤနေရာ၌ ( ဥဠာရာခေါတေ အယံ သာရိပုတ္တ အာသတီဝါစာ ဘာတထတာဟူသော ဤ ပါဠ်ရပ်၌)။
သေဋ္ဌေ၊ ၌။
အာဂတော၊ ပြီ။
တေန၊ ကြောင့်။
“ ဥဠာရာတိ သေဋ္ဌာ “ တိ- ဟူ၍ ။
( မယာ) ဝုတ္တံ။
အာသသီတိ၊ ကား။
ဥသဘဿ၊ မြတ်သော ပုဂ္ဂိုလ်၏ ။
ဝါ၊ ရဲရင့် မြင့်မြတ်သူ၏။
ဝါစာသဒိသီ၊ စကားနှင့်တူသော။
အစလာ၊ လှုပ်ရှားခြင်းမရှိသော။
အသမ္ပဝေဓီ၊ ထိုထို ဤဤ အမျိုးမျိုး တုန်လှုပ်ခြင်းမရှိသည်ဖြစ်၍။
ဥသဘဿ၊ ၏။
ဝါစာသဒိသီ၊ သော။
ဩသို့လည်း ပေးနိုင်သည်။]ပဋိဝိဇ္ဈိတွာ ဝိယ။ ။ [ ပါဠိတော်ကြည့်ပါ။] ယသ္မာ ဗုဒ္ဓဝိသယေ ( ဘုရားအရာ၌) ဋ္ဌတွာ ဘဂဝတော ( ၏) အယံ ထေရဿ စောဒနာ ( အရှင် သာရိပုတ္တရာထေရ်ကို “ ဥဠာရာခေါတေအယံ သာရိပုတ္တ အာသဘီ ဝါစာ “ စသည်ဖြင့် မေးခြင်းဖြစ်၏)။ ထေရဿ စသော အဝိသယော ( ထိုသီဟနာဒ အာသဘီဝါစာကို မိန့်ဆိုမှုသည်လည်းထေရ်၏အရာမဟုတ်)။ တသ္မာ “ပစ္စက္ခတော ဉာဏေမ ပဋိဝိဇ္ဈိတွာ ဝိယာ” တိ ဝုတ္တံ။ [ သင့်ကိုယ်တိုင် မျက်မှောက်ပြု၍ ဉာဏ်ဖြင့် သိသလိုဟူ “ဝိယ” ထည့်၍ ဆိုထားပြီး- ဟူလို]-ဋီကာ။
**သီဟနာဒေါ**။ ။ နဒနံ နာဒေါ- ဟောက်ခြင်း, ဟောက်သံ။ [ နဒ+ ဏ။] သီစဿ+ နာဒေါ သီဟနာဒေါ၊ ခြင်္သေ့၏ဟောက်သံ။ သီဟနာဒေါ ဝိယာတိ သီဟနာဒေါ= ခြင်္သေ့၏ ဟောက်သံနှင့်တူသေု အရှင်သာရိပုတ္တရာ၏စကား၊ ထို သီဟနာဒနှင့်တူခြင်းမှာလည်း မြတ်သောကြောင့် ဖြစ်ရကား “သေဋ္ဌနာဒေါ” ဟုအဓိပ္ပါယ်ဖွင့်သည်၊ တွန့်ဆုတ် နုံ့နှေးခြင်းခည်ူ မရှိပဲ ကြောက်ရွံ့ ယုံမှားမှုလည်းမရှိပဲ “ ခြင်္သေ့ ဟောက်သလို ရဲရဲဝံ့ဝံ့ မိန့်မြွက်အပ်သော မြတ်သောစကား” ဟုဆိုလိုသည်။
**ဂဂ္ဂရာယန္တေန**။ ။ [ ဂဂ္ဂရ+ အာယ+ အန္တ။] ဂရတိ သိဉ္စတီတိ ဂဂ္ဂရော- ဂက်ဂက်အသံ၊ ကွဲအက်သောမြည်သံ၊ [ ဂရဓာတ်+ ရပစ္စည်း၊ မေဋဂ္ဂလ္လာန် ဏွာဒိ၁၅၃ သုတ်။] ဂဂ္ဂရံ+ ကရောတီတိ ဂဂ္ဂရာယန္တော= ဂက်ဂက်အသံပြုသူ= ကွဲအက်သော မြည်သံပြုသူ။ [ မောဂ္ဂလ္လာန်? ခါဒိကဏ္ဍ ၁၀ သုတ်ဖြင့် အာယသက်, အန္တသက်။] ဤအသံလည်း အပြစ်ရှိသော ( မကောင်းသော) အသံပင်ဖြစ်သည်၊ [ တေဆိန္နဿရာပိ ဟောန္တိ ဂဂ္ဂရဿရာပ် ကာကဿရာပ်။ - ဒီ- ၂ ။ ၁၅၀။] ဋီကာ၌ကား အောက်ပါပါဌ်ကို တွေ့ရသည်။
**ဘဂ္ဂရာယန္တေန**။ ။ [ ဘဂ္ဂ+ အာယ+ အန္တ၊ ရိ- လာ။] ဘဂ္ဂ နာမ်ပုဒ်နောင်ကရဓာတ်၏ အနက်၌ အာယသက်၊ ကျိုးပြတ် ( ကွဲအက်) သောအသံကိုပြုသူ- ဟုသဒ္ဒတ္ထဖြစ်၏၊ ကြောက်ရွံတုန်လှုပ်သူသည် စကားပြောလျှင် ပြတ်ပြတ်သားသားမဖြစ်ပဲ အသံတုန်တုန်ရီရီ ထစ်ထစ်ငေါ့ငေါ့ ဖြစ်တတ်သည်။ ထိုသို့ မဖြစ်ခြင်း၏အကြောင်းကိုပြလို၍ “န ဘဂ္ဂရာယန္တေနာတိ အပရိသင်္ကန္တေန၊ ယုံမှား စိုးရိမ်ကြောက်ရွံ့မှုမရှိပဲ” ဟုဋီကာ ဖွင့်သည်။
အနုယောဂဒါပနတ္တံ။ ။ [ အနုယောဂ+ ဒါပန+ အတ္ထံ။] အနုပုဗ္ဗ+ ယုဇဓာတ်ဖြင့်ပြီးသေု “ အနုယောဝ” ပုဒ်သည် တချို့နေရာ၌ “အားထုတ်ခြင်းရ အနက်ကို ဟော၏ ဥပမဋ- ဘာှနာနုယောဂ မနုယုတ္တာ ဝိဟေးယျာမ ( ဝိ-၁၊ ၂၇) စသည်တည်း၊ တချို့နေရာ၌ “စစ်ဆေးမေးမြန်းခြင်း” အနက်ကို ဟော၏ ၊ ဥပမာ- အနုယောဂတတ္တံနိသာမယ ( ဝိ-၅ ၊ ၂၈၉) စသည်တည်း၊ ဤနေရာ၌လည်း စစ်ဆေးမေးမြန်းခြင်း အနက်ကိုပင် ဟောသည်။
“ဒါပန”၌ “သောဓာပေတုံ “ ဟုဖွင့်သောကြောင့် “ဒါ” ဓာတ်မဟုတ် “သောဓန” အနက်ကို ဟောသော “ဒေ” ဓာတ်တည်း၊ “သောဓန” ဟူသညါ သုတ်သင်ခြင်း၊ စင်ကြယ်စေခြင်းတည်း။ မှန်၏- နှိပ်နယ်မှု ( နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ် ကတ်တီး ကတ်တတ်မေးမှု) ကို ခံနိုင်သေု သီဟနာဒကို မိန့်မြွတ်သူသည် လိုရင်း မေးစိစစ်ချက်ကို သုတ်သင်သူ= စင်ကြယ်စေသူ= အဖြေပေူသူမည်၏၊ စစ်ဆေးမေးမြန်းယုသည် ထို မေးမြန်းချက်ကို သုတ်သင်ခိုင်းသူ = စင်ကြယ်အောင်ပြုခိုင်းသူ= အဖြေပေးစေလိုသူတည်း။ “ ဒါတုံ ဒါပိယမာန” တို့၌လည်း ဒေဓာတ် သောဓနအနက်ဟော ဟုပင် မှတ်ပါ။
[ ဋီကာလာ စကားများကို ကိုးကား၍ နီတိ၊ ဓာတု၊ ၈၂ ၌ ဆုံးဖြတ်ထား၏။ ရှူပါလေတော့။]
**လေပေ**။ ။ “ ညွန်ပျောင်း” ဟု ရှေးနိဿယအတိုင်း ပေးလိုက်ပါသည်။ ကျမ်းစာများ၌ “မက္ကဋလေပ၊ မျောက်နှဲစေး= ( မျောက်ကို စေးကပ်စေသော အစေး” ဟု အသုံတမျိုးရှိရာ ဤ၌လည်း လေပ- အး သစ်ပင်မှ ထွက်သော သစ်စေးတမျိုးဖြစ်သင့်သည်။ မှန်၏ - သစ်ပင်၌ နေလေ့ရှိသော မျောက်သတ္တဝါအတွက် ညွန်ထဲကျဖို့ထက် မျောက်နှဲစေးခေါ် သစ်စေးဖြင့် ဖွဲ့မိဖို့ရာ ပို၍ နီးစပ်ပါသည်။
**မေမာနံ**။ ။ ဓမမာနန္တိ တာပယမာနံ ( မီးဖြင့် ပူစေအပ်)။ တာပနဉ္စေတ္ထ (ဤနေရာ၌ တာပနကို) ဂဂ္ဂရိယာ ( မွှေးအိုး သို့မဟုတ် မိုက်ခွက်၊ လုံ၌)။
ဓမာပနသီသေန( ချေးညှော် တို့ကိုမှုတ်ထုတ်ခြင်းကို အဦးပြု၍) ဝဒတိ - ( အဋ္ဌကထာ ဆရာဆိုသည်၊) ဋီကာ။ [ ဂဂ္ဂရီ ကို အဘိဓာန် ( ၄၉၉) ဂါထာ နိဿဏသစ်၌ “မွှေအိုး” ဟုဘာသာပြန်တော်မူသည်၊ ဤနေရာ၌ အရည်ကျိုသော အိုးတမျိုးဖြစ်စရာရီိသည် “ဖို့ဖားဖို့” ဟုလည်း ဘာသာပြန်ကြ၏။]
ဧကံ သော ဂတိဟောတိ၊ ကား။
အနြဿဝေနဝါ၊ တစုံတယောက်ထံမှတဆင့်စကား ကြားခြင်းအားဖြင့်လည်းကောင်း ။
အာစရိယ ပရမ္ပရာယဝါ၊ ဆရာအဆက်ဆက် ဆောင်ရွက်အပ်သော= အဏဥ◌်အလာအားဖြင့် လည်းကောင်း။
ဣတိ ကိရာဘဝါ၊ ဤသို့ ဖြစ်စရာရှိ၏။ဟုကြ့ဆအပ်သော အတ္တနောမတိအားဖြင့်။လည်းကောင်း။
ပိဋိက၊ ကျမ်းစာကို ကောင်းစွာ တက်ကျွမ်းကာမျှဖြင့်လည်းကောင်း။
ဝါ၊ ပိဋိကာ ကျမ်းစာကို ကောင်းစွာ တက်ကျွမ်းကာမျှဖြင့်လည်းကောင်း။
အာကာရ ပရိဝိတက္ကေနဝါ၊ အခြင်းအရာ ( အကြောင်းအရာ) ကို ကြံစည်ခြင်းအားဖြင့်လည်းကောင်း။
ဒိဋ္ဌိနိဇ္ဇ္ဈာနက္ခန္တိယာဝါ၊ ဤဟာသည် ဤလိုတည်းဟု အယူဖြင့် တွေးကြံစဥ◌်းစား နှစ်သက်ခြင်းအားဖြင့်လည်းကောင်း။
ဝါ၊ တွေးကြံစဥ်းစား နှစ်သက်အပ်သော အယူအားဖြင့်လည်းကောင်း။
[ ဒိဋ္ဌိ၊ အယူကို+ နိဇ္ဈာန= စဥ◌်းစားခြင်း။+ ခန်တ= နှစ်သက်ခြင်း။]
တက္ကဟေတုဝါ၊ အာဂမအဓိဂမ မပါ ကြံဆအပ်သော အကြောင်းအရာ သက်သက်အားဖြင့်လည်းကောင်း။
နဘဟေတုဝါ၊ နည်းလမ်းယုတ္တိကို ချိန်ဆခြင်းဟူသောအကြောင်းအားဖြင့်လည်းကောင်း။
အကထေတွာ၊ မလျှောက်ပြ.
ပစ္စက္ခတော၊ မျက်မျောက်အားဖြင့်။
ညာဏန၊ ဉာဏ်ဖြင့်၊၏။
ပဋိဝိဇ္စျိတွာဝိဘ၊ ထိုးထွင်းသိသကဲ့သို့။
ဧက့သော၊ တခုသောအဖို့ကို။
ဂဟိတော၊ ယူအပ်ပြီ။
သန္နိဋ္ဌာနကကထာဝ၊ ဆုံးဖြတ်ကြောင်းစကားကိုသာ။
ဝါ၊ ခိုင်မြဲတိကျ ဆုံးဖြတ်ချက် ချအပ်သောစကားကိုသာ။
ကထိသာ၊ ပြောအပ်ပြီ။
ဣတိ အတ္ထော၊ ဤကား အနက်။
[ ဧကံသော ဂတိတော၏ အဓိပ္ပါယ်နက်။]
သီဟနာဒေါတိ၊ ကား။
သေဋ္ဌနာဒေါ၊ မြတ်သောစကားသံကို။
( ပါဠိတော်နဒိတော ၌စပ်)။
နေဝ ဒန္ဓာဘန္တေန၊ နှေးခြင်းကိုလည်းမပြုပဲ။
ဝါ၊ နှေးလည်းမနှေးစေပဲ။
န ဂဂ္ဂရာယန္တေန၊ ယုံမှား ကြောက်ရွံ့ခြင်းကိုလည်း မပြုပဲ။
ဝါ၊ မယုံမှား မကြောက်ရွံ့ခြင်းကိုလည်း မပြုပဲ။
ဝါ၊ မယုံမှား မကြောက်ရွံ့ပဲ။
သီဟေန ဝိယ၊ ခြေင်္သ့ကဲ့သို့။
( တေ၊ သင်သည်)။
[ ပါဠိတော်မှ ကတ္တားကိုယူပေးသည်။]
ဥတ္တမနာဒေါ၊ မြတ်သောအသံကို။
နဒိတော၊ မြွက်ဆိုအပ်ပြီ။
ဣတိ အတ္ထော၊ ဤကားအနက်။
[ သီဟေန၊ သည်။
ဥတ္တမနာဒေါ၊ ကို။
နဒိတောဝိယ၊ ကဲ့သို့။
တေ၊ သည်။
ဥတ္တာမနာဒေါ၊ ကို။
နဒိတော၊ ပြီ။
ဤသို့လည်းပေးနိုင်၏။]
ကိံ တေ သာရိပုတ္တာတိ၊ ဟူသော။
ဣမံ ဒေသနံ၊ ဤဒေသနာတော်ကို။
ကသ္မာ၊ ကြောင့်။
အာရဘိ၊ အားထုတ်တော်မူသနည်း။
ဣတိ၊ ဤကား အမေးတည်း.
