အသမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓပ္ပဝေဒိတဓမ္မဝိနယ၊ အဖွင့်။
ဧဝံ ဟေတံ စုန္ဒ ဟောတီတိ (ဧတ္ထ)၊ ၌။
ဘဂဝါ၊ သည်။
(အာဟ၊ ၌စပ်)။
အာနန္ဒတ္ထေရေန၊ သည်။
(တသ္မိံ အတ္ထေ၊ ထိုအကြောင်းအရာကို။)
အာရောစိတေပိ၊ လျှောက်ထားအပ်ပါသော်လည်း။
[လျှောက်ထားပုံအပြည့်အစုံကို ပါဠိတော်၌ ကြည့်ပါ။]
ယသ္မာ၊ ကြောင့်။
အာနန္ဒတ္ထေရော၊ သည်။
ဣမိဿာ ကထာယ၊ ၏။
သာမိကော၊ ပိုင်ရှင်ဖြစ်၏။
န၊ မဟုတ်။
ပန၊ အဟုတ်ကား။
စုန္ဒတ္ထေရော၊ သည်။
သာမိကော၊ ပိုင်ရှင်ဖြစ်၏။
[ပိုင်ရှင်ဖြစ်ပုံကို ပြလို၍ "သောဝ" စသည်မိန့်။]
သောဝ၊ ထို စုန္ဒထေရ်သည်သာ။
တဿာ၊ ထို စကား၏။
အာဒိမဇ္စ◌ျပရိယောသာနံ၊ အစ အလယ် အဆုံးကို။
ဇာနာတိ၊ ၏။ဂဟေတွာဝ ဂစ္ဆတိ။ ။ အရှင်အာနန္ဒာသည် ဗုဒ္ဓမြတ်စွာအား မေးသင့်သော ပြဿနာ ဟုတ် မဟုတ်, ဗုဒ္ဓမြတ်စွာ၏ အဖြေကို မှတ်သားထားနိုင် သိနိုင်သည့်ကြီးကျယ်သော ပညာရှိတော်မူ၏၊ ဘုရားရှင်ကလည်း ထိုနှင့်လျော်သော တရားတော်ကိုဟောတော်မူခြင်း၌ ပင်ပန်းရုံသာ ဟု သဘောထားတော်မမူပဲ တက်တက်ကြွကြွအားထုတ်တော်မူလေ့ရှိ၏၊ ဤအကြောင်း နှစ်မျိုးကြောင့် ဘုရားရှင်ထံ သွားလျှင်ပြသာနာတမျိုးမျိုးကို ယူ၍သာ သွားလေ့ရှိသည်။ [ ဂဟေတွာဝ ဂစ္စတိ အတ္တေနောမဟာပညတာယ သတ္ထုစ ဓမ္မဒေသနာယံ အကိလာသုဘာဝတော။- ဋီကာ။]
ပန။ ။ “ စုန္ထတ္ထေရော ပန သာမိကော” သည် ရှေ့ဝါကျ ကိုထောက်လျှင်အနွယဝါကျတည်း၊ “ ပန- အနွယကား” ဟုပေးရမည်၊ သို့ရာတွင် “ အာနန္ဒတ္ထေရော၊ ပေ၊ သာမိကော- သည်၊ န- မဟုတ်” ဟူသော ရှေ့စကားနှင့်လျော်အောင်” ပန- အဟုတ်ကား” ဟု ဆရာတို့ ပေးတော်မူကြသည်။
တသ္မာ။ ။ ထိုအနွယဝါကျ၏ အနက်ကို ( အရှင်စုန္ဒ၏ ပိုင်ရှင်ဖြစ်ပုံကို) ပြလို၍ “ သောဝ တဿာ၊ ပေ၊ ဇာနာတိ” မိန့်သည်၊ ဤဝါကျကား ဟိ ( ယသ္မာ) သဒ္ဒါမပါသော်လည်း ရှေ့ဝါကျ၏ အကြောင်းပြ ဟေတု ( ကာရဏ) ဖြစ်၏၊ ရှေ့ဝါကျသည် ဖလဝါတည်း၊ ထိုကြောင့် ဟေတုဝါကျ၏နောက်၌ရှိသော “ တသ္မာ” ဖြင့် ဟေတု ဝါကျ၏အနက်ကို မစွဲရ၊ ဖလဝါကျရှိ အနက်ကိုသာ စွဲရသည်၊ သို့ဖြစ်၍ “ တသ္မာ-ထိုကြောင့်၊ ဝါ- ထိုသို့ အရှင်စုန္ဒ၏သာစကား၏ပိုင်ရှင်ဖြစ်သည်၏ အဖြစ်ကြောင့်” ဟုအကျယ်ပေးပါ။ [ တသ္မာဝါကျနှင့် ထို၏ရှေ့၌ရှိ ဟေတုဝါကျသည် အရကွဲပြား၏ ဖလ ဝါကျနှင့်သာ မရတူ၏။ ထိုကြောင့် တသ္မာဖြင့် ဖလကိုသာ စွဲရသည်- ဟူလို။]
ဧဝံဉှေတံ။ ။ [ ဧဝံ+ ဟိ+ ဧတံ။] ဧဝံ- သည် အရှင်စုနန္ဒ၏စကားကို လက်ခံသောဝစနယသမ္ပဋိစ္ဆန အနက်ဟော နိပါတ်၊ ဟိ- ကား ဧဝနှင့် အနက်တူသော အဝဓာရဏ အနက်ဟော နိပါတ်၊ ဧတံ- ကား နိယမ သဗ္ဗနာမ်ပုဒ်ကို၊ ထို နိယ မရှိသောကြောင့် “ ယံ” ဟု အနိယမထည့်ပေးသည်။ [ ပါဠိတော်၌ ဧဝံ ဟေတံ , အဋ္ဌကထာ၌ ဧဝဉှေတံ- ဟုပါဌ်ရှိသည်။]
**ဆိုလိုရင်း**။ ။ စုန္ဒ- မမှန်မကန် နည်းလမ်းမကျ ဟောပြထားအပ်သော သာသနာ၌ဆရာ ကွယ်လွန်၍ တပည့်များ တဖက်နှင့်တဖက်ဂိုဏ်းကွဲ၍ ဖရ်ုဖရဲ စွပ်စွဲပြီး အချင်းများလျက် ( ဧတံ) ဤသို့ နေကြသည်မှာ ( ဧဝံ ဟိ ဟောဆိ) သင်လျှောက်သည့်အတိုင်းပင် ဖြစ်ရမည်- ဟူလို၊ အချုပ်မှာ- “ ဧဝံ ဟိ ဧတံ ဟောတိ၊ အဲဲါရာ အဲသလိုပဲဖြစ်တတ်သည်” ဟုမှတ်ပါ။
**ဋီကာ**။ ။ ဧဝန္တိ ဝစနသမ္ပဋိစ္ဆနံ၊ ပုန္ဒတ္ထေရေန ဟိ အာနီတံ ( ဆောင်ယူလာအပ်သော) ကထာပါဘတံ ဘဂဝါ သမ္ပဋိစ္ဆန္တော “ ဧဝန္တိ” အာဟ၊ “ ဧဝ” န္တိဒုရက္ခာတေဓမ္မဝိနယေ သာဝကာနံ ဒွေဓိကာဒိဘာဝေန ( နှစ်စုကွဲခြင်း စသည် အဖြစ်ဖြင့် ) ဝိဟရဏ ကိရိယာပရာမသနံ ( နေခြင်းကိရိယာ သုံးသပ်ကြောင်း စကား) ဟိ ဧတံ၊- ဋီကာ။ [ ဟိ၊ မှန်၏။ ဧဝန္တိ ဧဝံ- ဧဝံဟူသော ဤသဒ္ဒါသည်- ဟု အနက်ဆိုပါ။]
ပန။ ။ “ စုန္ထတ္ထေရော ပန သာမိကော” သည် ရှေ့ဝါကျ ကိုထောက်လျှင်အနွယဝါကျတည်း၊ “ ပန- အနွယကား” ဟုပေးရမည်၊ သို့ရာတွင် “ အာနန္ဒတ္ထေရော၊ ပေ၊ သာမိကော- သည်၊ န- မဟုတ်” ဟူသော ရှေ့စကားနှင့်လျော်အောင်” ပန- အဟုတ်ကား” ဟု ဆရာတို့ ပေးတော်မူကြသည်။
တသ္မာ။ ။ ထိုအနွယဝါကျ၏ အနက်ကို ( အရှင်စုန္ဒ၏ ပိုင်ရှင်ဖြစ်ပုံကို) ပြလို၍ “ သောဝ တဿာ၊ ပေ၊ ဇာနာတိ” မိန့်သည်၊ ဤဝါကျကား ဟိ ( ယသ္မာ) သဒ္ဒါမပါသော်လည်း ရှေ့ဝါကျ၏ အကြောင်းပြ ဟေတု ( ကာရဏ) ဖြစ်၏၊ ရှေ့ဝါကျသည် ဖလဝါတည်း၊ ထိုကြောင့် ဟေတုဝါကျ၏နောက်၌ရှိသော “ တသ္မာ” ဖြင့် ဟေတု ဝါကျ၏အနက်ကို မစွဲရ၊ ဖလဝါကျရှိ အနက်ကိုသာ စွဲရသည်၊ သို့ဖြစ်၍ “ တသ္မာ-ထိုကြောင့်၊ ဝါ- ထိုသို့ အရှင်စုန္ဒ၏သာစကား၏ပိုင်ရှင်ဖြစ်သည်၏ အဖြစ်ကြောင့်” ဟုအကျယ်ပေးပါ။ [ တသ္မာဝါကျနှင့် ထို၏ရှေ့၌ရှိ ဟေတုဝါကျသည် အရကွဲပြား၏ ဖလ ဝါကျနှင့်သာ မရတူ၏။ ထိုကြောင့် တသ္မာဖြင့် ဖလကိုသာ စွဲရသည်- ဟူလို။]
**နိယာမ်**။ ။ တသ္မာရှေ့ ဟိတ်ကိုတွေ့ပြား၍ ရှိမှခံ၊ တသ္မာကို, ဟိတ်၏ဖိုလ်, စွဲဆို မြဲထုံးစံ။
ဧဝံဉှေတံ။ ။ [ ဧဝံ+ ဟိ+ ဧတံ။] ဧဝံ- သည် အရှင်စုနန္ဒ၏စကားကို လက်ခံသောဝစနယသမ္ပဋိစ္ဆန အနက်ဟော နိပါတ်၊ ဟိ- ကား ဧဝနှင့် အနက်တူသော အဝဓာရဏ အနက်ဟော နိပါတ်၊ ဧတံ- ကား နိယမ သဗ္ဗနာမ်ပုဒ်ကို၊ ထို နိယ မရှိသောကြောင့် “ ယံ” ဟု အနိယမထည့်ပေးသည်။ [ ပါဠိတော်၌ ဧဝံ ဟေတံ , အဋ္ဌကထာ၌ ဧဝဉှေတံ- ဟုပါဌ်ရှိသည်။]
**ဆိုလိုရင်း**။ ။ စုန္ဒ- မမှန်မကန် နည်းလမ်းမကျ ဟောပြထားအပ်သော သာသနာ၌ဆရာ ကွယ်လွန်၍ တပည့်များ တဖက်နှင့်တဖက်ဂိုဏ်းကွဲ၍ ဖရ်ုဖရဲ စွပ်စွဲပြီး အချင်းများလျက် ( ဧတံ) ဤသို့ နေကြသည်မှာ ( ဧဝံ ဟိ ဟောဆိ) သင်လျှောက်သည့်အတိုင်းပင် ဖြစ်ရမည်- ဟူလို၊ အချုပ်မှာ- “ ဧဝံ ဟိ ဧတံ ဟောတိ၊ အဲဲါရာ အဲသလိုပဲဖြစ်တတ်သည်” ဟုမှတ်ပါ။
**ဋီကာ**။ ။ ဧဝန္တိ ဝစနသမ္ပဋိစ္ဆနံ၊ ပုန္ဒတ္ထေရေန ဟိ အာနီတံ ( ဆောင်ယူလာအပ်သော) ကထာပါဘတံ ဘဂဝါ သမ္ပဋိစ္ဆန္တော “ ဧဝန္တိ” အာဟ၊ “ ဧဝ” န္တိဒုရက္ခာတေဓမ္မဝိနယေ သာဝကာနံ ဒွေဓိကာဒိဘာဝေန ( နှစ်စုကွဲခြင်း စသည် အဖြစ်ဖြင့် ) ဝိဟရဏ ကိရိယာပရာမသနံ ( နေခြင်းကိရိယာ သုံးသပ်ကြောင်း စကား) ဟိ ဧတံ၊- ဋီကာ။ [ ဟိ၊ မှန်၏။ ဧဝန္တိ ဧဝံ- ဧဝံဟူသော ဤသဒ္ဒါသည်- ဟု အနက်ဆိုပါ။]
တသ္မာ၊ ကြောင့်။
(အရှင်စုန္ဒသည်သာ စကားပိုင်ရှင် ဖြစ်သောကြောင့်)။
ဘဂဝါ၊ သည်။
[ဤပုဒ်ပိုဟန်တူ၏, အစ၌ ဘဂဝါဟု ပါခဲ့ပြီ။]
တေန၊ ထို စုန္ဒထေရ်နှင့်။
သဒ္ဓိံ၊ အတူ။
ကထေန္တော၊ စကားပြောတော်မူလိုသည်။
(ဟုတွာ)။
ဧဝံ ဟေတံ စုန္ဒ ဟောတီတိ အာဒိံ၊ အစရှိသောစကားကို။
အာဟ၊ မိန့်တော်မူပြီ။
တဿ၊ ထို စကား၏။
(ဝစနဿကို ငဲ့သည်။)
အတ္ထော၊ အနက်ကား။
စုန္ဒ၊ စုန္ဒ။
ဒုရက္ခာတာဒိသဘာဝေ၊ ဒုရက္ခာတ အစရှိသော သဘောရှိသော။
