ကုသလဓမ္မဒေသနာ၊ အဖွင့်။
ဣဒါနိ၊ ၌။
ဒိဝါဋ္ဌာနေ၊ နေ့နေရာ အရပ်၌။
နိသီဒိတွာ၊ ၍။
သမာပဇ္ဇိတေ၊ ကောင်းစွာ ဝင်စားအပ်ကုန်သော။
[ "သမ္မာဇီဝတ္တေ၊ ကောင်းစွာအသက်မွေးအပ်ကုန်သော" ဟု ရှေးနိဿ၌တွေ့ရ၏, မကောင်းပါ။
သမာဝဇ္ဇိတေ၊ ကောင်းစွာ ဆင်ခြင်အမ် ကုန်သောဟု ပါဌ်ရှိသင့်သည်။]
သောဋ္ဌသ၊ ကုန်သော။
အပရာပရိယဓမ္မေ၊ အဆက်ဆက်ဖြစ်သော တရားတို့ကို။
ဒဿေတုံ၊ ပြခြင်းငှါ။
အပရံ ပန ဘန္တေ ဧတဒါ နုတ္ထရိယန္တိ၊ ဟူသော။
ဒေသနံ၊ ကို။
အာရဘိ၊ ပြီ။ဖလတ္ထာယ နိယျာတိ။ ။ အနန္တရဝိပါကတ္တာ ( အခြားမဲ့ အကျိုးရှိသည်၏အဖြစ်ကြောင့်) အတ္တနော ( မိမိဟူသော မဂ်၏) ဥပ္ပတ္တိသမနေန္တရမေဝ ဖလနိပ္ဖါဒနဝသေန ( ဖိုလ်တို့ ဖြစ်စေခြင်း၏ အစွမ်းဖြင့်) ပဝတ္တတီတိအတ္ထော၊-ဋီကာ။ ဤအဖွင်ိ့ကိုကြည့်၍ နိယျာတိ၌ နိ+ ယာဓာတ် သည် “ဂတိ” အနက်ဟော ဟု မှတ်ပါ။ ဂတိ အနက်ဟော ဓာတ်မှန်သမျှ ပဝတ္တိအနက်ကိုလည်း ဟောနိုင်သည်။ နိယျာတိနှင့် အနက်တူအောင် နိယျာနိကော၌ခည်း ဂတိအနက် ယူပါ။
**တနည်း**။ ။ ဝဋ္ဋစာရကတော နိယျာတီတိ ဝါ နိယျာနိကော နိယျာနသီလော ဝါ- ဟု အဋ္ဌကထာမှ တနည်းဖွင့်၏၊ ပထမ ဝါ သဒ္ဒါကို “ ဝါ- အဋ္ဌကထာနည်းမှ တနည်းကား” ဟုပေး၊ ဤ ပထမနည်းအလို ယာဓာတ်သည် နိဥကသာရကြောင့် ထွက်မြောက်ခြင်း အနက်ဟော၊ အနီယ ပစ္စည်း ကတ္တားဟော၊ “ နိယျာနီယော” ဟုဆိုလိုလျက် နီ၌ ရဿ, ယ ကိုက ပြု၍ “ နိယျာနိကော” ဟုကိတ်ပုဒ်ဖြစ်သည်၊ “မဂ္ဂေ့- သည်၊ နိယျာနိကော- ဝဋ်နှောင်အိမ်မှ ထွက်မြောက်တတ်သည်၊ ရာဂ၊ ပေ ၊ သမတ္ထော ( ဟုတွာ) ဖလတ္ထာယ၊ ငှါ၊ နိယျာတိ= ဖြစ်၏” ဟု ပေးပါ။
**နိယျာန သီလောဝါ**။ ။ ဤဒုတိယနည်း၌ “နိယျာနံ+ သီလံ + ယဿ” ဟု ပြုရသေဋ တဿီလတ္ထတဒ္ဓိတ်၊ [ နထယျာန+ ဏိက။]မဂ္ဂေါ၊ သည်၊ နိယျာနိကော- ဝဋ်နှောင်အိမ်မှ ထွက်မြောက်ခြင်း အလေ့ရှိသည်- ဟုပေး။
တတ္ထ၊ ထို ဒေသနာ၌။
အနုတ္ထရိယန္တိ၊ ကား။
အနုတ္ထရဘာဝေါ၊ မြတ်သော ပုဂ္ဂိုလ်၏ ဖြစ်ကြောင်းဖြစ်ရာ ဂုဏ်ပါတည်း။
ယထာ ဘဂဝါ ဓမ္မံ ဒေသေတီတိ၊ ကား။
ယထာ ယေနာကာရေန၊ အကြာင်အခြင်းအရာအားဖြင့်။
[ထာ ပစ္စည်း၏ အာကာရအနက်ကို ဖွင့်။]
ယာယဒေသနာယ၊ အကြင် ဒေသနာတော်ဖြင့်။
[အဘိဓေယျတ္ထကို ပြသည်။]
ဘဂဝါ၊ သည်။
ဓမ္မံ၊ ကို။
ဒေသေတိ၊ ၏ ။
တုမှာကံ၊ တို့၏ ။
သာဒေသနာ၊ ထို ဒေသနာတော်သည်။
အနုတ္တရာ၊ အတူမရှိ မြတ်သောမူပါပေ၏ ။
ဝါ၊ အမြတ်ဆုံးပါတည်း။
ဣတိ၊ သို့။
ဝဒတိ၊ လျှောက်၏ ။
ကုသလေသု ဓမ္မေသူတိ၊ ကား။
တာယ ဒေသနာယ၊ ဖြင့်။
ဒေသိတေသု၊ ဟောအပ်ကုန်သော။
ကုသလေသု၊ အပြစ် မရှိကုန်သော။
[ကုသလသဒ္ဒါ ၏ အနဝဇ္ဇတ္ထကို ဖွင့်လိမ့်မည်။]