အနုယေားဒါပနတ္ထံ၊ မေးစိစစ်ချက်ကို စင်ကြယ်စေခြင်းအကျိုးငှါ။
ဝါ၊ မေးစိစစ်ချက်ကို အဖြေပေးစေခြင်းအကျိုးငှါ။
( အာရဘိ၊ ပြီ။
ဣတိ၊ ဤကား အဖြေတည်း။)
ဟိ၊ ချဲ့။
ဧကစ္စော၊ အချို့သူသည်။
သီဟနာဒံ၊ ခြင်္သ့မင်း၏, ဟောက်ခြင်းအလား မြတ်သောစကားကို။
နဒိတွာ၊ မြတ်ဆိုအပ်ပြီး၍။
အတ္တနော၊ ၏။
သီဟနာေဒ၊ ၌။
အနုယောဂံ၊ မေးစိစစ်ချက်ကိူ။
ဒါတုံ၊ စင်ကြယ်စေခြင်းငှါ။
ဝါ၊ အဖြေပေးခြင်းငှါ.
နသက္ကောတိ၊ မစွမ်းနိုင်.
နိဃံသနံ၊ စကားဖြင့် ပွတ်တိုက်နှိပ်နယ်မှုကို။
( သေသေချာချာ နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချါတ် မေးမှုကို)။
နက္ခမတိ၊ မခံ့။
[ မခ့နိုင်၊ ဟူလို။]
လေပေ၊ ညွနိပျောင်းပ။
ပတိတမက္ကဋောဝိယ၊ ကျသော မျောက်ကဲ့သို့။
ဟောတိ။
[ ပျာဘိပျာယာ ထောက်တည်ရာမရ ဖြစ်နေသည်၊ ဟူလို။]
ဓမာန၊ မှုတ်အပ်သော [ ပန်ဘြသမားတို့၏ မီးဖြင့်ပူစေအပ်သော]။
အပရီသုဒ္ဓလောတံ၊ မစင်ကြယ်သော သံသည်၊။
စျာယိတွာ၊ လောင်၍။
စျာမအင်္ဂါရောဝိယကဲ့သို့။
ဟောတိ။
ဧကော၊ တယောက်သည်။
သီဟနာဒေ၊ ၌။
အနုယောဂံ၊ ကို။
ဒါပိနယမာနော၊ သုတ်သင်စေအပ်သော ( အရှင်ခိုင်းအပ် အဖြေပေးခိုင်းအပ်သော)။
ဒါတုံ၊ ငှာ။
သက္ကောတိ။
နိဃံသနံ၊ ကို။
မေတိ၊ ခံ့၏ ( ခံနိုင်၏)။
ဓမမာနံ၊ အပ်သော။
နိဒ္ဒေါသဇာထရူပံဝိယ၊ အပြစ်မရှိသော ရွှေကဲ့သို့။
အဓီကတရံသာ၍ လွန်စွာ။
သောသတိ၊ တင့်တယ်၏။
[ သူ၏ စွမ်းအင်က ခက်ခက်ေမးလေခေးလေးနက် နက် ဖြေနိုင်လေ ဖြစ်သောကြောင့် အလွန်တင့်တယ်သည်။]
ထေရော၊ သည်။ တာဒိသော၊ ထိုကဲ့သို့ရှုအပ်သူတည်း။ ( ထိုပုဂ္ဂုလ်မျိုးတည်း)။
ထေရော၊ သည်။ တာဒိသော၊ ထိုကဲ့သို့ရှုအပ်သူတည်း။ ( ထိုပုဂ္ဂုလ်မျိုးတည်း)။
တေန၊ ကြောင့်။
နံ၊ ထို အရှင်သာရိပုတ္တရာကို။
ဘဂဝါ၊ သည်။
( အာဂဘီ၊ ၌စပ်)အယံ= ဤ သာရိပုတ္တရာသည်။
အနုယောဂက္ခမော၊ မေးစိစစ်ခြင်းကို ခံနိုင်၏။
ဣတိ၊ သို့။
ဥတွာ၊ ၍။
သီဟနာဒေ၊ ၌။
ခြင်္သေ့မင်း၏ ဟောက်ခြင်းအလားေလျှာက်ထားအပ် မြတ်သော စကား၌)။
အနုယောဂဒါပနတ္ထံ၊ မေးစိစစ်ချကို သုတ်သင် စေခြင်းအကျိုးငှါ။
ဝါ၊ မေးစိစစ်ချက်ကို ရှင်းလင်းအဖြေပေးဏေခြင်းအကျိုးငှါ။
ဣဒမ္ပိ၊ ကိုလည်း။
(ကိ့တေသာရိပုတ္တ စသောအဒေသနာတော်ကိုလည်း)။
အာရဘိ၊ ပြီ။
တတ္ထ၊ ထို ကိဖ့တေသာရိပုတ္ထ= အဏရှီသော ဒေသနာတော်။
သဗ္ဗေတေတိ၊ ကား။
သဗ္ဗေ၊ ကုန်သော။
တေ၊ ထိုေရှးရှေးကပွင့်တော်မူပြီသော ဘုရားရှင်တို့ကို။
တယာ၊ သည်။
( ဝိဒိတာကိံ၊ သိအပ်ကုန်သလော= ဟုပါဠိတော်၌စပ်)။
ဧဝံသီလာတိအာတီသု၊ အစရှီသော ပါဠိရပ်တို့၌။
လောိယ လောကုတ္တဝသေန၊ လောကီလောကုတ္တရာ အပြားအာူဖြင့်။
သီလာဒီနိ၊ သီလ အစရှိသည်တို့ကို။
ပုစ္ဆေတိ၊ မေးတော်မူ၏။
[ အာဒိဖြင့် သမာဓိ, ပညာ ဝိမုတ္တိကို ယူ။]
တေသ့၊ ထိုပုဒ်တို့၏ ( ထိုသီလစသည်တို့၏)။
ဝိတ္ထာရကထာ၊ အကျပဲဖြစ်သော စကားကို။
မဟာပဒါနေ၊ သူတ်ပ။
( မဟာ) ကထိတာဝ၊ ဆိုအပ်ခဲ့ပြီသည်သာ။
[ ူီု- ဋ္ဌ၊ ၂. ၁၉ ရှု။]
ကိံ ပနတေ သာရိပုတ္တယေ တေ သဝိဿန္တိတိ ( ဧတ္ထ၀၊ ဟူသော ဤ ပါဌ်၌။.
ဂတာ၊ ရဦက်,ာ
( ဂူဠှတ္ထံ၊ လျှို ဝှက် တိမ်မြုပ်ငုပ်နေသော အနက်ကို)။
စ (ဥဒ္ဓရီတွာ ဒဿောမိ)။
ထုတ်၍ ပြဦးမည်။
တာဝ၊ အနာဂတဗုဒ္ဓတို့မှ ရှေးဦးစွာ။
အတီတာ၊ လွန်လေပြီးသော ဘုရားရှင်တို့သည်။
နိရုဒ္ဓါ၊ ရုပ် နာမ် ခန္ဓာ ချုပ်တော်မူပြီ ကုန်ပြီ။
အပဏ္ဏတ္တိက ဘာဝံ၊ နာမည် ပညတ် မရှိကုန်သည်၏ အဖြစ်သို့။
ဂတာ၊ ရောက်တော်မုကုန်ပြီ။
ဒီပသိခါ တိယ၊ ဆီးမီးလျှံကဲ့သို့။
နိဗ္ဗုတာ၊ ရုပ် နာမ်ခပ်သိမ်းအေးငြိမ်းတော်မူကြကုန်ပြီ။
ဧဝံ၊ သို့။
နိရုဒ္ဓေ၊ ကုန်သော။
အပဏ္ဏတ္တိက ဘာဝံ၊ သို့။
ဂတေ၊ ကုန်သော ဘုရားရှင်တို့ကို။
တွံ ကထံ၊ အဘယ်သို့လျှင်။
ဝါ၊ အဘယ်နည်းဖြင့်။
ဇာနိသတိ၊ သိနိုင်လိမ့်မည်နည်း။
[ မသနိုင်ရာ မဟုတ်လားဟု မေးတော်မူသည်။]
ပန၊ အထူးကား။
[ ထိုအတီတဗုဒ္ဓ တို့ကို မသိနိုင်ခြင်းထက် သာ၍မသိနုင်သော အနာဂတဗုဒ္ဓတို့ကို ဆိုဦးအံ့၊ ဟူလို။]
အနာဂတဗုဒ္ဓနံ၊ တို့၏။
( နောင်ပွင့်တော်မူမည် ဘုရားရှင်တို့၏)။
ဂုဏာ၊ တို့ကို။
ကိန္တိ၊ အဘယ်သို့လျှင်။
တယာ၊ သည်။
အတ်တနော ၏.
စိတ္တေန၊ ဖြင့်။
( အနာဂတ့သ ဉာဏ်နှင့်ယှဥ်သော အဘိဉာဥ်စိတ်ဖြင့်)။
ပရိစ္ဈိန္တတွာ၊ ပိုင်းခြား၍။
ဝီီုတာ၊ သိအပ်ကုန်သနည်း။
ဣတိ၊ သို့။
ပုစ္ဈေန္တော၊ မေးတော်မူလိုသည်။
( ဟုတွာ)။
ဧဝံ၊ သို့။
( ကိ့ ပန တေသာရီပုတ္တ ယေတေ ဘဝိဿန္တိ အစရှိသော စကားကို)။
အာဟ၊ မိန့်တော်မူပြီ။
ကိံ ပန တေ သာရိပုတ္တ အဟံ ဧတရဧီတိ၊ ဟူသော စကားကို ( အာဟ= ၌စပ်။)
အနာဂတာ၊ ကုန်သော.
ဗုဒ္ဓါပိ၊ တို့သည်လည်း။
အဇာတာ၊ ပဋိသန္ဓေအားဖြင့် မဖြစ်ကုန်သေး။
အနိဗ္ဗကာလအားဖြင့် မဖြစ်ကုန်သေး။
တေပိ၊ ထို ဘုရားရှင်တို့ကိုလည်း။
တွံ ကထံ။
ဇာနိဿသိ၊ သိနိုင်လိမ့်မည်နည်း။
( မသိနိုင်ရာသည် မဟုတ်လော။)
ဟိ၊ မှန်။
တေသံ၊ တို့ကို။
ဇာနနံ၊ သိခြင်းသည်။
အပဒေ၊ ခြေရာမရျိသော ( ခြေရာမထင်နိုင်သော)။
အာကာသေ၊ ကောင်းကင်၌။
ပဒဒဿနွံဝိယ၊ ခြေရာကိုရှုခြင်းကဲ့သို့ခြေရာကို မြင်အောင်ကြည့်ရသလို)။
ဟောတိ။
ဣဒါနိ၊ ၌။
မယာ၊ နှင့်သု္ဓိံ။
ဧကဝိဟာရေ၊ တကျောင်းတည်း၌။
( တွံ) ဝသတိ၊ နေ၏။
ဧကတော၊ တပေါင်းတည်း။၌။
( တွံ) ဝသတိ၊ နေ၏။
ဧကတော၊ တပေါင်းတည်း။
ဘိက်ခယ၊ ဆွးအလိုငှါ.