(မကောင်းသဖြင့် ဟောအပ်သည်၏ အဖြစ် အစရှိသော သဘောရှိသော)။
ဓမ္မဝိနယေ၊ ဓမ္မဝိနယ၌။
(သာသနာ၌)။
သာဝကာ၊ တို့သည်။
ဒွေဓိကဇာတာ၊ ဖြစ်သော နှစ်ဖို့ နှစ်စုရှိကုန်သည်။
ဝါ၊ နှစ်စုကွဲကုန်သည်။
(ဟုတွာ)။
ဘဏ္ဍနာဒီနိ၊ ငြင်းခုံမှုအစရှိသည်တို့ကို။
ကတွာ၊ ၍။
မုခသတ္တီတိ၊ နှုတ်တည်းဟူသော လှံတို့ဖြင့်။
ဝါ၊ နှုတ်ခွန်းစကားဟူသော လှံတို့ဖြင့်။
ဝိတုဒန္တာ၊ ထိုးကုန်လျှက်။
ယံ ဝိဟရန္တိ၊ အကြင်နေကြကုန်၏။
ဧတံ၊ ဤသို့ နေခြင်းသည်။
ဧဝံဟိ၊ ဤသို့ပင်။
(ဤ သင် လျှောက်အပ်သည့် အတိုင်းပင်)။
ဟောတိ၊ ၏။
ဣတိ၊ ဤသို့ မှတ်အပ်၏။
ဣဒါနိ၊ ၌။
ယသ္မာ၊ ကြောင့်။
အနိယျာနိကသာသနေနေဝ၊ ဝဋ်ဆင်းရဲမှထွက်မြှေက်ခြင်း၌ မယှဥ◌်သော သာသနာဖြင့်သာ။
နီယျာနိကသာသနံ၊ ဝဋ်ဆင်းရဲမှ ထွက်မြောက်ခြင်း၌ ယှဥ◌်သော သာသနာတော်သည်။
ပါကဋံ၊ ထင်ရှားသည်။
ဟောတိ။
တသ္မာ၊ ကြောင့်။
(အနိယျာနိက သာသနာဖြင့်သာ နိယျာနိက သာသနာ၏ ထင်ရှားသည်၏ အဖြစ်ကြောင့်)။
အာဒိတော၊ အစ၌။
အနိယျာနိကသာသနမေဝ၊ ကိုသာ။
ဒဿေန္တော၊ ပြတော်မူလိူသည်။
(ဟုတွာ)။
ဣဓ စုန္ဒ သတ္ထာစ ဟောတိ အသမ္မာသမ္ဗုေဒ္ဓါတိ အာဒိံ၊ ကို။
အာဟ၊ ပြီ။
တတ္ထ၊ ထို ဣဓစုန္ဒ အစရှိသောစကားရပ်၌။
ဝေါက္ကမ္မစ တမှာ ဓမ္မာ ဝတ္တတီတိ၊ ဟူသောပါဌ်၏။
(ဣတိ အတ္ထော၊ ၌စပ်)။
နိရန္တရံ၊ အကြားမရှိအောင်။
ဝါ၊ အဆက်မပြတ်။
နပူရေတိ၊ မပြည့်စေ။
ဝါ၊ မဖြည့်ကျက်။
ဩက္ကမိတွာ ဩက္ကမိတွာ၊ ဖဲ့၍ ဖဲ့၍။
အန္တရန္တရံ၊ အကြား အကြားကို။
ကတွာ၊ ၍။
ဝတ္တတိ၊ ကျင့်၏။
ဣတိ အတ္ထော၊ နက်။ယသ္မာ၊ ပေ၊ ပါကဋံ ဟောတိ။ ။ ဗျတိရေက မုခေနစ ( ဆန့်ကျင့်ဖက်ကို အဦးပြုသဖြင့်လည်း) နေယျဿ ( ထုတ်ဆောင်ပြထိုက်သော) အတ္ထဿ ဝိဘူတဘာဝါပတ္တိတော ( ထင်ရှားသည်၏ အဖြစ်သို့ ရောက်ခြင်းကြောင့်တည်း) - ဋီကာ၊ အဖြူ၏အကြောင်းကို ပြောလိုလျှင် ထို၏ ဆန့်ကျင်ဖက် အမဲကို ရှေးဦးသွာပြောမှ အဖြူ၏သဘော ပို၍ထင်ရှားသကဲ့သို့, နိယျာနိကသာသနာကို ပြရာဝယ် ထို၏ ဆန့်ကျင်ဖက်အနိယျာနိက သာသနာကို ရှေးဦးစွာပြမှ နိယျာနိကသာသနာ ပို၍ထင်ရှားသောကြောင့် “ ယသ္မာ၊ ပေ၊ ပါကဋံ ဟောတိ” ဟုအဋ္ဌကထာဆိုသည်။
တနည်း။ အထဝါယသ္မာ၊ ပေ၊ ပါကဋံ ဟောတ်- ဒေါသေသု အာဒီနဝ ဒဿနေန တပ္ပဋိပက္ခေသု ဂုဏေသု အာနိသံသဿ ဝိဘူတဘာဝါပတ္တိတော၊- ဋီကာ၊ လောဘ၏အပြစ်ကိုမြင်လျှင် ထို၏ဆန့်ကျင်ဖက် အလောဘ၏ဂုဏ်သည် ပို၍ထင်ရှားသကဲ့သို့ အနိယျာနိကသာသနာ၌ အပြစ်မြင်လျှင် နိယျာနိသနာ၌ ဂုဏ်၏အကျိုးပို၍ ထင်ရှားသောကြောင့် “ ယသ္မာ၊ ပေ၊ ပါကဋံ ဟောတိ” ဟုအဋ္ဌကထာဆိုသည်။
ဝေါက္ကမ္မ။ ။ [ ဝိ+ အဝ+ ကမု+ တွာ။] “ ဝေါက္ကမ္မ- ဖဲဲ၍” ဟု သဒ္ဒတ္ထဖြစ်၏၊ “ ဖဲ” ဟူရာ၌ တကြိမ်တခါသာ မဟုတ်, အကြိမ်များစွာ ဖဲသည် ဟု သိစေလို၍ “ ဩက္ကမိတွာ ဩက္ကမိတွာ” ဟုဖွင့်သည်၊ ဤအဖွင့်အရ ပါဠိတော်၌ “ ဝေါက္ကမ္မ ဝါက္ကမ္မ” ဟု အာမေဍိတ်ဖြင့် ဆိုလိုလျက် ဝေါက္ကမ္မတပုဒ် ချေထားသည် ဟုလည်းကောင်း၊ “ ဖဲ၍ ဖဲ၍ ကျင့်သည်” ဟုဆို သဖြင့် အမြဲမကျင့်, ကြိုးကြားကြိုးကြာ( တရံတခါ) ကျင့်၏ ဟူသော အနက်ကိုလည်းကောင်း သိရသည်။