ဓမ္မေသုပိ၊ တို့ကြောင့်လည်း။
ဘဂဝါဝ၊ သည်သာ။
အနုတ္တရော၊ အမြတ်ဆုံးပါတည်း။
ဣတိ၊ ဤ အနက်ကို။
ဒီပေတိ၊ ပြ၏။အနုတ္တရိယံ။ ။ “အနုဘာဝေါ” ကိုကြည့်၍ အနုတ္တရဿ+ ဘာဝေါ အနုတ္တရိယံ ဟုပြု။ [ အနုတ္တရ+ဏျ။] ဏ် အနု ဗန်ချေ ဣ လာ၊ မောဂ္ဂလ္လန် စတုတ္ထကဏ္ဍ, ( ၅၉) သုတ်ဖြင့် ဣယလည်း သက်နိုင်၏၊ ထိုအနုတ္တရိယံ အရဒေသနာတော်တည်းဟူစော ဂုဏ်ကို ကောက်ပါ။-
ဋီကာ။ ။ အနုတ္တရဘာဝေါတိ သေဋ္ဌဘာဝေါ အနုတ္တရော ဘဂဝါ ယေနဂုဏေန၊ သော အနုတ္တရဘာဝေါ၊ တံ အနုတ္တရိယံ။ ယသ္မာ တဿအိ ဂုဏဿ ( ထို ဒေသနာတည်း ဟူသော ဂုဏ်ထက်လည်း) ကိဉ္စဥတ္တရိတရံ နတ္ထိ ဧဝ။ တသ္မာ ဝုတ္တံ” သာ တုနှာကံ ဒေသနဋ အနုတ္တရာတိ ဝဒတီတိ”။
ကုသလေသု ဓမ္မေသု။ ။ “ယထာ ဘဂဝါ ဓမ္မံ ဒေသတိ ကုသလေသု ဓမ္မေသု” ဟု ပါဠိတော်ရှိ၏၊ ထို ၌ ကုသလေသု ဓဓမ္မသုကို တဝါကျခွဲရမည်ဟုလည်းကောင်း, တာယ ဒေသိတေသုနှင့် ဘဂဝါဝ အနုတ္တရောကို ပါဌသေသ ထည့်ရမည်ဟု လည်းကောင်းပြလို၍ “တာယ ဒေသနယေ၊ ပေ၊ အနုတ္တရော” ဟုဖွင့်သည်၊ ကုသလေသု ဓမ္မေသု၌ နမိတ်အနက်ဝယ် သတ္တမီသက်ပါ၊ [ ကုသလေသု ဓမ္မေသူတိ ကုသလဓမ္မနိမိတ္တံ၊ နိမိတ္တတ္ထေ ဟိဧတံ ဘုမ္မံ၊- ဋီကာ။] ဤနည်းမရ အနက်ပေးပုံကိုပါဠိတော် နိဿယ၌ ပြထားပြီး။
တနည်း။ ။ ယာ ဝ်ဍါ သာ ဒေသနာ စသောနည်းအလို ကုသလေသု ဓမ္မေသုကို တဝါကျခွဲစရာမလို၊ ပါဌသေသတည်း ထည့်ဖွယ်မလိုပါ၊ “ကုသလေဩ ဓမ္မေသု” ကိုဓမ္မံ ဒေသေတိ၌ အာဓာရအဖြစ်ဖြင့် စပ်ပါ၊ ထိုကြောင့် “တဿာ ဘူမ်ံ ဒဿေန္တောဝိ” ဟု ဆိုသည်၊ “ဘူမိ” ဟူသည် ဖြစ်ရာ ဝိသယတည်း၊ မှန်၍- ကုသလဓမ္မတို့သည်ကုသလဓမ္မဒေသနာ၏ ဖြစ်ရာ ဖြစ်ကြသည်၊ အနက်ကို ပါဠိတော်နိဿယ၌ တွေ့ရလိမ့်မည်။
ဝါ၊ တနည်း။
ယာ သာ ဒေသနာ၊ အကြင် ဒေသနာတော်သည်။ (အတ္ထိ)။
တဿ၊ တနည်း။
ဘူမိံ၊ ဖြစ်ရာကို။
ဒဿေန္တော၊ ပြလိုသည်။ (ဟုတွာ)။
ပိ၊ ၍လည်း။
ဝါ၊ ကြောင့်လည်း။
ကုသလေသု ဓမ္မေသူတိ၊ ဟူ၍။
အာဟ၊ လျှောက်ပြီ။
[အရှင်သာရိပုတ္တရာက ဘုရားရှင်အား လျှောက်ပြီ။]
တတြိမေ ကုသလာ ဓမ္မာတိ၊ ကား။
ကုသလေသု ဓမ္မေသူတိ၊ ကုသလေသ ဓမ္မေသုဟူ၍။
တတြ ဝုတ္တပဒေ၊ ထို ဆိုအပ်သော တရားအစု၌။
[ပဒသဒ္ဒါ ကောဋ္ဌာသအနက်ဟော။]
ဣမေ၊ ဤသည်တို့ကား။
ကုသလာ ဓမ္မာနာမ၊ ကုသိုလ်တရားတို့ မည်၏ ။
ဣတိ၊ သို့။
ဝေဒိတဗ္ဗာ၊ ထိုက်ကုန်၏ ။
[ပါဠိတော်၌ "တတြ၊ ထို ကုသလေသု ဓမ္မေသုဟူသော စကားရပ်၌" ဟု ပေးပါ။]
တတ္ထ၊ ထို တတြိမေ ကုသလာ ဓမ္မာဟူသောပါဌ်၌။
[ဝေဒိတဗ္ဗံ ၌စပ်။]
အာရောဂျဋ္ဌေန၊ အနာရောဂါမရှိသူ၏ အဖြစ်ဟူသော အနက်လည်းကောင်း။
[ဣဘိ၌ နိဒေဿေတဗ္ဗစပ်။ နောက်၌လည်း နည်းတူ။]
ဝါ၊ ကျန်းမာခြင်းဟူသော အနက်လည်းကောင်း။