( ဆွမ်းခံ)။
စရသိ၊ လှည့်လည်၏။
ဓမ္မဒေသနာကာလေ၊ တရားဟောရာအခါ၌။
ဒက္ခိဏ ပဿ၊ လက်ျာ န့ပါး၌ ( လကျ်ာဖက်ညေး၌)။
နိသိဒဿိ၊ ထထိုင်၏။
ကိံ ပန၊ အဘယ်သို့နည်း။
( ဘယ်လိုလဲ)။
မယှံ၊ ၏။
( သင်နှင့်အတူ နေသော ငါ၏)။
ဂုဏာတို့ကို။
အတ္တနော၊ ၏။
စေတသာဖြင့်။
ပရိစ္ဆိန္ဒိတွာ၊ ၍။
တယာ၊ သည်။
ဝိဒီတာ၊ သိအပ်ကုန်သလော။
ဣတိ၊ သို့။
အနုယုဉ္ဇန္တော၊ မေးစိလိုသည် ဖြစ်င။
ဧဝံ၊ သို့ အာဟ= ပြီ။
ပန၊ ဆက်။အနာဂတဗုဒ္ဓါနံ ပန။ ။ ပန- သဒ္ဒေါ ဝိသေသတ္ထ ဇောတနော၊ တေန အတီဆေသု တာဝ ခန္ဓာနံ ဘူတပုဗ္ဗတ္တာ ( အထင်အရှား ဖြစ်ပြီ ဖြစ်သောကြောင့်)၊ တတ္ထ- ထို အတိတ်ဘုရားရှင်တို့၏ ခန္ဓာတို့၌) ၊ သိယာ ဉာဏဿ သဝိသယေ ( မိမိသာဝက၏ အရာ၌)။ ဂတိ ( ဖြစ်နိုင် သိနိုင်ခြင်းဖြစ်ရာ၏)။ အနာဂတေသု ပန သဗ္ဗသောအသဉ္ဇတေသု ( ခန္ဓာ အထင်အရှားမဖြစ်သေးသော ဘုရားရှင်တို့၌)။
ကထံ ( အဘယ်နည်းဖြင့် သိနိုင်ရာသနည်း)။
ဣတိ ဣမမတ္ထံ ဇောဆေတိ။
တေနာဟ၊ “အနာဂတာပီ” တိ အာဒိ။ [ နောက်ဝါကျ၌ တွေ့ရလိမ့်မည်။] ဋီကာ။
စိတ္တေန ပရိစ္ဆိန္ဒိတွာ။ ။ စေဘောပရိယဉာဏ်သည် လွန်ပြီ ခုနှစ်ရက်, လာမည့် ခုနှစ်ရက် အတွင်း၌သာ သိနိုင်၏၊ သို့ဖြစ်၍ “စိတ္တေန အရိစ္ဆန္ဒိတွာ ဝိဒိတာ” ဟူသောစကားကို စေတော ပရိယဉာဏ်၏ ကိစ္စကို ရည်ရွယ်၍ ဆိုအပ်သည် မဟုတ်။ အနာဂတံသဉာဏ်ကိုရည်ရွယ်၍ ဆိုသည်ဟု မှတ်ပါ။
[ အတီတဘုရားရှင်တို့ကို စိတ်ဖြင့်သိရာ၌လည်း ပုဗ္ဗေနိဝါသဉာဏ်ကိုပင် ရည်ရွယ်သည်။]
ထေရော၊ သည်။
ပုစ္ဆိတေ ပုစ္ဆိတေ၊ မေးအပ်တိုင်း မေးအပ်တိုင်းသော အရာ၌ ။ “ နော ဟေတံ ဘန္တေ” တိ= ဟူ၍။
ပဋိက္ခိပတီ၊ ပယ်၏။
[ ပါဠိတော်ကြည့်ပါ၊ ဗုဒ္ဓက မေးခွန်သုံးခု မေးတော်မူရာ “နောဟေတံ” ဟုချည့်ဖြေထားသည်။]
စ၊ ဆက်။
( တနည်း) စ၊ ပရိဟာရပက္ခမှတပါး စောဒကဗက္ခကို ဆိုဦးအံ့။
ထေရဿ၊ ၏။
ဝါ၊ သည်။
ဝိဒိတမ္ပိ၊ သိအပ်သော အရာသည်လည်း။
အတ္ထိ၊ ၏။
အဝိဒိတမ္ပိ၊ သည်လည်း။
အတ္ထိ။
သော၊ ထို အရှင်သာရိပုတ္တရာသည်။
အတ္တနော၊ ၏။
ဝိဒိတဋ္ဌာနေ၊ သိအပ်သော အရာ၌။
ပဋိက္ခေပံ၊ ပယ်မြစ်မှုကို။
ကရောတိ ကိံ၊ ပြုသလော ။
အဝိဒိတဋ္ဌာနေ၊ ၌ ။
[ ပဋိက္ခေပံ၊ ကို။
ကရောတိကိံ၊ ခေါ။)
ဣတိ၊ ဤကား အမေးတည်း။
ဝိဒိတဋ္ဌာနေ၊ ၌။
( ပဋိက္ခေပံ၊ ကို)
န ကေရာတိ၊ မပြု။
အဝိဒိတဋ္ဌာနေယေဝ၊ ၌သာ။
( ပဋိက္ခေပံ)။
ကရောတိ၊ ၏။
ဣတိ၊ ဤကား အဖြေတည်း။
ကိရ၊ ချဲ့ဦးအံ့။
ထေရော၊ သည်။
အနုယောဂေ၊ မေးစိစစ်ချက်ကို။
အာရဒ္ဓေယေဝ၊ အားထုတ်တော်မူအပ်ပြီးသော်သာ ( အားထုတ်ပြီးလျှင် ပြီးချင်း)။
အညာသိ၊ သိပြီ။
( ကိံ)။
အယံ အနုယောဂေါ၊ သည်။
သာဝကပါရမီဉာဏေ၊ သာဝကတို့၍ အထွဋ်အထိပ်သို့ ရောက်သာသိခြင်း၌။
န၊ ဖြစ်သည်မဟုတ်။
သဗ္ဗညုတညာဏေ၊ သဗ္ဗညူ၏ အဖြစ်ဖြင့် သိခြင်း၌။
အယံ အနုယောဂေါ ( ဟောတိ။)
ဣတိ၊ ဤသို့သိပြီ။
ဣတိ၊ ကြောင့်။’[ ဣတိ တလုံး အကြေကြံပါ။]
အတ္တနော၊ ၏။
သာဝကပါရမီဉာဏေ၊ သာဝကပါရမီဉာဏ်၌။
ပဋိက္ခေပံ၊ ကို။
အကတွာ၊ ၍။
အဝိဒိတဌာန၊ မသိအပ်သော အရာဖြစ်သော။
သဗ္ဗညုတဉာဏေ၊ ၌။
ပဋိက္ခေပံ ကရောတိ။
တေန၊ ကြောင့်။
ဝါ၊ ထိုတောဟေတံ သန္တေ ဟူသောစကားဖြင့်။
ဣဒမ္ပိ၊ ဤအနက်အဓိပ္ပါယ်ကိုလည်း။
ဒီပေတိ၊ ပြ၏။
( ကိံ၊ အဘယ်သို့ပြသနည်း။)
ဘဂဝါ၊ ရား။
မယှံ၊ တပည့်တော်၏။
ဝါ၊ မှာ။
အတီတာနာဂတ ပစ္စုပ္ပန္နာနံ၊ ကုန်သော။
ဗုဒ္ဓါနံ၊ တို့၍။
သီလ သမာဓိ ပညာ ဝိမုတ္တိကာရဏဇာနေန သမတ္ထံ၊ သီဘ သမာဓိ ပညာ ဝိမုတ္တိဟု ဆိုအပ်သော အကြောင်းတို့ကို သိခြင်း၌ စွမ်းနိုင်သော။
သဗ္ဗညုတညာဏံ၊ သည်။
နတ္ထိ၊ မရှိပါ။
ဣတိ၊ ဤသို့လျှောက်ပြီ။
ဧတ္ထာတိ၊ ကား။
အတီတာဒိဘေဒေသု၊ အတိတိအစရှိကုန်သေု အပြားရှိကုန်သော။
ဧတေသု ဗုဒ္ဓေသု၊ တို့၌။
( စေတောပရိဉာဏံ နတ္ထျ- ဟုပါဠိတော်၌စပ်။)
[ ဧတ္ထဖြင့် ဗုဒ္ဓေသုကိုစွဲပါဟု ပြသည်။ပါဠိတောိ ၌ မူ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေသု ဟုတိုက်ရိုက်ပါသောကြောငိ့ “အတီတာနာဂဟ ပစ္စုပ္ပန္နေသု၊ ကုန်သော။
အရဟန္တေသု၊ ကုန်သော။
ဧတ္ထ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေသု၊ အဲဒီဘုရားရှင်တို့၌” ဟုပေးပါ။]
အထ ကိဉ္စရဟီတိ၊ ကား။
အထ၊ ထိုသို့ဖြစ်လျှင်။
ကသ္မာ၊ အဘယ်ကြောင့်။
[ ကိဉ္စရဟိ၊ ကိုဖွင့်သည်။
ဟိတ် အနက်ဟော ပုစ္ဆာဝါစက နိပါတ်၊ ဟူလို။]
ဧဝံ၊ သို့။
ဉာဏေ၊ စေတောပရိယဉာဏ်သည်။
[ ပါဠိတော်ကိုကြည့်၍ ပေးသည်။
အဠကထာ အလို။
ဉာဏေ၊ သဗ္ဗညုတဉာဏ်သည်= ဟုဆိုဝါ။] အသတိ= မရှိလသော်။
[ အထကသ္မာကိုထပ်ဖွင့်သည်။]
တယာ၊ သညိ။
ဧဝံ၊ သို့။
( ဧဝံပသန္နော အဟံဘန္တေ အစရှိသော စကားကို)။
ကထိတံ၊ ပြောအပ်သနည်း။
ဣတိ၊ သို့။
ဝဒတိ၊ မိန့်တော်မူ၏။
[ ဘုရားရှင်က အရှင်သာရိပုတ္တရာအား မိန့်တော်မူသည်။]**ဇာနနံဉာဏံ**။ ။ [ ဉာ+ ယု။] ပါရမီ ဧဝ+ဉာဏ၊ ပါရမီဉာဏံ။ [ အဝဓာရဏ ကမ္မဓာရယ။] သာဝကာနံ+ ပါးမီဉာဏံ= သာဝက ပါရမီဉာဏံ။ သာဝကပါရမီ ဉာဏ်သည် နာမည်တမျိုးဟု ယူဆ၍ အဋ္ဌကထာ၌ “မီ” ဝယ် ဒီဃ ရှိသည်။ ဋီကာ၌မူ သမာသိအလယ်ရဿ ပြုလျက် “သာဝကပါရမိဉာဏံ” ဟုရှိသည်။ ဋီကာ၌မူ သမာသိအလယ်ရဿ ပြုလျက် “သာဝကပါရမိဉာဏ” ဟုရှိသည်။ “သာဝကာနံ ဥတ္တံသ ပရိယန္တဂတေဇာနနေ၊ သဗ္ဗညုတညာဏေ- သဗ္ဗညုတာယ ဇာနနေ” ဟူသော ဋီကာကို ကြည့်၍ အနက်ပေးထားသည်၊ အချို့ဆရာတို့အလို “သာဝကပါရမီဉာဿေ- သာဝက ပါရမီဉာဏ်အရာ၌၊ သဗ္ဗညုတညာဏေ- သဗ္ဗညုတဉာဏ်အရာ၌” ဟုပေူပါ။
**သီလ၊ ပေ၊ ဇာနန သမတ္တံ**။ ။ သီလ သမာဓိပညာ ဝိမုတ္တိတို့ကို ဒွန်တွဲ၊ ကာရဏနှင့် ကမ္မဓာရည်းတွဲ၊ သီလ သမာဓိ ပညာ ဝိမုတ္တဟု ဆိုအပ်သောအကြောင်းများ၊ ဟူလို၊ မှန်၏ သီလ စသည်တို့သည် ဗုဒ္ဓကိစ္စ၏အကြောင်းဖြစ်၍၊ အခြားသူတို့က ဗုဒ္ဓဟု သိနိုင်ခြင်ူအကြောင်းလညိး ဖြစ်သည်၊ ဋီကာ။ [ သမတ္ထနှင့် တွဲရာ၌ ရှေ့ပုဒ်တယ် အာဓာရအနက်ကိုသာ ဆရာမြတ်တို့ ပေးလေ့ရှိသည်။]
ဓမ္မန္ွယောတိ၊ ကား။
ဓမ္မဿ၊ ဟုတ်မှန်သော သဘောအားဖြင့် သိထိုက်သော တရားကို ဆောင်ထား ဆုံးဖြတ်တတ်သော။
[ ဉာဏဿ၌ ဝိသေသနစပ်ပါ။]
ပစ္စက္ခတော၊ မျက်မှောက်အားဖြင့်။
ဉာဏဿ၊ သိသောဉာဏ်သို့။
အနုယောဂံ၊ အစဉ်လျှောက်၍ ဖြ်သောဉာဏ်ကို။
အနုဂန္တွာ၊ အစဉ်လိုက်၍။
ဥပ္ပန္နံ၊ ဖြစ်သော။
အနုမာနဉာဏံ၊ အနုမာနဉာဏ်ကို။
( နှိုင်းယှဉ်အပ်သောသဘောကို နှိုင်းယှဉ်အပ်သောဉာဏ်ကို)။
နယဂ္ဂါဟော၊ နယဂ္ဂါဟဉာဏ်ကို။
( မြင်အပ်ဖူးသော သဘောဖြင့် နှိုင်းယှဉ်အပ်သော သဘောကို မှတ်ယူတတ်သောဉာဏ်ကို)။
ဝိဒိတော၊ သိအပ်ပါပြီ။ဓမ္ပနွယော။ ။ [ ဓမ္မ+ အနွယော။] ဓမ္မအရ ပစ္စက္ခဉာဏ်ကို အရကောက်ပါဟု သိစေလို၍ “ဓမ္မဿ ပစ္စက္ခတော ဉာဏဿ” ဟုဖွင့်သည်၊ အနုမာနညာဏံ ဝိယ သံသယိဋ္ဌိကံ အဟုတွာ ( ယုံမှားမှုဟူသော ကျောထောက်နောက်ခံ မရှိပဲ)။ “ဣဒမိဒ” န္တိ ယထာ သဘာဝတော ( ဤဟာသည် ဤလိုတည်း ဟု ဟုတ်မှန်သောသဘောအားဖြင့်) ဉေယျံဓာရေတိ ( ဆောင်ထား) နိစ္ဆိနောတိ ( ဆုံးဖြတ်) ဣတိ ဓမ္မော၊- ဋီကာ။