ဋီကာ။ ။ ဝေါက္ကမ္မာတိ အပသက္ကေတွာ ( အပသက္ကိတွာ)။ [ ဝိ+ အဝကို “ အပ” ဟုလည်းကောင်း၊ ကမုဓာတ်ကို ဂတိအနက်ဟော သကဓာတ်ဖြင့်လည်းကောင်း၊ မ္မကို တွာ ဟု လည်းကောင်း ဖွင့်သည်။] အာမေဍ်တလောပေမ စာယံ နိဒ္ဒေါသော။ ဝေါက္ကမ္မာတိဝုတ္တံ ဟောတိ၊ တေန တဿ ဝေါက္ကမနဿေ ( ထိုဝေါက္ကမ္မနကြိယာ၏) အန္တရန္တရာတိ အယမတ္ထော ( အကြား အကြား ဟူသော ဤအနက်ကို) လဗ္ဘတီတထ အာဟ- န နိရန္တရန္တိ အာဒိ။
မှတ်ချက်။ ။ အာမေဋိတလောပဟု ဆိုသော်လည်ူ “ ဘယေ ကောဓေ ပသံသာယံ” စသော အာမေဍိတ်၏ လက္ခဏာမတွေ့ရ၊ ဖဲသွားခြင်းကြီယာအားလုံးကို ပျံ့နှံ့စေလိုခြင်းဟူသော ဝိစ္ဆာလက္ခဏာ တွေ့ရ၏၊ ထိုကြောင့် ဤနေရာ၌ အာမေဍိတ်နှင့် ဝိစ္ဆာကို သဘောတူဟု ယူသင့်သည်၊ ကြိယာကို ပျံ့နှံ့စေပုံကို ပြရာဖြစ်၍ “ အဘိက္ခည” ဆိုလျှင် ပိုရှင်းသည်။ ကျမ်းစာများ၌ ဝိစ္ဆာကို အာမေဍိတိဟုဖွင့်ထားသည်ကို တွေ့ရသည်။ [ မူလ၊ ဋီ၊ ၂။ ၇။ သမ္မော ဘာသာဋီကာ ( ပ) တွဲ၊ ၃၈၆ ရှု။]
ဓမ္မာနုဓမ္မပ္ပဋိပတ္တိအာဒယော။ “ ဓမ္မ” ဟူသည် နိဂဏ္ဌစသော ဆရာတဦးဦးက ဟောပြသော လွတ်မြောက်ကြောင်း တရားတည်း၊ “ အနုဓမ္မ” ဟူသည် ထိုတရားကို ရရှိရန် နိဂဏ္ဌဆရာစသူတို့ ညွန်ပြသော ကျင့်ဝတ်တည်း၊ ထိုဓမ္မာနုဓမ္မကျင့်ဝတ်ကို မကျင့်ခြင်းကို “ အပ္ပဋိပတ္တိ” ဟုဆိုသည်။ [ ဓမ္မာနုဓမ္မပဋိပတ္တိ- ဓမ္မာနုဓမ္မ+ အပ္ပဋိပတ္တိ ဟု ပုဒ်ဖြတ်။] အာဒိဖြင့် ပါဠိတော်လာ အသာမီစိ ပဋိပဒါ စသည်ကိုယူပါ။ [ ဓမ္မာနုဓမ္မပ္ပဋိပတ္တိအာဒယောတိ တေန သတ္ထာရာ ဝုတ္တမုတ္တိဓမ္မဿ အနုဓမ္မံ အပ္ပဋိပဇ္ဇနာဒယော၊ ( အပ္ပဋိပတ္တိကို အပ္ပဋိပဇ္ဇနာဟု ဖွင့်) အာဒိသဒ္ဒေန ပါဠိယံအာဂတာ အသာမီစိပဋိပဒါဒယော စသင်္ဂယှန္တိ၊- ဋီကာ။] အဋ္ဌကထာ၌ “ ဓမ္မာနုဓမ္မပ္ပဋိပတ္တိ” ဟုပ၌ ဒွေဘော်ရှိ၏၊ ဋီကာ၌ ဒွေဘော်မပါ၊ မည်သို့ပင် ရှိစေ “ ဓမ္မာနုဓမ္မ+ အပဋိပတ္တိ” ဟု ပုဒ်ဖြတ်ပါ၊ ဓမ္မာနု ဓမ္မာပဋိပတ္တိ ဟု နောက်ဓမ္မာ၌ လည်း ဒီဃ ရှိလျှင်သန္ဓိစပ်ထားကြောင်း သာ၍ ထင်ရှားပေလိမ့်မည်။
ဆိုလိုရင်း။ ။ [ ပါဠိတော်ကြည့်ပါ။] “ တဿ တေ အာဝုသော လာဘာ” ၌ ဧတေ ဓမ္မာနုဓမ္မပ္ပဋိပတ္တိအာဒယော- ဟု အဓိပ္ပါယ် ထင်ရှားအောင် ထည့်၍ ဖွင့်၏၊ ဤဝါကျ၏ ဆိုလိုရင်း မှာ- ဤလောက၌ ဆရာလုပ်သူက သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓ ( ဘုရားအစစ်) မဟုတ်၊ သူ၏ တရားကလည်း နိယျာနိက မဟုတ်၊ သာဝကဖြစ်သူကလည်း ထိုတရားအတိုင်း မကျင့်၊ ဤသို့ ဖြစ်နေရာတွင် သာဝကဖြစ်သူအား ပြောထိုက်သည်မှာ “ တဿ တေ အာဝုသော လာဘာ- ငါရှင် တရားမကျင့်သည်မှာ သင့်အတွက် လာဘ်ရခြင်း ဖြစ်ပေသည်”။
**မနုဿတ္တမ္ပိ**။ ။ [ တဿ တေ သုလဒ္ဓွံ၊ ၏ ကံကို “ မနုဿတ္တမ္ပိ” ဟုထည့်ပါ ဟု ပြသည်။] ပိဖြင့်( ၁) တရားစစ် တရားမှန်ကို စိစစ်နိုင်သော ဝိစာရဏ ပညာရှိခြင်း။ (၂) အပြစ်တို့၌ စွဲစွဲမြဲမြဲ မသက်ဝင်ခြင်း၊ ( ၃) မိမိအယူသာ မှန်၏ ဟု တစ်ဖက်သက် မစွဲလမ်းခြင်း စသည်များက်ူ ဆည်းယူပါ ဟု ဋီကာဆိုသည်။
တနည်း။ အထဝါယသ္မာ၊ ပေ၊ ပါကဋံ ဟောတ်- ဒေါသေသု အာဒီနဝ ဒဿနေန တပ္ပဋိပက္ခေသု ဂုဏေသု အာနိသံသဿ ဝိဘူတဘာဝါပတ္တိတော၊- ဋီကာ၊ လောဘ၏အပြစ်ကိုမြင်လျှင် ထို၏ဆန့်ကျင်ဖက် အလောဘ၏ဂုဏ်သည် ပို၍ထင်ရှားသကဲ့သို့ အနိယျာနိကသာသနာ၌ အပြစ်မြင်လျှင် နိယျာနိသနာ၌ ဂုဏ်၏အကျိုးပို၍ ထင်ရှားသောကြောင့် “ ယသ္မာ၊ ပေ၊ ပါကဋံ ဟောတိ” ဟုအဋ္ဌကထာဆိုသည်။