အနဝဇ္ဇဋ္ဌေန၊ အပြစ်မရှိသည်၏ အဖြစ်ဟူသော အနက် လည်းကောင်း။ (အပြစ်မရှိခြင်း ဟူသော အနက်လည်းကောင်း)။
ကောသလ္လသမ္ဘူတဋ္ဌေန၊ ဉာဏ်ပညာကြောင့် ကောင်းစွာဖြစ်သည်၏ အဖြစ်ဟူသော အနက်လည်းကောင်း။ (ပညာကြောင့် ကောင်းစွာဖြစ်ခြင်း အနက်လည်းကောင်း)။
နိဒ္ဒရထဋ္ဌေန၊ ကိလေသအပူ မရှိသည်၏အဖြစ်ဟူသောအနက်လည်းကောင်း။ (ကိလေသာ အပူမရှိခြင်းဟူသော အနက်လည်းကောင်း)။
သုခဝိပါကဋ္ဌေန၊ ကောင်းသောအကျိုး ရှိသူ၏ အဖြစ်ဟူသော အနက်လည်းကောင်း။ (ကောင်းသော အကျိုးရှိခြင်းဟူသော အနက်လည်းကောင်း)။
ဣတိ၊ သို့။
ပဉ္စဓာ၊ ငါးမျိုး အပြားအားဖြင့်။
ကုသလံ၊ ကုသလကို။ ဝေဒိတဗ္ဗံ။
[အန ဝဇ္ဇဋ္ဌ၌ ကြိယာများလည်းပါသောကြောင့် ကုသလံ၊ ကုသိုလ်ဟု မဆိုရ။]အမှာ။ ။ ဤအဖွင့်ကိုကြည့်၍ “ကုသလေကု ဓမ္မေသု” အရ ဒေသနာ၏ တည်ရာ အာရုံဖြစ်သော ဗောဓိပက္ခိယတရားတို့ကို ကောက်၍, “ ယထာ” အရ ဒေသနာဉာဏ်ကို ကောက်ရကြောင်း သတိပြုပါ။
ပဉ္စဓာ။ ။ “ကုသလော တွံ ရထဿ အင်္ဂပစ္စင်္ဂါ နံ “ စသည်၌ ကုသလသည်ဆေက ( ကျွမ်းကျင်) အနက်ကို ဟော၏၊ ထို ဆေကဋ္ဌကို သီးခြားယူ၍ မူလ ၅ နက်နှင့်ပေါင်းပြီး “ဆဓာ” ဟုမဆိုပဒ ထိုဆေကအနက်ကို “ကေဋသလ္လသဗ္ဘူတ”၌ သွင်းယူ၍ “ ပဉ္စဓာ” ဟုသာ ဆိုသည်၊ အဋ္ဌသာလိနီ၌ကား- အာရောဂျ, အနဝဇ္ဇ, ဆေထ, သုခဝိပါကဟု ( ၄) မျိုးဆို၏၊ အဘိဓာန်၌လည်း သုခဝိပါကနေရာဝယ် ဣဋ္ဌဝိပါက ဟု ပရိယာယ်ဖြင့် လဲလှယ်၍ လေးမျိုးပင် ဆိုထားသည်။
တေသု၊ ထို ငါးမျိုးသော အနက်တို့တွင်။
ဇာတကပရိယာယံ၊ ဇာတကဒေသနာတော်သို့။
ပတွာ၊ ရောက်၍။
အာရောဂျဋ္ဌေန၊ အားဖြင့်။
ကုသလံ၊ သည်။
ဝဋ္ဋတိ၊ သင့်၏ ။
သုတ္တန္တပရိယာယံ၊ သို့။
ပတွာ၊ ၍။
အနဝဇ္ဇဋ္ဌေန၊ အားဖြင့်။ (ကုသလံ ဝဋ္ဋတိ)။
အဘိဓမ္မပရိယာယံ ပတွာ ကောသလ္လ။ ပေ။ ဝိပါကဋ္ဌေန (ကုသလံ ဝဋ္ဋတိ)။
ပန အတ္ထုဒွါရသာမညမှတပါး အတ္ထုဒ္ဒေသဝိသေသကာ။
ဣမသ္မိံ ပန ဌာနေ၊ ဤနေရာ၌။
ဗာဟိတိကသုတ္တန္တ ပရိယာယေန၊ ဗာဟိတိကသုတ္တန် ဒေသနာနည်းအားဖြင့်။
အနဝဇ္ဇဋ္ဌေန၊ ဖြင့်။ဇာတကပရိယာယံ။ ။ “ကစ္စိနု ဘောတော ကုသလံ , ကစ္စိ ဘောဘောအနာမယံ” ဟုဝီသတိနိပါတ် စူဠဟံသဇာတ် ဟသည်၌ တွေ့ရ၏၊ ထိုဇဋတကဋ္ဌကထာ၌ “ကုသလန္တိ အာရောဂျံ၊ ဣတရံ တသောဝ ဝေဝစနံ” ဟုဖွင့်သောကြောင့် ကုသလ၏ “အာရောဂျဋ္ဌ” အဖြစ်ထင်ရှားသည်။ [ ကစ္စိ - အသို့နည်း၊ ဘောတော- အရှင်၏၊ ကုသလံ- ကျန်းမာသူ၏ အဖြစ်သည် ( ကျန်းမာခြင်းသည်)၊ ဟောတိ နု- လော၊ ကစ္စိ- နည်း၊ ဘောတော- ၏၊ အနာမယံ- အနာမရှိသူ၏ အဖြစ်သည်၊ ( အနားကင်းရှင်း, ကျန်းမာခြင်းသည်)၊ ဟောတိနု- လော။]