အနုယောဂံ စသည်။ ။ “အနွယော” ကို “အနုယောဂံ” ဟု ပဌမဖွင့်၍ “အနုဂန္တွာ ဥပ္ပန္နံ” ဟု ထပ်ဆင်ဖွင့်သည်၊ အနု+ ဧတီတိ အနွယော- ပစ္စက္ခဉာဏ်သို့+ အစဉ် လိုက်၍ ဖြစ်သောဉာဏ်။ [ အနု+ ဣ+ အ။] “ဓမ္မဿ+ အနွယော ဓမ္မနွယော” ဟု ဆဋ္ဌီတပ္ပုရိသ်ဖြစ်စေ၊ "ဓမ္မံ+ အနွယော ဓမ္မနွယော"ဟု ဒုတိယာတပ္ပုရိသ်ဖြစ်စေ ပြုပါ၊ ဆဋ္ဌီတပ္ပုရိသ်၌ ဓမ္မဿသည် ဆဋ္ဌီကံတည်း၊ ထိုဓမ္မနွယ၏ အဘိဓေယျ ကိုပြလို၍ “အနုမာနဉာဏံ နယဂ္ဂါဟော” ဟုဆိုသည်။ [ ဤနှစ်ပုဒ်၏ ဝိဂ္ဂဟကို ရှေ့၌ပြခဲ့ပြီ။]
မှတ်ချက်။ ။ “အနွယော” ဟူသော သံဝဏ္ဏေတဗ္ဗနှင့် “အနုဂန္တွာ ဥပ္ပန္နံ” ဟူသော အနုသံဝဏ္ဏနာကို ထောက်၍ “အနုယာဂံ” နေရာဝယ် “အနုဂမနံ” သို့မဟုတ် “အနုအယနံ” ဟု ပါဌ်ရှိလျှင် သာ၍ အဓိပ္ပါယ် ရှင်းသည်။ သို့မဟုတ် ဓမ္မသာ- သော၊ ပစ္စက္ခကော- အားဖြင့်။ ဉာဏဿ- အား၊ အနုယောဂံ- လျော်စံာ စီစစ်တတ်သော ဉာဏ်ကို၊ ဤသို့သော်လည်း အနက်ပေးသင့်သည်။
အမှာ။ ။ ရှေ့ “တတ္ထ ယထာ သော ပုရိသော” စသော ဝါကျ၌ ဓမ္မနွယေနပုဒ်ကို ဋီကာဝိဂ္ဂဟ ပြုရာ၌ ဓမ္မအရ ထင်ရှားသောသဘောကို ယူခဲ့၏၊ ပစ္စက္ခဉာဏ်ကို မယူ၊ ဤ၌ ပစ္စက္ခဉာဏ်ကို ယူ၏၊ သို့ရာတွင် အဓိပ္ပါယ်ကား မထူးပါ၊ မှန်၏- ဓမ္မနွယ- ထင်ရှားသော သဘောသို့ အစဉ်လိုက်၍ သိသောဉာဏ်နှင့် ထင်ရှားသော သဘောကိုသိသော ပစ္စက္ခဉာဏ်သို့ အစဉ်လိုက်၍ သိသော ဉာဏ်ဟူသည် အတူတူပင်။ ထိုကြောင့် “ပစ္စက္ခသိဒ္ဓဥှိ အတ္တံ ( ပစ္စက္ခအားဖြင့် ထင်ရှားသော အနက်သဘောသို့) အနုဂန္တွာ အနုမာနညာဏဿ ပဝတ္တိ ( ဖြစ်ခြင်းသည်)၊ ဒိဋ္ဌေန အဒိဋ္ဌဿ အနုမာနံ ( မြင်အပ်သောအရာဖြင့် မမြင်အပ်သောအရာကို နှိုင်းယှဉ် မှန်းဆခြင်း) ဣတိဗ္ဗောဝေဒိတ” ဟုဋီကာဖွင့်သည်။
ဘဂဝါ၊ ရား။
သာဝကပါရမီဉာဏေ၊ ၌။
ဌတွာဝ၊ တည်၍သာ။
ဣမိနာဝ အာကာရေန၊ ဤ အခြင်းအရာအားဖြင့်ပင်။
ဇာနာမိ၊ သိပါ၏။
ဣတိ၊ သို့။
ဝဒတိ၊ လျှောက်၏။
ဟိ၊ ချဲ့ဦးမည်။
[ သဗ္ဗညုတညာဏပတိကော ဧဝ တိုင်အောင် “ဟိ” ၏ နယ်ဖြစ်သည်။ ရှေးနိဿယ၌ “ဟိ- ဆက်အံ့” ဟု ပေးသည်။]
ထေရဿ၊ ၏။
နယဂ္ဂါဟော၊ နယဂ္ဂါဟဉာဏ်သည်။
အပ္ပမဏော၊ အတိုင်းအရှည်မရှိ။
အပ္ပရိယန္တော၊ အဆုံး အပိုင်းအခြားမရှိ။
[ ဉာဏ်တပါးတည်းဖြစ်သော်လည်း သိစရာအာရုံတွေက များသောကြောင့် “အပ္ပမာဏော” ဟုဆိုသည်။]
သဗ္ဗညုတညာဏဿ၊ ၏။
ပမဏံဝါ၊ သည်လည်းကောင်း။
ပရိယန္တောဝါ၊ သည်လည်းကောင်း။
နတ္ထိ ယထာ၊ ကဲ့သို့။
ဧဝံ၊ တူ။
ဓမ္မ သေနာပတိနော၊ တရားစစ်သူကြီးဖြစ်သော အရှင်သာရိပုတ္တရာ၏။
နယဂ္ဂါဟဿ၊ ၏။
( ပမာဏံ ဝါ ပရိယန္တော ဝါနတ္ထိ)။
တေန၊ ထိုသို့ အဆုံးအပိုင်း အခြားမရှိသည်၏ အဖြစ်ကြောင့်။
( တနည်း)။
တေန၊ ထို အဆုံးအပိုင်းအခြားမရှိသောဉာဏ်ဖြင့်။
[ တေနဋတိ အပရိယန္တတ္တာ။ တေန ဝါ အပရိယန္တေန ဉာဏေမ၊၊ ဋီကာ။]
သော၊ ထို အရှင်သာရိပုတ္တရာထေရ်သည်။
( ဇာနတိ ၌စပ်)။
သတ္ထာ၊ သည်။
ဣမိနာ၊ ဤအကြောင်းကြောင့်။
ဧဝံဝိဓော၊ ဤသို့ အပြားရှိတော်မူ၏ ( ဤသို့ သဘောရှိတော်မူ၏)။
ဣမိနာ၊ ကြောင့်။
အနုတ္တရော၊ မိမိဖက်မြတ်သူရှိတော်မမူ။
ဣတိ၊ သို့။
ဇာနာတိ၊ ၏။
ဟိ၊ မှန်။
ထေရဿ၊ ၏။
နယဂ္ဂါဟော၊ သည်။
သဗ္ဗညုတညာဏ ဂတိကော ဧဝ၊ သဗ္ဗညုတဉာဏ်၏ ဖြစ်ခြင်းနှင့်တူသော ဖြစ်ခြင်းရှိသည်သာ ( သဗ္ဗညုတဉာဏ်နှင့် အလားတူသည်သာ)။**ဝိဒိတော**။ ။ “အနုမာန ( နှိုင်းယှဉ် မှန်းဆသောဉာဏ်) နယဂ္ဂါဟ ( နည်းယူသောဉာဏ်) ကိုသိအပ် “ဟူရာ၌ ဉာဏ်၏အာရုံဖြစ်သေဋ အကြောင်းအရာကို သိပြီးဖြစ်လျှင် ထိုအကြောင်းအရာကို သိသောဉာဏ်ကိုလည်ူ သိသည်ဟုပင် ဆိုရ၏၊ ဥပမာ၊ စာပေကျမ်းစာ၏ အနက်အဓိပ္ပါယ်ကို သိသူသည် အတ္ထကေဋသလ္လဉာဏ် ကိုလည်း ရပြီဖြစ်သကဲ့သို့တည်း။ ထိုကြောင့် “ဝိဒိတ= သိအပ်” ဟူရာ၌ “ ဝိဒ္ဓ= ထိုးထွင်းအပ်။ ပဋိလဒ္ဓ= ရအပ်။ အဓိဂတ= ထိုးထွင်းသိအပ်” ဟုအဓိပ္ပါယ်မှတ်ပါ။ [ ဝိဒိတေ ( သိတတ်သော အရာ၌) ဝေဒကမ္ပိဉာဏံ ( သိတတ်သောဉာဏ်ကိုလည်း) “အတ္ထတော ဝိဒိတမေဝ ဟောတီတိ အနုမာနဉာဏံ နယဂ္ဂဟော ဝိဒိတော” တိ ဝုတ္ထံ၊-ဋီကာ။]
**သော ဣမိနာ**။ ။ ဧတေနေဝ ( ဤဉာဏ်တော်ဖြင့်ပင်) ထေရော ယံယံ အနုမေယျ မတ္ထံ ဉာတုကာမော ဟောတိ၊ တတ္ထတတ္ထ အဿ ( ထေရ်၏) အသင်္ဂမဂ္ဂဋိဟဋ အနုမာနဉာဏံ ( ငြိကပ်ခြင်း ပိတ်ပင်ခြင်း မရှိသော အနုမာန ဉာဏ်သည်) ပဝတ္တတဖိတိ ဒဿေတိ၊ တေနာဟ၊ သော ဣမ်နာတိ အာဒိ၊- ဋီကာ။
ဣဒါနိ၊ ၌။
တံ နယဂ္ဂါဟံ၊ ကို။
ပါကဋံ၊ ထင်ရှားသည်ကို။
ဝါ၊ အောင်။
ကာတုံ၊ ငှါ။
ဥပမာယ၊ ဖြင့်။
ဒဿေန္တော၊ ပြတော်မူလိုသည် (ဟုတွာ)။
သေယျထာပိ ဘန္တေတိအာဒိံ၊ ကို။
( ထေရော) အာဟ၊ လျှောက်ပြီ။
တတ္ထ၊ ထို သေယျထာပိ ဘန္တေ အစရှိသောစကားရပ်၌။
ယသ္မာ၊ ကြောင့်။
မဇ္ဇိမပဒေသေ၊ မမဒေသ၌။ (တိုင်းပြည်၏အလယ်အရပ်၌)။
နဂရဿ၊ ၏။
ဥဒ္ဓါပပါကာရာဒီနိ၊ တံတိုင်းခြေ, တံတိုင်း အစရှိသည်တို့သည်။
ထိရာနိဝါ၊ ခိုင်မြဲကုန်သည်မူလည်း။
ဟောန္တု၊ ဖြစ်ပစေကုန်။
ဒုဗ္ဗလာနိဝါ၊ အားမရှိကုန်သည်မူလည်း။
ဟောန္တု၊ ပန၊ သို့မဟုတ်။
သဗ္ဗသောဝါ၊ အလုံးစုံသော အခြင်းအရာအားဖြင့်မူလည်း။
မာ ဟောန္တု၊ မရှိပစေကုန်။
စောရာသင်္ကာ၊ သုခိုး, ဒါးမြ, သူပုန်တို့၌ ယုံမှားကြောက်ရွံ့ရခြင်းသည်။
န ဟောတိ၊ တသ္မာ၊ ကြောင့်။
တံ၊ ထို မဇ္ဈိမပဒေသနဂရကို။
အဂ္ဂဟေတွာ၊ မယူဘဲ။
ပစ္စန္တိမနဂရန္တိ၊ ဟူ၍။
အာဟ၊ ပြီ။
ဒဠှပါကာရတောရဏန္တိ၊ ကား။
ထိရပါကာရဉ္စေဝ၊ ခိုင်မြဲသော တံတိုင်းခြေလည်းရှိ၏ ။
ထိရပိဋ္ဌသင်္ဃာဋဉ္စ၊ ခိုင်မြဲသော တံခါးတိုင်လည်းရှိ၏ ။
ဧကဒွါရန္တိ၊ ဟူ၍။
ကသ္မာ၊ ကြောင့်။
အာဟ၊ လျှောက်သနည်း။
ဟိ၊ အဖြေကား။
တနည်း- ဟိ၊ အကြင့်ကြောင့်။ [နောက်၌ တသ္မာ ရှိသည်။]
ဗဟုဒွါရေ၊ များသောတံခါးရှိသော။
နဂရေ၊ ၌။
ဗဟူဟိ၊ ကုန်သော။
ပဏ္ဍိတဒေါဝါရိကေဟိ၊ ဉာဏ်ရှိသော တံခါးစောင့်တို့သည်။
ဘဝိတဗ္ဗံ၊ ဖြစ်ရာ၏။ (ဖြစ်ရမည်)။
ဧကဒွါရေ၊ တံခါးတပေါက်ရှိသော မြို့၌။
ဧကောဝ၊ ဉာဏ်ရှိသည့် တယောက်တည်းသော တံခါးစောင့်သည်သာ။
ဝဋ္ဋတိ၊ သင့်၏ ။
စ၊ ဆက်။
ထေရဿ၊ ၏ ။
ပညာယ၊ နှင့်။
သဒိသော၊ တူသော။
အညော၊ အခြားသူသည်။
နတ္ထိ။ တသ္မာ၊ ကြောင့်။
အတ္တနော၊ ၏ ။
ပဏ္ဍိတဘာဝဿ၊ ဉာဏ်ရှိသူ၏ အဖြစ်၏ ။
ဩပမ္မတ္ထံ၊ ဥပမာ၏ အကျိုးငှါ။ [ဥပမာယေဝ ဩပမ္မံ။]
ဧကံယေဝ၊ တယောက်သာလျှင်ဖြစ်သော။
ဒေါဝါရိကံ၊ ကို။
ဒဿေတုံ၊ ငှါ။
ဧကဒွါရန္တိ၊ ဟူ၍။
အာဟ၊ ပြီ။ဒဠှုဒ္ဓါပ။ ။ [ ဒဠှ+ ဥဒ္ဓါပ။] ပါကာရဿ ထိရဘာပံ့ ( ခိုင်ခန့်သည်၏ အဖြစ်ကို) ဥဒ္ဓံဥဒ္ဓံ အာပေတိ- ဖြစ်သေတတ်၏၊ ဣတိ ဥဒ္ဓါပံ- တံတိုင်းခြေ၊ [ ဥဒ္ဓ+ အပ+ ဏ။] ဒဠနှင့် ဗဟုဗ္ဗီတိတွိပါ၊ ပစ္စန္တေ+ ဘာဝံ ပစ္စန္တိမံ။ [ ပစ္စန္တ+ ဣမေ။]
ဧကဒွါရန္တိ ကသ္မာ အာယ။ ။ ပဏ္ဍတဒေါဝရိကဋ္ဌာနိယံ ( ဉာဏ်ရှိသော တံခါးမှူး၏ အရာရှိသည်ကို) ကတွာထေရော အတ္တာနံ ဒဿေတိ ( ဧကဒွါရိကံဟူသောပါဌ်ဖြင့် ပြ၏) ဣတိ ဒဿေန္တေည “ဧကဒွါရန္တိ ကသ္မာအာဟာ” တိစောဒနံ သမုဋ္ဌာပေသ် ( ဖြစါပေါ်စေပြီ)- ဋီကာ၊ ထိုစောဒနာ၏ အဖြေကို “ ဗဟုဒွါရေဟိ နဂရေ” စသည်ဖြင့်ပြသည်။
ပဏ္ဍိတောတိ၊ ကား။
ပဏ္ဍိစ္စေန၊ ဉာဏ်ရှိသူအဖြစ်နှင့်။
သမန္နာဂတော၊ သော။
ဗျတ္တောတိ၊ ကား။
ဝေယျတ္တိယေန၊ ထက်မြက်သူ၏အဖြစ်နှင့်။
သမန္နဂတော၊ သော။
ဝိသဒဉာဏော၊ သန့်ရှင်းကြည်လင်သော ဉာဏ်ရှိသော။
မေဓာဝီတိ၊ ကား။
ဌာနုပ္ပတ္တိကပညာသင်္ခါတာယ၊ ထိုထိုအရာ ဌာန, ထိုထိုအရာဌာန၌ ဖြစ်ခြင်းရှိသော ပညာဟု ဆိုအပ်သော။
မေဓာယ၊ တခဏချင်းဖြစ်ပေါ်လာသော ဉာဏ်နှင့်။
သမန္နာဂတော၊ သော။