ဝေါက္ကမ္မ။ ။ [ ဝိ+ အဝ+ ကမု+ တွာ။] “ ဝေါက္ကမ္မ- ဖဲဲ၍” ဟု သဒ္ဒတ္ထဖြစ်၏၊ “ ဖဲ” ဟူရာ၌ တကြိမ်တခါသာ မဟုတ်, အကြိမ်များစွာ ဖဲသည် ဟု သိစေလို၍ “ ဩက္ကမိတွာ ဩက္ကမိတွာ” ဟုဖွင့်သည်၊ ဤအဖွင့်အရ ပါဠိတော်၌ “ ဝေါက္ကမ္မ ဝါက္ကမ္မ” ဟု အာမေဍိတ်ဖြင့် ဆိုလိုလျက် ဝေါက္ကမ္မတပုဒ် ချေထားသည် ဟုလည်းကောင်း၊ “ ဖဲ၍ ဖဲ၍ ကျင့်သည်” ဟုဆို သဖြင့် အမြဲမကျင့်, ကြိုးကြားကြိုးကြာ( တရံတခါ) ကျင့်၏ ဟူသော အနက်ကိုလည်းကောင်း သိရသည်။
ဋီကာ။ ။ ဝေါက္ကမ္မာတိ အပသက္ကေတွာ ( အပသက္ကိတွာ)။ [ ဝိ+ အဝကို “ အပ” ဟုလည်းကောင်း၊ ကမုဓာတ်ကို ဂတိအနက်ဟော သကဓာတ်ဖြင့်လည်းကောင်း၊ မ္မကို တွာ ဟု လည်းကောင်း ဖွင့်သည်။] အာမေဍ်တလောပေမ စာယံ နိဒ္ဒေါသော။ ဝေါက္ကမ္မာတိဝုတ္တံ ဟောတိ၊ တေန တဿ ဝေါက္ကမနဿေ ( ထိုဝေါက္ကမ္မနကြိယာ၏) အန္တရန္တရာတိ အယမတ္ထော ( အကြား အကြား ဟူသော ဤအနက်ကို) လဗ္ဘတီတထ အာဟ- န နိရန္တရန္တိ အာဒိ။
မှတ်ချက်။ ။ အာမေဋိတလောပဟု ဆိုသော်လည်ူ “ ဘယေ ကောဓေ ပသံသာယံ” စသော အာမေဍိတ်၏ လက္ခဏာမတွေ့ရ၊ ဖဲသွားခြင်းကြီယာအားလုံးကို ပျံ့နှံ့စေလိုခြင်းဟူသော ဝိစ္ဆာလက္ခဏာ တွေ့ရ၏၊ ထိုကြောင့် ဤနေရာ၌ အာမေဍိတ်နှင့် ဝိစ္ဆာကို သဘောတူဟု ယူသင့်သည်၊ ကြိယာကို ပျံ့နှံ့စေပုံကို ပြရာဖြစ်၍ “ အဘိက္ခည” ဆိုလျှင် ပိုရှင်းသည်။ ကျမ်းစာများ၌ ဝိစ္ဆာကို အာမေဍိတိဟုဖွင့်ထားသည်ကို တွေ့ရသည်။ [ မူလ၊ ဋီ၊ ၂။ ၇။ သမ္မော ဘာသာဋီကာ ( ပ) တွဲ၊ ၃၈၆ ရှု။]
ဓမ္မာနုဓမ္မပ္ပဋိပတ္တိအာဒယော။ “ ဓမ္မ” ဟူသည် နိဂဏ္ဌစသော ဆရာတဦးဦးက ဟောပြသော လွတ်မြောက်ကြောင်း တရားတည်း၊ “ အနုဓမ္မ” ဟူသည် ထိုတရားကို ရရှိရန် နိဂဏ္ဌဆရာစသူတို့ ညွန်ပြသော ကျင့်ဝတ်တည်း၊ ထိုဓမ္မာနုဓမ္မကျင့်ဝတ်ကို မကျင့်ခြင်းကို “ အပ္ပဋိပတ္တိ” ဟုဆိုသည်။ [ ဓမ္မာနုဓမ္မပဋိပတ္တိ- ဓမ္မာနုဓမ္မ+ အပ္ပဋိပတ္တိ ဟု ပုဒ်ဖြတ်။] အာဒိဖြင့် ပါဠိတော်လာ အသာမီစိ ပဋိပဒါ စသည်ကိုယူပါ။ [ ဓမ္မာနုဓမ္မပ္ပဋိပတ္တိအာဒယောတိ တေန သတ္ထာရာ ဝုတ္တမုတ္တိဓမ္မဿ အနုဓမ္မံ အပ္ပဋိပဇ္ဇနာဒယော၊ ( အပ္ပဋိပတ္တိကို အပ္ပဋိပဇ္ဇနာဟု ဖွင့်) အာဒိသဒ္ဒေန ပါဠိယံအာဂတာ အသာမီစိပဋိပဒါဒယော စသင်္ဂယှန္တိ၊- ဋီကာ။] အဋ္ဌကထာ၌ “ ဓမ္မာနုဓမ္မပ္ပဋိပတ္တိ” ဟုပ၌ ဒွေဘော်ရှိ၏၊ ဋီကာ၌ ဒွေဘော်မပါ၊ မည်သို့ပင် ရှိစေ “ ဓမ္မာနုဓမ္မ+ အပဋိပတ္တိ” ဟု ပုဒ်ဖြတ်ပါ၊ ဓမ္မာနု ဓမ္မာပဋိပတ္တိ ဟု နောက်ဓမ္မာ၌ လည်း ဒီဃ ရှိလျှင်သန္ဓိစပ်ထားကြောင်း သာ၍ ထင်ရှားပေလိမ့်မည်။
ဆိုလိုရင်း။ ။ [ ပါဠိတော်ကြည့်ပါ။] “ တဿ တေ အာဝုသော လာဘာ” ၌ ဧတေ ဓမ္မာနုဓမ္မပ္ပဋိပတ္တိအာဒယော- ဟု အဓိပ္ပါယ် ထင်ရှားအောင် ထည့်၍ ဖွင့်၏၊ ဤဝါကျ၏ ဆိုလိုရင်း မှာ- ဤလောက၌ ဆရာလုပ်သူက သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓ ( ဘုရားအစစ်) မဟုတ်၊ သူ၏ တရားကလည်း နိယျာနိက မဟုတ်၊ သာဝကဖြစ်သူကလည်း ထိုတရားအတိုင်း မကျင့်၊ ဤသို့ ဖြစ်နေရာတွင် သာဝကဖြစ်သူအား ပြောထိုက်သည်မှာ “ တဿ တေ အာဝုသော လာဘာ- ငါရှင် တရားမကျင့်သည်မှာ သင့်အတွက် လာဘ်ရခြင်း ဖြစ်ပေသည်”။