သုတ္တန္တပရိယာယံ။ ။ “တံ ကိံ မညထ ဂဟပတယော၊ ဣမေ ဓမ္မာ ကုသလာ ဝါ သဋဝဇ္ဇာဝါ အနဝဇ္ဇာဝါ” စသော သုတ္တန် ပါဠိတော်များ၌ ကုသလတရားတို့ကို ပင် အနဝဇ္ဇ ( အပြစ်မရှိသော တရား) ဟု ဟောတော်မူထားသောကြောင့် ကုသလသဒ္ဒါ “အနဝဇ္ဇ” အနက်ဟောဖြစ်ရသည်။
အဘိဓမ္မပရိယာယံ။ ။ အဘိ ၁- ၁၉ ၌ ပညာ၏ ပရိယာယ်အဖြစ်ဖြင့် “ကောသလ္လ” ကို ပြထား၏၊ ယောနိသောမနသိကာရ ဟူသော အကြောင်းရှိသော ကုသိုလ်မှန်သမျှသာ် ကမ္မဿကတဉာဏ် အရင်းခံလျက် ဖြစ်ကြ၏၊ ဉာဏဝိပ္ပယုတ်ဖြစ်စေကာမူဉာဏ်က ကုသိုလ်မား ပကတူပနိဿယဖြင့် ကျေးဇူးပြု၏၊ ဉာဏသမ္ပယုတ်၌ကား သဟဇာတဖြင့်လည်းကျေးဇူး ပြု၏၊ ထိုကြောင့် ကုသလသဒ္ဒါ အနဝဇ္ဇ” အနက်ဟော ဖြစ်ရသည်။
အဘိဓမ္မပရိယာ ယံ။ ။ အဘိ ၁- ၁၉ ၌ ပညာ၏ ပရိယာယ်အဖြစ်ဖြင့် “ကောသလ္လ” ကိုပြထား၏၊ ယောနိသောမနသိကာရ ဟူသော အကြောင်းရှိသေဋ ကုသိုလ်မှန်သမျှသည် ကမ္မာဿကတဉာဏ် အရင်းခံလျက် ဖြစ်ကြ၏၊ ဉာဏဝိပ္ပယုတ်ဖြစ်စေကာမူဉဋဏ်က ကုသိုလ်အား ပကတူပနိဿယဖြင့် ကျေးဇူးပြု၏၊ ဉာဏသမ္ပယုတ်၌ကား သဟဇာတဖြင့် လည်းကောင်းကျေးဇူးပြု၏၊ ထိုကြောင့် “ကောသလ္လသမ္ဘူတဋ္ဌ” ဟုဆိုသည်။
လောဘဒေါသစသော ကိလေသာအပြစ်များ ကုသိုလ်တရား မှန်သမျှ၌ မရှိအလောဘစသော တရားများစာယှဉ်၏၊ ထိုကြောင့် “နိဒ္ဒရထဋ္ဌ “ ဟုလည်းကောင်း “ကုသလဿ ကတတ္တာ ဥပစိတ္တာ” စသော စကားအရ ကုသိုလ်မှန်သမျှ ကောင်းကျိုးကို ပေးသောကြောင့် “သုခဝိပါကဋ္ဌ” ဟုလည်းကောင်း ဆိုသည်။
ဗာဟိတိကသုတ္တန္တ။ ။ ဤသုတ်သည် မ-၂၊ ၂၃၅၌ ရှိ၏ ကာယ ဝစ္ မနော သမာစာရကို အကျယ်ဟောပြ၏၊ ဘုရားရှင်၏ သမာစာရဖြစ်သောကြောင့် “ကတမော ဘန္တေ ကုသလော သမာစာရော” စသော အမေး၏ အဖြေ၌ “ကုသလ” အရ သုခဝိပါက ( ကုသိုလ်ကံ) ဖြစ်သော တရားမဟုတ်၊ အနုဝဇ္ဇ ( အပြစ်ကင်းစင်သော) ကြိယာစိတ်နှင့် ဖိုလ်စိတ်များသာဖြစ်သည်၊ ထိုကြောင့် ကုသလသည် “ အနဝဇ္ဇ” အနက်ဟော ဖြစ်ရသည်၊-ဋီကာ။
စတ္တာရော၊ သတိပဋ္ဌာနာတိ= ကား။
စုဒ္ဒသဝိနေ၊ တဆယ့်လေးပါး အပြားအားဖြင့်။
ကာယာနုပဿနာ၊ သတိပဋ္ဌာနံ= လည်းကောင်း။
နဝဝိဓေန၊ အားဖြင့်။
စိတ္တာနုပဿာနာသတိပဋ္ဌာနံ၊ လည်းကောင်း။
သောဠသဝိဓေန၊ အားဖြင့်။
စိတ္တာနုပဿနာသတိပဋ္ဌာနံ၊ လည်းကောင်း။
ပဉ္စဝိဓေန၊ အားဖြင့်။
ဓမ္မောနုပဿနာသတိပဋ္ဌာနံ၊ လည်းကောင်း။
ဣတိဧဝံ၊ သို့။
နာနာနယေဟိ၊ အမျိုးမျိုးသောနည်းတို့ဖြင့်။
ဝိဘဇိတွာ၊ ဝေဖန်တော်မူ၍။
သမထဝိပဿနာမဂ္ဂဝသေန၊ သမထဝိပဿနာမဂ်နှင့် စပ်သဖြင့်။
လောကိယ လောကုတ္တရ မိဿကာ၊ လောကီ လောကုတ္တရာ ရောကုန်သော။
စတ္တာရော၊ ကုန်သော။
သတိပဋ္ဌာနိ၊ တို့ကို။
ဒေသိတာ၊ ဟောတော်မူအပ်ကုန်ပြီ။
စတ္တာရော သမ္မပ္ပဓာနာတိ၊ ကား။