[ဒေါဝါရိကော၊ ဟာ ပါဠိတော်၌စပ်။]
အနုပရိယာယ ပထန္တိ၊ ကား။
အနုပရိယာယနာမကံ၊ အနုပရိယာယ အမည်ရှိသော။
(မြို့ရိုးကို လှည့်ပတ်၍ သွားကြောင်းဖြစ်သောကြောင့် အနုပရိယာယ အမည်ရသော)။
ပါကာရမဂ္ဂံ၊ မြို့ရိုးပတ်လမ်းကို (မြို့ပတ်လမ်းကို)။
[အနုက္ကမမာနနော၊ ဟု ပါဠိတော် ၌စပ်။]
ပါကာရသန္ဓိန္တိ၊ ကား။
ဒွံန္နံ၊ နှစ်ချပ်ကုန်သော။
ဣဋ္ဌကာနံ၊ အုတ်တို့၏ ။
အပဂကဋ္ဌာနံ၊ ကွာဟနေရာအရပ်ကိုသော်လည်းကောင်း။
ပါကာရဝိရန္တိ၊ ကား။**ပဏ္ဍိတော**။ ။ [ ပဏ္ဍာ+ ဣတာ။] ဂမ္ဘီရဋ္ဌ နေသု ပဏ္ဍတိ ဂစ္ဆတီတိ ပဏ္ဍာ၊ ( ပညာ)၊ [ ပဋိ- ဘူဝ ဒိ+ အ + ဣတ္ထီဇောတက အာ။] ထို ပညာသည် ပဏ္ဍသဒ္ဒါ၏ ဖြစ်ကြောင်းတည်းဟု သဒ္ဒပဝတ္တိနိမိတ်ကို ပြလို၍ “ပဏ္ဍိစ္စေန” ဟု ဖွင့်သည်။ မှန်၏-ပဏ္ဍိတဿ+ ဘာဝေါ ပဏ္ဍိစ္စံ ဟု ပြုလျှင် ပညာပင်ရသည်၊သမန္နောဂတောဖြင့် “ပဏ္ဍာယ+ ဣတော ( ဂတော ပဝတ္တော)” ဟူတတိယာတပ္ပုရိသ်ဖြစ်စေ၊ “ပဏ္ဍာ+ သဉ္ဇတာ+ အဿ” ဟု သဉ္ဇာတအဿတဒ္ဓိတ် ဖြစ်စေ ပြုပါ- ဟု ပြသည်။ _ ယဿာပညာယ ဝသေနညပုရိသော ပဏ္ဍိတောတိ ဝုစ္စတိ။ တံ ပဏ္ဍိစ္စန္တိ အာဟ၊ ပဏ္ဍိစ္စေန သမန္နာဂတောတိ၊-ဋီကာ။]
ဗျတ္တော။ ။ ဝိ+ အဉ္ဇုဓာတ်သည်ထင်စွာပြုခြင်း အနက်ကို ဟော၏။ “ထိုထို အမှု၌ ထင်ရှားအောင် ပြုတတ်” ဟူသည် ရွံ ဘွတ်တွနိ့မရှိပဲ ထက်မြက်သော ဉာဏ်ရှိသူ တည်း၊ ထိုကြောင့် “ဝေယျတ္တိယေန သမန္နာဂတော “ ဟု ဖွင့်သည်။ [ တံတံ ဣတိကတ္တဗ္ဗတာသု ( ဤသို့ ပြုထိုက်သည်၏ အဖြစ်ဟူသော ထိုထို အမှုတို့၌) ဆေကဘာဝေါ ( ကျွမ်းကျင်၆ ဗျတ္တဘာဂေါ ဝေယျတ္တိယံ။] ဆက်ဦးမည်- ဗျဉ္ဇယတီတိ ဗျတ္တော၊ ဝိ + ပဉ္ဇုဓာတိ + တပစ္စည်းဖြင့် “ဝိ+ အတ္တ” ဟု ဖြစ်၏။ ( ယ်) လာလျှင် ဝိယတ္တ၊ ( ယ်) မလာပဲ ဝိ-၌ ဣကို, ယ, ဝကို ဗပြုလျှင် “ဗျတ္တ” ဟု ဖြစ်သည်၊ ဗျတ္တဿ+ ဘာဝေါ ဝေယျတ္တိယံ။
မေဓာဝီ။ ။ မေဓဆိ သမ္မောသံ ဟိံ သတိဝိဓမတီတိ မေဓာ။ [ မေဓ ဓာတ်ဟိံသာ အနက်ဟော+ အ+ အာ။] မေဓာ အရ ပညာသည် ထိုထို အရာ၌ အကြောင်းအားလျော်စွာ တခဏချင်း ဖြစ်ပေါ်လာသော တင်္ခဏုပ္ပတ္တိဉာဏ် ခေါ်သော ပညာတည်း- ဟု သိစေလို၍ “ဌာနုပ္ပတ္တိကပညာသင်္ခါတာယမေဓာယ” ဟုဖွင့်သည်။
မေဓာ- ဧတဿ+ အတ္ထီတိ မေဓာဒီ။ [ ဌာနုပ္ပတ္တိကာ၏ ဝိဂ္ဂဟ ကို ဋီကာ၌ ကြည့်ပါ။]
**အနုပရိယာယပထ**။ ။ အနုပရိယာယန္တိ ဧတေနတိ အနုပရိယာယော၊ [ အနု+ ပရိ+ ဣဓာတ် + ဏ။] အနုပရိယာယော ဧဝ+ ပယော အနုပရိယာပထော၊ မြို့ရိုးကို လှည့်ပတ်သွားကြောင်းလမ်း= မြို့ပတ်လမ်း။
ပါကာရဿ၊ ၏ ။
ဆိန္နဋ္ဌာနံ၊ ပြတ်ရာအရပ်ကိုသော်လည်းကောင်း။
[န ပဿေယျ၊ ဟု ပါဠိတော်၌စပ်။ ပါဠိတော်၌ "ဝါ" သဒ္ဒါပါသောကြောင့် "သော်လည်းကောင်း" ဟု ပေးသည်။]
စေတသော ဥပက္ကိလေသေတိ၊ ကား။
(ယသ္မာ၊ ကြောင့်။)
ပဉ္စ၊ ကုန်သော။
နီဝရဏာနိ၊ တို့ကို။
(ဝုစ္စန္တိ ၌စပ်)။
ဝါ၊ တို့သည်။
စိတ္တံ၊ ကို။
ဥပက္ကိလေသေန္တိ၊ ညစ်နွမ်းစေတတ်ကုန်၏ ။
ဝါ၊ ပူပန်စေတတ် နှိပ်စက်တတ်ကုန်၏ ။
ကိလိဋံ၊ ညစ်နွမ်းသည်ကို။
ဝါ၊ အောင်။
ကရောန္တိ၊ ပြုတတ်ကုန်၏ ။
ဥပတပေန္တိ၊ ပူလောင်စေတတ်ကုန်၏ ။
ဝိဗာဓေန္တိ၊ နှိပ်စက်တတ်ကုန်၏ ။
တသ္မာ၊ ကြောင့်။
စေတသော ဥပက္ကိလေသာတိ၊ တို့ဟူ၍။
ဝုစ္စန္တိ၊ အပ်ကုန်၏။ပါကာရသန္ဓိံ။ ။ သန္ဓိတဗ္ဗာ+ ဧတ္ထာတိ သန္ဓိ၊
[ သံ+ ဓာ+ ဣ။] ပါကာရာနံ+ သန္ဓိ ပါကာရသန္ဓိပါကာရသန္ဓိ- မြို့၏ ပွင့်နေ ပေါင်ပျက်နေသောအရပ်ဟု ဋီကာသရုပ်ဖေါ်၏ ထိုအရပ်သည်အောက်ထစ်ဆုံးအားဖြင့် အုတ်နှပ်ချပ်လပ်နေလျှင်ပင် “ပါကာရသန္ဓိ” ဟု ဆိုင်နိုင်ရကား “ဒွိန္နံ ဣဋ္ဌကာနံ အကဂတဋ္ဌာနံ” ဟုဖွင့်သည်။
ဆိန္နဋ္ဌာနံ။ ။ ဆိန္န ဘိန္နဒေသော- ကျိုးပြတ်သော အရပ် , ပေါက်ကွဲပျက်စီးသော အရပ်၊ ဆိနန္နဋ္ဌာနံ ဝါ- တနည်း ကျိုးပြတ်သောအရပ်၊ ယင်းကို “ဝိဝရ - အပေါက်” ဟုခေါ်သည်။
**ကိလဋ္ဌံ ကရောန္တိ**။ ။ ဥပက္ကိလေသေ၌ ဥပ+ ကိလိသ ဓာတ်ဏ ပစ္စည်း၊ ကိလိသဓာတ်၏ မလီန အနက်ဟောကြောင်းကို သိစေလို၍ မိမိဓာတ်နက်ကို ရှေ့ကသွင်းပြီးလျှင် ကရဓာတ်ဖြင့် “က်လိဋ္ဌံ ကရောန္တိ” ဟုဖွင့်သည်၊ [ ကိလိဋ္ဌန္တ် မလီနံ၊- ဋီကာ။] ဤ အဖွင့်ကိုကြည့်၍ ဥပက္ကိလေသေန္တိ၌ ကာရိတ်ပါကြောင်းသိနိုင်၏၊ မှန်၏- “ ညစ်နွမ်းအောင်ပြု” ဟူသည် ညစ်နွမ်းစေခြင်းပင်တည်း၊ ဟေတု ကတ္တုသာဓန ရလျှင် ကရဏသာဓနလည်း ရသောကြောင့် “ စေတသော-၏၊ ဥပက္ကိလေသေ၊ ညစ်နွမ်းကြောင်းဖြစ်ကုန်သော “ ဟုလည်းကောင်း၊ အဖွင့်အတိုင်း “စေတသော- ကို၊ ဥပက္ကိလေသေ= ညစ်နွမ်းစေတတ်ကုန်သော” ဟုလည်းကောင်းပေးပါ။
ဥပတာပေန္တိ ဝိဗာဝေန္တိ။ ။ ကိလိသဓာတ်၏ ဥပတာပန ( ဒါဟ) အနက်ကိုယူ၍ “ဥပတာပေန္တိ” ဟုလည်းကောင်း ဗာဓနအနက်ကိုယူ၍ အပူသတ္တိရှိ၏။ ထိုကိလေသာအပူဖြင့် စိတ်ကို လောင်စေသည်- ဟူလို။
အမှာ။ ။ အဋ္ဌသာလိနီ သံကိလိဋ္ဌသံကိလေသိကတိက်၌ ကိလိသဓာတ်၏ မလီနအနက်မပါ, နောက်နစ်နက်သာ ပါ၏။ သို့ဖြစ်၍ ထိုမှင့်လျော်သောအဖွင့်ကို ထိုဘာသာဋီကာ ( ဒု) အုပ် ( ၃၁၁) ၌ ပြထားပြီ။
ပညာယ ဒုဗ္ဗလီကရဏေတိ၊ ကား။ (ယသ္မာ)။
နီဝရဏာ၊ တို့သည်။
ဥပ္ပဇ္ဇမာနာ၊ ကုန်လသော်။
အနုပ္ပန္နာယ၊ မဖြစ်သေးသော။
ပညာယ၊ အား။ (န ဒေန္တိ ၌စပ်)။
ဝါ၊ ၏ ။
ဥပ္ပဇ္ဇိတုံ၊ ဖြစ်ခြင်းငှါ။
ဝါ၊ ဖြစ်ခွင့်ကို။
နဒေန္တိ၊ မပေးကုန်။
ပညာယ၊ အား။
ဝါ၊ ၏ ။
တဍ္ဎိတုံ၊ တိုးပွားခြင်းငှါ။
ဝါ၊ ကို။
နဒေန္တိ၊ တသ္မာ၊ ကြောင့်။
ပညာယ ဒုဗ္ဗလီကရဏာတိ၊ တို့ဟူ၍။ ဝုစ္စန္တိ။
သုပ္ပတိဋ္ဌိတစိတ္တာတိ၊ ကား။
စတူသု၊ ကုန်သော။
သတိပဋ္ဌာနေသု၊ တို့၌။
သုဠု၊ ကောင်းစွာ။
ဌပိတစိတ္တာ၊ ထားအပ်သောစိတ်ရှိကုန်သည်။
ဟုတွာ၊ ၍။
[သတိပဋ္ဌာန် လေးပါးတို့၌ သတိပဋ္ဌာန ဘာဝနာ လေးမျိုးဖြင့် စိတ်တို့ကိုကောင်းစွာထားအပ်သဖြင့် " သုပ္ပတိဋ္ဌိတစိတ္တာ၊ ကောင်းစွာစွဲကပ်တည်နေသော စိတ်ရှိကုန်သည်။]
သတ္တ ဗောဇ္ဈင်္ဂေ ယထာဘူတန္တိ၊ ကား။
သတ္တ ကုန်သော။
ဗောဇ္ဈင်္ဂေ၊ တို့ကို။
ယထာသဘာဝေန၊ အကြင်အကြင် မဖေါကိမပြန် မှန်ကန်သော သဘောအားဖြင့်။
ဘာဝေတွာ၊ မိမိသဏ္ဍ၌ ဖြစ်စေပြီး၍။
( အဘိသမ္ဗုဇ္ဈိံ သုဟုပါဠိတော်၌စပ်)။
[ ဆန့်ကျင်ဖက်တရားတို့ကို ပယ်ရှားဖြတ်တောက်နိုင်လောက်အောင်ပွါးများမှုကို “ယထာသဘာနေ ဘာဝေတွာ “ ဟုဆိုသည်။]ပညာယ ဒုဗ္ဗလီကရဏေ။ ။ ဒုဗ္ဗလံ+ ကရေန္တီတိ ဒုဗ္ဗလီကရဏာ၊ [ ဒုဗ္ဗလ + အဘူတတဗ္ဘော အနက်၌ စီ ပစ္စည်း+ ကရ+ ယု။] “ပညာ ၏ အားမရှိသည်၏ အဖြစ်ကိုပြု” ဟူရာ၌ ပညာဥပါဒ်ဆဲဖြစ်လျှင် နီဝရဏတို့က ဘာတစ်ခုမျှ မပြုနိုင်ကြ၊ နီဝရဏများ ဖြစ်ခိုက်၌ကား မဖြစ်သေးသော ပညာ၏ ဖြစ်ခွင့် , ဖြစ်ပြီးသော ပညာ၏ တိုးတက်ကြီးပွါးခွင့်မရ၊ သို့ဖြစ်၍ နီဝရဏတို့က ပညာဖြစ်ခြင်း၏ အကြောင်းကို ဖျက်ဆီးပစ်လိုက်သလို ဖြစ်သောကြောင့် “ ပညာယ ဒုဗ္ဗလီကရဏေ” ဟုဆိုသည်၊ ဤအဓိပ္ပါယ်ကို ပြလို၍ “နီဝရဏာ ဥပ္ပဇ္ဇမာန” စသည် မိန့်သည်။