**မနုဿတ္တမ္ပိ**။ ။ [ တဿ တေ သုလဒ္ဓွံ၊ ၏ ကံကို “ မနုဿတ္တမ္ပိ” ဟုထည့်ပါ ဟု ပြသည်။] ပိဖြင့်( ၁) တရားစစ် တရားမှန်ကို စိစစ်နိုင်သော ဝိစာရဏ ပညာရှိခြင်း။ (၂) အပြစ်တို့၌ စွဲစွဲမြဲမြဲ မသက်ဝင်ခြင်း၊ ( ၃) မိမိအယူသာ မှန်၏ ဟု တစ်ဖက်သက် မစွဲလမ်းခြင်း စသည်များက်ူ ဆည်းယူပါ ဟု ဋီကာဆိုသည်။
တဿ တေ အာဝုတော လာဘာတိ၊ ကား။
တဿ တုယှံ၊ ထိုသင်၏။
ဝါ၊ ထိုသင့်မှာ။
ဧတေ ဓမ္မာနုဓမ္မပ္ပဋိပတ္တိအာဒယော၊ ဤလွတ်မြောက်ကြောင်းတရားအား လျော်သော အကျင့်ကို မကျင့်ခြင်း အစရှိသည်တို့သည်။
လာဘာ၊ လာဘ်တို့သည်။
(ဟောန္တိ)။
သုလဒ္ဓန္တိ၊ ကား။
မနုဿတ္တမ္ပိ၊ လူ့ အဖြစ်ကိုလည်း။ (လူ့ဘဝကိုလည်း)။
တေ၊ သင်သည်။
သုလဒ္ဓံ၊ ကောင်းစွာ ရအပ်ပြီ။
တထာ ပဋိပဇ္ဇတူတိ၊ ကား။
ဧဝံ၊ ဤ အခြင်းအရာအားဖြင့်။
ပဋိပဇ္ဇတု၊ ကျင့်ပါလော။
ယထာ တေ သတ္ထာရော ဓမ္မော ဒေတိသောတိ၊ ကား။
ယေန အာကာရေန၊ အကြင် အခြင်းအရာအားဖြင့်။
တေ၊ သင့်အား။
သတ္ထာရာ၊ သည်။
ဓမ္မော၊ ကို။
ကထိတော၊ ဟောအပ်ပြီ။
သမာဓာပေတီတ၊ ကား။
ယောစ အာစရိယော၊ သည်လည်း။
[ယောဖြင့်အာစရိယောကို စွဲပါဟု သိစေသည်။]
သမာဒါပေတိ၊ ကောင်းစွာယူစေ၏။
[ကောင်းစွာ နာယူကျင်းသုံးစေ၏၊ ဟူလို။ ]
ယဉ္စ သမာဒါပေတီတိ၊ ကား။
ယံအန္တေဝါသိံ၊ အကြင် အနီးနေတပည့်ကို။
သမာဒါပေတိ၊ ၏။
ယောစ သမာဒါပိတောတိ၊ ကား။
ဧဝံ၊ ဤသို့။
သမာဒါပိတော၊ ကောင်းစွာ ယူစေအပ်သော။
ဝါ၊ ကောင်းစွာ နာယူ ကျင့်သုံးစေအပ်သော။
ယောစ အန္တေဝါသိကော၊ သည်လည်း။
ယထာ၊ အကြင် အခြင်းအရာအားဖြင့်။
အာစရိယေန၊ သည်။
သမာဒါပိတံ၊ ကောင်းစွာ ယူစေအပ်ပြီ။
ဝါ၊ ကောင်းစွာ နာယူ ကျင့်သုံးစေအပ်ပြီ။
တထတ္ထာယ၊ ထို အခြင်းအရာ၏ ဖြစ်ခြင်းအကျိုးငှါ။
(ထို ဟောပြော ညွှန်ပြချက်နှင့် ပြည့်စုံခြင်းငှါ)။
ပဋိပဇ္ဇတိ၊ ကျင့်၏။အမှာ။ ။ အဓိပ္ပါယ်ကို ရှေ့အတိုင်း သိပါ၊ ဋီကာစာအုပ်များ၌ “ ဝိစာရဏပညာယ အသမ္ဘဝေါ” ဟု တွေ့ရ၏၊ ( အ) - ပိုနေသည်၊ သမ္ဘဝေါဟု ရှိသင့်၏၊ မှန်၏- ဝိစရဏာ ပညာရှိသဖြင့် ရောပြောသည့်အတိုင်း မကျင့်သည့်အတွင် ချီးမွမ်းခံရပုံကို ပါဠိတော်၌ အထင်းအရှားပါပြီ၊ ဝိစရဏပညာ မရှိသူများကား ဆရာပြောသည့်ကို အဟုတ်ထင်၍ ခိုင်းသည်ြအတိုင်း ကျင့်ပေလိမ့်မည်။
တထာ ပဋိပဇ္ဇတု။ ။ ဤဝါကျသည် ယထာ တေ၊ ပေ၊ ဒေသိတော၏ နိယမတည်း၊ ယထာကို “ ယေန အာကာရေန” ဟြဖွင့်၏၊ တထာ၌လည်း “ တေန အာကာရေန” ဟု ပင် ဖွင့်သင့်၏၊ ထိုသို့မဖွင့်ပဲ “ ဧဝံ ( ဤအခြင်းအရာအားဖြင့်) ပဋိပဇ္ဇတု” ဟုဖွင့်ထားသည်ကို သတိပြုခဲ့ပါ။
အာကာရ, ပကာရ။ ။ သဗ္ဗနာမေဟိ ပကရဝစနေ တု ထာ- သုတ်ဖြင့် ပကာရ အနက်၌ ထာပစ္စည်းသက်၏၊ ထို “ ပကာရ” ဟူသည် ထူခြားသော အခြင်းအရာအပြားတည်း၊ ယထာ၊ ပေ၊ ဓမ္မော ဒေသိတော၌ ဟောပုံအခြင်းအရာ များစွာဖြင့် ပေါင်းစပ်နေသော ဓမ္မသည် သာမညဖြစ်၏၊ ထိုတွင် ဆရာက တပည့် နားလည်အောင် ဟောပြအပ်သော အခြင်းအရာတမျိုးသည် ဝိသေသပကာရ ( ထူးခြားသောအပြား) ဖြစ်၏၊ ထိုကြောင့် အဋ္ဌကထာ၌ “ အာကာရေန” ဟုလည်းကောင်း၊ ဋီကာ၌ “ ပကာရဿ” ဟုလည်းကောင်းဖွင့်သည်။
ထတာ , ဧဝံ။ ။ “ တထာ - ထိုအခြင်းအရာအားဖြင့်” ဟု ဆိုလျှင် “ ဟောပုံအခြင်းအရာပကာရသည် ဝဒန္တပုဂ္ဂိုလ်၏ စိတ်၌ ( တိရေ က္ခတာ) မျက်ကွယ်သဘောဖြစ်၏၊ “ ဧဝံ- ဤအခြင်းအရာအားဖြင့်၊ ပဋိပဇ္ဇတု- ကျင့်” ဟု ဆိုရာ၌ ကျင့်အုံအခြင်းအရာကို သတ်မှတ်ပြသည်ကို သတိပြုပါ။] ဧဝံ ပဋိပဇ္ဇတုဖြင့်လည်း ကျင့်ပုံအခြင်းအရာကိုပင် သတ်မှတ်ပြ၏၊ ထိုကြောင့် မျက်ကွယ် မျက်မှောက် အနေဖြင့် ကွဲသော်လည်း အနက်အားဖြင့် ထူခြားမှုမရှိရကား “ တထာပဋိပဇ္ဇတု” ကို “ ဧဝံ ပဋိပဇ္ဇတု” ဖွင့်ထားသည်။