ပဂ္ဂဟဋ္ဌေန၊ ကုသိုလ်တရားတို့ကို ချီးမြောက်ခြင်း လက္ခဏာအားဖြင့်။
ဧကလက္ခဏာ၊ တူသောလက္ခဏာ ရှိကုန်၏ ။ (တခုတည်းသော လက္ခဏာရှိကုန်၏)။
ကိစ္စဝိသေန၊ ကိစ္စနှင့်စပ်သဖြင့်။
နာနာကိစ္စာ၊ အမျိုးမျိုးသောကိစ္စ ရှိကုန်၏ ။
[သမ္မပ္ပဓာန်၏ ကိစ္စလေးပါးကို သတိပြုပါ ထို ကိစ္စကြောင့်ပင် လေးပါး ပြားရသည်။]
ဣဓ ဘိက္ခု။ ပေ။ အနုပ္ပါဒါယာတိ အာဒိနာ၊ သော။
နယေနာ၊ ဖြင့်။ ပေ။ ဒေသိတာ။
စတ္တာရော ဣဒ္ဓါပါဒါတိ၊ ကား။
ဣဇ္စ◌ျနဋ္ဌေန၊ ပြီးစီးခြင်း သဘောအားဖြင့်။
[နိပ္ပဇ္ဇနသဘာဝေန၊ ဋီကာ။]
ဧကသင်္ဂဟာ၊ တပါးတည်းဖြင့် ရေတွက်ရခြင်း ရှိကုန်၏ ။[တပါးတည်းဖြင့် သိမ်းယူအပ်ကုန်၏ ဟု လည်း ပေးနိုင်၏ ။]
ဆန္ဒာဒိဝသေန၊ ဆန္ဒ အစရှိသည်တို့နှင့် စပ်သဖြင့်။
နာနာသဘာဝါ၊ အထူးထူးသော သဘောရှိကုန်၏ ။
[ဣဒ္ဓိပါဒ် ဖြစ်သော စိတ်စေသသိက် တရားများတွင် ဆန္ဒစသော တရားလေးမျိုးသာ ထူးခြား၏ အခြား ထူးခြားချက်တရားမရှိ။ထို ဣဒ္ဓါပါဒ် တရားတို့၏ ထူးခြားမှုသည်လည်း ဆန္ဒစသည်ကြောင့်ပင်ဖြစ်ရကား "ဆန္ဒာဒိဝသေန နာနာသဘာဝါ" ဟု ဆိုသည်။]
ဣဓ ဘိက္ခု။ ပေ။ ဘာဝေတီတိ အာဒိနိ။ ပေ။ ဒေသိတာ။
ပဉ္စိန္တြိယာနီတိ၊ ကား။
အာဓိပတေယျဋ္ဌေန၊ အကြီးအကဲ၏ အဖြစ်ဟူသော အနက်သဘောအားဖြင့်။
ဧကလက္ခဏာနိ၊ တူသော လက္ခဏာ ရှိကုန်၏။
အဓိမောက္ခာဒိသဘာဝဝသေန၊ အာရုံ၌ စွဲစွဲမြဲမြဲ သက်ဝင်ခြင်းအစရှိသော သဘောနှင့်စပ် သဖြင့်။
နာနာသဘာဝါနိ၊
စ၊ ဆက်။
သမထ။
ပေ။
ဒေသိတာနိ။
ပဉ္စဗလာနီတိ၊ ကား။
ဥပတ္ထမ္ဘနဋ္ဌေန၊ သမ္ပယုတ်တရားတို့ကို ထောက်ပံ့တတ်သည်၏အဖြစ်ဟူသော သဘောဖြင့်။
ဝါ၊ တနည်း။
အကမ္ပိယဋ္ဌေန၊ ဆန့်ကျင်ဖက် တရားတို့က မလှုပ်ရှားစေအပ် ( မလှုပ်ရှားစေနိုင်) သည်၏အဖြစ်ဟူသောသဘောအားဖြင့်။
ဧကသင်္ဂဟာနိ၊ တပါးတည်းဖြင့် သိမ်းယူရေတွက်ရခြင်းရှိကုန်၏။
ဝါ၊ တပါးတည်းဖြင့် သိမ်းယူအပ်ကုန်၏။
[ သမ္ပယုတ္တဓမ္မာနံ ဥပတ္ထမ္ဘနကဘာဝေန။
ပဋိပက္ခေဟိ အကမ္ပိယသဘာဝေန၊- ဋီကာ။]
သလက္ခဏေန၊ မိမိလက္ခဏာအားဖြင်ြ၊ နာနာသဘာဝါနိ။
ပေ။
ဒေသိတာနိ။
သတ္တဗောဇ္ဈင်္ဂါတိ၊ ကား။
နိယျာနဋ္ဌေန၊ သံငိလေသ အဖို့မှ ထွက်မြောက်တတ်သည်၏အဖြစ်ဟူသော သဘောအားဖြင်။
ဝါ၊ ဝဋ်နှောင်အိမ်မှ ထွက်မြောက်တတ်သည်၏အဖြစ်ဟူသော သဘောအားဖြင့်။
ဧငသင်္ဂဟာ၊ ကုန်၏။
ဥပဋ္ဌာနာဒိနာ၊ အာရုံ၌ ကပ်၍ တည်ခြင်း အစရှိသော [ အာဒိပြင် ဓမ္မဝိစယ ပဂ္ဂဟစသည်ကိုယူ။]
သလက္ခဏေန၊ မိမိ လက္ခဏာအားဖြင့်။
နာနာသဘာဝါ။
ပေ။
ဒေသိတာ။
အရိယော အဋ္ဌင်္ဂိကော မဂ္ဂေါတိ၊ ကား။
ဟေတုဋ္ဌန၊ နိဗ္ဗာန်သို့ ရောက်စေတတ်သော အကြောင်း၏ အဖြစ်ဟူသော သဘောအားဖြင့်။