**တသ္မာ**။ ။ ထုံးစံအတိုင်း ရှေ့ဝါကျရှိ အနက်ကို ယူ၍ “တသ္မာ၊ ထိုသို့ နီဝရဏတို့က မဖြစ်သေးသော ပညာ၏ ဖြစ်ခွင့်ကို မပေးသည်၏အဖြစ် , ဖြစ်ပြီးသော ပညာ၏တိုးပွါးခွင့်ကို မပေးသည်၏ အဖြစ်ကြောင့်” ဟု အကျယ်စွဲပါ၊ ဋီကာ၌မူ- “အကြောင်းကိုသတ်ဖြတ်ခြင်းအားဖြင့် ပညာ၏ဖြစ်ခွင့်ကို မပေးခြင်းကြောင့်” ဟု လိုရင်းကိုသာစွဲထားသည်။
ပဌမနည်း။ ။ ပါဠိတော်၌ “စတူဩ သတိပဋ္ဌာနေသု သုပ္ပတိဋ္ဌိတစိတ္တာ , သတ္တသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂေ ယထဋဘူတံ ဘာဝေတွာဘ, အနုတ္တရံ သမ္မာသမ္ဗောသမ္ဗောဓိံ အဘိသမ္ဗောဇ္ဈိံသု” ဟုရှိ၏၊ ထို၌ သတိပဋ္ဌာန်နှင့် ဗောဇ္ဈင်တို့အရ သမထ ဝိပဿနာ ( လောကီ) နှင့် အောက်မဂ်သုံးပါး၌ ရှိသော သတိ စသည်ကို ယူ၏။ သမ္မာ သမ္ဗောဓိ အရကားထင်းရှားပြီး။ ဤနည်းကို ပဋ္ဌမနည်းဟု မှတိပါ။
ဋီကာ။ ။ ပုရိမနယေ သတိပဋ္ဌာနာနိ ဗောင်္ဇ္ဈဂါစ မိဿကာ အဓိပ္ပေတာတိ တတောအညထာ ဝတ္ထုံ “ အပိစေတ္ထာ” တိ အာဒိ ဝုတ္တံ၊ မိဿကာတိ အမထ ဝိပဿနာ မဂ္ဂဝသေန မိဿကာ။
အနုတ္တရံ သမ္မာဓိံတိ၊ ကား။
အရဟတ္တံ၊ အရဟတ္တမဂ်ဉာဏ်ကို။
ဝါ၊ တနည်း။
သဗ္ဗညုတညာဏံ၊ ကို။
ပဋိဝိဇ္ဈိံသု၊ ထိုးထွင်း၍ သိတော်မူကုန်ပြီ။
ဣတိ၊ သို့။
ဒဿေတိ။
အပိစ၊ တနည်းကား။
ဧတ္ထ၊ ဤ သတိပဋ္ဌာန,ဗောဇ္ဈင်္ဂ, သမ္ဗောဓိတို့၌၊ [ ရှေးနိဿယ၌ “ဧတ္ထ= ဤ စတူသု သတိပဋ္ဌာနေသု သုပ္ပတိဋ္ဌိတစိတ္တာ စသောပါဌ်၌။
အပိစ အပရော နယော မယာ ဝုစ္စတေ” ဟု စွဲသည်။]
သတိပဋ္ဌာနာတိ၊ ကား။
ဝိပဿနာ၊ တည်း။
သမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂမိဿကာ၊ ဗောဇ္ဈင်နှင့် ရောသော တရားတို့ကို။
အနုတ်တရာ၊ သော။
သမ္မာသမေောဓိ၊ ဟူသည်။
အရဟံတ္ထံ၊ အရဟတ္ထမဂ်တည်း။
[ ကြိုးကား ဒုတိယ နည်းတည်း]
သတိပဋ္ဌာနာတိဝါ၊ သတိပဋ္ဌာန်တို့ဟူ၍ လည်းကောင်း။
မဂ္ဂါတိဝါ၊ မဂ်တို့ဟူ၍လည်းကောင်း။
( အဓိပ္ပေတာ၊ အလိုရှိအပ်ကုန်၏။)
[ အဓိပ္ပေတာ ကား ပါဌသေသ။]
သမ္မာ သမ္ဗေဓိ၊ ဟူသည်။
အရဟတ္တမေဝ၊ ပင်တည်း။
[ ဤ တတိယနည်း၌ သတိပဋ္ဌာန အရ ဝိပဿနာ အခိုက်၌ ဖြစ်သော ဗောဇ္ဈင်နှင့်ရောသော သတိပဋ္ဌာန်ကို လည်းကောင်း။
ဗောဇ္ဈင်္ဂ အရ အောက်မဂ်သုံးပါး၌ ရှိသော ဗောဇ္ဈင်ကို လည်းကောင်း ယူသည်။]
ပန၊ အဋ္ဌကထာဝါဒမှတပါး ထေရဝါဒန္တရကား။
ဒီဃဘာဏက မဟာသီဝတ္ထေရော၊ သည်။
( ဒီဃနိကာယ်ကို ရွတ်အံဆောင်ထားသော မဟာသီဝထေရ်သည်)။
အာဟ၊ မိန့်ပြီ။
( ကိံ၊ နည်း။)
သတ်ပဋ္ဌာနေ၊ တို့ကို။
ဝိပဿနာတိ၊ ဝိပဿနာ ဟူ၍ ။
ဂဟေတွာ၊ ယူပြီး၍။
ဗောဇ္ဈင်္ဂေ၊ တို့ကို။
မဂ္ဂေါစ၊ ဟူ၍လည်းကောင်း။
သဗ္ဗညုတညာဏဉ္စာတိ၊ ဟူ၍ လည်းကောင်း။
ဂဟိတေ၊ ယူအပ်သော်။
( ယူရလျှင်)။
သုန္ဒရော၊ ကောင်းသော။
ပဉှော၊ ပြဿနာသည်။
( သိခြင်းငှါ အလို ရှိအပ်သော အနက်သည်)။
[ဉာတုံ ဣစ္ဆိတော အတ္ထော ပဉှောဟု ကျမ်းစာ၌ ဖွင့်လေ့ရှိ၏။]
ဘဝေယျ၊ ရာ၏။
ပန၊ ထိုသို့ပင် ကောင်းရာ ပါသော်လည်ူ။
ဧဝံ၊ သို့။
နဂဟိတံ၊ ရှေးဆရာတို့ မယူအပ်။
ဣတိ ဤသို့မိန့်ပြီ။
[ အာဟ သို့ ပြန်လှည့်သည်။]မဟာသိဝထေရ်၏ ဝါဒ။ ။ “စတုသု သတိပဋ္ဌာနေသု သုပ္ပတိဋ္ဌိတစိတ္တာ” ဟု ရှေးဦးစွာ ဆိုထားသောကြောင့် သတိပဋ္ဌာန်အရ ဝိပဿနာဟု ယူလို၏။ “ သတ္တဗောဇ္ဈင်္ဂေ ယထာဘူတံ ဘာဝေတွာ” ဟု တိုထားသောကြောင့်လည်းကောင်း, မဂ်အခိုက်၌ဖြစ်သော သတိ ပညာစသော တရားများသာ မုချ ဗောဇ္ဈင်မည်သောကြောင့် လည်းကောင်း ဗောဇ္ဈင်္ဂအရမဂ်ကိုယူလို၏၊ ဗောဇ္ဈင်တရားအားလုံးကို အပြည့်အစုံရလျှင်လည်း ဘုရားရှင်သည် သဗ္ဗညုတဉာဏ်ကို ရအပ်ပြီးဖြစ်သောကြောင့် ဗောဇ္ဈင်တို့ကိုပင် သဗ္ဗညုတဉာဏ် ဟု ယူလိုပြန်၏၊ ထိုသို့ယူရလျှင် သာ၍ သင့်မြတ်စရာရှိ၏ သို့ရာတွင် ရှေးဆရာတော်များက မယူခဲ့ ဟု မဟာသီဝထေရ်က မိန့်သည်။
ဣတိ၊ သို့။
ထေရော၊ အရှင်သာရိပုတ္တရာထေရ်သည်။
သဗ္ဗညုဗုဒ္ဓါနံ၊ တို့၍။
နီဝရဏပ္ပဟာနေ၊ နီဝရဏတို့ကို ပယ်ခြင်း၌လည်းကောင်း။
သတိပဋ္ဌာန ဘာဝနာယ၊ ၌ လည်းကောင်း။
သမ္ဗောဓိယဉ္စ၊ ၌ လည်းကောင်း။
မဇ္ဈေ၊ အလယ်၌။
ဘိန္နသုဝဏ္ဏရဇတာနံ၊ ကွဲအက် ကျိုးပျက်သော ရွှေငွေတို့၏ ( နာနတ္တာဘာဝေါ) ဝိယ= အထူး၏ အဖြစ် မရှိခြင်းကဲ့သို့ နာနတ္တာဘာဝံ= အထူး၏ အဖြစ် မရှိခြင်းကို။
ဒဿေတိ၊ ပြ၏။
ဣဓ၊ ဤနေရာ၌။
ဌတွာ၊ ရပ်၍။
[ ပါဠိတော်ကို ဆက်မဖွင့်သေးပဲ ရပ်၍။]
ဥပမာ၊ ဥပမာကို။
သံသန္ဒေတဗ္ဗာ၊ ဥပမေယျနှင့် ကောင်းသွာနှီးနှော ထိုက်၏။
ဟိ၊ ချဲ့။
အာယသ္မာ သာရိပုတ္တော၊ သည်။
ပစ္ဆန္တနဂရံ၊ တိုင်းပြညါ၏ အစွန်အဖျားဖြစ်သောမြို့ကို။
ဒဿေသိ၊ ပြတော်မူပြီ။
ပါကာရံ၊ မြို့ရိုးကို။
ဒဿေသိ။
ပရိယာယပထံ မြို့ပတ်လမ်းကို။
ဒဿေသိ။
ဒွါရံ၊ တံခါးကို။
ဒဿေသိ။
ပဏ္ဍိတဒေါဝါရိကံ၊ ဉာဏ်ရှိသော တံခါးမှူးကို။
ဒဿေသိ။
ပရိယာယပထံ မြို့ပတ်လမ်းကို။
ဒဿေသိ။
ဒွါရံ၊ တံခါးကို။
ဒဿေသိ။
ပဏ္ဍိတဒေါဝါရိကံ၊ ဉာဏ်ရှိသော တံခါးမှူးကို။
ဒဿေတိ။
နဂရံ၊ သို့။
ပဝေသနကနိက္ခမနကေ၊ ဝင်ကုန်, ထွက်ကုန်သော။
ဩဠာရိကေ၊ အလွန်ကြီးမား ပေါ်လွင်ထင်ရှားကုန်သော။
ပါဏေ၊ သတ္တဝါတို့ကို။
ဒဿေသိ။
ပဏ္ဍိတဒေါဝါရိကဿ၊ အား။
တေသံ ပါဏာနံ၊ တို့၏။
ပါကဋဘာဝံစ၊ ထင်ရှားကုန်သည်၏ အဖြစ်ကိုခညိး။
ဒဿေသိ။
တတ္ထ၊ ထို ပစ္စန္တနဂရ အစရှိသည်တို့တွင် [ တေသု ပစ္စန္တနဂရာဒီသု= ဋီကာ။ ရှေးနိဿယ၌ တတ္ထ= ထိုပြသည်တို့တွင် ဟု စွဲသည်။]
ကိံ၊ အဘယ်အရာသာ်။
ကေန၊ အဘယ်အရာနှင့်။
သဒိသံ၊ တူသနည်း။
ဣတိစေ၊ ဤကားမေးအံ့။
ဟိ၊ အဖြေကား။
နိဗ္ဗာနံ၊ သည်။
နဂရံဝိယ၊ မြို့ကဲ့သို့တည်း။
ဝါ၊ မြို့နှင့်တူ၏။
[သုခအစစ်ကို အလိုရှိသူတို့ကပ်ရောက်ထိုက်သောကြောင့် လည်းကောင်း, ကပ်ရောက်သူတို့၏ ဘေးရန်ကင်းသော ချမ်းသာ ရရာဖြစ်သောကြောင့် လည်းကောင်းနိဗ္ဗာန်နှင့်တူသည်။]
သီလံ၊ သည်။
ပါကာရောဝိယ၊ တည်း။
[ ထိုသီလသို့ ကပ်ရောက်သူတို့အား ထက်ဝန်းကျင် စောင့်ရှောက်တတ်သောကြောင့် မြို့ရိုး နှင့်တူသည်။]
ဟိရီ၊ သည်။
ပရိယာယ ပထောဝိယ၊ ကဲ့သို့တည်း။
[ သံလ မြို့ရိုး၏ တည်ရာဖြစ်သောကြောင့် မြို့ပတ်လမ်းနှင့်တူသည်။]
အရိယမဂ္ဂေါ၊ သည်။
ဒွါရံဝိယ၊ ကဲ့သို့တည်း။
[ နိဗ္ဗာန်မြို့တော်သို့ ဝင်ရာလမ်းဖြစ်သောကြောင့် မြို့တံခါးနှင့်တူသည်။]
ဓမ္မသေနာပတိ၊ သည်။
ပဏ္ဍိတဒေါဝါရိကောဝိယ၊ ကဲ့သို့တည်း။
[ နိဗ္ဗာန်မြို့တော်သို့ ဝင်ပြီး, ဝင်ဆဲ, ဝင်မည့်သတ္တဝါတို့ကို ကောင်းစွာ မှတ်သားတတ်သောကြောင့်တည်း။]
အတီထာနာဂတ ပစ္စုပ္ပန္နာ၊ အတိတ် အနာဂတ် ပစ္စုပ္ပန် ဖြစ်ကုန်သော။
ဗုဒ္ဓါ၊ တို့သည်။
နဂရပ္ပဝိသနက နိက္ခမနက ဩဠာရိယ ပါဏာဝိယ မြို့တွင်းသို့ ဝင်ကုန် ထွက်ကုန်သော အလွန် ကြီးမား ထင်းရှားကုန်သော သတ္တဝါတို့ကဲ့သို့တည်း။
ဝါ၊ တို့နှင့်တူ၏။
အာယသ္မာတောဘသာရိပုတ္တဿ၊ အား။
ဝါ၊ ၏ ( ဉာဏ်၌)။
အတီတာနာဂတပစ္စုပ္ပန္နဗုဒ္ဓါနံ၊ တို့၏။
သီခသမထာဒီဟိ၊ သီလ သမာဓိ အစရှိသည်တို့ဖြင့်။
ပါကဋိဘာဝေါ၊ ထင်းရှားသည်၏အဖြစ်သည်။
ဒေါဝါရိကဿ၊ ၏ ( စိတ်၌)။
တေသံ ပါဏာနံ၊ တို့၏ ( မြို့တွင်သို့ ဝင်ကုန် ထွက်ကုန်သော ထို သတ္တဝါတို့၏)
ပါကဋဘာဝေါဝိယ၊ ထင်ရှားသည်အဖြစ်နှင့်တူ၏
ဝါ၊ ကဲ့သို့တည်း။
ဧတ္တာဝတာ၊ ဤမျှ အတိုင်းအရှည်ရှိသော စကားဖြင့်။
( နခေါမေ ဘန္တေအစ သမ္မာသမ္ဗောဓိံ အဘိသမ္ဗုဒ္ဓေါ အဆုံးရှိသော စကားဖြင့်)။
ထေရေန၊ သည်။
( ဒိန္နော ၌စပ်)။
ဘဂဝါ၊ မြတ်စွာဘုရား။
ဧဝံ၊ သို့။
အဟံ၊ သည်။
သာဝကပါရမီဉာဏေ၊ ၌။
ဌတွာ၊ ၍။
ဓမ္မနွယေန၊ ဖြင့်။
နယဂ္ဂ့ဟေန၊ ဖြင့်။
[ ပုဒ်စဉ် ၁၄၃ အစ၌ အနက်ရေးခဲ့ပြီ။]