ဋီကာ။ ။ တာ ဧဝန္တိ ပဒေတိ ယထာက္ကမံ ပကာရဿ ( ဟောပုံအပြား၏) ကာမံ တိရေဋက္ခတာ ပစ္စက္ခတာ ဝုစ္စတိ၊( အကယ်၍ကား ဆိုအပ်ပါပေ၏၊) တထာပိ ယထာ “ တထာ ပဋိပဇ္ဇတူ” တိ ပဒေန ( ဖြင့်) ပဋိပဇ္ဇနာ ကာရော နိယမေတွာ ( သတ်မှတ်၍) ဝိဟိတော ( စီရင်အပ်သကဲ့သို့)၊ တထာ “ ဧဝံ ပဋိပဇ္ဇတူဟိ ဣမိနာပိ။ [ ပဋိပဇ္ဇနာကာရော နိယမေတွာ ဝိဟိတော ဟု ထည့်စပ်။] ဣတိ- ( ကြောင့်)၊ ဣဒံ( ဤ ဧဝံ ပဋိပဇ္ဇတုပုဒ်ကို) တဿ ( ထိုတထာ ပဋိပဇ္ဇတုပုဒ်၏) အတ္ထဒဿန ဘာဝေန ဝုတ္တံ။
သမာဒါပေတိ။ ။ စာအုပ်များ၌ “ သမာဒပေတိ” ဟု ဒ- ၌ ရဿဖြင့် ပါဌ်ရှိ၏၊ အ- သရ နှစ်လုံးပေါင်းလျှင် ဒီဃဖြစ်ရိုးထုံစံရှိ၏၊ အနှင့် အာပေါင်းလျှင်လည်း ဒီဃပင် ဖြစ်ရ၏၊ ယခုကား သံ+ အာ+ ဒါ+ ဏာပေ+ တိဖြင့် ပြီးရကား ဒါ၌လည်းအာသရ, ဏာပေ၌လည်း အာသရပင်ရှိသောကြောင့် သာ၍ပင် ဒီဃရှိရမည်၊ ထိုသို့မရှိပဲ ဒ- ၌ ရဿဖြင့် ရှိနေခြင်းမှာ သဒ္ဒထုံးစံ မကျသည့်ပြင် လွန်လွန်းနေပေသည်၊ သို့ဖြစ်၍ ဤကဲ့သို့ “ သမာဒပေတိ, သမာဒပေတွာ, သမာဒပိတော” စသည်ဖြင့် ရဿရှိနေခြင်းကို ဆရာများ မနှစ်သက်သောကြောင့် “ သမာဒါပေတိ, သမာဒါပေတွာ, သမာဒါပိတော” - ဟု နေရာတိုင်း၌ပင် ဒီဃပြင်၍ သုံးစွဲတော်မူကြသည်။
တထာ ပဋိပဇ္ဇတု။ ။ ဤဝါကျသည် ယထာ တေ၊ ပေ၊ ဒေသိတော၏ နိယမတည်း၊ ယထာကို “ ယေန အာကာရေန” ဟြဖွင့်၏၊ တထာ၌လည်း “ တေန အာကာရေန” ဟု ပင် ဖွင့်သင့်၏၊ ထိုသို့မဖွင့်ပဲ “ ဧဝံ ( ဤအခြင်းအရာအားဖြင့်) ပဋိပဇ္ဇတု” ဟုဖွင့်ထားသည်ကို သတိပြုခဲ့ပါ။
အာကာရ, ပကာရ။ ။ သဗ္ဗနာမေဟိ ပကရဝစနေ တု ထာ- သုတ်ဖြင့် ပကာရ အနက်၌ ထာပစ္စည်းသက်၏၊ ထို “ ပကာရ” ဟူသည် ထူခြားသော အခြင်းအရာအပြားတည်း၊ ယထာ၊ ပေ၊ ဓမ္မော ဒေသိတော၌ ဟောပုံအခြင်းအရာ များစွာဖြင့် ပေါင်းစပ်နေသော ဓမ္မသည် သာမညဖြစ်၏၊ ထိုတွင် ဆရာက တပည့် နားလည်အောင် ဟောပြအပ်သော အခြင်းအရာတမျိုးသည် ဝိသေသပကာရ ( ထူးခြားသောအပြား) ဖြစ်၏၊ ထိုကြောင့် အဋ္ဌကထာ၌ “ အာကာရေန” ဟုလည်းကောင်း၊ ဋီကာ၌ “ ပကာရဿ” ဟုလည်းကောင်းဖွင့်သည်။
ထတာ , ဧဝံ။ ။ “ တထာ - ထိုအခြင်းအရာအားဖြင့်” ဟု ဆိုလျှင် “ ဟောပုံအခြင်းအရာပကာရသည် ဝဒန္တပုဂ္ဂိုလ်၏ စိတ်၌ ( တိရေ က္ခတာ) မျက်ကွယ်သဘောဖြစ်၏၊ “ ဧဝံ- ဤအခြင်းအရာအားဖြင့်၊ ပဋိပဇ္ဇတု- ကျင့်” ဟု ဆိုရာ၌ ကျင့်အုံအခြင်းအရာကို သတ်မှတ်ပြသည်ကို သတိပြုပါ။] ဧဝံ ပဋိပဇ္ဇတုဖြင့်လည်း ကျင့်ပုံအခြင်းအရာကိုပင် သတ်မှတ်ပြ၏၊ ထိုကြောင့် မျက်ကွယ် မျက်မှောက် အနေဖြင့် ကွဲသော်လည်း အနက်အားဖြင့် ထူခြားမှုမရှိရကား “ တထာပဋိပဇ္ဇတု” ကို “ ဧဝံ ပဋိပဇ္ဇတု” ဖွင့်ထားသည်။
ဋီကာ။ ။ တာ ဧဝန္တိ ပဒေတိ ယထာက္ကမံ ပကာရဿ ( ဟောပုံအပြား၏) ကာမံ တိရေဋက္ခတာ ပစ္စက္ခတာ ဝုစ္စတိ၊( အကယ်၍ကား ဆိုအပ်ပါပေ၏၊) တထာပိ ယထာ “ တထာ ပဋိပဇ္ဇတူ” တိ ပဒေန ( ဖြင့်) ပဋိပဇ္ဇနာ ကာရော နိယမေတွာ ( သတ်မှတ်၍) ဝိဟိတော ( စီရင်အပ်သကဲ့သို့)၊ တထာ “ ဧဝံ ပဋိပဇ္ဇတူဟိ ဣမိနာပိ။ [ ပဋိပဇ္ဇနာကာရော နိယမေတွာ ဝိဟိတော ဟု ထည့်စပ်။] ဣတိ- ( ကြောင့်)၊ ဣဒံ( ဤ ဧဝံ ပဋိပဇ္ဇတုပုဒ်ကို) တဿ ( ထိုတထာ ပဋိပဇ္ဇတုပုဒ်၏) အတ္ထဒဿန ဘာဝေန ဝုတ္တံ။