နာနာသဘာဝါ။
ပေ။
ဒေသိတာ။
အရိယော အဋ္ဌင်္ဂိကော မဂ္ဂေါတိကား။
ဟေတုဋ္ဌေန၊ နိဗ္ဗာန်သို့ ရောက်စေတတ်သော အကြောင်း၏အဖြစ်ဟူသော သဘောအားဖြင့်။
ဧကသင်္ဂဟော။
ဒဿနာဒိနာ၊ နိဗ္ဗာန်ကို မြင်ခြင်း အစရှိသော [ အာဒိဖြင့် အဘိနိရောပန စသည်ကို ယူ။]
သလက္ခဏေန၊ ဖြင့်။
နာနာသဘာဝေါ၊ ၏။
သမထဝိပဿနာ မဂ္ဂဝသေနေဝ၊ ဖြင့်ပင်။
လောကိယ လောကုတ္တးမိဿကော၊ လောကီ လောကုတ္တရာ ရောအပ်သော။
ဝါ၊ လောကီ လောကုတ္တရာနှင့် ရောနှောသော။
အရိယော၊ ကိလေသာတို့မှ ဝေးကွာသော။
ဝါ၊ ကိလေသာ အပြစ်ကင်းသဖြင့် သန့်ရှင်းစင်ကြယ်သော။
အဠင်္ဂိကော၊ ရှစ်ပါးသော အင်္ဂါရှိသေဋ။
မဂ္ဂေါ၊ ကို။
ဒေသိတော၊ ပြီ။
ဣတိအတ္ထော၊ နက်။
အမှာ။ ။ ဤဗောဓိပက္ခိယ တရားတို့၏ လက္ခဏာစသည်ကို အဘိဓမ္မာဆိုင်ရာကျမ်းများ၌ လေ့လာကြပါတော့။
သမထဝိပဿနာ မဂ္ဂဝသေနေဝ၊ ဖြင့်ပင်။
လောကိယ လောကုတ္တးမိဿကော၊ လောကီ လောကုတ္တရာ ရောအပ်သော။
ဝါ၊ လောကီ လောကုတ္တရာနှင့် ရောနှောသော။
အရိယော၊ ကိလေသာတို့မှ ဝေးကွာသော။
ဝါ၊ ကိလေသာ အပြစ်ကင်းသဖြင့် သန့်ရှင်းစင်ကြယ်သော။
အဠင်္ဂိကော၊ ရှစ်ပါးသော အင်္ဂါရှိသေဋ။
မဂ္ဂေါ၊ ကို။
ဒေသိတော၊ ပြီ။
ဣတိအတ္ထော၊ နက်။
အမှာ။ ။ ဤဗောဓိပက္ခိယ တရားတို့၏ လက္ခဏာစသည်ကို အဘိဓမ္မာဆိုင်ရာကျမ်းများ၌ လေ့လာကြပါတော့။
အရိယော အဋ္ဌင်္ဂိကော မဂ္ဂေါတိ၊ ကား။
ဟေတုဋ္ဌန၊ နိဗ္ဗာန်သို့ ရောက်စေတတ်သော အကြောင်း၏ အဖြစ်ဟူသော သဘောအားဖြင့်။
နာနာသဘာဝါ။
ပေ။
ဒေသိတာ။
အရိယော အဋ္ဌင်္ဂိကော မဂ္ဂေါတိကား။
ဟေတုဋ္ဌေန၊ နိဗ္ဗာန်သို့ ရောက်စေတတ်သော အကြောင်း၏အဖြစ်ဟူသော သဘောအားဖြင့်။
ဧကသင်္ဂဟော။
ဒဿနာဒိနာ၊ နိဗ္ဗာန်ကို မြင်ခြင်း အစရှိသော [ အာဒိဖြင့် အဘိနိရောပန စသည်ကို ယူ။]
သလက္ခဏေန၊ ဖြင့်။
နာနာသဘာဝေါ၊ ၏။
သမထဝိပဿနာ မဂ္ဂဝသေနေဝ၊ ဖြင့်ပင်။
လောကိယ လောကုတ္တးမိဿကော၊ လောကီ လောကုတ္တရာ ရောအပ်သော။
ဝါ၊ လောကီ လောကုတ္တရာနှင့် ရောနှောသော။
အရိယော၊ ကိလေသာတို့မှ ဝေးကွာသော။
ဝါ၊ ကိလေသာ အပြစ်ကင်းသဖြင့် သန့်ရှင်းစင်ကြယ်သော။
အဠင်္ဂိကော၊ ရှစ်ပါးသော အင်္ဂါရှိသော။
မဂ္ဂေါ၊ ကို။
ဒေသိတော၊ ပြီ။
ဣတိအတ္ထော၊ နက်။
အမှာ။ ။ ဤဗောဓိပက္ခိယ တရားတို့၏ လက္ခဏာစသည်ကို အဘိဓမ္မာဆိုင်ရာကျမ်းများ၌ လေ့လာကြပါတော့။
ဣဓ ဘန္တေ ဘိက္ခု အာဝါနံ ခယာတိ၊ ဟူသော။
ဣဒံ၊ ဤစကားတော်ကို။
ကိမတ္ထံ၊ အဘယ်အကျိုးငှါ။
(ဓမ္မသေနာပတိနာ၊ သည်။)
အာရဒ္ဓံ၊ အပ်သနည်း။
သာသနဿ၊ ၏ ။
ပရိယောသာနဒဿနတ္ထံ၊ အဆုံးကို ပြခြင်းအကျိုးငှါ။ (အာရဒ္ဓံ)။
ဟိ၊ မှန်။
တနည်း၊ ဟိ (ယသ္မာ)= ကြောင့်။