ဇာနာမိ၊ ၏။
ဣတိ၊ သို့။
သီဟနာဒဿ၊ ၏။
အနုယောဂေါ၊ မေးစိစစ်ချက်သည်။
ဝါ၊ ကို။
ဒိန္နော၊ စင်ကြယ်စေအပ် သုတ်သင်အပ်သည်။
ဝါ၊ ကို။
ဒိန္နော၊ စင်ကြယိစေအပ် သုတ်သင်အပ်သည်။
ဝါ၊ အဖြေပေးအပ်သည်။
ဟောတိ။
ဣဓာဟံ ဘန္တေ ယေန ဘဂဝါတိ၊ ဟူသော။
ဣမံ ဒေသနံ၊ ကို။
ကသ္မာ၊ ကြောင့် ။
အာရဘိ၊ အားထုတ်တော်မူသနည်း။
သာဝကပါရမီ ဉာဏဿ၊ ၏။
နိပ္ဖတ္တိဒဿနတ္ထံ၊ ပြီးစီးပုံကိုပြခြင်း အကျိုးငှါ ( ရရှိပုံကိုပြခြင်း အကျိုးငှါ။
[ အာရတိ၊ ပြီ။] ဟိ= ချဲ့။
အယံ၊ ဤဆ်ုအပ်လတံ့ကား။
ဧတ္ထ၊ ဤဣဓာဟံ ဘန္တေ အစရှိသော စကားရပ်၌။
အဓိပ္ပါယော၊ အရှင်သာရိပုတ္တရာထေရ်၏ အလိုတည်း။
ဘဂဝါ၊ ရား။
အဟံ။
သာဝကပါရမီဉာဏံ၊ ကို။
ပဋိလဘန္တော၊ လသော်။
ပဉ္စနဝုတိပါသဏ္ဍေ၊ ကိုးဆယ်ငါးပါးသော ပါသဏ္ဍအယူရှိသော သူတို့တွင်” ဟု ပါဌ်ရှိ၏။]
အညံ့၊ အခြားသော။
ဧကမ္ပိ၊ တပါးလည်းဖြစ်သေဋ။
သမဏံဝါ၊ သို့သော်လည်းကောင်း။
ဗြာဟ္မဏံဝါ၊ ကောင်း။
ဥပသင်္ကမိတွာ၊ ၍ ။
သာဝကပါရမီဉာဏမ္ပိ၊ ကိုလည်း။
န ပဋိလဘိံ၊ မရခဲ့ပါ။
ပေါင်းစရာအနက်လည်းမရှိ၍ မပါခြင်းသာကောင်း၏။]
တုမှေယေဝ၊ အရှင်ဘုရားတို့ကိုသာ။
ဥပသင်္ကမိတွာ၊ ၍။
တုမှေ ( ဧဝေ)၊ တို့ကိုသာ။
[ ဧဝစဒ္ဒ့ လိုက်ပါစေ။]
ပယိရူပါသန္တော၊ ဆည်းကမ်းလျက်။
( သာဝဏပါရမီဉာဏံ) ပဋိလတိံ၊ ရခဲ့ပါပြီ။
ဣတိ၊ ဤကား ထေရ်၏အလိုတည်း။ပဉ္စ နဝုတိပါသဏ္ဍေ။ ။ ထေရ်သည် ပရိဗ္ဗိုဇ်ဘဝတုန်းက နိဗ္ဗာန်ရှာရင်း ဟိုဟိုဒီဒီလည်လည်စဉ် ထိုဖို ပါသဏ္ဍအယူဝါဒရှိသူ ပညာရှိ သမဏ ဗြာဟ္မဏတို့ထံ ချဉ်းကပ်၍ နိဗ္ဗာန်ကို မေးဟာ မည်သူမျှ စိတ်ကျေနပ်အောင် မဖြေနိုင်၊ ထိုကြောင့် “ပဉ္စနဝုတိ ပါသဏ္ဍေ၊ ပေ၊ ပဋိလညိ” ဟု ဆိုသည်။ ဤ ပဉ္စနဝုတိပါသဏ္ဍသရုပ်ကို အောက်၌ပြခဲ့ပြီဟု ဋီကာဆို၏။ အဘိဓာန်ဂါထာ ( ၄၄၁) နှင့် ထို၏ အဘရာယာမ နိဿယ သစ်၌မူ ( ၉၆) ပါးတွေ့ရသည်။
တတ္ထ၊ ထို ဣဓာဟံ ဘန္တေ အစရှိသော စကားရပ်၌။
ဣဓာတိ၊ ဣဓဟူသောသဒ္ဒါသည်။
နိပါတမတ္တံ၊ အနက်အရ နိပါတိမျှသာတည်း။
ဥပသင်္ကမိံ ဓမ္မသဝနာယာတိ၊ ကား။
တုမှေ၊ တို့သို့။
ဥပသင်္ကမန္တော ပန၊ ချဉ်းကပ်သော်ကား ( ချဉ်းကပ်သည်မှာ)။
အဟံ၊ သည်။
စီဝရာဒိဟေတု၊ သင်္ကန်းရလိုခြင်း အစရှိသောအကြောင်းကြောင့်။
န ဥပသင်္ကမန္တော၊ ချဉ်းကပ်သည် မဟုတ်ပါ။
[ ပစ္စည်းရရေးအတွက် ချဉ်းကပ်သည်မဟုတ်ပါ၊ ဟူလို။]
ဓမ္မသှနတ္ထာယ၊ တရားနာခြင်း အကျိုးငှါ။
ဥပသင်္ကမန္တော၊ ပါပြီ။
ဧဝံ၊ သို့။
ဥပင်္ကမိတွာ၊ ၍။
ဝါ၊ ခြင်းကြောင့်။
သာဝကပါရမီဉာဏံ၊ ကို။
ပဋိလဘိံ၊ ပါပြီ။
ပန၊ ပရိဟာရပက္ခမှတပါး စောဒကပက္ခကို ဆိုဦးအံ့။
ကဒါ၊ ၌။
ထေရော၊ သည်။
ဓမ္မသဝနတ္ထာယ၊ ငှါ။
ဥပသင်္ကမန္တော၊ နည်း။
ဣတိ၊ ဤကား အမေးတည်း။
သူကရခတလေဏေ၊ ဝက်တူးအပ်သော လိုဏ်၌။
[ တောဝက်များ တူးထားအပ်သော လိုဏ်၌၊ ဟူလို၊ ထိုလိုဏ်ကား ရာဇဂြိုလ်မြို့အနီးမှာ ရှိသတဲ့။]
ဘာဂိနေယျ ဒီဠနခ ပရိဗ္ဗာဇကဿ၊ တူဖြစ်သော ဒီဃနခပရိဗ္ဗိုဇ်အား။
ဝေဒနာပရိဂ္ဂဟ သုတ္တန္ထကထာနဒိဝသေ၊ ဝေဒနာသိမိးဆည်းကြောင်း သုတ္တန်ကို ဟောတော်မူရာနေ့၌။
ဥပသင်္ကမန္တော၊ ပြီ။
တဒါယေဝ၊ ထိုအခါ၌ပင်။
သာဝကပါရမီဉာဏံ၊ ကို။
ပဋိလဘိ၊ ပြီ။
ဣတိ၊ ဤကား အဖြေတည်း။
ဟိ၊ မှန်။
တံ ဒိဝသံ၊ ထိုနေ့၌။
ထေရော၊ သည်။
တာဘဝဏံ၊ ထန်းရွက်ယပ်ဝန်းကို။
ဂဟေတွာ၊ ကိုင်၍။
ဘဂဝန္တံ၊ ကိူ။
ဗီဇမာနော၊ ယပ်ခတ်လျက်။
ဌိတော၊ တည်နေစဉ် ။
[ လွယ်ကူအောင် ပေးသည်။
ဌိတော၊ တည်နေသည်။
သမာနော၊ ဖြစ်စဉ်ဟု အကျယ်မှတ်ပါ။]
တံ ဒေသနံ၊ ထိုဝေဒနာပရိဂ္ဂဟ သုတ္တန်ဒေသနာကို။
သုတွာ၊ နာရ၍။
တတ္ထေဝ၊ ထိုနေရာ၌ပင်။
[ ဋီကာ၌ “တတ္ထေဝ၊ တူသော ဟောအပ်သော ထိုဒေသနာ၌ပင်” ဟုစွဲ၏။]
သာဝကပါရမီဉာဏံ၊ ကို။
ဟတ္ထဂတံ၊ လက်သို့ ရောက်သည်ကို ။
အာကာသိ၊ ပြုပြီ။
[ သူတပါးအတွက်ခူးပြီးသားထမင်းကို စားရသလို ပါရမီပြည့်သဖြင့် လွယ်လွယ်ကူကူ ရဟန္တာဖြစ်၍ သာဝကပါရမီဉာဏ်ကို ရရှိတော်မူသည်။]
ဥတ္တရုတ္တရံ ပဏီတပဏီတန္တိ၊ ကား။
ဥတ္တရုတ္တးဉ္စေဝ၊ အောက်အောက်ဓမ္မကိုကျော်လွန်သည်ထက် ကျော်လွန်သည်ကိုလည်းကောင်း။
ဝါ၊ အောက်အောက်ဓမ္မကနု ကျော်လွန်သည်ကိုလည်းကောင်း။
ပဏီတပဏီတဉ္စ၊ ပဓာနအဖြစ်သို့ဆောင်အပ်သည်ကိုလည်းကောင်း။
ဝါ၊ မြတ်သည်ထက် မြတ်သည်ကိုလည်းကောင်း။
( တနည်း) ဥတ္တရုတ္တရဉ္စေဝ၊ အထက်အထက်ကိုလည်းကောင်း။
ပဏီတပဏိတဉ္စ၊ မြတ်သည် သာ၍မြတ်သည်ကိုလည်းကောင်း။
ကတွာ၊ ၍။
ဒေသေသိ၊ ဟောတော်မူပြီ။**ဥတ္တရုတ္တရံ**။ ။ ဥတ္တရတိ အတိက္ကမတီကို ဥတ္တရော ( ဓမ္မော)။ [ ဥ+ တရ+ အ။] “ဥ” ဥပသာရကြောင့် တရဓာတ်သည် အတိက္ကမနအနက်ကို ဟော၏၊ ဥတ္တရတော+ ဥတ္တရော၊ အောက်အောက်ဓမ္မကို ကျော်လွန်သည်ထက် ကျော်လွန်သောဓမ္မ၊ ( ပဉ္စမီတပ္ပုရိသ်)၊ “ကတွာ ဒေသေတိ” ကိုကြည့်၍ ကြိယာဝိသေသနအနက်၌ ဒုတိယာဖြင့် “ဥတ္တရုတ္တရံ- အောက်အောက်တရားကို ကျော်လွန်သည်ထက် ကျော်လွန်အောင် “ ဟု ဖြစ်သည်၊ တနည်း-“ ဥတ္တရံ” ဟူသောကြိယာဝိသေသနတပုဒ်ကို ဝိစ္ဆဘိက္ခညေသုဒွေ ( မောဂ္ဂလ္လာန်သုတ်) ဖြင့် “ဥတ္တရံဥတ္တရံ” ဟုဒွိရုပ်ပြု၊ သျှးာဒိလောပေါပုဗ္ဗဿေကဿဖြင့် ရှေ့ပုဒ်၌ ဝိဘတ်ချေ သန္ဓိစပ်၍”ဥတ္တရုတ္တရံ= အောက်အောက်တရားကို ကျော်လွန် ကျော်လွန်အောင်” ဟုဖြစ်သည်။ [ ဟေဋ္ဌိမဿဟေဋ္ဌိမဿ ဥတ္တရဏတော အတိက္ကမနတော ဥတ္တရုတ္တရံ၊- ဋီကာ။]
**ပဏီတပဏီတံ**။ ။ [ ပ+ နီ+ တ။] ပဓာနံ+ နီတော ပဏီတော- ပဓာနအဖြစ်သို့ ဆောင်အပ်သော ဓမ္မ၊ ပဏီတတော+ ပဏီတော၊ ပဏီတပဏီတော၊ ထိနောက်ကြိယာဝိသေသန ထုံစံအတိုင်း “ပဏီတ ပဏိတံ= ပဓာန အဖြစ်သို့ဆောင်အပ်သည် မည်လောက်အောင်၊ ဝါ= ပြဓာန်း ပြဓာန်းအောင်” ဟုဖြစ်သာ်။ [ ပဓာနဘာဝဲ ပါပိတတာယ ( ရောက်စေအပ်သည်၏ အဖြစ်ကြောင်ြ) ပဏီတ ပဏီတံ၊- ဋီကာ။] “ပါပိတ- ရောက်စေအပ်” နှင့်” နီတ- ဆောင်အပ်” ဟူသညမ အတူပင်တည်း။
တနည်း။ ။ ဥတ္တရ သဒ္ဒါသည် ဥပရိ အနက်ဟောတည်း၊ ဥတ္တရုတ္တရံ- အထက်ဖက်ဖြစ်အောင်၊ ဝါ- အထက် အထက် တိုးတက်၍- ဟုပေး၊ ပဏီတလည်း “အမြတ်” ဟောတည်း၊ “ပဏီတပဏီ- သာ၍မြတ် သာ၍ မြတ်အောင် “ ဟုပေး၊ [ ဥတ္တရူတ္တရန္တိဝါ ဥပရူပရိ၊ ပဏီတပဏီတံ- သာ၍မြတ် သာ၍မြတ်အောင် “ ဟုပေး၊ [ ဥတ္တရုတ္တရန္တိဝါ ဥပရူပရိ၊ ပဏီတပဏီတန္တိ ပဏီတတရံ ပဏီတတပဉ္စာတိ အတ္ထော၊- ဋီကာ။] ဤနည်း၌ နှစ်ပုဒ်လုံးသည် ဝိစ္ဆာသူ၊ ဝိစ္ဆာအမျိုးမျိုးတွင် ဥတ္တရုတ္တရံသည် အာနုပုဗ္ဗိယ ဖြစ်သင့်၍, ပဏီတပဏီတံသည် အတိသယတ္ထ ဖြစ်သင့်သည်။
ကဏှသုက္ကသောပဋိဘာဂန္တိ၊ ကား။
ကဏှဉ္စေဝ၊ မည်းညစ်သောအကုသိုလ်တရားကိုလည်းကောင်း။
သုက္ကဉ္စ၊ ဖြူစင်သော ကုသိုလ်တရားကို လည်းကောင်းတည်း။
တဉ္စခေါ၊ ထိုတရားကိုလည်း။
သဗ္ပဋိဘာဂံ ဆန့်ကျင်ဖက်အဖို့ရှိသည်ကို။
သဝိပက္ခံ၊ ဆန့်ကျင်ဖက်သဘောရှိသည်ကိူ။
ကတွာ၊ ( ဒေသေသိ)။
ကဏှံ၊ ကို။
ပဋိဗာဟိတွာ၊ တားမြစ်၍။
သုက္ကံ၊ သုက္ကတရားကိုလည်းကောင်း။
[ ကဏှတရားကိုရှေးဦးစွာ ထုတ်ပြ၍ ရပ်တန့်ပြီးလျှင်, ဤ “ကဏှ” တရားကိုပယ်စွမ်းနိုင်သော “သုက္က” ကိုလည်းကောင်း။]
သုက္ကံ၊ ကို။
ပဋိဗာဟိတွာ၊ ၍။
ကဏှံ၊ ကိုလည်းကောင်း။
[ သုက္ကတရားများကို ထုတ်ပြ၍ ဤ သုက္ကတရားဖြင်ြ ပယ်ထိုက်သော “ ကဏှ “ ကိုလည်းငေါင်း။]
ဣတိဧဝံ၊ သို့။