သမာဒါပေတိ။ ။ စာအုပ်များ၌ “ သမာဒပေတိ” ဟု ဒ- ၌ ရဿဖြင့် ပါဌ်ရှိ၏၊ အ- သရ နှစ်လုံးပေါင်းလျှင် ဒီဃဖြစ်ရိုးထုံစံရှိ၏၊ အနှင့် အာပေါင်းလျှင်လည်း ဒီဃပင် ဖြစ်ရ၏၊ ယခုကား သံ+ အာ+ ဒါ+ ဏာပေ+ တိဖြင့် ပြီးရကား ဒါ၌လည်းအာသရ, ဏာပေ၌လည်း အာသရပင်ရှိသောကြောင့် သာ၍ပင် ဒီဃရှိရမည်၊ ထိုသို့မရှိပဲ ဒ- ၌ ရဿဖြင့် ရှိနေခြင်းမှာ သဒ္ဒထုံးစံ မကျသည့်ပြင် လွန်လွန်းနေပေသည်၊ သို့ဖြစ်၍ ဤကဲ့သို့ “ သမာဒပေတိ, သမာဒပေတွာ, သမာဒပိတော” စသည်ဖြင့် ရဿရှိနေခြင်းကို ဆရာများ မနှစ်သက်သောကြောင့် “ သမာဒါပေတိ, သမာဒါပေတွာ, သမာဒါပိတော” - ဟု နေရာတိုင်း၌ပင် ဒီဃပြင်၍ သုံးစွဲတော်မူကြသည်။
သဗ္ဗေတိ၊ ကား။
တယောပိ၊ သုံးယောက်လည်းဖြစ်ကုန်သော။
တေ၊ ထို သူတို့လည်း။
(ထိုဆရာ, ထိုတပည့်, ကျင့်သူသုံးယောက်တို့သည်)။
[အပုညံ ပသဝန္တိ၊ ဟု ပါဠိတော်၌စပ်။ ]
ဟိ၊ မှန်။
ဧတ္ထ၊ ဤ အနိယျာနိက သာသနာ၌။
ဝါ၊ ဤသုံးယောက်တို့တွင်။
အာစရိယော၊ သည်။
သမာဒါပိတတ္တာ၊ ကောင်းစွာ ယူစေအပ်သည်၏ အဖြစ်ကြောင့်။
(မိစ္ဆာအကျင့်၌ ကျင့်သုံးဆောင်တည်စေသောကြောင့်)။
အပုညံ၊ ကို။
ပသဝသိ၊ ဖြစ်စေ၏။
[ပ+ ဘူဝါဒိ သုဓာတ် ဇနန အနက်ဟော။]
ဝါ၊ တိုးပွားစေ၏။
သမာဒိန္နန္တေဝါသိကော၊ ကောင်းစွာယူစေအပ်သော အနီးနေတပည့်သည်။
ဝါ၊ ကောင်းစွာ ကျင့်သုံးဆောက်တည်စေအပ်သော တပည့်သည်။
သမာဒိန္နတ္တာ၊ ကောင်းစွာ ယူသည်၏ အဖြစ်ကြောင့်။
ဝါ၊ ကောင်းစွာ ကျင့်သုံးဆောက်တည်သည်၏အဖြစ်ကြောင့်။
(အပုညံပသဝတိ)။
တေန၊ ကြောင့်။
" သဗ္ဗေ တေ ဗဟုံ အပုညံ့ ပသဝန္တီ" တိ၊ ဟူ၍။
(ဘဂဝတော)။
ဝုတ္တံ။
ဧတေနုပါယေန၊ ဤ နည်းအားဖြင့်။
(ပုံစံ ကပ်၍ သိမှတ်ကြောင့်ဖြစ်သော ဤနည်းအားဖြင့်)။
သဗ္ဗဝါရေသု၊ တို့၌။
အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော။
[ ကြွင်သော ဝါရတို့၌ ရာထူးကို ဖွင့်ပြလို၍ " အပိစေတ္ထ" စသည်မိန့်။ ]
အပိစ၊ ထိုသို့ပင် သိထိုက်ပါသော်လည်း။
(တနည်း)။
အပိစ၊ စင်စစ်ကား။
ဧတ္ထ၊ ဤ ဝါရတို့၌။
ဉာယပ္ပဋိပန္နောတိ၊ ကား။
ကာရဏပ္ပဋိပန္နော၊ မုတ္တိဓမ္မအား လျော်သောအကြောင်းကို။
နိပ္ဖါဒေဿတိ၊ ပြီးစေလိမ့်မည်။
[ အာ+ ရာဓဓာတ်၏ "သိဒ္ဓိ" အနက်ကို ဖွင့်သည်။ ]
ဉာယ မာရာဓေဿတီတိ၊ ကား။
ကာရဏံ၊ မုတ္တိဓမ္မအား လျော်သောအကြောင်းကို။
နိပ္ဖါဒေဿတိ၊ ပြီးစေလိမ့်မည်။
[ အာ+ ရာဓဓာတ်၏ "သိဒ္ဓိ" အနက်ကိုဖွင့်သည်။ ]
ဝီရိယံ အာရဘတီတိ၊ ကား။
အတ္တနော၊ ၏။
ဒုက္ခနိဗ္ဗတ္တကံ၊ ဒုက္ခကို ဖြစ်စေတတ်သော။
[ ဤဘဝ, နောင်ဘဝ၌ ဒုက္ခကိုဖြစ်စေတတ်သော။ ]
ဝီရိယံ၊ ကို။
ကရောတိ၊ ၏။
ဟိ၊ သာဓကကား။
ဒုရက္ခာတေ။
ပေ။
ဝိဟရတီတိ၊ ဟူသော။
ဧတံ၊ ဤသုတ်ကို။
(ဘဂတာ)။
ဝုတ္တံ၊ ဟောတော်မူအပ်ပြီ။
ဒုရက္ခာတေ၊ မကောင်းသဖြင့် ဟောအပ်သော။
ဝါ၊ လွဲမှားစွာဟောအပ်သော။
ဓမ္မဝိနယေ၊ ဓမ္မဝိနယ၌။
ဝါ၊ ဆုံးမကြောင်းတရား၌။
ယော၊ အကြင်သူသည်။
အာရဒ္ဓဝီရိယော၊ အားထုတ်အပ်သောဝိရိယရှိ၏။
သော၊ သည်။
ဒုက္ခံ၊ ဆင်းဆင်းရဲရဲ။
ဝိဟရတိ၊ နေရ၏။
ယော၊ သည်။
ကူသီတော၊ ပျင်းရိ၏။
သော။
သုခံ၊ ချမ်းချမ်းသာသာ။
ဝိဟရတိ။
အံ။
၁။ ၃ ၆။ ]