[နောက်၌ တသ္မာရှိသည်။]
ကေဝလံ၊ အရဟတ္တဖိုလ် မဖက်, သက်သက်။
သာသနဿ၊ ၏ ။
မဂ္ဂေနေဝ၊ ဖြင့်သာ။
ပရိယောသာနံ၊ သည်။
နဟောတိ၊ မဟုတ်။
ပန၊ အဟုတ်ကား။
အရဟတ္တဖလေန၊ ဖြင့်။
(ပရိယောသာနံ) ဟောတိ။
တသ္မာ၊ ကြောင့်။
တံ၊ ထို သာသနာတော်၏ အဆုံးဖြစ်သော အရဟတ္တဖိုလ်ကို။
ဒဿေတုံ၊ ငှါ။
ဣဒံ၊ ကို။
အာရဒ္ဓံ၊ အပ်ပြီ။
ဣတိ၊ သို့။
ဝေဒိတဗ္ဗံ။
ဧတဒါနတ္ထရိယံ ဘန္တေ ကုသလေသု ဓမ္မေသူတိ၊ ကား။
ဘန္တေ၊ မြတ်စွာဘုရား။
ကသလေသ၊ အပြစ်မရှိကုန်သော။
ဓမ္မေသု၊ တို့၌။
ဧဝံ၊ သို့။
ယာ အယံဒေသနာ၊ သည်။
( အတ္ထိ)။
ဧတ၊ ဤဒေသနာတော်သည်။
အနုတ္တရိယံ၊ မြတ်သောပုဂ္ဂိုလ်၏ ဖြစ်ကြောင်းဖြစ်ရာ ဂုဏ်ပါတည်း။
[ တေဒါနုတ္တရိယံ၊ ပေ၊ ဓမ္မေသု၊ သည် နိဂမဝါကျတည်း။
ပါဠိတော်ကြည့်ပါ။]
တံ ဘဂဝါတိ၊ ကား။
တံဒေသနံ၊ ထို ဒေသနာတော်ကို။
ဘဂဝါ၊ သည်။
အသေသံ၊ အကြွင်း မရှိအောင်။
သကလံ၊ အလုံးစုံ။
အဘိဇာနာတိ၊ ထူးသော။
ဉာဏ်ဖြင့် သိတော်မူ၏။
[ တံ ဒေသနံ အရ၊ ဟောပုံ အခြင်းအရာ, ဟောပုံ အစီအစဉ်, ဟောထိုက်သော တရား၃မျိုးတည်း။
အသေသံ၊ အကြွင်း အကျန်မရှိဟူရာ၌ အလုံးစုံဟု သိစေလို၍ သကလံဟု ဖွင့်။
ဋီကာ၌ “ သမ္ပုဏ္ဏံ၊ ပြည့်စုံအောင်။
အနဝသေသံ၊ လုံးဝ အကျန်မရှိအောင်” ဟု တနည်းဖွင့်သည်။
အဘိဝိသေဋ္ဌေန ဉာဏေန ဇာနာတိ။] ဣဓဘန္တေစသည်။ ။ တတြိမေ ကုသလာ ဓမ္မာ အစချီ၍ ကုသိုလ်ဖြစ်သောဗော ဓိပက္ခိယဓမ္မတို့ကို ပြရာဌာန၌ ကုသိုလိမဟုတ်သော အရဟတ္တဖိုလ်ကို မရာမဟုတ်ပါပဲ အဘယ်အကျိုးငှါ ပြရသနည်း- ဟု မေးဖွယ်ရှိ၍ “ဣဓ ဘန္တေ၊ ပေ ဣဒံ ကိမတ္တံအာရဒ္ဓံ” ဟု ကိုယ်တိုင် စောဒနာလျက် “သာသနဿ၊ ပေ၊ ဝေဒိတဗ္ဗံ” ဟု အဖြေပေးသည်။
သာသနဿ၊ ပေ၊ ဒဿနတ္တံ။ ။ သာသနံ နာမ နိပ္ပရိယာယတော ( ပရိယာယ်မဟုတ်မုချအားဖြင့်) သတ္တတိံသ ဗောဓ်ပက္ခိယဓမ္မာ၊ တတ္ထ ( တို့တွင်) ယေသမထဝိပဿနာ သဘာဝတာ တေ သာသနဿ အာဒိ၊ မဂ္ဂ ပရိယာပန္နာ- ( မဂ်၌ အကျုံးဝင်သော ဗောဓိပက္ခိယတို့သည်) မဇ္ဈေ၊ ဖလံဘူတာ ( ဖိုလ်ဖြစ်သော ဗောဓိပက္ခိယ) ပရိယောသာနံ၊ တံ ဒဿနတ္ထံ၊ တေနာဟ- သာသနဿ ဟီတိ အာဒိ။-ဋီကာ။
တံ ဘဂဝတောတိ၊ ကား။
တံဒေသနံ၊ ကို။
ဘဂဝတော သည်။
အသေသံ၊ အောင်။
အဘိဇာနတော၊ လသော်။
( အဘိညေယျံ နတ္ထိ၊ ၌စပ်)။
ဥတ္တရိအဘိညေယျံ နတ္ထီတိ၊ ကား။
တဒုတ္တရိ၊ ထို ဘုရားရှင် သိတော်မူအပ်သောဒေသနာထက် အလွန်။
အဘိဇာနိတဗ္ဗံ၊ သိထိုက်သော ဒေသနာသည်။
နတ္ထိ။
[ ထိုကို အဓိပ္ပါယ်အားဖြင့် ပြလို၍ “အယံ နာန ဣတော” စသည်မိန့်။]
ယံ၊ အကြင်အရာကို။
( ဓမ္မ ပုဂ္ဂလဖြစ်သော ပရမတ် ပညတ်ကို)။
ဘဂဝါ၊ သည်။
နဇာနာတိ၊ မမူ။
ဣတော၊ ဤ ဘုရား သိတော်မူအပ်သော ဓမ္မပုဂ္ဂလထက်။