သပ္ပဋိဘာဂံ၊ ကို။
ကတွာ၊ ၍။
ကဏှသုက္ကံ၊ မည်းညစ်သောတရား ဖြူစင်သောတရားကို။
ဒေသေသိ၊ ပြီ။
[ ကဏှနှင့်သုက္က တရားနှစ်မျိုးလုံးကို ယှဉ်၍ ဟောသည်။
ဥပမာ၊ လောကနှင့်အလောဘကိူ နှိုင်းယှဉ်၍ ဟောသကဲ့သို့တည်း။]
စ၊ ဆက်။
ကဏှံ၊ ကို။
ဒေသေန္တောပိ၊ ဟောတော်မူပါသော်လည်း။
သဥဿာဟံ၊ အားထုတ်ကြောင်း လုံ့လဗျာပါရရှိသည်ကို။
သဝိပါကံ၊ အကျိုးကိုဖြစ်စေခြင်း သဘောရှိသည်ကို။
( ပြု၍) ။
ဒေသေသိ။
[ ကဏှတရားကိုသဘောပေါက်၍ ရှောင်ကြဉ်မူသည်၊ ဟူလို။]
သုက္ကံ၊ ကို။
ဒေသေသိ။
[ သုက္ကတရားကို ဟောရာ၌လည်း ဖြည့်ကျင့်ခြင်းဟူသော အကျိုးရအောင် အားထုတ်ဟောတော်မူသည်၊ ဟူလိူ။]
တသ္မိဲ ဓမ္မေ အဘိညာ ဣဓေကစ္စံ ဓမ္မံ ဓမ္မေသု နိဋ္ဌမဂမန္တိ၊ ကား။
ဒေသ်တေ၊ ဘုရားရှင်ဟောတော်မူအပ်သော။
တသ္မိံ ဓမ္မေ၊ ၌။
[ ဧကစ္စံ ဓမ္မံ၌ အပေါင်းအာဓာရ+ အစိတ် အာဓေယ် စပါ။]
ဝါ၊ တွင်။
ဧကစ္စံ အချို့သော။
ဓမ္မံ နာမ၊ တရားမည်သော။
သာဝကပါရမီဉာဏံ၊ က်ူ။
[ ဧကစ္စံ ဓမ္မံ၏ အဘိဓေယျတ္ထကိုပြသည်။]
သဉ္ဇာနိတွာ၊ ကောင်းစွာသိ၍။
ဓမ္မေသု၊ တို့၌။
နိဋ္ဌံ၊ ဆုံးဖြတ်ခြင်းသို့။
ဝါ၊ ပြီးဆုံးခြင်းသို့။
အာဂမံ၊ ရောက်ပါပြီ။
တဏှ သုက္ကသပ္ပဋိဘာဂံ။ ။ ကဏှသည် ပတာတဗ္ဗ၊ သုက္ကသည် အဟာယကအားဖြင့် ဆန့်ကျငိဖက် သဘောရှိ၍ဘ”သပ္ပဋိဘာဝ” ဟုဆိုသည်။
ဤ၌ “ ပဋိဘာဂ” သဒ္ဒါသည် ဆန့်ကျင်ဖက် အဖို့အနက်ဟော ဟုသိစေ၍ “သဝိပက္ခံ” ဟုဖွင့်၊ “ကဏှသုက္က သပ္ပဋိဘာဝ” သည် “ဒေသေသိ” ၌ စပ်ရသော ကြိယာဝိသေသန ဟုပြလို၍ “ကတွာ” ဟုထည့်သည်။ ကဏီသုက္ကကို ဒွန်တွဲ၊ သပ္ပဋိဘာဂကို ဗတုဗ္ဗီဟိ၊ ထိုနှစ်ပုဒ်ကို ကမ္မဓာရည်းသမာသိပြု၊ ကြိယာဝိသေသန ထုံးစံအတိုင်း ဒုတိယာဧကဝုစ် ဖြစ်သည်။
ကတမေသု ဓမ္မေသု၊ အဘယ်တရားတို့၌။
( နိဋ္ဌံ၊ သို့၊ ဂတော= နည်း။)
ဣတိ၊ ဤကား အမေးတည်း။
စတုသစ္စဓမ္မေသု၊ တို့၌ ( နီဋ္ဌံ ဂတော= ပြီ။)
ဣတိ၊ အဖြေတည်း။
[ ဓမ္မေသုအရ သစ္စာလေးပါးကို ယူသည်။
ရှေးအဋ္ဌကထာနည်း။]
ဧတ္ထ၊ ဓမ္မေသု နိဋ္ဌမဂမံ ဟူသော ဤပုဒ်၌။
အယံ၊ ကား။
ထေရသလ္လာပေါ၊ ထေရ်တို့၏ အတူတကွ ပြောဆိုအပ်သော စကားတည်း။
တာဝ၊ ရှေးဦးစွာ။
ကာယဝလ္လဝါသီ၊ ကာဠဝလ္လ ကျောင်း၌နေသော။
သုမတ္ထေရော၊ သည်။
ဝုဒတိ၊ ၏။
( ကိံ၊ နည်း။)
စတု သစ္စဓမ္မေသု၊ တို့၌။
ဣဒါနိ၊ ယခုမှ။
[ ဣဓာဟဲ ဘန္တေစသော စကားကို လျှောက်ထားမှ။]
နိဋ္ဌဂမနကာရဏံ၊ ဆုံးဖြတ်ခြင်းသို့ ရောက်ခြင်း၏အကြောင်းသည်။
နတ္ထိ။
ဟိ၊ မှန်။
အဿဇိမဟာသာဝကဿ၊ ကို။
ဒိဋ္ဌဒိဝသေယေဝ၊ ဖူးတွေ့အပ်ရာနေ့၌ပင်။
သော၊ ထိုအရှင်သာရိပုတ္တရာသည်။
ပဌမဂ္ဂေန၊ ဖြင့်။
စတု သစ္စ ဓမ္မေသု၊ တို့၌။
နိဋ္ဌံဂတော။
အပရဘာဂေ၊ နောက်အဖို့၌။
သူကရ ခတလေဏဒွါရေ၊ တက်တူးလိုဏ်၏ တံခါး၌ ဥပရိ= အထက်ဖြစ်ကုန်သော။
တီဟိ မဂ္ဂေဟိ၊ တို့ဖြင့်။
စတုနိဋ္ဌံ ဂတော။
ဣမသ္မိံ ပန ဌာနေ၊ ဆုံးဖြတ်ခြင်း၏အကြောင်းဖြစ်သော သင့်သောအကြောင်းအားဖြင့် အကြံဖြစ်ရာ ဤနေရာကား။
“ဓမ္မေသူ” တိ၊ ဓမ္မေသု ဟူသည်မှာ။
ဗုဒ္ဓဂုဏေသု၊ တို့၌။
နိဋ္ဌံ ဂတော။
ဣတိ၊ ဤသို့မိန့်ပြီ။
[ ဣမသ္မိ့ ပန ဌာနေတိ “ဓမ္မေသု နိဋ္ဌမဂမ” န္တိ ဣမသ္မိံ ပဒေသေ။
ဣမသ္မိံ ဝါ နိဋ္ဌာနကာရဏဘူတေ ယောနိသောပရိဝိတက္ကနေ၊- ဋီကာ။]
ပန၊ ဝါဒတမျိုးကား။
လောကရန္တရဝါသီ၊ လောကန္တရ ကျောင်း၌နေသော။
စူယသီတတ္ထေရော၊ သည်။
သဗ္ဗံ၊ အလုံးစုံသောစကားကို။
တထေဝ၊ ထိုသုမ ထေရ် အတူပင်။
ဝတွာ၊ မိန့်၍။
[ စတု သစ္စ ဓမ္မေသု ဣဒါန် မှစ၍တီဟိ မဂ္ဂေဟိ စတု သစ္စ ဓမ္မေသု နိဋ္ဌံဂတော တိုင်အောင် မိန့်ပြီး၍။
ဣမသ္မိ့ဍံ ပနဌာနေ၊ ၌ကား။
ဓမ္မေသူတိ၊ ဓမ္မေသု ဟူသည်မှာ။
အရဟတ္တေ၊ အရဟတ္တဖိုလိ၌။
နိဋ္ဌံ၊ သို့။
ဂတော၊ ပြီ။
ဣတိ၊ သို့။
အာဟ၊ ပြီ။
ပန၊ ဝါဒတမျိုးကား။
ဗုဒ္ဓဂုဏေသု။ ။ အရှင်သာရိပုတ္တရာသည် ဘုရားရှင်၏ ဂုဏ်တော်၌ ယခုမှ နိဠင်္ဂတဖြစ်သည် မဟုတ်၊ သာဝကပါရမီဉာဏ်ကို ရရှိအပ်ရာ အခါကပင် နိဋ္ဌင်္ဂတဖြစ်ခဲ့၏၊ သို့သော် ထိုနိဋ္ဌင်္ဂတသည် ယခုမှ အထင်းအရှားဖြစ်သောကြောင့် “ဣမသ္မိံ ပန ဋ္ဌာနေ ဗုဒ္ဓဂုဏေသု နိဋ္ဌင်္ဂတော” ဟု ဆိုသည်။’[ နိဋ္ဌင်္ဂတ ဟူသည် ယုံမှားမှု မရှိပဲ ဆုံးဖြတ်ချက် ချခြင်းတည်း။]
စူဠသီဝထေရ်၏ “ဣသ္မိံ ပန ဋ္ဌာနေန ဓမ္မေသူတ် အးဟတ္တေ နိဋ္ဌင်္ဂတော” ဟူသော စကား၌လည်း ဤသို့စိစစ်ပါ။
ဒီဃဘာဏက တိပိဋကမဟာသီဝတ္ထေရော၊ သည်။
တထေဝ၊ ထို သုမထေရ် အတူပင်။
ပုရိမဝါဒံ၊ ရှေးစကားကို။
ဝတွာ၊ ၍။
ဣမသ္မိံ ဌာနေ၊ ၌ကား။
ဓမ္မေသူတိ၊ မှာ။
သာဝကပါရမီ ဉာဏေ၊ ၌။
နိဋ္ဌံဂတော, ဣတိ၊ သို့။
ဝတွာ၊ ၍။
ဗုဒ္ဓဂုဏာပန၊ တို့သည်ကား။
နယတော၊ နည်းအားဖြင့်။
အာဂတော၊ ရောက်လာကုန်ပြီ။
[ အရှင်သာရိပုတ္တရာ၏ ဉာဏ်၌ထင်လာကုန်ပြီ၊ ဟူလို။]
ဣတိ၊ သို့။
အာဟ၊ ပြီ။
[ ထသ္မိံ ဒေသိတေမှစ၍အာဂတာတိ အာဟ တိုင်အောက်သော စကားဖြင့် ဓမ္မေသု အရ လေးနည်းကောက်ရပုံကို သတိပြုခဲ့ပါ။]
သတ္ထရိပသီဒိန္တိ၊ ကား။
ဧဝံ၊ သို့။
သာဝကပါရမီဉာဏဓမ္မေသု၊ တို့၌။
နိဋ္ဌံ၊ ဆုံးဖြတ်ခြင်းသို့။
ဂန္တွာ၊ ရောက်ပြီး၍။
[ နိဋ္ဌမဂမံ ပုဒ်ကို နိဋ္ဌံ ဂန္တွာဟု ပြင်၍ သတ္ထရိ ပသီဒိံ၊ ၌ စပ်ပါ ဟု ပြသည်။]
မတ္တယ၊ အတိုင်းအရှည်ထက်။
သိယျောသော၊ လွန်စွာ။
တနည်း၊ ဘိယျောသော = လွန်ကဲသော။
မတ္တာယ၊ အားဖြင့်။
[ ပသီဒိံ ၌ စပ်။]
သောဘဂဝါ၊ သည်။
သမ္မာသဗ္ဗုဒ္ဓေါဝတ၊ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓအစစ်ပါပေတည်း။
ဣတိ၊ ဤသို့တွေး၍။
သတ္ထရိ၊ မြတ်စွာဘုရားအပေါ်၌။
ပသီဒိံ၊ ကြည်ညိုပါပြီ။
[ ဘုရားရှင်၏ ဂုဏ်တော်တိို့ကို နည်းမှန်အားဖြင့် သိမ်းယူနိုင်သဖြင့် အရှင်သာရိပုတ္တရာထေရ်၏ ဘုရားရှင်အပေါ်၌ အလွန်အကဲ ကြည်ညိုမှုဖြစ်၏ ထိုကြောင့် “ဘိယျောသော မတ္တာယ” စသည်ဖြင့် ဆိုသည်။]
သွာက္ခာတော ဘဂဝတော ဓမ္မောတိ၊ ကား။
သုဋ္ဌု၊ ကောင်းသွာ။
အက္ခာတော၊ ဟောတော်မူအပ်ပြီ။
သုကထိတော၊ ကောင်းစွာ ဟောတော်မူအပ်ပြီ။
[ အာ+ ခါဓာတ် အနက်ဖွင့်၊ တရားတော်၏ ထို သုဋ္ဌုအက္ခာတ ဖြစ်ပုံကို ပြလို၍ “နိယျာနိကော မဂ္ဂေါ” စသည်မိန့်။]
မဂ္ဂေါ၊ သည်။
နိယျာနိကော၊ ဖြစ်သည်။
( သမာနော၊ လသော်။)
ရာဂဒေါသ မောဟနိမ္မဒနသမတ္ထော၊ ရာဂဒေါသမောဟကို နှိမ်နင်း ဖျက်ဆီးခြင်း၌ စွမ်းနိုင်သည် ( ဟုတွာ) ဖလတ္ထာယ= ဖိုလ်အကျိုးငှါ။
နိယျာတိ၊ ဖြစ်၏။
[ ဣတိ၊ ဤသို့တွေး၍။
ညဂဝတိ၊ ၌။
ပသန္နော၊ ကြည်ညိုသည်။
အမှိ၊ ပါ၏။
ဣတိ၊ ဤအဓိပ္ပါယ်ကို။
ဒဿေတိ၊ ပြ၏။
ဤသို့သမ္ဗန်ပါဟု ဋီကာဖွင့်သည်။
သုပ္ပဋိပန္နော သံဃောတိ၊ ကား။
ဗုဒ္ဓဿ၊ အလုံးစုံသော တရားတို့ကို သိတော်မူသော။
ဘဂဝတော၊ ၏။
သာဝကသံဃောပိ၊ သည်လည်း။
ဝင်္ကာဒိ ဒေါသ ဝိရဟိတံ၊ လရေးကောက်ကဲ့သို့ ကောက်ခြင်းအစရှိသော အပြစ်မှကင်းသော။
[ အာဒိဖြင့် ဇိမှ၊ ထွန်ကိုင်းကောက်, ကုဋိလ= နွားကျင်ငယ်ကောက်တို့ကိုလည်းကောင်း။
အခြားသော ပဋိပတ္တိ အပြစ်များကိုလည်းကောင်း ယူပါ။]
သမ္မာပဋိပဒံ၊ ကောင်းသော အကျင့်မြတ်ကို။
ပဋိ ပန္နတ္တာ၊ ကျင့်သည်၏ အဖြစ်ကြောင့်။
သပ္ပဋိပန္နော၊ ကောင်းစွာ ကျင့်တော်မူ၏။
ဣတိ၊ ဤသို့ တွေး၍။
ဘဂဝတိ၊ ၌။
ပသန္နော၊ သည်။
အမှီ၊ ပါ၍။
ဣတိ ဒဿေတိ။
[ အရှင်သာရိပုတ္တရာထေရ်က ပြသည်။]