အညော၊ အခြားသော။
( အနဘိညတော၊ မသိအပ်သောအရာသည်)။
ဓမ္မောဝါ၊ ဓမ္မသည်သော်လည်းကောင်း [ ပရမတ်ကို ရည်ရွယ်သည်။]
ပုဂ္ဂလောဝါ၊ ပုဂ္ဂိုလ်သည်သော်လည်းကောင်း [ ပညတ်ကို ရည်ရွယ်သည်။]
အယံ နာမ၊ ဤမည်သော အရာဖြစ်ပါ၏။
ဣတိဣဒံ၊ ဤသို့ ညွန်ပြစရာ ပုဂ္ဂဘဓမ္မသည်။
နတ္ထိ၊ မရှိတော့။
ယဒဘိဇာနံ အညော သမဏောဝါတိ၊ ကား။
ယံ၊ အကြင်အရာကို။
တုမှေဟိ၊ အရှင်ဘုရားတို့သည်။
အနဘိညာတံ ထိုးထွင်း၍ မသိအပ်။
တံ၊ ထိုအရာကို။
အညော၊ အရှင်ဘုရားတို့မှ အခြားသော။
သမဏောဝါ၊ သမဏသည်သော်လည်းကောင်း။
ဗြာဟ္မဏောဝါ၊ သည်သော်လည်းကောင်း။
အဘိဇာနန္တော၊ လသော်။
ဘဂဝတာ၊ ထက်။
ဘိယျော ဘိညတရော၊ အထူးသာလွန်သော ဉာဏ်ရှိသူသည်။
အဿ၊ ဖြစ်ရာပါ၏။
အဓိကတရပညော၊ ပို၍သာလွန်သောဉာဏ်ရှိသူသည်။
ဘဝေယျ၊ ပါ၏။
[ ဘိယျော ဘိညတ ရော အဿကို ထပ်ဖွင့်သည်။]
ယဒိဒံ ကုသလေသု ဓမ္မေသူတိ ဧတ္ထ၊ ဟူသောဘဤပါဌ်၌။
ယဒိဒန္တိ၊ သည်။
နိပါတမတ္တံ၊ တည်း။
ကုသလေသု၊ အပြစ်မရှိကုန်သော။
ဓမ္မေသု၊ ထိုကြောင့်။
ဘဂဝတာ၊ ထက်။
ဥတ္တရိတရော၊ သာလွန်သူသည်။
နတ္ထိ၊ မရှိပါ။
ဣတိ အယံ၊ ကား။
ဧတ္ထ၊ ဤ ကုသလေသု ဓမ္မေသု ဟူသော ပါဌ်၌။
အတ္ထော၊ တည်း။
[ ဤ ဝါကျများ၏ အဓိပ္ပါယ်ကို ပါဠိတော်နှငိ့ တွဲကြည့်ပါ။]အသေသံ အဘိဇာနတော။ ။ အသေယံ အဘိဇာနနဆော ဧဝ ( သိတော်မူခြင်းကြောင့်ပင်) ဥတ္တရိ ဥပရိ အဘိညေယျံ နတ္ထိ၊ ဣတောတိ ဘဂဝတာ အဘိညာတဘော။ အညော ပရမတ္ထဝသေန ဓမ္မော ဝါ ပညတ္တိဝသေန ပုဂ္ဂလောဝါ အယံ နာမ၊ ယံ ဘဂဝါ န ဇာနာတီတိ ဣဒံ နတ္ထန န ဥပလဗ္ဘတိ ( ကသ္မာ) သဗ္ဗဿေဝ သမ္မဒေဝတုမှေတိ အဘိညာတတ္တာ။
မှတ်ချက်။ ။ “တံ ဘဂဝတော အသေသ မဘိဇာနတော ဥတ္တရိ အဘိညေယျံ နတ္ထိ” ဟူသောပါဠိတော်၌ ဘဂဝတောကို အဘိညေယျံ၌ သမ္ဗန္ဓီ ( သို့မဟုတ်) ကတ္တား ကတ္ထီ စပ်၊ အဘိဇာနတော၌ လက္ခဿဝန္တ+ လက္ခဏစပ်၊ အဘိဇာနတော၌ အန္တပစ္စည်း လက္ခဏကတ္တားဟော “ အဘိဇာနနတော” ဟူသောဋီကာအလို “ဟိတ်” အနက်ဟောတည်း။
ဣတိ၊ သို့။
ဘဂဝါဝ၊ သည်သာ။
ကုသလေသု။
ဓမ္မေသု၊ ကြောင့်။
အနုတ္တရော၊ အမြတ်ဆုံးပါတည်း။
ဣတိ၊ သို့။
ဒဿေန္တော၊ ပြလိုသည်။
( ဟုတွာ)ဘန္တေ၊ ရား။
ဣမိနာပိ ကာရဏေန၊ ကြောင့်လည်း။
အဟံ။
ဘဂဝတိ၊ မြတ်စွာဘုရား ( အပေါ်)၌။
ဧဝံ၊ သို့။
ပသန္နော၊ ပါ၏။
ဣတိ၊ သို့။
ဒီပေတိ၊ ပြ၏။
ဣတော၊ ဤကုလဓမ္မဒေသနာမှ။
ပရေသု၊ နောက်ဖြစ်ကုန်သော။
အပရံ ပနာတိအာဒီသု၊ အစရှိသော ပါဠိရပ်တို့၌။
ဝိသေသမတ္တမေဝ၊ ထူးရာမျှကိုသာ။
ဝဏ္ဏယိဿမ၊ ဖွင့်ကုန်တော့မည်။
ပုရိမဝါရသဒိသံပန၊ ရှေးဝါရနှင့်တူသော စကားရပါကိုကား။
ဝုတ္တနယေနေဝ၊ ဖြင့်သာ။
ဧဝဒိတဗ္ဗံ၊ သိပါတော့။